Encamên lêgerînê
rz 1. eril tekil iyelik eki * yê min benimki 2. -ki, ilgi eki * şekirê min sor e, lê yê te? benim şekerim kırmızı ya seninki? 3. tamlamada belirsiz kimseyi gösterir * yê ber dibistanê okul çağındaki
yê destê xwe bide ber guhê xwe, dizane wê çi bibêje elini kulağına götüren kimse ne diyeceğini bilir
yê din (an jî dîtir) 1. diğer, diğeri * tu na, bila yê din bê sen değil diğeri gelsin 2. başkası
yê elimî ji yê cehimî xerabtir e huylu huyundan vazgeçmez
yê firotinê satılık.
yê îroyî bu günkü.
yê kê kimin.
yê ku nizane bireqise dibêje erd ne rast e oynamayı bilmeyen yerim dar der
yê ku sîr nexwe bêhn jê nayê ateş olmayan yerden duman çıkmaz
yê me bizim.
yê niha şimdiki.
yê pêşî önceki.
yê rindtir daha güzeli, daha iyisi.
yê te c senin
yê we sizin.
c sizin
yêdek rd yedek (gerektiğinde kullanılmak için fazladan bulundurulan, ayrılmış olan) * kilîda yêdek yedek anahtar
yêdek çêkirin yedeklemek
yêdekî m yedeklik
yêdektî m yedeklik
yêgane rd yegâne, biricik
yêkdû nd birbiri
yêkve nd birbiri
yêlek n yelek
yên rz 1. her iki cinsin çoğul iyelik eki * ên me mezin in bizimkiler büyük 2. -ki, ilgi eki * gogên min sor in, lê yên te? benim toplarım kırmızı ya seninki? 3. tamlamada belirsiz çoğulu gösterir
yên berê eskiler (eski çağ insanları, eski kuşaklar, bizden önce
yên binî alttakiler.
yêr bnr ewk
yêxir n yılkı at
yêxsîr bnr êsîr
yêxtir n yılkı at
yêz rd kalitesiz, verimsiz (hayvanlar için)
yêzîd nd/rd yezit (Muaviye’nin oğlu Yezitten; nefret edilenler için kullanılan bir sövgü sözü
yêzîdî nd Yezidî
yêzîdîtî m Yezidîlik
yêzîdtî m yezitlik
yê… ...nunki.
kesê ku yan tiştê ku: Yê ku zû neyê, dê nexwe. nîşana xwedîtiyê ye dema ku tişta/ê xwedîkirî nêr û yekjimar be: destê min > yê min, xaniyê wan > yê wan, (devokî) nîşana dema bêt e: Tu yê sibê çi bikî? (Tu dê sibê çi bikî?), (devokî) nîşana berdewamiyê ye bo subjeyê nêr: Ew yê şîvê dixwit. (Ew aniha bi xwarina şîvê ve mijûl e.).
Hevwate: ê.
Têkildar: Wate 1 û 2: a ya yên yêd yêt Wate 3: dê ê Wate 4: a ê wê wa wê ya.
ji: Bi maneya ê ku, yê ku ji Proto-hindûewropî éy, hevreha avestayî ?? (yō), sanskrîtî यद् (yád), yûnaniya kevn ὅς (hós), ἥ (hḗ), ὅ (hó), latînî ea, id, is, inglîzî the, almanî er, slavoniya kevn ижє, єижє...
yê baştir behdîn e, ew jî hîz e, diz e û derewîn e (biwêj) ye wan e herî baş jî xerab e. kuro lawo, hûne çawa biwan bawer bin? ye baştir behdîn e, ew jî hîz e, diz e û derewin e. (bnr. çîrok) riya gundiyekî bi gundekî dikeve. li gund yek li gund û eşîra wî eşîre dipirse. ye gundî navê gûnde xwe û eşîra xwe dibe-je. ye ku jê dipirse, dibêje: ji wî gnndî filankes nase min û doste min e. ew qet çami dike, sax e, silamet e? ev demeke dirêj e ku min qet jê cawabek hilnedaye. ye rewî dibêje: weleh ew çû her rehma xwede. yê gundî dîsa dipirse: zaroyen wî hene? bele, sê lawê wî hene. dîsa ye gundî jê dipirse: lowe wî çawan in? baş in an jî haşe wan kîjan e? ye rewî difikire demeke, lê tu re te re nabîne ku ji wan re bibeje baş e, ji ber ku her se lawen doste ye ku dipirse jî hev û din xerabtir bûne. merik di dawiye de dipeqe û a rastî dibêje: ye baştir behdîn e, ew jî hîz e, diz e û derewîn e.
yê biar ji xwe fedî kir, yê bêar got, ji min ditirse (biwêj) mirovên befem û nezan, ye hemberî xwe jî çewt fem dikin. min denge xwe nekir, wî kûçikî hew dizanibû ez jê ditirsim. lewma gotine: ye biar ji xwe fedî, e bear got, ji min ditirse.
yê bidew çû bala bêdew, alîkarî xwest (biwêj) ji bo kesên nikarin hez û derfeten xwe bi kar bînin tê gotin. ew jîkarekî eceb e, ye bidew çû bal e bedew alîkarî xwest.
yê derewin vala hilda, yê rast tijî hilda (biwêj) mirovên rastgo di dawiya dawî de bi ser dikevin. ye derewin vala hilda, ye rast tijî hilda. tu çi diki bike ji rastiye neqete keça min.
yê dewletî kerem bike malê, ye feqîr bimîne derê malê (biwêj) ye dewlemend, zedetir rûmete dibinin. ma tu nizani çi dibêjin? ye dewleti kerem bike male, ye kesiv bhnîne dere male.
yê guh nede mezinan, dê lê bên şaxên bizinan gotina pêşiyan, kesa/ê ku guh nede şîretên bavûkalan, dê bikeve belayan.
Herwiha: •ê guh nede mezinan, dê qiloçên wî bibin wek yên bizinan
yê ji me çetir pê gihîştin (biwêj) pir hers bûn. dîn û har bûn an jî bi cinan ketin. qet qala asûdeye meke, ye ji me çetir gihîştine we.
yê jinan hatin ber aran, ê mêran çûn ber dîwaran (biwêj) di mal batan de rûmeta lezimen jinan zedetir e. tu çima dile xwe diki? ma tu nizani, pêşiyan ji gotine: ye jinan hatin ber aran, e mêran çûn ber diwaran.
yê ku bi xwe pesinî, tir tê de nesekinî (biwêj) gelekî xwe pesinandin lê di karvaniye de jî berevajî we kirin. dive em bi lafekiya wî nexapiyana, loma gotine: ye ku bi xwe pesinî, tir tê de nesekinî.
yê ku dizane jixwe dizane, yê ku nizane dibe qey baqê nîsikan e (biwêj) yê ku ya rasteqînî nizanin, rewşe bi awayekî din dinirxîmn. ere bavo ere, ye ku dizane jixwe dizane, ye ku nizane, dibêje qey ji bo baqe nîsikan e. (bnr. çîrok) mirovekî kal, xortek jî xwe re pale girtiye û zeviya xwe ya nîskan diçine. xort lawikekî nûgihiştî, bedew û berbiçav bûye. kalojî mirovekî merebî û pir çavşor bûye. kalo çawa çav bi lawik dikeveniyeta xwe xera dike. çiqasparve li xort dinere, dili wî diavêje xort û hundirê wî bi agirê zayendî dişewite. kalo çav berdide xort. gav bi gav serî li kalo digere, ji ber vê daxwazê ni kare di cihê xwe de bisekine. di dawiyê de kalo vedigere ser xort û jê re dibêje: were em hev du bikini xort hinekî diponije, şeytaniyek tê bîre, her tiştî dide ber çavên xwe û ji kalo re dibêje: min ji i/elrûl e. lê helê şertekî min heye. divê pê^iyê ez bikin1. kalo ji xwe ji dull na pêr de razî ye. di nav zeviya nîskan de xort xwe bi baqek nîsk digire û xwe rehet dike. karê wî tam xelas dibe, bi tatêl tevî baqê nîskan ê ku xwe pê ragirtibu di dest de direve. xort direve û kalo dide pey. gundiyên ku ji dûr ve dibînin wa ye kalekî daye pey xortekî ku baqek nîsk di dêst de ye. gundî hemû ecêb diminin û kalo tawanbar dikin. çend gundî bi dengeki bilind diqîrin û dibêjin: kalo kalo! tu ji wî rûyê xwe yî spî jî fedi nakî, ji bo baqek nîsk wisu elidî pey wî xurtî? kalo bi awayekî bêhnçikiyayî bersiva wan wer dide: ye ku di za ne jixwe dizeme, ye ku niza ne dibe qey (ji bo) baqe m sikan e.
yê ku li hêviya yarê ma, heft salan bê jin ma (biwêj) yê ku bi hêviya vala diminin, di dawiyê de ziyanê dibînin. divê mirov hesabê xwe baş bibine. yê ku li hêviya yarê ma, heft salan bê jin ma.
yê ku min hilnade terkiya hespê xwe, ez hilnadim terkiya segê xwe (biwêj) divê yê ku rûmetê nede mirov, mirov jî rûmete nede wî. ew kî ye? yê ku min hilnade terkiya hespê xwe, ez hilnadim terkiya segê xwe.
yê ku nav şeqa diya min şil neke, ne birayê min e (biwêj) kî çiqasî nêzîk be jî wekî xwîşk û birayan nabe. erê, ew jî ji min re pir baş e, lê yê ku nav şeqa diya min şil neke, ne birayê min e.
yê li bin deng nake, yê li ser qareqar dike (biwêj) carinan ê mafdar na, lê yê neheq zêdetir teşqeleyê derdixin. ew jî tiştekî ecêb e, yê li bin deng nake, yê li ser qareqar dike.
yê li hemberî xwe ker hesibandin (biwêj) yê li hemberî xwe bêfêm û nezan hesibandin. lawo ina tu yê li hemberî xwe ker dihe-sibînî? her hal ez jî li gorî xwe hinek tiştan dizanim.
yê me qilepîz e, bûk stewr e, qîz avis e (biwêj) ji bo tiştên ecêb û sosret tê bikaranîn. jixwe sosretî jî ew e, yê me qilepîz e, bûk stewr e, qîz avis e.
yê neçûbe şeran şêr e gotina pêşiyan, gotineke dibêje ku mirov berî tiştekî bibîne an bijî dibêje: hêsan e, û ez dikarim bikim û bi ser kevim di wî karî de, belê rastî ne ewçend hêsan e.
ji: yê neçûbe şeran şêr e (Binihêre:) dîtin û gotin nabe wek hev
yê palê, hat û bû xwediyê malê (biwêj) ji bo kesên bêked û bêmaf dest didin ser tiştan tê gotin. hela tu li ve qederê binêre, yê palê, hat n bû xwediyê malê.
yê pêşî bi gotina yê paşî nizane gotina pêşiyan, divê mirov gotinên xwe bizane û bi pîvan bibêje da ku gava gotinek kir bizanibe ka çi jê der tê.
ji: yê + pêşî + bi + gotin + paşî + nizane
yê te çilûl û milûl, ê min xwedê û resûl (biwêj) yên min ji yên te xweştir û bedewtir in. ma her kes nabîne? yê te çilûl û milûl, ê min xwedê û resûl.
yê wî (navdêr, mê) ya wê.
ji: yê +-wî
yê xelkê biteps e, yê min bireqs e (biwêj) tiştên min, gelekî têne ber çavan. nizanim ji çi ye, lêyê xelkê biteps e, yê min bireqs e.
yê xelkê sor û zer, ê me ji edetan der (biwêj) kar û barê min û şansê min awarte ye, ne wekî yê xelkê ye. di min de tiştek heye, lê ez jî nizanim çi ye. yê xelkê sor û zer, ê me ji edetan der.
yên ji me çêtir (navdêr) cin, ecin, yên ji me pirrtir, neysizî.
Herwiha: yê ji me çêtir yêd ji me çêtir yêt ji me çêtir
yên li ber bêjingê mayî bûn (biwêj) ji yên ku ji karekî re bi kêr nayên û xilta binî ne re tê gotin. ma tu wan jî ji mirovan hesab dikî? ew en li ber bêjingê mayî ne.
yên xwînê tên ser şînê (biwêj) yên ku bi rastî jî li ber xwe bikevin tenê exrebeyê nêzîk in. erê, her kes wer tê xuyan, lê yên xwînê tên ser sînê.
yêr (navdêr, mê) cih, der.
ji: Tirkî yer.
ji wêjeyê: Ez bibyama caw û kanî Tu bihatayî ji her yêrî Fêrikê Ûsiv
yêrmîş bûn (lêker) meşîn, birêçûnJi Tirkî, yürümek Mînak; Hêdî giran tu yêrmîş be, Hêdî giran tu yêrmîş be oy oy ji http://www.pdk-xoybun.com/modules.php?nameContent&pashowpage&pid983
yêx (rengdêr) peyveke bo kewalên lewaz û kêmgoşt ji nav yên bizinî veder dikin dako bihayê kewalên çak kêm ne be.
Bikaranîn: Lêker: yêx kirin. Navdêr: yêxkirin Rengdêr: yêxkirî
yêx kirin (lêker)(Binihêre:) yêx
yêxkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye yêx kirin
yêxkirin (navdêr)cudakirina kewalên yêx, ynk (kutr n) partî ya yekêtîya nî3timanî a kurdistan
yêz sewalê bêkêr û lawaz
yêzî bêkêrtî û lawaziya sewalan
masc. sing. construct extender
yê dî the other one
yê paşîn the last
yên pl. construct extender
yên min mine (predicative) (Ex: Wan kitêban nebe! Ew yên min in.‘Do not take away those books, theyare mine’); (also: yên te yours; yên wî his; yên me ours; yên we yours(pl); yên wan theirs)
yên te yours
yours
c. rz. ê, yê
ê, yê
yê te ê to, yê to
yêdek rd. êdeg,yêdeg
yêdektf m. êdegîye,yêdegîye, êdegênî m.
yêgane rd. yewane, tekane
yêm n. alef, debir, dîlig, yêm, êm, dîlîk n.
yên ên,yên (yên min)
yêx b. yêx, êx, yîx