Encamên lêgerînê
xwedê n 1. Allah; Tanrı, Yaradan 2. mec Allah (bazı isim tamlamalarında geçer) * tiralê Xwedê Alahın tembeli * gayê Xwedê Allahın öküzü 3.b Allah, Allahım
xwedê (...) bistîne Allah canını alsın
xwedê (yek) dan doğmak
xwedê (yek) ji guh û çav kirin Allah birini sağır ve kör etmek
xwedê (yek) strandin Allah birini korumak
xwedê (yekî) bi rehma xwe şad bike 1) Allah gani gani rahmet eylesin 2) Allah rahmet eylesin
xwedê (yekî) efû bike Allah taksiratını affetsin
xwedê (yekî) ji serê (...) kêm neke Allah eksik etmesin (Allah yokluğunu göstermesin)
xwedê (yekî) neke nav dest û piyan Allah son gürlüğü versin
xwedê (yekî) xwedî (an jî xweyî) bike 1) Allah bağışlasın 2) Allah korusun (veya saklasın)
xwedê agah Allah bilir
xwedê alîkariyê bi (...) bike Allah selâmet versin (yolda güçlük içinde bulunanlara iyi dilek sözü olarak söylenir)
xwedê ava bike 1) ziyade olsun 2) teşekürler
xwedê ayîkan nahêle ah yerde kalmaz
xwedê ayîkê (yekî) jê stendin ahı çıkmak
xwedê bedena te hêşîn (an jî ter) bike Allah sana bir evlât nasip eylesin
xwedê bela xwe bidê Allah belâsını versin
xwedê berekata xwe bikê (an jî têkê) 1) Allah (bin bir) bereket versin, Allah bereket versin 2) Allah ziyade etsin
xwedê bereketa xelîl Îbrahîm bide Allah Halil İbrahim bereketi versin
xwedê bereketa xwe bike emrê te (an jî we) ömrüne bereket
xwedê bereketa xwe bike emrê wan sürüsüne bereket
xwedê bereketa xwe têkê sürüsüne bereket
xwedê bextê te bi reş bike Allah bahtını karartsın
xwedê bextê wê spî bike Allah bahtından güldürsün
xwedê bi (yekî) re be Allah yardımcısı olsun
xwedê bi destê wî re anîn Allah işini rast getirmek
xwedê bi pî û baskê we re be Allah size yardımcı olsun
xwedê bi te de bibarîne Allah sana gani gani versin
xwedê bi xêr bigerîne 1) Allah hayırlı etsin (veya kılsın) 2) Allah kabul etsin
xwedê bibe qebûlê Allah kabul etsin
xwedê bibêje herê Allah yardım eder, terslik çıkmazsa
xwedê bibexişîne Allah bağışlasın
xwedê bide Allah versin
1) Allah versin (iyi bir şey geçirenlere memnuniyet bildirmek için, bazen de takılma ve şaka için söylenir) 2) Allah versin (dilenciyi savmak için söylenir)
xwedê bigihîne ruhê (yekî) canına değmek * Xwedê bigihîne ruhê bavê te babanın canına değsin
xwedê bihêle Allah bağışlasın
xwedê bike qismet Allah kısmet ederse
xwedê bikim Allah vere de * Xwedê bikim, baran nebare! Allah vere de, yağmur yağmasa!
xwedê bikim zêdeyî nekeve mala te soyun sopun kurusun
xwedê bila qehra xwe li wan bike Allah hepsini kahretsin
xwedê bimbarek bike Allah mübarek etsin
xwedê bistrîne 1) Allah esirgesin (korusun veya saklasın) 2) maazallah
xwedê bixefirîne 1) Allah bağışlasın 2) maazallah
xwedê canê (yekî) stendin (an jî girtin) Allah canını almak
xwedê canê sax bide ecel aman verirse
xwedê canê te bistîne Allah canını alsın
xwedê carekê jê re gotiye ê Allah yürü ya kulum demiş
xwedê çavê me nede destê tu kesî Allah sağ gözü (veya eli) sol göze (veya ele) muhtaç etmesin
xwedê çawan kiribe awayê wî ye 1) Allahın dediği olur 2) oluruna bırakmak
xwedê çawan kiribe weka xwedê ye ölüm Allah’ın emri (tehlike anında “ölümü bile göze alıyorum, ölümden korkmuyorum” söylenen söz)
xwedê çêkirin yoluna girmek * meraq neke wê xwedê çêke merak etme her şey yoluna girecek
xwedê çêtir zane Allah daha iyisini bilir
xwedê çi çêkiribe weka wî ye iş olacağına varır
xwedê çi kiribû nisîb Allah ne verdiyse
xwedê çiya dibîne berfê lê dibarîne (an jî berfê dide serê) 1) Allah dağına göre kar verir 2) Allah müstahakkını verir
xwedê da ser emrihak vaki olmak
xwedê dawiya vî (wî) bi xêr bigerîne Allah sonunu hayır etsin
xwedê daye nesîb jî pê re ye ağılda oğlak doğsa ovada ot biter
xwedê daye xwedê bihêle Allah bağışlasın
xwedê daye, bi kêla heq daye Allah ziyadesiyle vermiş
xwedê dê û bav ji serî kêm neke Allah dört gözden ayırmasın
xwedê derd dane derman jî dane Allah dert vermiş dermanını da
xwedê derd daye derman jî pê re Allah dert vermiş dermanını da beraber vermiş
xwedê derd nade ser dar û deviyan, dide ser însanan dert insana mahsustur
xwedê derdan nîşan nedê Allah acısını unutturmasın
xwedê derdan nîşanê (te) mede Allah dert göstermesin
xwedê derdan nîşanî we mede ellerin dert görmesin
xwedê derê rehmê lê veke acil şifalar dilemek
xwedê deriyek vekirin yek girtin hayır da şer de Allahtandır
xwedê dost be Allah yardım eder, terslik çıkmazsa
xwedê du tiştan bi hev re nade feqîran; ku yekê dide yê din jî distîne Allah ne yaptığını şüphesiz en iyi bilendir
xwedê dûrî (yekî) dan yaka ısırmak
xwedê êdî pê zanibe bê çi qas e ne kadar olduğunu artık Allah bilir
xwedê ef û mexfûret bike 1) Allah taksiratını affetsin 2) toprağı bol olsun
xwedê emanetê xwe jê stendin (an jî xwestin) canını almak, ruhunu almak
xwedê emr nedan (yekî) ömrü vefa etmemek
xwedê emrê (yekî) bi ser emrê (yekî din) bixe sizlere ömür
xwedê emrê dirêj bide 1) Allah uzun ömürler versin 2) Allah gecinden versin 3) ecel aman verirse
xwedê emrê te dirêj bide 1) Allah uzun ömürler versin 2) dünya dukça durasın
xwedê emrekî dirêj dan ömrü vefa etmek
xwedê emrên dirêj bide Allah ömürler versin
xwedê hafiz b allaha ısmarladık
b allaha ısmarladık
xwedê heq şahid e 1) Allah seni (veya sizi) inandırsın 2) Allah şahittir, Allah şahidim olsun
xwedê heqan bi heq dike Allah kimseye kimsenin hakkını yedirmez
xwedê heqan li vê dinyayê safî dike hak yerini bulur (veya hak yerde kalmaz)
xwedê heqan nahêle hak yerini bulur (veya hak yerde kalmaz)
xwedê heqilevd e hak yerini bulur (veya hak yerde kalmaz)
xwedê heye Allah var (veya Allahı var) * Xwedê heye, ew karekî wiha nake Allah var, böyle bir işi o yapmaz
xwedê heye xem tuneye, mirin heye rev tuneye Allah var gam yok, ölüm hakktır kaçış yok
xwedê hez bike 1) Allah kısmet ederse 2) Allah yardım eder, terslik çıkmazsa 3) Allahın izniyle
xwedê hezar salî bike Allah bağışlasın
xwedê hifz û muhafize bike Allah esirgesin (veya saklasın)
xwedê hifza (me) jê bike üstüme iyilik sağlık (üstüne, üstünüze sağlık, üstüne sağlık veya üstünüze şifâlar)
xwedê hifza me ji wan bike iyi saatte olsunlar (cin ve perilerden söz edilirken kullanılır)
xwedê hinekî din jî bidê Allah daha fazlasını versin
xwedê hiş û aqil bide Allah akıl fikir versin (veya Allah akıllar versin)
xwedê îşê te li hev bîne! rastgele!, pazar ola!
xwedê îşê we li hev bîne! rastgele!
xwedê jê razî mübarek (kızılan, şaşılan kimse veya şeyler için şaka yolu ile söylenir)
xwedê jê razî be 1) Allah kendisinden razı olsun, Allah hoşnut olsun 2) Allah selâmet versin (birinden pek yana olmayan bir söz söyleneceği zaman söylenir) * Xwedê jê razî be, aqlê Ahmet nagihîje vî karî Allah selâmet versin, Ahmet’in bu işe aklı ermez 3) sağ olsun (sitem yoluyla) 4) kulağı (veya kulakları) çınlasın
xwedê jê re li hev anîn eğrisi doğrusuna gelmek
xwedê jê re nehêle (an jî bihêle) Allah cezasını vermesin (veya Allah cezasını versin)
xwedê jê stendin Allah cezasını vermek
xwedê jê xweş be 1) Allah birinden hoşnut olsun 2) sağ olsun (sitem yoluyla) * Xwedê jê xweş be, lê dîsa ya xwe kir sağ olsun, beni dinlemedi kendi bildiğini yaptı
xwedê jê xweş bûn Allah (birinden) hoşnut olmak
xwedê ji dê û bav mehrûm neke Allah dört gözden ayırmasın
xwedê ji du deriyan deriyekî lê veke Allah iki iyilikten birisini versin (ağır hasta için; ya ölsun kurtulsun ya iyileşsin)
xwedê ji heqê te bê der Allah hakkından çıksın
xwedê ji qeza û belayê muhafize bike Allah kazadan belâdan saklasın
xwedê ji te (an jî we) razî be eksik olma (veya olmayın)
xwedê ji te razî be Allah senden razı olsun
xwedê ji te xweş be Allah senden razı olsun
xwedê ji vî derdî mezintir derd nîşanî (yekî) nede Allah acısını unutturmasın
xwedê kar li hev anîn Allah işi rast getirmek
xwedê karê (yekî) li hev anîn Allah işini rast getirmek
xwedê karê (yekî) li hev bîne Allah versin (iyi bir şey geçirenlere memnuniyet bildirmek için, bazen de takılma ve şaka için söylenir)
xwedê karê (yekî) li hev neanîn işi aksi gitmek
xwedê karê te li hev bîne Allah işini rast getirsin
xwedê ked û heda (yekî) beredayî nebe Allah emeklerini eline vermesin
xwedê ked û kuspa (yekî) ji nisîbê (...) nebe Allah emeklerini eline vermesin
xwedê kemahiya te (an jî we) nede eksik olma (veya oymayın)
xwedê kêmahiyê nede Allah eksikliğini göstermesin (pek gerekli olan bir şeyin kusuru anlatılırken, böyle de olsa varlığına şükredildiğini anlatır) * Xwedê kêmahiyê nede, lê nan jî gelek reş in Allah eksikliğini göstermesin ama, ekmekler pek siyah
xwedê kêmasiya (yekî) nede 1) Allah eksik etmesin (Allah yokluğunu göstermesin) 2) Allah eksik etmesin (birinin yaptığı bir hizmet anılırken onun için teşekür yollu söylenir)
xwedê kêmasiya dostê wisan nede Allah böylesi dostları eksik etmesin
xwedê kerîm e Allah kerim
xwedê kir ku Allahtan (iyi ki) * baranê dest pê kir, Xwedê kir ku min sîwana xwe bi xwe re anîbû yağmur başladı, Allahtan şemsiyemi yanıma almışım
xwedê lê bê rehmê 1) Allah şifalar versin 2) acil şifalar dilemek 3) Allah selâmet versin (yolda güçlük içinde bulunanlara iyi dilek sözü olarak söylenir)
xwedê lê bixe Allah canını alsın
xwedê lê hatin rehmê 1) Allah birini esirgemek (veya korumak) 2) Allah (birine) şifalar vermek
xwedê lê xistin Allah (birini) çarpmak
xwedê li (...) bê rehmê 1) Allah şifalar versin 2) Allah selâmet versin (yolda güçlük içinde bulunanlara iyi dilek sözü olarak söylenir)
xwedê li gora dilê (yekî) didê Allah dağına göre kar verir
xwedê li gora dilê her kesî bidê Allah herkesin gönlüne göre versin
xwedê li gora heqê (...) bidê Allah müstahakkını versin
xwedê li halê rebanan tê rehmê garip kuşun yuvasını Allah yapar
xwedê li hev bîne Allah kısmet ederse
xwedê li min bixe (an jî bide) ellerim yanıma gelsin
xwedê li pişta te be Allah yardımcın olsun
xwedê li rûyê yekî mêze kirin 1) birinin) işi rast gitmek 2) Allah birine acımak
xwedê me jê dûr bide üstüme iyilik sağlık, üstüne veya üstünüze sağlık, üstüne sağlık veya üstünüze şifalar (kötü bir durumdan söz ederken, konuşanın dinleyene söylediği bir iyi dilek sözü)
xwedê me ji qeweta gavan û ronaya çavan neke Allah sağ gözü (veya eli) sol göze (veya ele) muhtaç etmesin
xwedê me muhtacî nemerdan neke Allah sağ gözü (veya eli) sol göze (veya ele) muhtaç etmesin
xwedê mer kir serê argo emrihak vaki olmak
xwedê mezin e Allah büyüktür
xwedê miradê (an jî mirazê) wê bike Allah bahtından güldürsün (evlenecek kız için)
xwedê miyaser bike Allah tamamına erdirsin (veya eriştirsin)
xwedê mubarek bike 1) Allah mübarek etsin (kutlu olsun) 2) Allah mübarek etsin (onaylanmayan bir durumda alay yolu söylenir)
xwedê muhafize bike Allah korusun (veya saklasın)
xwedê nede şermê Allah utandırmasın
xwedê neke 1) Allah etmesin 2) Allah göstermesin (Allah kötü bir durumla karşılamaktan kurusun) 3) Allah vermesin (bir şeyin olmaması dileğini anlatır) * Xwedê neke, ku ew here çû ji min Allah vermesin, gitse yandım
xwedê neyne serê bavkuştiyê me Allah düşmanıma vermesin
xwedê neyne serê gurê serê çiya Allah düşmanıma vermesin
xwedê neyne serê neyarê me Allah düşmanıma vermesin
xwedê nîşan nede 1) Allah aratmasın 2) Allah göstermesin
xwedê nîşanî (yekî) nede Allah göstermesin
xwedê nok dane yê bêdiran at var, meydan yok
xwedê nokan dayê yê bêdiran kimi köprü bulamaz geçmeye kimi su bulamaz içmeye
xwedê pê de birêje Allah ziyadesini versin, Allah bol bol versin
xwedê pê de rêtin çok zengin olmak
xwedê pê re be Allah yardımcısı olsun (ji)
xwedê pê ve kesî nedîtin dünya yüzü görmemek (kapalı bir yerde sürekli kalmak)
xwedê qebûl bike Allah kabul etsin
xwedê qehr û xezeba xwe lê bike Allah kahretsin
xwedê qehra xwe lê bike Allah kahretsin
xwedê qewetê bide te koluna kuvvet
xwedê rehma xwe lê bike 1) Allah rahmet eylesin, rahmet olsun canına 2) toprağı bol olsun
xwedê rihetiyê bide Allah rahatlık versin
xwedê rihetiyê bide (yekî) Allah selâmet versin (uzaktaki tanıdıklar anılırken söylenir)
xwedê ruhan nestîne nastine Allah öldürmedi mi öldürmüyor
xwedê ruhê (yekî) bistîne Allah canını alsın
xwedê ruhê (yekî) stendin (an jî girtin) Allah canını almak
xwedê ruhê min bistîne 1) Allah canımı alsın 2) ellerim yanıma gelsin
xwedê sebrê bide Allah ecir sabır versin
xwedê selametiyê bide Allah selâmet versin (yola çıkanlar için; ‘Allah kazadan, belâdan korusun’ anlamında söylenir)
xwedê selametiyê bide (yekî) Allah selâmet versin (uzaktaki tanıdıklar anılırken söylenir)
xwedê şîfa jê re bişîne acil şifalar dilemek
xwedê şîfaya xêrê jê re bişîne Allah şifalar versin
xwedê stara xwe bide serê Allah korusun
xwedê strandin Allah korumak (veya esirgemek)
xwedê te bihêle 1) Allah seni korusun 2) el öpenlerin çok olsun 3) su gibi aziz ol!
xwedê te bixefirîne Allah seni esirgesin.
xwedê te hezar salî bike dünya durdukça durasın
xwedê te jê xwedî (an jî xweyî) bike Allah seni (birinden, birşeyden) korusun
xwedê te xweyî bike Allah seni bağışlasın, Allah seni korusun
xwedê teala Allahü teala
xwedê tevî karê te be Allah işini rast getirsin
xwedê van rojan careke din bi wê bide dîtin Allah tekrarına erdirsin
xwedê vî canî neke axa sar eğer ölmesem, ömrüm yeterse
xwedê wan bi hev re pîr û kal bike Allah bir yastıkta kocatsın
xwedê wê bi miradê wê şad bike Allah bahtından güldürsün
xwedê wekal be Allah seni inandırsın
xwedê wekîl (be) 1) Allah seni (veya sizi) inandırsın 2) Allah şahidim olsun
xwedê wekîl e Allah seni inandırsın
xwedê wî bihêle sağ olsun (sitem yoluyla)
xwedê wî ji dergeh û dîwanên xwe avêtiye Allah (birini) dergâhından atmak
xwedê wî ji ser serê zarokên wî kêm neke Allah (birini) çocuklarının başından eksik etmesin
xwedê xêr bike hayırdır inşallah
xwedê xêra te mezin bike Allah hayrını kabul etsin
xwedê xewna (yekî) li ser xêrê gerandin Allah rüyasını hayırlı kılmak
xwedê xweşî û rihetiyê bide Allah dirlik düzenlik versin
xwedê xweyî kirin Allah korusun
xwedê yek e qezî yek e söz bir Allah bir
xwedê zane Allah bilir (belli değil) * Xwedê zane wê kengê bê ne zaman geleceği Allah bilir
xwedê zanibe 1) Allah bilir (belli değil) 2) Allah derim ancak
xwedê zêde bike 1) Allah artırsın 2) Allah ziyade etsin, ziyade olsun, kesenize bereket 3) bereketli ola! (yemek yemekte olanlara veya ürünlerini devşirenlere iyi dilek sözü olar söylenir)
xwedê zêdeyî vî neyne serê (yekî) 1) Allah beterinden saklasın (veya esirgesin) 2) Allah eksikliğini göstermesin (pek gerekli olan bir şeyin kusuru anlatılırken, böyle de olsa varlığına şükredildiğini anlatır) * Xwedê zêde bike, lê nan jî gelek reş in Allah eksikliğini göstermesin ama, ekmekler pek siyah
xwedêbûn m tanrılaşma
xwedêbûyîn m tanrılaşma
xwedêdan m 1. doğum, veladet 2. doğum günü
xwedêdana (yekî) hatin bîra (yekî) beşiğini sallamak * ez çawa wê nas nakim, xwedhedana wî tê bîra min onu nasıl tanımam, beşiğini sallamışım
xwedêgiravî h 1. sözde, güya, sözüm ona 2. iş olsun diye 3. rd olacak * ev kesê ku xwedêgiravî hevalê min e arkadaşım olacak adam
xwedêhebîn rd Allaha inanan kimse
nd/nt Allaha inanan, tanrı tanır
xwedêhez rd Allaha inanan, Allahı seven kimse
xwedêhişt rd yaramaz, baş belâsı
xwedêjêstendî rd yaramaz, baş belâsı
xwedêlêxistî rd yaramaz, baş belâsı
xwedênas nd/nt tanrı tanır
xwedênasî nd/nt tanrı tanırlık
xwedênehişt rd yaramaz, baş belâsı
xwedênenas nd/nt 1. tanrıtanımaz, ateist 2. mec allahsız, Allahtan korkmaz, acımasız, kâfir (zalim)
xwedênenasî m 1. tanrıtanımazlık, ateizm 2. Allahtan korkmazlık, acımasızlık, zalimlik
xwedênetirs rd Allahtan korkmaz
xwedêperest nd/nt tanrı tanır
xwedêperestî nd/nt tanrı tanırlık
xwedêtirs nd/nt tanrı tanır
xwedêwo b 1. Allah!, Allahım! * Xwedêwo ev çi ye hatiye serê me? Allahım bu nedir başımıza gelen? 2. aman allahım
xwedêyo b 1. Allah!, Allahım! 2. aman Allahım
xwedêzan nd/nt 1. tanrı tanır 2. inançlı
xwedêzanî m tanrı tanırlık
xwedê çêkiroxê hemû afirandiyan; Yezdan *“mêvan, mêvanê Xwedê ye”
(navdêr) afirînerê dinyayê û hemî tiştê heyî (li gor dînan anku baweriyan).
Herwiha: Xoda, Xodê, Xuda, Xudê, Xweda, Xwida, Xwidê, Xwudê.
Bi alfabeyên din: خوه‌دێ.
Hevwate: Afirmend, afrîner, afirînende, pereste, peresto, Perwerdigar, Reb, Îlah, Yezdan, Êzda, xwedawend, xwedawen, Girdîgar.
Têkildar: dîn , ol, peyamber, pêxember, pût, senem, şeytan.
Bide ber: xwedan, xwedî.
Bikaranîn: Xwedê hem forma tewandî û hem jî ya netewandî ye ji ber ku ew bi ê diqede. Bi heman awayî peyva rê hem forma netewandî û hem jî ya tewandî ye (bikaranîna forma rêyê wek di li ser rêyê de tewandina hîperkorekt e anku ji pêwîstiyê zêdetir e.).
ji: hevreha farisî خدا (Xuda), soranî خوا/Xwa, pehlewî Xweda, xwarezmî Xwedêw, sogdî Xwetaw, avestayî Xwedate-, hemû ji xwe + taw- (hêz, şiyan, karîn > soranî tiwanîn karîn, şiyan) anku maneya Xwedê dibe bi-xwe-bihêz. Bide ber yûnanî αὐτοκρατής (autokratês: otokrat, serwer, desthilatdarê bi hêza bêsinor) ji αὐτο- (auto: xwe) + κράτος (kratos: hêz). Peyvên kurdî xwedan, xwedî, xatûn, xoce jî ji eynî rehî ne. Xwe ji Proto-hindûewropî swe- ye, taw- jî ji Proto-hindûewropî tep- (germ kirin, enerjî danê) ye ku herwiha serekaniya peyva tav ya kurdî ye jî.Ku di kurmancî de Xwedê bi ê û di farisî de Xuda bi a û di soranî de jî Xwa bi a ye, ew tiştekî pirr siriştî ye ji ber ku gelek caran li hemberî a ya farisî yan soranî yan zazakî di kurmancî de ê heye: bo nimûne, asan ya farisî û soranî di kurmancî de hêsan e, hak ya zazakî di kurmancî de hêk e û hwd.Hêjayî gotinê ye ku tevî forma kurmancî ya devkî Xudê û ya farisî Xuda gelek dişibin God ya inglîzî û bi taybetî jî Gud ya swêdî lê têkiliya wan ya etîmolojî bi hev re nîne. Ew ji Proto-hindûewropî ǵʰuto- (gazîkirî, banglêkirî) tên..
: bêxwedê, bêxwedêhî, bêxwedêtî, bêxwedêyî, bixwedê, bixwedêhî, bixwedêtî, bixwedêyî, jixwedênetirs, jixwedênetirsî, jixwedêtirs, jixwedêtirsî, xwedanês, xwedanêsî, xwedênenas, xwedênenasî, xwedêtî, xwedawend, xwedawendî, xwedêyî
xwedê (yek) rûspî nekirin (biwêj) şanaz, serkeftî û mafdar nebûn. lawo lawo, belkî xwedê te rûspî neke.
xwedê (yek) xelas kirin (biwêj) xwedê ji xeteriyekê rizgar kirin. bi wê derbê ez çûbûm, lê xwedê ez xelas kirim.
xwedê (yek) xwedî kirin (biwêj) xwedê alikarî kirin. di wê dema xeter de xwedê ew xwedî kir. naxwe, niha pirtikên wî nemabûn.
xwedê ayîk jê standin (biwêj) înşelah xwedê wê ayîkê min ji wî bistîne. (nifir)
xwedê bi dest û piyên (yekî) re bûn (biwêj) xwedê alîkariya yekî çeleng û pêkhatî kirin. xwedê bi dest û piyên te re be, tu nebûyayî ev cilşoya me nedixebitî. (dia)
xwedê bi destê xwe çêkirin (biwêj) xweşik bedew û têkûz bûn. bejn, por, dev, lêv û gewde tu dibê xwedê bi destê xwe çêkirine. ebdulbaqî hûseynî
xwedê bi hev û din re kal û pîr kirin (biwêj) ji bo daxwaza demeke dirêj bi hev du re jiyandina jin û mêran tê gotin. înşelah xwedê we bi hev du re kaı û pîr bike, (dia)
xwedê bi rehma xwe şad kirin (biwêj) xwedê xêr û rehma xwe lê kirin. di nîvê emrê wê de xwedê bi rehma xwe şad kir û lawek dayê.
xwedê bi xêr gerandin (biwêj) xwedê bi awayekî erênî bi encam kirin. xwedê bi xêr bigerûte, lê rewş vê gavê qetxweş nayê xuyan.
xwedê bibêje kanê, ez bibêjim hanê (biwêj) ez hema wê dibêjim ku xwedê bibêje kanê, ez bibêjim hanê. (nifir)
xwedê bike, mele dikare çi bike! (biwêj) her tişt di destê xwedê de ye. tê xuyan ku ev qas e nesîbê me, xwedê bike, mele dikare çi bike?!
xwedê bike, şeytan tirekê bike (biwêj) înşeleh mehneyek wê derkeve. heke xetayekê bike, ez dizanim ez ê çi bînime sêrî. xwedê bike, şeytan tirekê bike, îja ew jî dereke din jî yek peyvê bibêje, hûn ê wê demê bibinin...
xwedê çakûçê xwe lê xistin (biwêj) gelekî bedew bûn. maşelati qîza silto wisan e ku tu dibêjî xwedê çakûçê xwe lê xistiye.
xwedê çavê (yekî) têr kirin (biwêj) ji bo kesên çavçil tê bikaranîn. ew şikirbûna xwe nayîne, xwedê çavên wî têr bike.
xwedê çêkirin (lêker)(Binihêre:) Xwedê
xwedê cihê çûyî nede şermê (biwêj) xwedê gunehên wî efû bike ku rastî ceza û astengiyan neyê. em çi bibêjin, xwedê cihê çûyî nede şermê (dia)
xwedê cihê wî bike biheşt (biwêj) duayek bo kesê ku miriyeBo jinan, Xwedê cihê wê bike biheşt.
ji wêjeyê: Piştî telqîn jî qediya ew kesên gelik nêzîkî yê mirî (bab, kur, bira, pismam) dibûn rêz, hemû kesên li wir di ber wan re derbas dibûn û yekoyeko destê wan toqe dikir û serxweşî li wan didan. Malzemeyên serxweşiyê jî ev bûn: “Xwedê efû bike”, “Xwedê cihê wî bike biheşt”, “serê te/hewe sax be”, “Xwedê vê dinyayê neîne bîrê”, “Xwedê te/hewe şûna wî bihêle”...
xwedê dan hatin cîhanê
(lêker) hatin dinyayê, welidîn, ji dayik bûn, çavên xwe li jiyanê vekiriné, dest bi jiyanê kirin: Xwedê Celadet Elî Bedirxan sala 1897 li Stenbolê da bû û ew sala 1951 li Şamê mir. zan, bûn.
Herwiha: Xudê dan Xwidê dan. Navdêr: Xwedêdan.
ji: Xwedê + dan.
: xwedêdayî.
Dijwate: mirin koça dawîn kirin wefat kirin wexer kirin çûn ber dilovaniya Xwedê
xwedê daye, edê zaye (biwêj) di nav rewşeke beleş, bixêr û bêr de bûn. lawo perê te em didin, zikê te em têr dikin, nivîn û ciyê te ji me ye. ê welleh ji bo te xwedê daye edê zaye. felat dilgeş
xwedê dayê, nizane bixwe (biwêj) ji bo kesên ku ji derfetên heyî nikarin sûdewarbin tê gotin. ax! bila li şûna wî ez bûma, xwedê dayê, ew nikare bixwe.
xwedê dayîn (yekî) (biwêj) her çiqas carinan ji bo tiştên neyînî jî bê gotin, lê zêdetir ji bo şans û tiştên erênî tê gotin. tuyê çi bikî xwedê dayê, ew jî baş dixwe.
xwedê derî li rûyê (yekî) vekirin (biwêj) xwedê jê re alîkarî kirin. tu îro li ciyê min mirovekî bişîne, ka xwedê çawa çêdike, çi derî li rûyê min vedike. fûad temo
xwedê deriyê fereca xwe vekirin (biwêj) xwedê jê re alîkarî kirin. ji nişke ve xwedê deriyê fereca xwe vekir: xelkê gundê avsîra hatin cem, xwe avêtinê da ku meleyekîji wan re bişîne. ridwanê elî
xwedê di ser (yekî) re hebûn (biwêj) ji ya rastî û ji dadê dûr neketin. a rastî çi be, ew gotin. xwedê di ser me reye, ez ê çawa rabim wê heqîqetê ji bîr bikim?
xwedê diya merivan dide ser zeregûniyan, kerê şamê jî berî ser dide (biwêj) xwedê dikare xirabiya herî mezin jî bike. qurbana xwedê me, çi bibêjî dikare bike. ku bixwaze, xwedê diya merivan dide ser zeregûniyan, kerê şame jî berî ser dide.
xwedê efû bike (biwêj) duayek bo kesa/ê ku miriye.
Herwiha: Xwedê wî efû bike, Xwedê wê efû bike.
ji wêjeyê: Piştî telqîn jî qediya ew kesên gelik nêzîkî yê mirî (bab, kur, bira, pismam) dibûn rêz, hemû kesên li wir di ber wan re derbas dibûn û yekoyeko destê wan toqe dikir û serxweşî li wan didan. Malzemeyên serxweşiyê jî ev bûn: “Xwedê efû bike”, “Xwedê cihê wî bike biheşt”, “serê te/hewe sax be”, “Xwedê vê dinyayê neîne bîrê”, “Xwedê te/hewe şûna wî bihêle”...
xwedê emanetê xwe jê stendin (biwêj) mirin. di dawiyê de ne xwedê emanetê xwe jê stand û ne jî mêrê wê bi çardarê lê vegeriya ... selman dilovan
xwedê emrê (yekî) qut kirin (biwêj) belki xwedê emrê wî qut bike, wî baxê me rûçikand. (nifir)
xwedê gir bide te, neynûka jî ji te bistîne (biwêj) tu têkevî rewşeke xerab. belki xwedê gir bide te, neynûka jî ji te bistîne. (nifir)
xwedê goşt dide teyrê bêdiran (biwêj) Ji bo kesên ku hin tiştan heq nakin lê xwediyê wî tiştî ne, tê gotin
xwedê gotiye ez qûlên xwe nas dikim, qûlen min ker in, hev du nas nakin (biwêj) divê mirov hev û din baş nas bike. tu jî wan baş nas nakî. xwedê gotiye ez qûlên xwe nas dikim, qûlen min ker in, hev nas nakin.
xwedê gravî (hoker) ji kula re
xwedê heq şahid bûn (biwêj) ji bo rewşa vebirî û ji sedî sed rast tê bikaranîn. xwedê heq şahid e ku tu sûc û gune-hekî min di vî karî de nîn e.
xwedê jê birrîn (biwêj) xwe şaş kirin, çewtiyeke girîng kirin. karê yekî rast neçûn. heke xwedê ji hêlînê nebiriya, bi destê xwe, xwe nedixiste vê rewşa xerab.
xwedê jê derxistin (biwêj) ji ber neheqî yan jî tawankariyê xwedê ceza dayîn. belkî xwedê ji wî derxe, ev derdên ku ez dikişinim, gişt di rûyê wî de ne. (nifir)
xwedê jê re nehiştin (biwêj) daxwaza tola kirinên yekî kirin. înşelah xwedê ji wê re nahêle. (nifir)
xwedê ji ber dest kêm nekirin (biwêj) tu tunebûnê nebînî. înşelah xwedê ji ber destê te kêm neke, tu nebûyayî, min ê devê xwe li ber kê xwar bikira. (dia)
xwedê ji derge û dîwana xwe avêtin (biwêj) ji bo kesên pir xerab tê bikaranîn. qet qala wî nekin, jixwe xwedê ew ji dergeli û dîwana xwe avêtiye, hûnjî bi ser de neçin.
xwedê ji devê (yekî) girtin (biwêj) xwedê pejirandin gozê got: ev keçika min a piçûk pir teral e, xwedê bextekî baş bidiyê. mêrê wê jî ew temam kir û got: xwedê ji devê te bigire.
xwedê jî dizane, pêxember jî dizane (biwêj) bêşik û bêguman. xwedê jî dizan e, pêxember jî dizane ku ew ji bo me li tiştekî baş nafikirin.
xwedê ji du deriyan deriyekî veke (biwêj) bila bi awayekî pirsgirêk çareser bibe. bi vî awayî nabe, ew jî dixwaze ku xwedê ji du deriyan deriyekî jê re veke.
xwedê ji esmanan hatin (biwêj) wekî sond û sozê ji bo rewşa vebirî tê bikaranîn. kî dibêje bila bibêje, xwedê jî ji esmanan bê, dîsa jî ez tu car wê yekê napejirînim.
xwedê ji rastiyê hez kiriye (biwêj) ya rast çi be divê ez wê bibêjim. xwedê ji rastiyê hez kiriye, bûtyer çawa bû, ez ê wer bibêjim.
xwedê ji te razî be hoker(rengdêr) (navdêr, mê) spas, malava, memnûn, şikir, teşekur, Xwedê te bihêle, Xwedê te bisitirîne, Xwedê te biselihîne, Xwedê emrê te dirêj ke.
Herwiha: Xudê ji te razî be, Xudê ji te razî bê, Xudê ji te razî bit, Xudê ji te razî bît, Xudê ji te razî bitin, Xudê ji te razî bîtin, Xwedê ji te razî bê, Xwedê ji te razî bit, Xwedê ji te razî bît, Xwedê ji te razî bitin, Xwedê ji te razî bîtinPirrjimar, Xwedê ji we razî beKesên din, Xwedê ji wê razî be, Xwedê ji wî razî be, Xwedê ji we razî, Xwedê ji wan razî be, Xwedê jê razî be, Xwedê ji dêbavên te razî be.
Têkildar: Xwedê-jê-razî
xwedê karê (yekî) li hev anîn (biwêj) kar baş meşîn. wî ked da, xwedê jî karê wî li hev anî û rewşa wî baş bû.
xwedê kêmasiya (yekî) nedan (biwêj) xwedê kêmasiya xortên me nede, ew çawa ku li çav wan ketin, riya xwe guherandin. (dia)
xwedê kesî neke tepûşa (yekî) (biwêj) ji bo mirovên kêmfersend û xerab tê gotin. evdilselam mirovekî pir kêmfirsend e, xwedê kesî neke tepûşa wî.
xwedê kevirek li devê (yekî) xistin (biwêj) înşelah xwedê kevirê xwe li devê wî quldirî bixe. (nifir)
xwedê kirin (lêker)(Binihêre:) Xwedê
xwedê kor kirin (biwêj) li cihê sekinî çewtiyeke mezin kirin. xwedê ez kor kirim û min ew firsenda mezin nenirxand.
xwedê kor kiriye, pê li agirê sor kiriye (biwêj) ji ber çewtiyeke mezin, ketiye rewşek xirab. xwedê razo kor kiriye, pê li agirê sor kiriye.
xwedê lê xistin (biwêj) di nav rewşeke xerab de bûn. ma tu nabînî jixwe xwedê lê xistiye. tu çi jê dixwazî?
xwedê li ber beravê dayîn (biwêj) ji bo kesên teral û bixwerenedîtî tê gotin. tu dibêjî xwedê li ber beravê daye, ew jînaçe çend qurişan qezenc nake.
xwedê li dil û halê (yekî) pirsîn (biwêj) xwedê jê re alîkar bûn. xwedê li dil û halê me pirsî, em zû pê hesiyan, naxwe mal wê bibûya qijik.
xwedê li gorî dilê (yekî) dan (biwêj) xwedê wekî daxwaza yekî dan. ew bi xwe safbû, xwedê jî li gorî dilê wî da.
xwedê li rûyê (yekî) kenîn (biwêj) kar baş meşîn, rewş erênî bûn. xwedê li rûyê me kenî ku ew wê gavê ne li mal bû.
xwedê mala (yekî) avakirin (biwêj) xwedê alîkarî kirin. -babo xwedê mala çofêr ava bike, ez bil ez im, kê haj te heye, dengê te di nav vê gêlesokê da berze dibe. enwer mehemed tahir (dia)
xwedê mirazê (yekî) kirin (biwêj) armanca yekî ya girîng bi cih hatin. guncan nedihate xuyan, lê xwedê mirazê wî kir.
xwedê miyaser kirin (biwêj) xwedê pêk anîn. xwedê miyaser bike ez ê saleke dinê ji xwe re malekê bistînim.
xwedê nede dijminê min. (xwedê neyîne serê neyarê min) (biwêj) ji bo rewşa pir xerab tê gotin. hate serê min, xwedê neyîne serê dijminê min. (dia)
xwedê nede şermê (biwêj) xwedê nexe rewşa rûreş û neheq. xwedê me li hemberî wan nede .fermê, (dia)
xwedê neke (biwêj) xwezî qet wisan nebe ku…, înşellah ku ne…
xwedê neke nav dest û piyan (biwêj) ji bo zêde perişan û hewêedarnebûna kal û piran tê gotin. lawo, înşelah xwedê me neke nav dest û piyan. em bi ser xwe bimirin.
xwedê neyîne serê bavkuştiyê min (biwêj) ji bo rewşa pir xerab tê bikaranîn. ya ku min kişandxwedê neyîne serê bavkuştiye min jî.
xwedê nîşan nede (biwêj) înşelah tiştekî wisa xerab nabe. xwedê nîşan nede, lê heke ew agir têketa nava gund wê çawa bibûya gelo?
xwedê pê re bûn (biwêj) xwedê alîkar bûn. lawo, xwedê bi te re be! heke tu hebekî min şad bikî. min rojên giran, derd û kul pir dîtine. ez zehf hatime zêrandin. sîma semend (dia)
xwedê qehra xwe lê kirin (biwêj) xwedê ceza dayîn. xwedê qehra xn’e li wî bike, di rûyê wî de ez jî bi çermiyê ketim, (nifir)
xwedê ruhê (yekî) stendin (biwêj) mirin. xwedê ruhê wî bistîne, heke wî wisa nekira, ev bela nedihat serê me. (nifir)
xwedê te bihêle (biwêj) Xwedê emrê te dirêj ke, Xwedê te bisitirîne, Xwedê te biparêze, gotinek e li cihê: spas, memnûn, teşekur, şikir, mala te ava, Xwedê ji te razî beé, Xwedê xêra te binivîseé, sihetxweş, destxweş, peyvek şirîn kesek ji ber qenciya kesek din dibêje.
Herwiha: mala te ava be, malîava.
Dijwate: mala te xirab, mala te kavil, mala te wêran.
Bide ber: malkembax, malmîrat, malxirab, malwêran.
ji wêjeyê: Hêviyên baş: Xwedê te bihêle. Xwedê ji te razî beé. Xwedê temenê te dirêj bike. Rehmet li dê û bavê te be. Tu sax bî. Mala te ava be. Xwedê zarokên te bihêle. Xwedê kurekî bide te. Xwedê îmanê bide te. Sitara Xwedê li ser te be. Xwedê xêra te binivîsîne. Xwedê miradê te bike. Xwedê weke dilê te bike. Xwedê birayê te bihêle. Xwedê rûyê te spî bike. Xwedê te bistrîne. Xwedê li te were rehmê. Xwedê te şefa bike. Xwedê serê te nexîne belayê. Xwedê ti derdan nede te. Xwedê îşê te rast bike. Xwedê yeka çavreş tûş te ke. Xwedê te biparêze. Tu rahêjî axê jî, bila di destê te de bibe zêr. Xwedê canekî xweş bide te. Tu bi hezar salî bî. Xwedê êşê nede te. Rehmet li hestiyên dê û bavê te be.
xwedê teala $xwedaXwedê
xwedê tev îşê te be (biwêj) Xwedê bi te re alîkar be, Xwedê bi te re hêlkar be, Xwedê bi te re yar be, Xwedê alîkariya te bike, înşella karê bi ser bikeve.
Herwiha: Xwedê tev karê te be.
ji wêjeyê: Êdî tu dizanî, Xwedê tev li kar û îşê te be û rêya te rast bike ! Şivano, ji ber mîvandarîya te, xwedê tev îşê te be jêder
xwedê tevî karê (yekî) bûn (biwêj) tu dizanî çawa dixwazî wisa bike. êdî ez çi bikim, tu bi ya min nakî, here bila xwedê tevî karê te be.
xwedê topa xwe lê xistin (biwêj) ku bi nifirê min bûya, niha ji zû de xwedê topek lê xistibû. (nifir) selman dilovan
xwedê vê dinyayê neîne bîrê (biwêj) Xwedê cihê wî bike biheşté.
ji wêjeyê: Piştî telqîn jî qediya ew kesên gelik nêzîkî yê mirî (bab, kur, bira, pismam) dibûn rêz, hemû kesên li wir di ber wan re derbas dibûn û yekoyeko destê wan toqe dikir û serxweşî li wan didan. Malzemeyên serxweşiyê jî ev bûn: “Xwedê efû bike”, “Xwedê cihê wî bike biheşté”, “serê te/hewe sax be”, “Xwedê vê dinyayê neîne bîrê”, “Xwedê te/hewe şûna wî bihêle”...
xwedê wekîl bûn (biwêj) ji bo biryarên vebirî tê bikaranîn. xwedê wekîl e, heke ew bihata min tu car nedida.
xwedê xêra te binivîse (biwêj) spas, memnûn, teşekur, şikir, mala te ava, Xwedê ji te razî beé, Xwedê te bihêle, sihetxweş, destxweş, peyvek şirîn kesek ji ber qenciya kesek din dibêje.
Herwiha: Xudê xêra te binivîseBo kesên din, Xwedê xêra wê binivîse, Xwedê xêra wî binivîse, Xwedê xêra we binivîse, Xwedê xêra wan binivîse.
ji wêjeyê: Dibêjin serokê Herêma Kurdistanê Mesûd Barzanî dê Şivan Perwer û Gulistan Perwer li hev bîne!! Ma ev ne ecêbe looo. Lê ez dibêjim çi karên serokê herêmê nemane loma ji xwe re li van karan digere. Seroko, ev ne karê teye ez benî! Raste tu kesekî camêrî lê pêtivîye û dikarî karên camêranetir bikî.Ka carê tu arîşeyên hemwelatîyên herêma Kurdistanê çareser bike piştre bi dû van karan bikeve. Li dawîyê her dibêjin sipas û Xwedê xêra te binivîse... Ev jî karekî başe lê baştir jî hene, hesdikin tu ji bîra nekî....
ji: Ji baweriya ku dibêje: Xwedê yan firrîşteyên Wî her xêr û gunehên mirovan dinivîsin daku paşî li roja qiyametê werin jimartin û mirov pê bên xelat- yan cezakirin.
xwedê, tu ew xweda yî, lê gavê tu ne ew gav î (biwêj) rewş û dem hatiye guherandin. xwedê, tu ew xweda yî; lê gavê, tu ne ew gav î. çevekê, du parê şevê çûye, parek maye; carek bi deng û hêwirza gundiyan bi xwe şiyar bûm. rojên barnas
xwedêgiravî (hoker) qaşo, devalêk, qay, goya, hesaba xwe, li gor ku tê gotin yan dixwiye lê ne li gor rastiyê: Xwedêgiravî kurd û tirk bira ne lê tirk dixwazin kurdan biqelînin!
xwedêjêrazî (rengdêr) (navdêr) biheştî, gotinek rêzgirtinê ye ji kesekî mirî re, hey malavawo! hey malavayê!.
Herwiha: Xwedêjêrazî Xwedê-jê-razî.
Dijwate: bêsîleh.
ji wêjeyê: 1. beheştî: Behiya xwedêjêrazî Hemaîl Xanê li Stokholmê 2. hey malavawo/malavayê: Bû tîq-tîqa wî, keniya û got, kuro demança çi û fîşekên çi, xwedêjêrazî! Kuro hema em ê di nava nivînê de hevdu germ bikin ha... Bi Xwedê ne barûda min maye û ne jî qebzûn û xatir ji me xwest. jêder.
ji: Xwedê + jê + razî (be)
xwedêkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye Xwedê kirin
xwedêkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) Xwedê
xwedênenas 1. bêxwedê 2. bêîman
(navdêr, nêr) (navdêr, mê) bêdîn, bêbawer
xwedênenasî (navdêr, mê) ateîzm.
ji: xwedênenas + -î
xwedêteala $xwedaXwedê
xwedê God
m. God
God
God
xwedê Gott
xwedê giravî vermutlich
wahrscheinlich
xwedê hebîna um Gottes Willen
xwedêgiravî als ob
sogenannt
xwedê n. home., heq, reb, allah, olî, xaliq, ellah, xulik n.
xwedê bawer ke homayî bawer ke, heqî bawer ke/bawer bike
xwedê bela bidê! homa bela bido, heq bela bido
xwedê bi te re be homa to de bo, heq to de bo!
xwedê bide min ez jî te dim homa bido min ez kî to dî/bidî to
xwedê bike homa bikero, heq bikero
xwedê biparêze homa bisevekno
xwedê bûn m. homabîyayis, heqbîyayis n. *xwedê çîya dibîne berfê dibarine homa/heq ko vîneno vare re rivarneno *xwedê destê te de bibarînî. homa/heq to ro varno.
xwedê kêm neke homa/heq kêm mekero/nêkero. *xwedê kir min nekir homayî kerd min nêkerd
xwedê rehetiyê bide homa rehetîye bido, heq rehetîye bido!
xwedê te bihêle homa to biverdo, heq to biverdo
xwedê têr neke homa/heq mird mekero/nêkero
xwedê zêde ke homa/heq zêde kero/bikero, çimeyê muzirî dêzika xelîlî bo
xwedêbistrîne b. maazalah, homa bisevekno, heq bisvekno
xwedêbixefirîne b. maazalah, homa bisevekno, heq bisvekno
xwedêgravî h. qaso, guya, sanke
xwedêhafiz bavokê heqî bê, bi xatirê to, bavokê homayî bê
xwedêmezin e homa pîlo, heq pîlo
xwedênas rd. homasinas, heqnas, heqsinas, rebsinas
m/n. îlahîyatcî, teolog, îlahîyatsinas n.
xwedênasî m. îlahîyat, teologî, homasinasîye, teolojî n.
xwedênenas rd. anis, ateîst, homanêsinas, heqnênas
xwedênenasî m. homanêsinasîye, heqnênasênî, bêhomayîye, rebnêsinasîye m.