Encamên lêgerînê
yek yek, tek rd
yek at yek mızrak Rimek û hespek.
yek vucüt yekbûyî rd
yekbûyîrd
yek vucüt olmak serê xwe pê re bi yek kirin
serê xwe pê re bi yek kirin
yekdiğeri hev û din, êk û din nd
hev û din, êk û din nd
yekinme hemk, hilbûn m
hemk, hilbûn m
yekinmek hemikîn l/ngh, ji hindav de rabûn l/bw, li xwe dan l/b w, bilind bûn l/ngh, hilbûn l/ngh
hemikîn l/ngh, ji hindav de rabûn l/bw, li xwe dan l/bw, bilind bûn l/ngh, hilbûn l/ngh
yeknesak yeknesak, monoton m
yeknesak, monoton m
yeknesaklık yeknesakî, monotonî m
yeknesakî, monotonî m
yekpare 1. yekker, yekpare rd 2. bi bitûnî, bi yekkerî h
1. yekker, yekpare rd 2. bi bitûnî, bi yekkerî h
yeksan 1. dûz, rast 2. yeksan, wekîhev 3. bnr hâk ile yeksan etmek
1. dûz, rast 2. yeksan, wekîhev 3. bnr hâk ile yeksan etmek
yekta yekta, tek rd
yekta, tek rd
yekten 1. hema yek carê, destbidest, hema rasterast 2. ji nişka ve, xaftila h
1. hema yek carê, destbidest, hema rasterast 2. ji nişka ve, xaftila h
yekun yekûn m
yekûn yekûnm
yekun çekmek dawî li axaftinê anîn
yekûn çekmek dawî li axaftinê anîn
yekün çekmek Dawî li axaftinê anîn.
yek bir, tek.
m 1. bir (sayıların ilki) 2. bir (bu sayıyı gösteren rakam; 1, I) 3.rd bir (bu sayı kadar olan) * tenê yek zilam sadece bir adam 4. bir (herhangi bir varlığı belirsiz olarak gösterir, Kürtçe’de bazen de -ek art eki ile bu durum oluşturulur) * jinikek li we digere bir kadın sizi arıyor 5. bir (tek) * Xwedê yek e Allah birdir 6. bir (birleşik) * em tev yek in, em nikarin ji hev biqetin hep biriz, ayrılmayız 7. bir (eş, aynı bir boyda) * telê van pênûsan yek e bu kalemlerin boyu birdir 8. bir (ortaklaşa olan, bir olan) * beriya me tevan yek e bizim kesemiz birdir 9. bir (değer, önem bakımlarından birbirinden farksız, birbirine eşit, birbirine benzer) 10. bir belirtilenin hor görüldüğünü bildirir) * ew bi xwe wextekî erebevanekî dera hanê bû kendisi vaktiyle arabacının biri idi 11. c biri, birisi (bir tanesi) * ez yekî virek im ben yalancının biriyim 12. biri, birisi (bilinmeyen bir kimse) * ez dibêjim qey li ser darê yek hebû ağaçta sanki birisi vardı 13.rd birer * her yekî şekirek bide wan onlara birer şeker ver 14. bazen * yek şevan xwêdan dide yek şevan jî nade bazı geceler terliyor bazen de terlemiyor
yek berî (yekî) dan (birine) fitlemek
yek bi kêfa dilê xwe ye paşa gönlü bilir
yek bi yek rd 1. bire bir * ev derman ji kuxukê re yek bi yek e bu ilâç öksürüğe bire birdir 2. bire bir (istenildiği gibi, uygun)
1) bire bir * ev derman ji kuxukê re yek bi yek e bu ilâç öksürüğe bire birdir 2) bire bir (istenildiği gibi, uygun) 3) teker teker 4) harfiyen 5) harfi harfine * gotinên wî yek bi yek rast in söyledikleri harfi harfine doğru
yek bûn l/ngh birleşmek (ayrı iken tek bir duruma gelmek)
yek bûn wekî marê reş (biri) afaroz edilmek
yek çar mzk/nd bir dörtlük
yek caran 1) bazen 2) arada bir
yek dan ber telan (birine) ateş püskürtmek
yek dan leqandin (birinin) ağzını yoklamak
yek dest nakute bir elin nesi var
yek di qaqa xwedê de birin (birini) bıktırıp usandırmak
yek dora gûyê xwe sênc kirin çok pinti ve temahkâr olmak
yek got qaz yek got bilbil birbirinlerinin yapıp etmelerini sorun yapmak
yek gû dike gûyê xwe dixwe çok pinti ve temahkâr olmak
yek gûyê xwe hişk kirin û xwarin çok pinti ve temahkâr olmak
yek hêja ye hezarî hezar ne hêja ye yekî bin işçi, bir başçı
yek heşt mzk/nd bir sekizlik
yek jê nemîne köküne kibrit suyu
yek jî bir de * tu, ew, yek jî ez sen, o, bir de ben
yek ji aqil birin (birini) sözle kandırıp şaşırtmak
yek ji bo xwedê Allahın bir kulu
yek ji min yek jî wî bir ondan bir benden
yek ji paşiya êlê girtin çingene gibi olan, çok çirkin ve kara kuru olmak
yek ji yekî xerabtir e al birini, vur ötekini (veya birine)
yek ji yên din cihê kirin ayrı tutmak
yek kirin agir û berî xwe dan besle kargayı oysun gözünü
yek kirin çilkew son sürat ardına vermek
yek kirin pereyek (birini) beş baralık etmek
yek li hil e yek li mil e, yek di zik de pilewile biri eşikte biri beşikte
yek li vir xistin yek li wir xistin damdan çardağa atlamak
yek ne dev e neziman, yek ne dîn e ne îman biri kendini savunamaz durumda diğeri zalimin teki
yek nebirin ber golikan jî bir kimse hiç bir şeye yaramamak
yek pê dimire, yek jî ji bo wê dimire biri yer biri bakar kıyamet ondan kopar
yek pîs kirin onurunu ayaklar altına almak
yek qertel e li pey beratê ye (biri) leş kargası
yek qeyd kirin (birinin) gemini çekmek, sınırlandırmak
yek sale bir yaşında
yek şazdeh mzk/nd bir on altılık
yek serkele bû îro bûye qûş şah iken şahbaz olmak
yek şêst û çar mzk/nd bir altmış dörtlük
yek sî û dudo mzknd bir otuz ikilik
mzk bir otuz ikilik
yek xwedî kirin ji serê (yekî din) re (birinin) baş belâsı için (birini) yetiştirmek
yek xwedî kirin ji serê xwe re besle kargayı oysun gözünü
yek yek e dudo qewet e birlikten güç doğar
yek yek e, dudo komek e birlikten güç doğar
yeka (wî) nebe dudo sebep olan sebepsiz kalsın
yeka (yekî) nebûn dudo 1) iki ucunu bir araya getirememek 2) iki yakası bir araya gelmemek
yeka xwe gotin hê duduyê hevalan gotin iğneyi kendine çuvaldızı başkasına batırmak
yekaheng rd tekdüze, monoton
yekaheng bûn l/ngh tek düzeleşmek
yekahengbûn m tek düzeleşme
yekahengî m tek düzelik, monotonluk
yekalî tek yönlü.
rd 1. tek taraflı, tek yanlı 2. tekyönlü, tek cepheli
yekalîtî m tek taraflılık, tek yanlılık
yekan birler.
mat/nd birler, birler basamağı
yekane biricik, yegane.
rd 1. yegâne, biricik 2. n birli, birlik 3. n dikme (tek çocuk)
yekanî rz/rd tekil
yekanîtî m tevhit (tek Tanrıcılık)
yekatî m birlik, vahdaniyet
yekaxaftin m monolog
yekayek ( mînak? )h birer birer
yekbar erd/nd eş basınç
yekbarist erd/nd eş basınç
yekber rd bir sefer yavrulamış olan
yekbûn m 1. birleşme (ayrı iken tek bir duruma gelme) 2. birlik (birleşmiş, bir arada olma durumu, vahdet) * yekbûna neteweya me pir girîng e milletimizin birliği çok önemlidir 3. tevhit, bir olarak bakma 4. tevhit (tek Tanrıcılık)
yekbûna mal û mulkê jin û mêr mal birliği
yekbûnî m 1. birleşme, birlik 2. birlik, tamlık
yekbûyî birleşik, birleşmiş.
rd 1. birleşik, birleşmiş * neteweyên yekbûyî birleşmiş milletler 2. yek vucüt
yekbûyîn m birleşme (ayrı iken tek bir duruma gelme)
yekcar h 1. birden, büsbütün, bütünüyle, tamamen, tümden 2. hepten, tamamıyla 3. temelli
yekçav rd tek gözlü, sokur (bir gözü kör)
yekcure rd tek cins
yekdemîn rd eşzamanlı
yekden birden.
yekdeng nd tek ses
yekdengî mzk/m 1. tek sesli 2. oybirliği
yekdengîtî m tek seslilik
yekderb rd tek darbeli
yekderbo rd 1. bir darbeden isabet etiren 2. mec söz
yekderbo zanîn iç yüzünü bilmek
yekdest rd 1. tek elli 2. müttehid, birlik durumuna gelmiş, birleşik, birlik olmuş
yekdestî m 1. tek ellilik 2. ittihad, birleşme, birlik kurma, bir olma 3. tekel, inhisar, monopol 4. mec tekel (bir şeye tek başına sahip çıkma)
yekdestî bûn l/ngh tekelleşmek
yekdestî kirin l/gh tekelleştirmek
yekdestîbûn m tekelleşme
yekdestîbûyî rd tekelleşmiş olan
yekdestîbûyîn m tekelleşme
yekdestîkirî rd tekelleştirilmiş olan
yekdestîkirin m tekelleştirme
yekdevî rd danışıklı
yekdil rd tek yürek
yekdû nd birbirini
yeke m 1. birim, ünite 2. birim (bir niceliği ölçmek için kendi cinsinden örnek seçilen değişmez parça) * yekeya dirêjahiyê metre ye uzunluk birimi metredir 3. birim (herhangi bir kuruluşta alt bölümlerden her biri)
yeke (ii) mzk dört dörtlük
yeke giloverik inci gibi (küçük, temiz, güzel ve düzgün)
yeke tevkutayî etine dolgun biri
yekedeng rz/m ses birimi, fonem
yekejimar rz/rd tekil
yekejimarî rz/mtekillik
yekejmar bnr yekejimar
yekêk rd birlik (bir taneden oluşmuş, bir tane alabilen)
yekem rd 1. birinci (bir sayısının sıra sıfatı) 2. birinci (zaman, yer, sıra bakımından başkalarından önce gelen) 3. nd birinci (sırada, önem sırasında en üstün olan kimse)
yekemî m birincillik
yekemîn rd 1. birinci (bir sayısının sıra sıfatı) 2. birinci (zaman, yer, sıra bakımından başkalarından önce gelen) 3. nd birinci (sırada, önem sırasında en üstün olan kimse)
yekemînî m birincillik
yeketeşe rz/m biçim birim, morfem
yekeya demê ast zaman birimi
yekeya deng rz/nd ses birimi, fonem
yekeya kêşanê tartı birimi
yekeyek rd 1. birer 2. h teker teker
yekeyên giraniyê ağırlık birimleri
yekgavê m uzun atlama
yekgirtî rd 1. yekpare 2. üniter 3. birleşik, birleşmiş * neteweyên yekgirtî birleşmiş milletler 4. standart * zimanê yekgirtî standart dil 5. m birlik (bağlılık, benzerlik, bağlantı)
yekgirtîxwaz nd/nt 1. birlikçi 2. birleştirici
yekgirtîxwazî m 1. birlikçilik 2. birleştiricilik
yekgîsinî kirin l/gh aktarmak (sürülmemiş tarlayı bir kez sürmek)
yekgîsnî m aktarma (sürülmemiş tarlayı ilk kez sürme)
yekgotin nd söz birliği, ağızbiriliği
yekgotinî şn/m monolog
yekhejmar rz/rd tekil
yekhejmarî rz/m tekillik
yekhêlî rd 1. tek taraflı, tek yanlı 2. tekyönlü, tek cepheli
yekhêlîtî m tek taraflılık, tek yanlılık
yekhucreyî biy/rd tek hücreli, bir gözeli
yekî ciwan gençten * xwediyê xanî yekî ciwan bû ev sahibi gençten bir adamdı
yekî da yekî rezek, wî nedayê hebûbek (tirî) baba oğluna bir bağ bağışlamış, oğul babaya bir salkım üzüm vermemiş
yekî din (an jî dîtir) başkası, başka biri
yekî fîştere çam yarması
yekî girê ser xwe re ense kulak yerinde
yekî ku deng diçê bila bi alî min de bê (an jî were) söz anlayan beri gelsin
yekî li ser eniya xwe bûn dediğim dedik biri olmak
yekî nav nava tune bû, çû rît ser ferşê kaniyê meşhur olmak için gidip çeşme taşına sıçtı
yekî şaxînî dal gibi, ince uzun yapılı
yekî telaşî mêran çam yarması
yekî teldirêjî boyluca biri
yekîne lşk/m 1. birlik, ünite * yekîneya leşkerî askeri birlik (veya ünite) 2. kıta
yekînek rz/m birim, ünite
yekîneya nîşangir lşk vurucu güç
yekîneyên çetirbazan (an jî paraşûtbaz) paraşüt birlikleri
yekîneyên pêşdar lşk öncü birlikler
yekîneyên serîkêş lşk öncü birlikler
yekîneyên zirxdar lşk zırhlı birlik
lşk zırhlı birlik
yekînî rz/rd tekil
yekîtî birlik.
m 1. birlik (birleşme, bir arada olma durumu, vahdet) * yekîtiya neteweya me pir girîng e milletimizin birliği çok önemlidir 2. birlik (bağlılık, benzerlik, bağlantı) * pêkanîna yekîtiya zimên pêwîst e dilbirliğini sağlamak lazım 3. birllik (belli bir topluluğun yararlarını korumak üzere kurulmuş dernek) * yekîtiya nivîskaran yazarlar birliği
yekîtî çêkirin birlik oluşturmak, birlik yapmak
yekîtî pêk anîn birlik sağlamak
yekîtîgir nd/nt birlikçi
yekîtîgirî m birlikçilik
yekîtîparêz rd/nd birlikçi, birlikten yana
yekîtîparêzî m birlikçilik, birlikten yana olma
yekîtîxwaz nd/nt birlikçi, birlik yanlısı, birlikten yana
yekîtîxwazî m birlikçilik, birlikçi yanlısı olma
yekîtiya dengan nd oy birliği
yekîtîya dil gönül birliği
yekîtiya ewropayê Avrupa birliği
yekîtiya heyînê fel varlık birliği
yekîtiya rayan nd oy birliği
yekîtiya xwedê nd vahdaniyet
yekjimar rz/rd tekil
yekjinî rd tek eşli, monogam (erkek için, tek karılı, tek eşli olan)
yekjinîtî sos/m tek eşlilik, monogami
yekjinkî h tek eşlice
yekker rd 1. yekpare 2. üniter
yekker bûn l/ngh bütünleşmek
yekkerbûn m bütünleşme
yekkere bnr yekker
yekkerî rd bir bütün
yekkirin m birleşme
m birleştirme
yekkite rz/nd tek heceli
yekkîte rz/rd tek heceli
yekkum yekün, toplam.
yeklayen rd tek taraflı, tek yanlı
yeklebe bnr kevirê qewetê
yeklibî rd birlik (bir taneden oluşmuş, bir tane alabilen) * cezweya yeklibî birlik cezve
yekling m tek ayak, halay türü
yekmal rd tekev
yekmend nd 1. birli 2. mzk birlik (en büyük değerdeki nota, dört dörtlük)
yekmêrî rd tek eşli, monogam (kadın için, tek kocalı, tek eşli olan)
yekmêrîtî sos/rd tek eşlilik, , monogami
yekmêrkî h tek eşlice
yeknesak tekdüze, monoton.
rd 1. tekdüze, monoton 2. basit, dümdüz * jiyaneke wê ya yeknesak heye dümdüz bir yaşantısı var
yeknesak bûn l/ngh tek düzeleşmek
yeknesakbûn m tek düzeleşme
yeknesakî tekdüzelik.
m tek düzelik, monotonluk
yeknetewe nd tek millet
yeknîjad rd soydaş, ırkdaş
yeknof rd tek cins
yeknofî m tekcinslik
yeko yeko rd 1. birer birer * bi tiliya xwe dar yeko yeko hejmartin parmağıyla ağaçları birer birer saydı 2. bir bir 3. teke tek 4. h teker teker
yeko yeko yeko yeko birer ikişer * kevokên ku ji dengê trenê bizdiyabûn yeko yeko dest bi firînê kirin güvercinler trenin sesinden ürküp birer ikişer uçmaya başladı
yekoyek bnr yeko yeke
yekpare yekpare.
rd 1. yekpare 2. üniter
yekpare bûn l/ngh bütünleşmek
yekparebûn m bütünleşme
yekperest fel nd/rd birci, monist
yekperestî felm bircilik, monizm
yekqat rd 1. tek katlı 2. yalın kat
yekreng tek renkli, monoton.
yekrengî rd 1. tek renkli 2. mec/m uyum
yekrexî rd tek yönlü, tek cepheli * ez naxwazim bi wêjeyên yekrexî bixapim tek cepheli edebiyatlara aldanmak istemiyorum
yekroje rd bir günlük
yekrû rd 1. tek yüzlü, riyasız (saf, temiz kimse) 2. halis, dost 3. astarlı
yekrûtî m tek yüzlülük, riyasızlık (saflık, temizlik)
yeksal, yeksale rd bir yıllık, bir yaşında
yeksan rd 1. eşit * ev her du bar yeksan in bu iki yük eşit 2. eşit (aynı haklardan yararlanan, aynı düzeyde olan) * her kes li ber qanûnan yeksan e herkes kanun önünde eşittir 3. mat eşit
yeksan bûn l/ngh eşitlenmek
yeksan girtin l/gh oranlamak
yeksan kirin l/gh eşitlemek
yeksanbûn m eşitlenme
yeksanbûyîn m eşitleniş
yeksane fiz/m denge (birbirini ortadan kaldıran güçlerin sonucu olma durum)
yekşane rd tek hücreli
yekşaneyî rd tek hücreli
yeksangirtin m oranlama
yeksanî m 1. eşitlik (iki şey veya daha çok şeyin eşit olması durumu, denklik) 2. eşitlik (kanunlar yönünde ayırım olmaması durumu) 3. sos eşitlik (insanlar arasında ayırım bulunmaması durumu) 4. mat eşitlik
yeksanî hev bûn l/bw eşitleşmek
yeksanî hev kirin l/bw eşitleştirmek
yeksanîhevbûn m eşitleşme
yeksanîhevbûyîn m eşitleşme
yeksanîhevkirin m eşitleştirme
yekşanik rd tek hücreli * candarên yekşanik tek hücreli canlılar
yekşanikî rd tek hücreli
yeksanîxwaz nd/nt eşitlikçi, eşitçi
yeksanîxwazî m eşitlikçilik, eşitçilik
yeksankirin m eşitleme
yekşem m pazar (haftanın birinci günü, cümartesi ile pazartesi arası olan gün) * îro roja yekşemê ye bugün pazar günü
yekser doğrudan doğruya.
h 1. doğruca, direkt (dolaylı olmayarak, doğru olarak, hiçbir yerde durmadan) 2. rd dolaysız, direkt, doğrudan, doğrudan doğruya (aracısız) 3. h dosdoğru 4. h birden, tümden, bütünüyle, tamamen
yeksimî rd/zo tek tırnaklı
yeksû rd 1. eşit 2. tek taraflı
yekşûyî rd tek eşli, monogam (kadın için, tek kocalı)
yekşûyîtî m tek eşlilik, monogami
yekta yegâne.
rd 1. yekta, eşsiz, tek 2. yegâne, biricik 3. yalın kat, tek katlı 4. n dikme (bir evde aileyi sürdürecek tek çocuk)
yektase m bir darbuka türü
yektayî 1. eşsizlik, emsalsızlık 2. tek katlılık
yektelaşî bot bir çenekliler
yekten aniden, birden, bir anda.
yekteple m bir darbuka türü
yekteplî m bir tür darbuka
yektî m vahdet
yekûderbo bnr yekderbo
yekûn m yekûn, toplam, tutar, mevcut * yekûna dibistanê okulun mevcudu
yekvend rd birleşik
yekvendî m birlik
yekwateyî mat/rd identik
yekxane rd tek hücreli
yekxwedatî m monoteizm
yekxwedayî nd/rd tek tanrıcı, monoteist
yekxwedayîtî m tek tanrıcılık, monoteizm
yekzan rd Allahı bilen, Allah tek bilen
yekziman nd 1. tek dil 2. rd tek dilli
yekzimanî m tek dillilik
yekzînî n bir yaşında at
yek 1. jimareya 1’ê 2. hejmara yekemîn a jimartinê 2. kes *“mêvanê yekî, mêvanê gundekî”
1. hejmar 1 (hejmar) hejmara 1, I (hejmara piştî sifrê û berî dwuduyê).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: يه‌كNêzîk, tek, kitHejmarên sade yên kurdî, sifir, yek, du, sê, çar, pênc, şeş, heft, heşt, neh, deh, yazde, dazde, sêzde, çarde, pazde, şazde, hevde, hejde, nozde, bîst, sî, çil, pêncî, şêst, heftê, heştê, not, sed, hezar, milyon, milyar.
ji: Proto-hindûewropî: oinos (yek) Proto-aryayî: eywe (yek) Avar: eêwe (yek) Pûnjabî: yew (yek) Sogdî: yew (yek) Pehlewî: êvek pe: yew (yek) Farisî: yek (yek) Belûçî: yek (yek) Kurdî: yek (yek) ... Zazakî: yew ir Sanskrîtî: eke (yek) Yewnanî: oinos (yek) Latînî: unus (yek) Almanî: ein (yek) Înglîzî: one (yek) ... Çavkanî: Horn p.128, Watkins p.59, Etymonline.
Bikaranîn: Lêker: yek bûn, yek kirin, yek girtin. Navdêr: yekbûn, yekkirin, yekgirtin Rengdêr: yekgirtî, yekbûyî, yekkirî.
: -ek, -yek, yekan, yekane, yekaneyî, yekanî, yekdil, yekdilî, yeke, yekem, yekemî, yekemîn, yekemînî, yeketî, yekîne, yekî, yekîtî, yekmalî, yekmale, yekşem, yekşeman, yekxwedayî, yekxwedayîtî.
Têkildar: yazdeZarava, hewramî: yo nêr , yiwa, yuwa mê, kurmancî: yek, êk, yêk, soranî: yek, yêk, zazakî: jew, jo, yew, jû
yek ajotin pêş (biwêj) ji bo serkêşiye yek dan pêş, yek ji bo berjewendiyên xwe bikaranîn. ji bo ku doza me çareser bibe me hevind ajot peş. heyran, ma ez fedahiyê we me, hûn min diajon pê^?
yek berî canê (yekî) dan (biwêj) ji bo xerabî yan jî berjewendiyê yek beri kesekî din dan. cindî bi xwe nikaribû, jina birayê xwe beri canê yargulê da.
yek bi malê xwe yek, bi canê xwe (biwêj) her kes li gorî ast û zerengiya xwe dikare alîkariyê bike. divê di doza neteweyî de her kes wekî hêz û zerengiya xwe tevbigere. ıhitek bi malê xwe dinek bi canê xwe.
yek bûn 1. pevre bûn 2. tenê bûn
(lêker)(Binihêre:) yek. Tewîn: -yek b-
yek caran carinan, carcaran, hin caran, geh, tesadûfî
yek çarlepkî kirin (biwêj) yek xistin rewşek dijwar, têk birin. mûsa bi wan kirinên xwe rizgo çarlepkî kir.
yek çêrandin (biwêj) ji bo kesên pir zana û kone tê gotin. kuro tu çawa wan her duyan dikî tayê tereziyê? merdan dikare wî biçêrîne. (argo)
yek dan (lêker)(Binihêre:) yek
yek dan ber hev (biwêj) ji bo mirov bibêje ku bi awayekî baş û dijwar li yekî/ê xist.
Herwiha: •têra yekî lêxistin.
ji: yek dan berî hev.
Bikaranîn: • Amûdê
yek dan leqandin (biwêj) li rewş û barê yekî nihêrîn, tesele kirin. min çawa ku ew leqand, min fêm kir ku dilê wê maye.
yek dayîn ber bêhna xwe (biwêj) li hemberî kesekî kîndar bûn. .ji par ve remo tajdîn daye ber bêhna xwe, ka em ê bibinin wê dawî çawa bibe.
yek dayîn ber sîngê xwe (biwêj) yek parastin. lawik keçik wer dabû ber sîngê xwe ku ew ên din vekişîn.
yek dayîn ser serê xwe (biwêj) jê re gelekî giramî û û rûmet nîşan dan. welehî wan z.avayê xwe didane ser serê xwe.
yek derxistin ser serê xwe (biwêj) yek zêde delalî kirin (zêdetir ji bo zarokan tê bikaranîn.) tu ku wisa wî derxî ser serê xwe, helbet dawî jî wê wiha be.
yek dimire, yek dimîne (biwêj) jiyan bi nakokî dimeşe. ew jîxwezaya dinyayê ye; yek dimire, yek dijî.
yek dîn, yek jîr (biwêj) çiqas berevajî hev bin jî divê her du serî hev û din îdare bikin. yên baş û xerab hev û din temam dikin. yek dîn, yek jîr wê bi wî awayî bi hev du re debarê bikin, ma ji bilî wê rêyeke din heye?
yek dotin (biwêj) pere yan jî mal û milkê yekî bi zexelî xwarin. ew sextekar heya mazlum baş nedoşe dev jê bernade. (argo)
yek e, lê bidendik e (biwêj) cirnexweş, berzeq, zexel û ecêb bûn. tu wisa li melomesto sekinandina wî menêre, ew yek e, lê yekî bidendik e.
yek ez dizanim, yek jî xwedê dizane (biwêj) ji bo karên zor pêkhatine tê gotin. erê, min lawê xwe ji kela çanaqeleyê ji destê wan derxist, lê min çi kişand yek ez dizanim, yek jî xwedê dizane.
yek girtin (biwêj) di eynî radeyê de rûmet dan. wekî hev hesibandin. mixabin bavê me em her du jî tu car yek negirtin, tim birayê min î mezinji min zêdetir hate hezkirin.
yek hewaleyî şîrê wî kirin (biwêj) yek spartin bext û kesayeta wî. bi hêviya wîjdana wî hiştin. êdî ez çi bibêjim, min ew hewaleyî şîre wî kiriye.
yek ker hesibandin (biwêj) yek bêfêm û nezan hesibandin. heke wê ez ker nehesibandama. cesaret nedikir ku wê peyvê ji min re bibêje.
yek kirin 1. gihandin hev 2. kom kirin
(lêker)(Binihêre:) yek
yek kirin bin baskê xwe (biwêj) lê xwedî derketin, parastin. hingî kemal ew xistiye bin baskên xwe, kes nikare nêzîkî wî hibe û jê re tiştekî xerab bibêje.
yek kirin çilkew (biwêj) bi lez dan ser yekî. reşit, baran kire çilkew, heya mala xalê wî da pey û ew di nav xwê-danê de hişt.
yek kirin segê xwe (biwêj) yek kirin bin bandora xwe. jinikê zavayê xwe kiriye segê xwe.
yek kişandina canê xwe (biwêj) ji bo berjewendiyan ji yekî re têkiliyek gelekî germ û zêde nîşan dan. ji bo ku keça xwe hidiyê, meqbûleyê lawê xelef wisa kişandiye canê xwe ku her kes lê ecêb maye.
yek li ber xwe dîl girtin (biwêj) ji kesekî re bêyî dilê wî demeke pir dirêj axivîn. ka nazdarê bi saetan wisa ez dîtgirtibûm ku min nikaribû xwe ji dêst xelas bikira.
yek li hil e, yek li mil e, yek di zik de dilewile (biwêj) ji bo jinên ku gelek zarokên wan hene tê gotin. maşeleh bûka memê çar sal in hatiye, lê yek li hil e, yek li mil e, yek jî di zik de dilewile.
yek li mirinê, yek li têvekirinê (biwêj) hinek dikevin heyra derd û kulên xwe, hinek jî dikevin heyra kêf û zewqa xwe. ezbenî, tu li min û li halê min î perişan binihêre û tu li kêfa vî segbavî binihêre. bi rastî jî yek li mirinê, yek li têvekirinê ye.
yek li nal yek li mixê xistin (biwêj) rewş û helwesta xwe zelal nekirin. aqilê min ji wî û ji helwesta wî nebirî, yekê jî nal, yekê li mix dixe.
yek li xwe kirin didu (biwêj) çewtî û qebehetên xwe zêdetir kirin. wê jî xv’est xetaya xwe rast bike, lê bi ser de yek li xwe kire didu.
yek li ya sor xistin (biwêj) karekî spehî û xweş kirin. min jî ew qasî hêvî nedikir, lê helal be, fazîleyê yek li ya sor xist.
yek mê kirin (biwêj) yek di bin zor û zerpê de hiştin. vê keçika me bi van kirinê xwe ve em mê kirin.
yek nal kirin (biwêj) işkence li yekî kirin. xortên mala mecîd elo nal kirine.
yek navê wî tune bû, çû ser kaniyê pîs kir (biwêj) ji bo navdariyê île tiştên erênî na, lê yên neyînî jî dibin sedem. wî camêrî jî ji xwe re rêyeke wisa dîtiye. got, yekî navê wî tune bû, çû ser kaniyê pîs kir.
yek nexistin didu (biwêj) gotin û daxwaz di heman demê de pêkanîn, pêdiviya gotina carek din nehiştin. tu çi jê re bibêjî wê gavê pêk tîne, yekê naxe didu.
yek pîj kirin (biwêj) yek hadandin, kişkiş kirin. berê dengê xwe nedikir, hingî meta wî hat, ew wisa pîj kir û xiste bizot li serê me aland.
yek reş kirin (biwêj) xerab kirin, yek wekî xerab dan xuyandin. ew çiqasî şendile reş bike jî nikare navê wê xera bike.
yek rêx kirin (biwêj) yek rezîl û riswa kirin. ji ber ku jinek dîsa anî serjina xwe, rihanê lawê wê xwe rêx kir.
yek rûçikandin (biwêj) mal û milkê yekî jê girtin. wê jinikê wisa kir ku rizgo rûçikand.
yek tijî bûn (biwêj) zêde xwedî derd û gazine bûn. ez gelekî tijî bûme, min nedin xeberdanê, ez ê dilê we bihêlim.
yek tijî kirin (biwêj) ji bo armaneekê yek areste û îkna kirin an jî xapandin. xalojna min a zelîxanê, baroyê biraziyê xwe tijî kir û bi ser keça min de şand.
yek tûj kirin (biwêj) ji bo bikaranînekê yek hadandin. diya wî ew tûj kir û bi ser bûka xwe de şand.
yek virek derxistin (biwêj) gotina kesekî vala derxistin, an jî wekî derew nîşan dan. wê keçikê bi zanetî di nav wê civatê de ez virek derxistim.
yek xistin bin çoka xwe (biwêj) yek kirin bin bandora xwe. tu li wan menêre, ev wekî wan mamosteyên din nîn e, tu nikarî wî jî têxê bin çoka xwe.
yek xistin kefa destê xwe (biwêj) yek di bin bandora xwe de girtin. na lo! nûrê ew xistiye kefa destê xw. ew nikare bi serê xwe tu tiştî bike.
yek xurandin xwe (biwêj) yek bi têkiliyên germ yek hînî xwe kirin. zezê wî lawikî dixurîne xwe, bawer im ku dixwaze keça birayê xwe bidiyê.
yeka (yekî) nebûn didu (biwêj) zêdetir di hêla aborî de bi pêş ve neçûn. feqîrê fazil ev çend sal in ku dixebite, lê mixabin yeka wî nabe didu.
yeka xwe nekirin dudu (biwêj) tu car ji gotina xwe venegerîn. bi biryar gotina xwe bi cih anîn, di hêla aborî de û di hêlên din de bi pêş ve neçûn, bi ser neketin. ew tûka xwe danalêse û ji ya xwe veger nabe, tu car yeka xwe nake dudu. bi kinayî, yeka me nebû dudu û sûretê nav û nas-nava me hat çirandin... rênas jiyan
yekaheng yekdengî, yekbengî, yektonî, yekrengî, yektêlî, yeknesak, dûzaheng, monoton
yekalî (rengdêr) tekalî, yeklayenî, teklayenî, unîlateral
yekane (rengdêr) tekane, bi tenê, zarroka/ê bitenê ya ku dêbavan heye, kesa/ê ti xwişk yan bira nîne, yekta, unîk, bêwêne, bêmîsal, bênimûne, bêhevta, tişta/ê ti tiştek wek wê nîne, tişta/ê ne mîna ti tiştek din e.
Herwiha: êkane, yêkane.
Bide ber: yeke, yekîne, yekta.
ji: yek + -ane, hevreha farisî يگانه (yeganê), pehlewî êkanek, jiari.
: yekanehî, yekanetî, yekaneyî
yekanekî (navdêr, mê) bêhempabûn.
ji: yekane +-kî
yekanetî (navdêr, mê) rewşa yekanebûnê.
ji: yekane + -tî
yekanî (rengdêr) xort yan keça tenê di malê de, êkane
yekatî (navdêr, mê) wehdaniyet, yekîtiya Xwedê.
ji: yek +-atî
yekbawer (rengdêr) çend mirovên bawerîyê bi karek kirayarek dînek armancekê û htd di hînin, hevbawer
yekbêjî (navdêr, mê) monolog
yekber (rengdêr) yek parçe,yek alî,yek rû capûnek yekber kirî
yekbîr (rengdêr) hevbîr, :ez û tu di boçûnên xwe da yekbîrîn
yekbûn (navdêr, mê) yekgiritin, hevgirtin
yekbûnî (navdêr, mê) yekîtî, îtihad.
ji: yek +-bûnî
yekbûnîkar (navdêr, mê) tekûzkar, tekûzk.
ji: yekbûnî +-kar
yekbûyî (rengdêr) hevgirtî, hevgir, yekgir, yekgirtî, hevbend, tiştên ku hev digirin, tiştên ku li hev dikin anku ne dijî hev in, heval, hogir, hevrê, hevbend, dost, kirîv.
Herwiha: êkbûyî, yêkbûyî.
ji: yek + -bûyî.
: yekbûyîtî
yekbûyîtî (navdêr, mê) rewşa yekbûyîbûnê.
ji: yekbûyî + -tî
yekcan (rengdêr) bi can bi hevre, :havalînîya ji dil ji can
yekcar 1. bi carekî tenê 2. bi giştî, bi komasî
(hoker) qet, hîç, ti, bi ti awayî.
Herwiha: êkcar, êkcarî, yekcarî, yêkcar, yêkcarî.
ji: yek + car
yekçav xwediyê çavekî tenê
yekcor (rengdêr) corek bi tinê
yekcure ji heman celebî
yekdemî di heman demê de
yekdeng dengê ku di carekê de ji dêv belav dibe
yekdengbûn (navdêr, mê) yekdengî
yekdengî axaftina bi awayekî ku tu dibêjî qey kesek tenê diaxive
(navdêr, mê) yekdengbûn, hebûna tenê dengekî, yekdilî, hevbîrî, hevfikrî, yekrêzî, tifaq, itifaq, tewafiq, konsensûs.
Herwiha: êkdengî, êkdengîtî, êkdengtî, yekdengîtî, yekdengtî.
ji: yekdeng + -î
yekdengîtî axaftina komekî bi heman peyv an naverokê
yekderb (rengdêr) dîrek, rasterast, tavilê, ji nişkê ve, Çavên Helîm yekderb mîna bi­rûskê vebûn
yekderbî (navdêr, mê) yekserî.
ji: yekderb +-î
yekdest (rengdêr) bi hevre, hevgirtî
yekdestî (navdêr, mê) gemerdan, tekedestî, Inhisar, monopol, pawan, înhîsar.
ji: yekdest + -î
yekdestî bûn (lêker)(Binihêre:) yekdestî
yekdestî kirin (lêker)(Binihêre:) yekdestî
yekdestîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) yekdestî
yekdestîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) yekdestî
yekdevî biryardana li ser axaftinekê
yekdil (rengdêr) piştrast, eseh, ekîd, tekîd, emîn, misoger, bêguman, bêşik, ne dudil, ne biguman, ne gumandar, ne bişik, ne şikdar.
Herwiha: êkdil.
ji wêjeyê: Hê niha jî ne yekdil im ka kîjan beş ji bîranînên min bi rastî yên rûdayî û kîjan jê tenê xeyalên vala, yên ko tu bedelên xwe di wê dewrana dîrokî, ya ko wek rastiya objektîvî tê navandin, tine ye, pêk tê.(Pasi Jääskeläinen: Li ciyê zivirîna trênan, wergerrandin: Husein Muhammed, weşandin: Kovara Mehname 1999, Nefel.com, 8/2009).
ji: yek- + dil.
: yekdilane, yekdilî, yekdilîtî, yekdiltî
yekdilane (rengdêr) bi awayekî yekdil.
ji: yekdil + -ane
yekdilî (navdêr, mê) hevbîrî, hevfikrî, yekrêzî, yekdengî, tifaq, itifaq, tewafiq, konsensûs.
Herwiha: êkdilî, êkdilîtî, êkdiltî, yekdilîtî, yekdiltî.
ji: yekdil + -î
yeke pîvan û qeysa tiştan
(navdêr, mê) her beşa ji sazimanekê, her lib, her heb.
Herwiha: yekîne.
ji: yek + -e.
: yekeyî
yekê (navdêr, mê) êkê, :jinekê gotango yekê got, :bizinekê nanê 3ivanî xwar, :;ya yê yên êkê , :cara yekê ez hatim welatî
yekedeng awayê belavbûna peyvê yekem(în) di rêza pêşin de; pêşîn
yekek (navdêr, mê) yekeyek.
ji: yek +-ek
yekêk (navdêr, mê) yeklibî.
ji: yekê +-k
yekem (hejmar) ya/yê yekê, ya/yê êkê, di rêzê li berî hemiyan: Ew di bezînê de bû yekem. (Berî hemiyan gihişt binecihê.) Yekem car e ez wê dibînim. (Min berê ew qet nedîtiye.).
Herwiha: êkem, êkemîn, yekemîn, yêkem, yêkemîn rengdêr.
ji: yek + -em.
: yekemînî
yekemî (navdêr, mê) yekemînî.
ji: yekem +-î
yekemî/yekemîntî di rêzê de pêşîntî; ewiltî
yekemînî (navdêr, mê) rewşa yekembûnê, yekemî.
ji: yekem + -înî
yeker yek perçe,yekta.
yeketeşe (navdêr, mê) morfem
yekeya diravê (navdêr) Yekeya diravê ku ji aliye dewlete ve hatiye qebûl kirin.
Hevwate: yekeya pereyê
yekeya pereyê (navdêr) Yekeya pereyê ku ji aliye dewlete ve hatiye qebûl kirin.
Hevwate: yekeya diravê
yekeya pîvanê (navdêr) Yekeyên pîvanê (wekî mînak: kîlogram, gram, mîtro, kîlomîtro, milîmîtro, santîmîtro...).
ji wêjeyê: Yekeya pîvanê mezinahiyeke diyarkirî ji çendînîyeke fizîkî ye ku weke standardek bo pîvandina heman çendîniya fizîkî tê bikaranîn. Yeke bi rêkeftin an ji layê qanûnê ve dihên diyarkirin.Bo nimûne, dirêjahî di fizîkê de çendîniyek e. Metre yekeya dirêjahiyê ye ku bi xwe dirêjahiyeke li pêş ve diyarkirî ye. Dema ku em dibêjin 10 metreyan (an 10 m), mebesta me 10 caran ew dirêjahiya li pêş ve diyarkirî ye.
yekeyî (navdêr, mê) rewşa yekebûnê.
ji: yeke + -yî
yekgir (rengdêr) yekbûyî, hevgir, hevgirtî, yekgirtî, hevbend, pêkve, bitifaq, tiştên ku hev digirin, tiştên ku li hev dikin anku ne dijî hev in, heval, hogir, hevrê, hevbend, dost, kirîv.
Herwiha: êkgir, yêkgir.
ji: yek + -gir.
: yekgirî, yekgirîtî
yekgirî (navdêr, mê) rewşa yekgirbûnê, yekîtî.
ji: yekgir + -î
yekgiritin (navdêr, mê) yekbûn, hevgirtin
yekgirtî bi awayekî ku ji hev ne cihê
(rengdêr) yekbûyî, hevgir, hevgirtî, yek, hevbend, pêkve, bitifaq, tiştên ku hev digirin, tiştên ku li hev dikin anku ne dijî hev in, heval, hogir, hevrê, hevbend, dost, kirîv.
Herwiha: êkgirtî, yêkgirtî.
ji: yek + girtî.
: yekgirtîtî
yekgirtin (navdêr, mê) hevgirtin, êkgirtin
yekgirtinî (navdêr, mê) pêgirek.
ji: yekgirtin +-î
yekgirtinkî (navdêr, mê) bi yekgirtinî.
ji: yekgirtin +-kî
yekgirtîtî (navdêr, mê) rewşa yekgirtîbûnê.
ji: yekgirtî + -tî
yekgotin (Binihêre:) yek
yekhizar êkhizar, hijmara 1000
yekî (rengdêr) êkî, yê yekê, yekê nediyar
yekî aqil, yekî dîn, xwe dan mûyekî, neqetandin (biwêj) hin pirsgirêk pir piçûk tên xuyan lê çareserkirina wan gelekî zor e. de were ji nav vî karî derkeve. got, yekî aqil, yekî dîn, xwe dan mûyekî, neqetandin.
yekî da yekî rezek, wî nedayê hebûbek (biwêj) carinan qencî û keda mirov bersiva xwe ya layiq nabînin. min ji bo wî çi kir, wî li hem-berî min çi kir? got, yekî da yekî rezek, wî nedayê hebûbek.
yekî darek da yekî bi gulîşkeke pê nesekinî (biwêj) qencî carinan bersîva xwe ya erênî û layîq nabînin. erê, dayê piştî ew qas kirinên min bersiva te jî bû ev ha. loma gotine, yekî darek da yekî bi gulîskekê pê nesekinî.
yekî din yekî dîtir, yê/ya din, yê/ya dîtir, dî, yeka din
yekî jê distinî bi dehan jê xelas nabî (biwêj) ji bo kesên şerûd tê bikaranîn. eman ji destê vê jinikê, tu yekî jê distinî bi deltan jê xelas nabî.
yekî linge xwe hilanîn, ye din linge xwe li dewsê danîn (biwêj) ji bo kesên ku bi her awayî zêde dişibin hev û din tê gotin. kemale seyre zehf dişibîne keke xwe, tu dibêjî hema yekî linge xwe hilalliye, ye din jî li dewse daniye.
yekî qerazî, yekî berazî, ji hev û din re bûne xal û xwarzî (biwêj) ji bo kesên zêde nenas m jî, lê ji bo hinek berjewendiyan bi hev û din re tifaqe dikin tê gotin. maşelah wan ji ku hev û din ditin rûzanim. yekî qerazi, yekî berazî, ji hev û din re bûne xal û xwarzî.
yekî rez nebê, radibû masle çedikir (biwêj) ji bo kesên bêdenge û bêhesab tê gotin. yekî rez nebû, radibû masle çedikir. ev lawi min jî saza wî nîn e, qilif didirû.
yekî rezek da yekî, yê din guşiyek tirî nedaye (biwêj) ji bo kesên neşikirandî tê gotin. ew jî kari xwedi ye. yekî rezek da yekî, ye din guşiyek tirî nedaye.
yekî tazî di kuware de rûnişt û gote jina xwe. 'zirav birese' (biwêj) weki rewşa xwe tev negerîn. ew jî berevajiya wî ye. yekî tazî di kuware de rûnişt û gote jina xwe. zirav birese.
yekîne desteyeke leşkerî
yekitî 1. wehdet 2. tenêtî *“kuderê yekitî, wê derê rizq”
yekîtî (navdêr, mê) hevbendî, hevbendî, hevgirî, hevpeymanî, hevkarî, itihad, tifaq, itifaq, çend kesên yan rêkxistinên ku hevkariyê dikin: Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê, Yekîtiya Ewropayê, yekîtiya jinan, yekîtiya rêkxistinên kurdên biyanistanê, Yekîtiya Nivîskarên Kurdistanê.
Herwiha: êketî, êkêtî, êkîtî, yeketî, yekêtî.
Bide ber: yeke, yekîne.
ji: yek + -îtî.
: yekîtîgir, yekîtîgirî, yekîtîparêz, yekîtîparêzî, yekîtîxwaz, yekîtîxwazî
yekîtî çêkirin (lêker) tifaq çêkirin.
ji: yekîtî + çêkirin
yekîtîgir (navdêr, mê) kesê/a yekîtîyan digire.
ji: yekîtî + -gir
yekîtîgirî (navdêr, mê) karê yekîtîgiriyê.
ji: yekîtîgir + -î
yekîtîparêz (navdêr, mê) yekîtîxwaz.
ji: yekîtî +-parêz
yekîtîxwaz (navdêr, mê) yekîtîparêz.
ji: yekîtî +-xwaz
yekîtiya ewropayê (navdêr, mê) yekîtiyek aborî, civakî û siyasî ya welatên Ewropayê ye û niha 27 dewlet endamên wê ne lê dê hê berfiretir bibe, hevbendî, hevgirî, hevpeymanî, hevkarî, itihad, tifaq.
Herwiha: Yekîtiya Ewropî
yekîtiya komarên sosyalîst yên sovyetê Serenav,mê, (dîrok) konfederasyona Rusyayê û gelek welatên Ewropaya Rojhilat û Asyaya Navîn ji 1922 ta 1991).
Herwiha: Yekîtiya Komarên Sovyetê yên SosyalîstNavê kurt, Yekîtiya Sovyetê, Sovyetistan, Sovyet. Kurte: YKSS.
ji wêjeyê: Pêvajoya hedimandin û parçebûna Yekîtiya Komarên Sovyetê yên Sosyalîst digel sîstema wê ya siyasî, civakî û aborî bi sirûştî encamên xwe di hemû komarên gotî de hene.
yekîtiya komarên sovyet ên sosyalîst serenav, komarek sosyalîst û dîrokî li ewropaya Rojhelat, Qafqasya, Asyaya Navîn û Asyaya Bakur.
Herwiha: Yekîtiya Sovyetan, YKSS
yekjimar ne bi komekî û pirjimar
(rengdêr) (navdêr, mê) tek, tenê, yek(bi taybetî di rêzimanê de): Ev sêvê dixwim. (Sêv li vir yekjimar e.) Ev sêvan dixwim. (Sêvan pirrjimar e.), kit.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: يه‌كژمار.
Herwiha: êkjimar, êkjimare, êkjimareyî, êkjimarî, êkejimar, êkejimare, êkejimareyî, êkejimarî, êk(hejmar) êkhejmare, êkhejmareyî, êkhejmarî, êke(hejmar) êkehejmare, êkehejmareyî, êkehejmarî, êkhijmar, êkhijmare, êkhijmareyî, êkhijmarî, êkehijmar, êkehijmare, êkehijmareyî, êkehijmarî, yekjimare, yekjimareyî, yekjimarî, yekejimar, yek(hejmar) yekjimar, yekjimare, yekjimareyî, yekjimarî, yekejimar, yekejimare, yekejimareyî, yekejimarî, yek(hejmar) yekhejmare, yekhejmareyî, yekhejmarî, yeke(hejmar) yekehejmare, yekehejmareyî, yekehejmarî, yekhijmar, yekhijmare, yekhijmareyî, yekhijmarî, yekehijmar, yekehijmare, yekehijmareyî, yekehijmarî, yêkjimar, yêkjimare, yêkjimareyî, yêkjimarî, yêkejimar, yêkejimare, yêkejimareyî, yêkejimarî, yêk(hejmar) yêkhejmare, yêkhejmareyî, yêkhejmarî, yêke(hejmar) yêkehejmare, yêkehejmareyî, yêkehejmarî, yêkhijmar, yêkhijmare, yêkhijmareyî, yêkhijmarî, yêkehijmar, yêkehijmare, yêkehijmareyî, yêkehijmarî.
Hevwate: tekjimar, sîngular.
Dijwate: pirrjimar.
ji: yek + jimar.
: yekjimarî
yekker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê yek dike, yekgirtî, unîter.
ji: yek + -ker.
Bikaranîn: Lêker: yekker bûn. Navdêr: yekkerbûn
yekker bûn (lêker)(Binihêre:) yekker
yekkerbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) yekker
yekkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye yek kirin
yekkirin (navdêr) têkelkirin, kirin êk
yeklayenî (rengdêr) tekalî, yekalî, teklayenî, unîlateral
yeknesakî (navdêr, mê) serûbertî, rêkûpêktî, monotonî.
ji: yeknesak + -î
yekneseq tevgera ku tu carî dirûvê xwe naguhere
yeko-yeko (hoker) yek li pey yê dî, her yek bi carekê, ne pêkve, ne bi hev re.
Herwiha: yeko yeko, yekoyeko, êko-êko, êko êko.
ji wêjeyê: Piştî telqîn jî qediya ew kesên gelik nêzîkî yê mirî (bab, kur, bira, pismam) dibûn rêz, hemû kesên li wir di ber wan re derbas dibûn û yekoyeko destê wan toqe dikir û serxweşî li wan didan. Malzemeyên serxweşiyê jî ev bûn: “Xwedê efû bike”, “Xwedê cihê wî bike biheşt”, “serê te/hewe sax be”, “Xwedê vê dinyayê neîne bîrê”, “Xwedê te/hewe şûna wî bihêle”...(Abdulkadir Bingöl: Li Cizîra Botan mirin û dêlindêza mirinê, Nefel.com, 12/2010).
ji: yek + -o + yek + -o
yekole, serî hindole (biwêj) bele yek e, lê mezin û bihez e. yekole, serî hindole. ya rastîye te jîyek e lê hejayî dehan e maşelah. (bnr. çîrok) ji du hêwiyan yeke heft, a din jî tene yek kure we hebûye. dema ji ya ku heft kure he ne dipirsin û bibêjin, çend kure te hene? bersiva we wiha dibe: urnen min heftone ne. (ango heft lawen min hene) dema ku bibêjin lê çend zaroyen hewiya te hene? jinik ve pirse jî tim bi hers û hesûdî wer dibersivîne: yê hêwiya min yekole ye, serî hindole ye.
yekpare gişt, hemû
yekpêk (navdêr, mê) amûra yek ling ku wênekêşok li serê dihê vîda kirin,yekpê,yeklingok.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
yekreng yekcure
(rengdêr) ji êk reng pêkhatîye, rengek bi tenê
yekrengî (navdêr, mê) yektunî, sade, yekdengî, yekbengî, yektonî, yekaheng, yektêlî.
ji: yekreng +-î
yekrêzbûn (navdêr, mê) yekrêzî
yekrêzî (navdêr, mê) yekrêzbûn, hebûna tenê rêzekê, yekdilî, hevbîrî, hevfikrî, yekdengî, tifaq, itifaq, tewafiq, konsensûs.
Herwiha: êkrêzî, êkrêzîtî, êkrêztî, yekrêzîtî, yekrêztî.
ji: yekrêz + -î
yekrû (rengdêr) wek yek, êkser
yeksan du an jî çend tiştên mînanî hev; wekhev
(rengdêr) wekhev, mîna hev, ne ji hev zêdetir yan kêmtir, ne ji hev baştir yan xirabtir: Hemû mirov li ber qanûnê yeksan in. (Hemû xwedî eynî mafan in.).
Herwiha: êksan, yêksan.
ji: yek- + san.
Bikaranîn: Lêker: yeksan bûn, yeksan kirin, yeksan girtin. Navdêr: yeksanbûn, yeksankirin, yeksangirtin Rengdêr: yeksanbûyî, yeksankirî.
: yeksanî, yeksanîtî
yeksan bûn (lêker)(Binihêre:) yeksan
yeksan girtin (lêker)(Binihêre:) yeksan. Tewîn: -yeksan gir-
yeksan kirin (lêker)(Binihêre:) yeksan
yeksanbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) yeksan
yeksanbûyî (rengdêr) (Binihêre:) yeksan
yeksangirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) yeksan
yeksanî şibihîna tiştekî bi tiştekî din; wekhevî
(navdêr, mê) wekhevî, eynîtî, hemanî, nebûna cudahiyan, tinebûna cihêtiyan, ne ciyawazî, ne ferq, ne ferq û cudahî, ne dîskrîmînasyon, wekhevbûn, hebûna heman maf û berpirsiyariyan: wekheviya jin û mêran, wekheviya civakî.
Herwiha: yeksanîtî, yeksantî.
ji wêjeyê: Diyadîn Firatê neviyê rêberê kurd yê serhildana 1925ê Şêx Seîdî, ji serokwezîrê Tirkiyeyê Recep Tayyip Erdoganî re nameyek şand û desthilata wî, ya ku dewletê teqdîs dike û insanan diperçiqîne, ta ber topên rexneyan: - Bawer bikin dewlet ne pîroz e. Tiştê ko pîroz e mirov e. Lê tiştê ko dewletê pîroz dike, heq, edalet, yeksanî û qalkirina azadiyê ye.(Aknews.com, 12/2010).
ji: yeksan + -î.
: yeksanîxwaz, yeksanîxwazî
yeksanîxwaz (navdêr, mê) wekhevîxwaz.
ji: yeksanî +-xwaz
yeksanîxwazî (navdêr, mê) wekhevîxwazî.
ji: yeksanî +-xwazî
yeksankî (navdêr, mê) bi dadperwerî, bi yeksaneyî.
ji: yeksan +-kî
yeksankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye yeksan kirin
yeksankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) yeksan
yekşem roja duyemîn a hefteyê
(navdêr, mê) ji rojên hefteyê ya piştî şemiyê û berî duşemê.
Hevwate: bazar, lehd.
Herwiha: êkşem, yêkşem.
ji: yek + -şemRojên heftayê, şemî, yekşem, duşem, sêşem, çarşem, pêncşem, în
yekşema hilketinê (navdêr, mê) li gor fileyan ew roja ku Îsayê Mesîh ji gorrê rabû û hilket esmanan, salroja hilketina Îsayê Mesîh.
Herwiha: îna xemgîn.
Têkildar: îna xemgîn.
ji: yekşem + -a + hilketin + -ê
yekser 1. pê re 2. hema niha; rasterast
1. bênavbirr (rengdêr) rastûr, dîrek, rasterast, rikerast,yekderb, rast, bênavbirr, zindî, bernameya di heman demê de tê amadekirin û weşandin.
Herwiha: êkser, yêkser.
Bide ber: yekcar.
ji: yek + ser.
: yekserî, yekserîtî, yeksertî
yekserî (navdêr, mê) rewşa yekserbûnê, yekderbî.
ji: yekser + -î
yekşiklî (rengdêr) monolîtîk, hevgirtî, yekgirtî, tekşiklî
yekta 1. bêhevta 2. bêmînak
(rengdêr) tişta/ê tenê tayek anku çeqek heye, unîk, bêwêne, bêmînak, bênimûne, yekane,tenha, bêmînak, bêmîsal, tişta/ê ti tişt mîna wê/wî nîne, ne wek ti tiştek din.
Herwiha: êkta, yêkta.
Bide ber: yekane.
ji: hevreha farisî يكتا (yekta), pehlewî êyek-dat (yê bi tenê dayî/afirandî, Xwedê), avestayî eêvo-date- jiari, têkilî yek û dan.
: yektahî, yektatî, yektayî
yekta bûn (biwêj) merxwas, jehatî û leheng bûn, jar, zirav û behez bûn. ...çima ez qala wan meriven merxwas û yekta dikim? ji her ku siûda min û m ’an bûye yek. em bûne şirîke qedereke. mehmed uzun ew bûka navîn yekta ye, bawer nakim ji bin kare we malê rabe.
yekta nabe, duta te re nabe (biwêj) di nava beçaretiye de bûn. ez jî nizanim çawa bikim, yekta nabe, duta te re nabe.
yektakî (navdêr, mê) bi yektayî.
ji: yekta +-kî
yektatî (navdêr, mê) rewşa yektabûnê.
ji: yekta + -tî
yektî (navdêr, mê) tekti, wehdet.
ji: yek +-tî
yektir (soranî) Cînav, hev, hevdu, yekûdu.
ji: yek + tir
yekûdin Cînav, hev, hevdu, hevdin, hevûdu, hevûdin, Me û te ji mêj ve yekûdin nedîtiye. (Ne te ez dîtime û ne jî min tu.).
Herwiha: êkdu, êk û du, êkûdu, yekdu, yek û du, yêkdu, yêkûdu, yêk û du.
Bide ber: sêûdu.
ji: yek + -û- + du.
Bikaranîn: Navdêr: yekûdukirin
yekûdu Cînav, hev, hevdu, hevdin, hevûdu, hevûdin, Me û te ji mêj ve yekûdu nedîtiye. (Ne te ez dîtime û ne jî min tu.).
Herwiha: êkdu, êk û du, êkûdu, yekdu, yek û du, yêkdu, yêkûdu, yêk û du.
Bide ber: sêûdu.
ji: yek + -û- + du.
Bikaranîn: Navdêr: yekûdukirin
yekûdukirin (navdêr)miştûmirkirin, :berîya em bihên vêrê me yekûduwa xwe kirîye
yekûn (navdêr, mê) mêjer, miqdar, hejmar, jimar
yekxistin (navdêr, mê) (Binihêre:) yek
yekxwedayî (rengdêr) baweriya bi yek xwedayî, monoteîstîk.
Dijwate: pirrxwedayî.
ji wêjeyê: Metna bangawaziyê ya KCDê wiha ye: Erdnîgariya Rojhilata Navîn ku dergûşa mirovahiyê ye di heman demê de ji derketina olên yekxwedayî re şahidî kiriye. Erdnîgariya Rojhilata Navîn a ji pêngavên dîrokî, civakî, siyasî û bawerî re şahidî kiriye, îro veguheriye erdnîgariya ku şer, pevçûn, mêtîngerî û êş lê tê jiyîn... (Hawarnews.com 4/2014)
yek one
one. Also see: yek bûn, yekbûyî, yekdengî, yekdest, yekjimar, yekîtî, yekemîn, yekîtî, yekser, yekta
one, unite
yek bûn v.i. to be united.
yek car not at all,
yek ji .... one of the... - yek ji kevîntirîn cihê Wanê ‘one of the oldest places in Van’. This phrase is productively used with the superlative phrases.
one of the... - yek ji kevîntirîn cihê Wanê ‘one of the oldest places in Van’. This phrase is productively used with the superlative phrases.
yek ji wan one of them
yek kirin to compound, to associate, to unite, to join, to bond
yeka bi yek one by one
yekaheng monoton
yekalî unilateral
yekbûnî (f.) union
yekbûyî united.
yekcar (adv.) never, completely, altogether
yekçav (adj.) one-eyed
yekdengî f. unanimity.
yekdest of one piece.
yekdil unanimous
yekdilî consensus
yekê one of them (one is feminine and in oblique)
yekem first
yekemîn (adj.) first
first.
yekgirtî (adj.) reunited
yekhejmar (f.) singular
yekî one of them (one is masculine and in oblique)
yekî ji wan one of them (one is masculine and in oblique)
yekîne unit
troop, unity, company
yekineya diravî currency unit
yekitî union; (hevgirî, yekdilî) unity
yekîtî f. unity. yekîtiya Neteweyan=the League of Nations.
yekîtiya ewropayê European union
yekitiya ewropayê (ye) the European Union (the EU)
yekitiya kurdan Kurdish unity
yekîtiya neteweyan the League of Nations
yekitiya niştimanî ya kurdistanê Patriotic Union of Kurdistan
yekîtî  unity
yekjimar singular
(f.) singular
singular.
yeknetewetî f. uninationalism, monoethnicity.
yeko yeko one by one
yeksan equal
yeksanî equality
yekşem (f.) Sunday
Sunday
yekser right away, immediately
direct.
yekta unique, unequaled, unparalleled
(adj.) unique, only
peerless, without equal
yekwate unambiguous, unequivocal
yek ein
eine
eins
yek û nîv anderthalb
yekane Eber
Einzelgänger
Keiler
yekbûn kombinieren
vereinigen
yekcaran manchmal
yeke din (f.) anders
yekek irgend jemand
yekgirtî Bundes
Norm
yekî din (m.) anders
yekitî Union
Vereinigung
yekîtiya ewropayê Europäische Union
yeknesak monoton
yeko-yeko eins nach dem andern
im Detail
im einzelnen
yekpare ganz
yeksan gleich
yeksanî Gleichheit
yekşem Sonntag
yekser direkt
geradeaus
sofort
unverzüglich
yekta einzigartig
yek c. yew, yewer, kes
num. yew, ju, jew, zu, yo, yîw, yiw, yu, ço, çew, çow
yek bûn lng. . yew bîyene
yek girtî rd. yewbîyaye, yewbîye
yek girtin lg. yew girewtene, ju girewtene, yo girewtene, jew girewtene, zu girewtene
yek kirin lg. . yew kerdene, yewnayene
yek man lg. . yew mendene, tek mendene
yek o yeko rd. yeweyew, teketek, kitekit, hebeheb, yew yew, tek bi tek, tek tek, teker
yekaheng rd. yewaheng, monoton, yewsêwe, tekduze, tekaheng
yekalî rd. yewhet, tekhêm, tekhet
yekan n. mat. yewî, yewan
yekane n. zoo. fîso tek n.
rd. yewane, tekane
yekanî rd. rz. yewhûmar, tekhûmar, kithûmar
yekbûn m. yewbîyayis n.
yekbûyî rd. yewbîyaye, yewbîye
yekcar n. yewser, yekde
yekceleb rd. yewçêsît, yewtexlîd, yewbir
yekcureyî rd. yewcure, yewbabet, yewtore
yekdeng rd. yewveng, tekveng
yekdengî m. yewvengîye, tekvengîye m.
n. yewîya rayan, yewrayîye m. *bi yekdengî bi yewîya rayan, bi yewrayîye
yekdengîtî m. yewvenginîye, tekvenginênî m.
yekdest rd. yewdest, tekdest
yekdestî m. tekdest, monopol, yewdest, înhîsar, tekel n.
yekdestî bûn lng. . tekdestin bîyene, înhîsarîyene, yewdestin bîyene
yekdestî kirin lg. tekdestnayene, înhîsarnayene, yewdestnayene
yekdestîbûn m. tekdestinbîyayis, înhîsarîyayis, yewdestinbîyayis n. *ji yek destî yewdest ra, tekdest ra
yekdestîkirin m. tekdestnayis, înhîsarnayis, yewdestnayis n.
yekdîl rd. yewzere, tekzerî, yewcan
yekedeng m. rz. yeweveng, fonem, unîte ya vengî n.
yekejmar rd. rz. yewhûmar, tekhûmar, kithûmar
yekejmarî m. yewhûmarîye, tekhûmarîye, kithûmarîye m.
yekem rd. yewin
yekemîn rd. yewin
yekemînî m. yewinîye, yewinênî m.
yeketese m. rz. yewetose, morfem n.
yekeyek rd. yeweyew, teketek, kitekit, hebeheb, yew yew, tek bi tek, tek tek, teker
yekfikir rd. yewfikir, yewterewî
yekhejmar rd. rz. yewhûmar, tekhûmar, kithûmar
yekhêlî rd. yewhet, tekhêm, tekhet
yekî din yewêde bîn, kesêde bîn
yekî dîtir yewêde bîn, kesêde bîn
yekîne m. rz. unîte, yeweke m.
yekîtî m. yewîye, yewîyênî m.
yekîtî çêkirin yewîye virastene, îtihad virastene
yekîtîparêz rd. yewîyecî, yewîyewaz, yewênîparêz
yekîtîxwaz rd. yewîyed, yewîyewaz, yewênîparêz
yekîtîya dengan n. yewîya rayan, yewrayîye m.
yekîtiya denganya heyînê yewîya estene, yewîya estbîyayisî
yekîtiya denganya nivîskaran rd. yewîya niviskaran, yewîya nûsaran m.
yekîtiya denganya rayan n. yewîya rayan, yewrayîye m. *bi yekîtiya rayan h. bi yewîya rayan, bi yewrayîye
yekitîya ewrûpa n. yewîya ewrupa, yewtîya ewrupa, yewênîya ewrupa m.
yekjinî rd. monogam, tekembazin
yekjinîtî m. monogamî., tekembazinîye, tekcinîyinîye m.
yekkîte m. yewhêce, tekhêce m.
yekmana rd. hemvate, hemmane, yewmane
yekmêrî rd. monogam, tekembazin
yekmêrîtî m. monogamî., tekembazinîye, tekmêrdeyinîye m.
yeknesa kîm. yewahengîye, monotonîye, yewsêweyîye, tekduzîye, tekahengîye, yewahengênî, monotonênî m.
yeknesak rd. yewaheng, monoton, yewsêwe, tekduze, tekaheng
yeknesak bûn m. yewahengîye, monotonîye, yewsêweyîye, tekduzîye, tekahengîye, yewahengênî, monotonênî m.
yeknofî rd. yewcure, yewbabet, yewtore
yekpare rd. yewpare, yewparçe
yekperest rd. yewperest, tekperest, yewparêz
yekreng rd. yewreng
yekrengî rd. yewrengin, tekrengin,yewrengdar
yekrû rd. yewrî, tekrî
yeksan rd. mat. juwane
yeksan bûn lng. beranber bîyene, juwane bîyene, têdust bîyene, fêndayewbînî bîyene, seyyewbînî bîyene, yewsenc bîyene
yeksan kirin lg. . beranber kerdene, juwane kerdene, têdust kerdene, fêndayewbînî kerdene, seyyewbînî kerdene, yewsenc kerdene
yeksanbûn m. beranberbîyayis, juwanebîyayis, têdustbîyayis, fêndayewbînîbîyayis, seyyewbînîbîyayis, yewsencbîyayis n.
yeksaneyî rd. yewseleyin, tekhucreyin, yewhucreyin, tekseleyin
yeksanî m. mat. juwaneyîye m.
m. beranberîye, juwaneyîye, têdustênî, yewsendye, fêndayewbînîye, seyyewbînîye m.
yeksanikî rd. yewseleyin, tekhucreyin, yewhucreyin, tekseleyin
yeksanîwaz rd. beranberwaz, juwaneperest, têdustwaz, yewsencwaz, fêndayewbînîyewaz, seyyewbînîwaz
yeksaniyê n. mat. juwanek, nîsanê juwaneyîye, nîsanê seyîye n.
yeksankirin m. beranberkerdis, juwanekerdis, têdustkerdis, fêndayewbînîkerdis, seyyewbînîkerdis, yewsenckerdis n.
yeksem m. yewse m., bazarr n.
yekser n. rasterast, dîrekt, rasteser, rastarast
h. seranser, serepey, yewser, sereser, corracêr, seraser
n. yewser, yekde
yeksim rd. yewsim, teksim, êksim
yekta rd. xaftila, tafte, tavilê, yekde. niska, he m., tut, xafila, xafilde, xaftela, xelfa, tuit, xafla, xelf
rd. yewane, tekane
yekten rd. xaftila, tafte, tavilê, yekde. niska, he m., tut, xafila, xafilde, xaftela, xelfa, tuit, xafla, xelf
yektexlît rd. yewçêsît, yewtexlîd, yewbirr
yekûn m. yekun, têvter n.
m. mat. kome., têvter, yekûn m.
yekziman rd. yewziwan, tekziwan