Encamên lêgerînê
xir rd lâçka, yalama
m hır, kavga gürültü
xir (i) ant/n yarak, penis, sik
xir (iii) rd tıkır
xir (iv) rd yuvarlak
xir bûn yalama olmak
xir bûn (i) l/ngh 1. toplanmak 2. yuvarlanmak
xir bûn (ii) l/ngh 1. lâçkalaşmak, yalama olmak 2. bozulmak * nifte xir bûye kilit bozulmuş
xir kirin (i) l/gh 1. lâçkalaştırmak 2. bozmak (cihaz ve benzeri şeyleri kendisinden beklenilen işi yapmayacak duruma getirmek)
xir kirin (ii) l/gh 1. toplamak 2. yuvarlamak
xir û gir kavga gürültü
xirab arızalı, bozuk.
bnr xerab
xirab bûn arızalanmak, bozulmak.
xirabafon m gramofon
xirabbûyî arızalı, bozuk.
xirabe enkaz.
xirac m garaj
xiram (i) m 1. taştaki delik 2. ortalık yerde kaya
xiram (ii) rd hürmetli, saygılı
m kibir, kurum, büyüklenme, tekebbür
xiramet m 1. ziyan 2. ödeme, tanzim
xiramet kirin l/gh tanzim etmek
xiramî m hürmet, saygı
xiran m 1. aldanma 2. ayartı
xirandî (i) rd yıkık
xirandî (ii) rd 1. aldatılmış kkandırılmış 3. ayartılmış olan
xirandin doğruluk ve iyilikten saptırmak.
xirandin (i) m yıkma, yıkış
l/gh yıkmak
xirandin (ii) m 1. aldatma, aldatış (bir şeyin görünürdeki durumu, o şeyin niteliği bakımından yanlış bir kanı verme, yanıltma) 2. aldatma, kandırma, kandırış 3. ayartma, baştan çıkarma 4. mec tavlama (çıkarları için birini kandırma) 5. argo tavlama (kandırıp elde etme)
l/gh 1. aldatmak (bir şeyin görünürdeki durumu, o şeyin niteliği bakımından yanlış bir kanı vermek, yanıltmak) * rengê vê sêvê mirov dixirîne bu elmanın rengi insanı aldatıyor 2. aldatmak, kandırmak 3. ayartmak, baştan çıkarmak * wî keç xirand o kızı ayarttı 4. mec tavlamak (çıkarları için birini kandırmak) 5. argo tavlamak (kandırıp elde etmek)
xirandin (iii) m horlama, horul horul uyuma
l/gh horlamak, horul horul uyumak
xirar büyük saman çuvalı.
xirar (i) bnr xwîn û xirar
xirar (ii) n harar, geri (iri büyük çuval)
xirat nd/nt marangoz, doğramacı, dülger
xiratî m marangozluk, doğramacılık, dülgerlik
xiratxane m marangozhane
xirav bnr xerab
xirawmal bnr xerabmal
xirb rd 1. kaba (terbiyesi, nezaketi kıt, görgüsüz) 2. hain, güvenilmez kimse
xirbe m 1. harabe 2. harabe, virane, yıkı (yıkılmaya yüz tutmuş yapı) 3. kalıntı, enkaz
xirbedar m harabelik
xirbende m 1. bozuntu 2. bozuntu (kendinde bulunması gereken nitelikleri taşımayan) 3.rd bozuk (cihaz için) 4. külüstür 5. haleldar
xirbende bûn haleldar olmak
xirbezar m harabelik
xirbok m kör düğüm
xirboqî m 1. kör düğüm 2. mec kör düğüm (çözülmesi güç sorun) 3. karışık saç, birbirine girmiş keçeleşmmeye yüz tutmuş saç
xirbûn (i) m 1. toplanma 2. yuvarlanma
xirbûn (ii) m 1. lâçkalaşma, yalama olma 2. bozulma
xirbûyîn (i) m 1. toplanış 2. yuvarlanış
xirbûyîn (ii) m 1. lâçkalaşış, yalama oluş 2. bozuluş
xirç m ısırma
xirç (i) n 1. kazgıç 2. ’y’ biçimli ağaçtan çatal (odun, çalı çırpı, ot vs. taşımada taşıma çatalı)
xirç kirin l/gh iyice ısırmak (dişleri geçirerek ısırmak)
iyice ısırmak (dişleri geçirerek ısırmak)
xirçe (i) m kapıya vurulan uzunca sürgü
xirçe (ii) m kavun
xirçîn m cart
xircir m hırgür
xircir kirin hırgür çıkarmak
xirde m hurda
xirdefiroş nd/nt hırdavatçı
xirdefiroşî m hırdavatçılık
xirdewat m hırdavat
xirdûxam rd hurdahaş
xirdûxam kirin hurdahaş etmek
xirê m özleşme * fasulî xirê bûye, li hev geriyaye fasulyeyel özleşmiş, iyice pişmiş
xirê dan l/gh özleşmek
xire kirin l/gh lâçkalaştırmak
xireber n çakıl
xirecir m 1. hırgür, hırıltı 2. gürültü, patırtı, şamata 3. gürültü, karışıklık (birçok kimsenin karıştığı kavga) * di nav karkeran de xirecirek derket işçiler arasında gürültü çıktı 4. arbede, dağdağa 5. zırıltı (hoşa gitmeyen müzik veya can sıkan çalgı)
xirecir çêkirin l/gh gürültü çıkarmak (etmek, koparmak veya yapmak)
zırıltı çıkarmak
xirecir derxistin 1) hırgür çıkarmak, patırtı çıkarmak, şamata etmek (veya koparmak) 2) zırıltı çıkarmak 3) kargaşa çıkarmak
xirecir kirin l/gh aytışmak, atışmak, ağız dalaşı yapmak, münakaşa yapmak
hırgür çıkarmak, şamata etmek (veya koparmak)
xirecir rakirin şamata koparmak
xirecir xistin (cihekî) (bir yeri) patırtıya (veya gürültüye) vermek
xirecira beredayî kuru gürültü
xirecirkirin m aytışma, atışma, ağız dalaşı (veya kavgası) yapma
xired m 1. sebeb 2. bilgelik
xirêdan m özleşme
xiredî rd/h bilgece
xiredmend rd/nd bilge
xiredmendî m bilgelik
xirêf (i) m 1. tortu, çökelti 2. bal, pekmez vb. nin tortusu
xirêf (ii) m kurum (odun, kömür kurumu)
xirêf girtin l/gh kurumlanmak
xirêfek m ziyafet
xirêfgirtî rd kurumlu (kurum tutmuş olan)
xirêfgirtin m kurumlanma, kurumlanış
xirek rd lâçka, yalama
xirek (i) m çocuk el arabası
xirek (ii) rd bol, geniş
xirek bûn l/ngh lâçkalaşmak
yalama olmak
xirekbûn m laçkalaşma
xirekbûyîn m laçkalaşma
xirekî m lâçkalık
xirekkirin m laçkalaştırma
xirêm m delikli taş
xirepiş m kedi hırlaması
xirêqetî bnr firîqetî
xireve bûn l/ngh toplanmak
xireve kirin l/gh toplamak
xirevebûn m toplanma
xirevekirin m toplama
xirexav rd 1. alık, aptal, budala, aval, bön 2. anlayışsız, mankafa
xirexavan rd aptal, budala
xirexavane h alıkça, aptalca, budalaca
xirexavî m 1. alıklık, aptallık, budalalık 2. alıkça, aptalca, budalaca
xirexavî bûn l/ngh alıklaşmak, aptallaşmak, bönleşmek, budalalaşmak
xirexavî kirin l/gh aptallaştırmak
xirexavîbûn m alıklaşma, aptallaşma, bönleşme, budalalaşma
xirexavîkirin m aptallaştırma
xirexavîtî m 1. aptallık, bönlük, budalalık 2. mankafalık
xirexavkî h enayice, enayicesine
xirexavok rd 1. alık, aptal, budala, aval, bön 2. anlayışsız, mankafa
xirexavokî rd alıkça, aptalca, bönce
xirexavokî bûn aptal olmak
xirexavtî m 1. aptallık, bönlük, budalalık 2. mankafalık
xirexavtî kirin aptallık etmek
xirexir h 1. har, har gür (gürültülü olarak) 2. har hur ( karışıklık ve anlaşmazlık) 3. hırıl hırıl 4. gır gır (sürekli ve usanç verici ses çıkarma) 5. haldır haldır * xirexira makîneyê ye dişixule makine haldır haldır çalışıyor 6. hımhım (sesleri genizden çıkararak) 7. horul horul * xirexira wî ye radizê horul horul uyuyor 8. takır takır, tıkır tıkır 9. homur homur (taşıt, alet vb. için)
xirexir jê çûn homurdanmak
xirexir kirin hırıldamak.
l/ngh 1. hırıldamak 2. horlamak * tu di xewê de xirexir dikî? sen uykuda horluyor musun? 3. homurdanmak (taşıt, alet vb. için) 4. hırlamak 5. patırtı yapmak
xirexirî m hımhımlık
xirexirkirin m 1. hırıldama 2. horlama 3. homurdanma (taşıt, alet vb. için) 4. hırlama 5. patırtı yapma
xirêz zo/m bir tür asalak sinek (yumurtalarını et, kulak ve göze koyar)
xirge m hırka
xirîdar nd/nt alıcı, müşteri
xirîdar dîtin alıcı bulmak
xirîdarî m alıcılık
xirîgenk rd ağlamaktan katılan
xirihandin bnr xirandin (II)
xirihîn bnr xirîn (II)
xirik m daire
xirikandî (i) rd kaydırılmış
xirikandî (ii) rd sürüklenmiş
xirikandin (i) m kaydırma
l/gh kaydırmak
xirikandin (ii) m 1. sürükleme, sürükleyiş 2. sürüme
l/gh 1. sürüklemek 2. sürümek
xirikî m hıçkırık (çok yemek yeme veya diğer sebeplerden dolayı boğazdan çıkan ve düzgün aralıklarla tekrarlanan ses)
xirikî anîn (yekî) hıçkırtmak
xirikî anîn xwe hıçkırmak
xirikî hatin (yekî) hıçkkırık tutmak
xirikî jê çûn hıçkırmak
xirikî pê girtin hıçkırık tutmak
xirikîn (i) m kayma, ayağı kayma
l/ngh kaymak, ayağı kaymak
xirikîn (ii) m sürüklenme
l/ngh sürüklenmek
xirikîner rd sürükleyici
xirimandin m 1. delik deşik etme 2. gelişigüzel kazma
l/gh 1. delik deşik etmek 2. gelişigüzel kazmak
xirimîn m 1. delik deşik olma 2. gelişigüzel kazılma
l/ngh 1. delik deşik olmak 2. gelişigüzel kazılmak
xirîn l/ngh 1. hırlamak, hırıldamak, horlamak, horuldamak 2. takırdamak, tıkırdamak
xirîn (i) m 1. yıkılma 2. yığılma 3. yuvarlanma
l/ngh 1. yıkılmak * xanî xiriya ev yıkıldı 2. yığılmak 3. yuvarlanmak
xirîn (ii) m 1. aldanma, aldanış, kanma, kanış 2. aldanma (bir hileye, bir yalana kanma) 3. ayartılma
l/ngh 1. aldanmak, kanmak * ez bi gotina wî xiriyam onun sözüne kandım 2. aldanmak (bir hileye, bir yalana kanmak) 3. ayartılmak
xirîn (iii) m 1. hırlama, hırıldama, hırıldayış, horlama, horuldama 2. takırdama, tıkırdama 3. hırıltı
xirîn ketin (yekî) horlamaya başlamak
xirîn pê ketin l/bw horlamaya başlamak
horlamaya başlamak
xirindol bnr xilindor
xiringêle m 1. kargaşa, kaos 2. izdiham
xirînî m 1. hırıltı, horultu 2. homurtu (taşıt, alet vb. için) 3. takırtı, tıkırtı
xirînî jê anîn l/bw tıkırdatmak
takırdatmak
xirînî jê hatin takırdamak
xirînî kirin l/ngh hırlamak, horlamak * tu di xewê de xirînî dikî? sen uykuda horluyor musun?
xirînîkirin m hırlama, horlama
xirink m güzel, alımlı kadın
xirîq m nefes
xirîqa mirinê son nefes
xiriqandî rd sürüklenmiş
xiriqandin m sürükleme
l/gh sürüklemek
xiriqîn m sürüklenme
l/ngh sürüklenmek
xiristiyan rd Hristiyan
xiristiyanbûn m hristiyanlaşma
xiristiyanî m Hristiyanlık
xiristiyankirî rd Hristiyanlaştırılmış olan
xiristiyankirin m Hristiyanlaştırma
xiritandî rd kazılmış (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırmış olma)
xiritandin m kazıma, kazıyış (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırma)
l/gh 1. kazımak (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırmak) 2. kazımak (kesici bir araç kullanarak silmek, çıkarmak)
xiritîn m kazınma
l/ngh kazınmak
xirîxalî rd bomboş
xirîxopan rd viran
xirîxopan kirin l/gh viran etmek
xiriyayî rd yıkılmış
rd 1. aldatılmış, kandırılmış 2. ayartılmış
xirkenaz bnr carûd
xirkirî (i) rd 1. lâçka, lâçkalaştırılmış olan 2. bozulmuş olan
xirkirî (ii) rd toplanık, toplanmış olan
xirkirin (i) m 1. lâçkalaştırma 2. bozma (cihaz ve benzeri şeyleri kendisinden beklenilen işi yapmayacak duruma getirme)
xirkirin (ii) m 1. toplama 2. yuvarlama
xirmal derli toplu yaşantıya sahip kimse.
rd cakalı
xirman rd dalgın
xirman bûn l/ngh dalgınlaşmak
xirman kirin l/gh dalgınlaştırmak
xirman xirman dalgın dalgın
xirmanbûn m dalgınlaşma
xirmanbûyîn m dalgınlaşma
xirmanî m dalgınlık
xirmankî rd/h dalgınca
xirmankirin m dalgınlaştırma
xirmaş bnr xilmaş
xirmexirm h takır tukur
xirmiçandin m tırmalama, çimdikleme
l/gh tırmalamak, çimdiklemek
xirmiçûk m çimdik
xirmiçûk avêtin (yekî) çimdik atmak (veya basmak)
xirmişandin tırmalamak, çimdik atmak.
xirmûşek m çimdik
xirnaq m çişik (tavşan yavrusu)
xirneq tavşan yavrusu.
xirneşêr n aslan yavrusu
xirnik nazik.
bot/m dikenli bir ot
xirnik (ii) m 1. çişik, göcen (tavşan yavrusu) 2. argo bodur, cüce
xirnik anîn l/ngh eniklenmek
xirnikanîn m eniklenme
xirnob bnr xirnûf
xirnofe bot/m halk hekimliğinde kullanılan bir bitki
xirnok bnr xirnûk
xirnûf bot/m harnup, keçi boynuzu
xirnûk bot/m harnup, keçi boynuzu
xirocir bnr xirecir
xirofe bnr xirnofe
xirom (i) bnr tiraf
xirom (ii) m ot bağı
xiroş m 1. heyecan 2. telâş
xiroş peroş heyecan
xiroşdar rd 1. heyecanlı 2. telâşlı
xiroşe heyecanlı.
xiroşî m 1. heyecan 2. telâş
xiroşme galeyan, heyecan, telaş
m kışkırtma, tahrik
xiroşme bûn l/ngh tahrik olmak
xiroşme kirin l/gh 1. kışkırtmak, tahrik etmek 2. tahrik etmek (cinsel duygularını artırmak)
xiroşmebûn m tahrik olma
xiroşmeker rd kışkırtıcı, tahrik edici
xiroşmekirin m 1. kışkırtma, tahrik etme 2. tahrik etme (cinsel duygularını artırma)
xirp h hart
xirp (i) rd/h anî, anîden * got xirp û çû aniden çekip gitti
xirp (ii) rd kaba
xirp xirp hart hart * bîhokê xirp xirp gez dike ayvayı hart hart ısırıyor
xirpanî (i) m bir halay adı
xirpanî (ii) rd hırpani, kaba saba, süflî, hoyrat
xirpanî bûn l/ngh süflîleşmek
xirpanîbûn m süflîleşme
xirpanîtî m hırpanîlik, süflîlik, hoyratlık
xirpanîtî kirin hoyratlık etmek
xirpe m bir grup tarafından bir kişiye yapılan saldırı
xirpek bot/m hayvan yemi için kullanılan bir tür ot
xirpexirp h hart hurt, kırt kırt
xirpik kıkırdak.
ant/m kıkırdak, kıkırdak doku
xirpîn m takırtı, tıkırtı, kütürtü
xirpînî m takırtı, tıkırtı, kütürtü * xirpîniya pê ayak tıkırtısı
xirpişandin l/gh 1. kavga etirmek, cidal etirmek 2. saklamak
xirpişandin (i) m 1. kavga etirme, cidal etirme 2. saklama
xirpişandin (ii) m koyma, sokma, takma
l/gh koymak, sokmak, takmak * gustîlk xirpişande tiliya wê parmağına yüzüğü koydu
xirpişîn (i) l/ngh 1. kavga etmek, cidal etmek 2. saklanmak
xirpişîn (ii) l/ngh sokulmak, takılmak
xirpo b hırpo
xirpoke rd kütür kütür (olan)
xirpûk bot/m yulaf (Avena sativa)
xirpûş m kıvrım
xirpûşkî rd 1. kıvırcık (küçük küçük kıvrımları olan) * zarokekî porxirpûşkî hat kıvırcık saçlı bir çocuk geldi 2. kıvrımlı, ondüle, kıvır kıvır 3. kıvrık, kıvrışık 4. kıvırcıkça
xirpûşkî bûn l/ngh 1. kıvırcıklanmak 2. kıvrılmak (kıvırcık bir duruma gelmek)
xirpûşkî kirin l/gh kıvırcıklaştırmak
xirpûşkîbûn m 1. kıvırcıklanma 2. kıvrılma (kıvırcık bir duruma gelme)
xirpûşkîbûyî rd 1. kıvırcıklanmış 2. kıvrılmış (kıvırcık bir duruma gelmiş)
xirpûşkîbûyîn m 1. kıvırcıklanış 2. kıvrılış (kıvırcık bir duruma gelme)
xirpûşkîkirin m kıvırcıklaştırma
xirpûşkîtî m kıvırcıklık, kıvrıklık
xirpxirp h hart hurt, kırt kırt
xirpxirp kirin l/gh anıştırmak, dolaylı anlatmak
xirpxirpandin m anıştırma, dolaylı anlatma
l/gh anıştırmak, dolaylı anlatmak
xirpxirpîn m anıştırılma
l/ngh anıştırılmak
xirpxirpkirin m anıştırma, dolaylı anlatma
xirqe hırka.
m hırka
xirs m büyü, sihir
xirş rd kısır, doğurgan olmayan
xirş û xal nd değerli takılar
xirsker nd/nt büyücü
xirskerî m büyücülük
xirt h 1. gırt, tıkır 2. hart
xirt (i) m yıl halkası
xirt (ii) m uçkurluk, uçkur * destê te di ber xirta te de ye elin hep uçkurunda
xirt xirt hart har
xirtan m takırtı
xirtandin m takırdatma
l/gh takırdatmak
xirtawûg m soluk borusu
xirteboz rd hırtaboz
xirtebozî m hırtabozluk
xirteşî rd çapkın
xirteşîtî m çapkınlık
xirtexirt h 1. hart hurt 2. hatır hatır (sert şeyler kesilir, yenilir, koparılırken çıkan ses) 3. gırt gırt * teneke bi xirtexirt birî tenekeyi gırt gırt kesiverdi 4. takır takır, tıkır tıkır 5. m tıkırtı, takırtı
xirtexirtkirin m1. hart hurt etme 2. takırtı yapma, tıkırtı yapma
l/gh 1. hart hurt etmek 2. takırtı yapmak, tıkırtı yapmak
xirtik dolmalık kabak.
xirtik (i) m boğaz, soluk borusu * destê xwe kire xirtika wî hema mabû ku wê bikuje boğazına sarılıp nerdeyse onu öldürecekti
xirtik (ii) bj/m difteri, kuş palazı
xirtik (iii) m 1. hiyar, salatalık 2. kabak 3. biber, patlıcan vb, gibi sebzelerin çok küçük halı
xirtik (iv) m kazımık *xirtike binê beroşê tencere dibinin kazmığı
xirtik (v) m taşlık tepelik yer
xirtikî rd difterili
xirtîn m takırdama, tıkırdama
l/ngh takırdamak, tıkırdamak
xirtînî m 1. takırtı, tıkırtı 2. hırıltı
xirtînî jê anîn l/bw tıkırdatmak
takırdatmak
xirtînî jê hatin takırdamak
xirtînîya mirinê son nefes (ölüm)
xirtoçe m kargaşa
xirtok m kazımık
xirtol, xirtole m 1. derinti, güruh (değersiz, aşağı görülen topluluk) 2. it toplulugu 3. yığılaşma
xirtûj rd/argo çapkın, kazanova
xirtûjî m çapkınlık, kazanovalık
xirûcir m 1. hırgür 2. gürültü, patırtı, şamata 3. ağız dalaşı
xirûcir derxistin patırtı çıkarmak
xirûxalî rd bomboş, tam takır * odeya xir û xalî tamtakır oda
xirûxalî bûn tamtakır olmak
xirûxir h takır tukur
xirvat nd Hırvat
xirvatkî m 1. Hırvatça, Hırvat dili 2. rd/h Hırvatlara yaraşır bir biçimde
xirve bûn l/ngh toplanmak
xirve kirin l/gh toplamak
xirvebûn m toplanma
xirvebûyîn m toplanış
xirvekirin m toplama
xirwe m çıkar
xirwebaz nd/nt çıkarcı
xirwebazî m çıkarcılık
xirx m hırka
xirxal (i) m halhal
xirxal (ii) n teker
xirxalk m halhal, halhalcık
xirxe m hırka
xirxilandin m kıpırdama
l/ngh kıpırdatmak
xirxilîn m kıpırdanma
l/ngh kıpırdanmak
xirxindûk bot/m bir ot türü
xirxipandî rd saklı, saklanmış olan
xirxipandin saklama
l/gh saklamak
xirxipîn m saklanma
l/ngh saklanmak
xirxir h 1. harıl harıl, hırıl hırıl 2.m hırıltı 3. koşuşturma
xirxir (i) rd gevrek * kevirê xirxir gevrek taş
xirxir kirin (i) l/gh 1. horlamak 2. hırlamak
xirxir kirin (ii) l/gh koşuşturmak
xirxir li qirika (yekî) ketin horlamak, hırıltılar çıkarmak
xirxira sing göğüs hırıltısı
xirxirandî rd sürüklenmiş
xirxirandin m sürükleme
l/gh sürüklemek
xirxire rd/argo iri yarı
xirxirîn m sürüklenme
l/ngh sürüklenmek
xirxirk (i) m 1. bir tür çocuk oyuncağı 2. çocuk el arabası
xirxirk (ii) rd kırık, dükük (el, ayak, kemik için)
xirxirker (i) rd horlayan
xirxirkî rd gevrekçe
xirxirkirin (i) m 1. horlama 2. hırlama
xirxirkirin (ii) m koşuşturma
xirxirkîtî m gevreklik
xirxiro rd/nt gürültücü
xirxirok (i) rd/nt gürültücü
xirxirok (ii) rz/rd hışıltılı
xirxirok (iii) nd ufak tefek öteberi
xirxirpok m uzun taneli, kıtır kıtır olan bir üzüm türü
xirxop rd hoppa
xirxope rd 1. yıkık dükük 2. dandik
xirz bnr xerz (I)
xir endamê zayendî yê nêrzayan; kîr, terik
1. gengeşe (navdêr, mê) nîqaş 2. kîr (navdêr, nêr) organê kuriktîyê,cûc,kîr
xir bûn (lêker)darûbarên nexweş dibin û êdî berî nagirin
xir kirin (lêker)(Binihêre:) xir
xirab (rengdêr) bed, nebaş, neçê, neçak, nerind, neqenc, nepak, kavil, wêran, herrifî, ruxandî, hilweşandî, herrifandî.
Herwiha: xarab, xera, xerab, xerav, xeraw, xira, xirav, xiraw.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ku-Arabخراب.
Dijwate: baş, qenc, rind çê, çak, pak, ava, şên, şîn.
ji: hevreha soranî خه‌راپ (xerap), ji erebî خراب (xerab: xirabe, kavil, wêran), hevreha aramî חרב (x-r-b-). Ji eynî rehî: xirbe, xirabe. Ihtimalen ji heman rehî: xopan..
Bikaranîn: Lêker: xirab bûn, xirab kirin. Navdêr: xirabkirin, xirabbûn Rengdêr: xirabbûyî, xirabkirî.
: xirabe, xirabî, xirabîkar, xirabîkarî, xirabîker, xirabîkerî, xirabîxwaz, xirabîxwazî
xirab bûn (lêker)(Binihêre:) xirab
xirab çûn (lêker)(Binihêre:) xirab
xirab dîtin (lêker) bed dîtin, reş dîtin.
ji: xirab + dîtin
xirab karî (navdêr, mê) hîzi.
ji: xirab +-karî
xirab kirin (lêker)(Binihêre:) xirab
xirabbûn (navdêr, mê) pîsbûn, wêranbûn, genîbûn, :zadê xirab bûy
xirabbûyî (rengdêr) (Binihêre:) xirab
xirabçûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xirab
xirabe (rengdêr) (navdêr)kavil, xopan, xirabbûyî yan xirabkirî (bi taybetî mal yan xanî), tişta naxebite anku naşuxile.
Herwiha: xerabe.
Hevwate: kavil, wêran, xopan.
Dijwate: ava, birêk, durist.
Bikaranîn: Lêker: xirabe bûn, xirabe kirin. Navdêr: xirabebûn.
: xirabekar, xirabekarî, xirabeker
xirabe bûn (lêker)(Binihêre:) xirabe
xirabe kirin (lêker)(Binihêre:) xirabe
xirabebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xirabe
xirabebûyî (rengdêr) (Binihêre:) xirabe
xirabekarî (navdêr, mê) rewşa xirabekarbûnê.
ji: xirabekar + -î
xirabeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê xirabe dike.
ji: xirabe + -ker
xirabekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xirabe kirin
xirabekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xirabe
xirabî (navdêr, mê).
Herwiha: xerabî, xiravî, xeravî.
Hevwate: bedî, nebaşî, neçêyî, neçakî, nerindî, neqencî.
Dijwate: başî, qencî, rindî.
ji: xirab + î.
Bikaranîn: Navdêr: xirabîkirin
xirabî kirin (lêker)(Binihêre:) xirabî
xirabîkar (navdêr) tawanbar, gunehkar, kesa/ê ku xirabiyan dike yan xirabî kirine, sûcdar, tometkar, tawankar, tometbar.
Herwiha: xerabîkar, xerabîker, xirabîker.
ji: xirabî + -kar.
: xirabîkarî, xirabîkarîtî
xirabîkarî (navdêr, mê) xirabîkirin, tawankarî, gunehkarî, tometkarî, karê xirabîkaran, tawanbarî.
Herwiha: xerabîkarî, xerabîkarîtî, xirabîkarîtî.
ji: xirabîkar + -î
xirabîkirî (rengdêr) çav çepel.
ji: xirabî +kirî
xirabîkirin (navdêr, mê) berazîkirin
xirabîtî (navdêr, mê) bedî.
ji: xirab +-îtî
xirabîxwaz (rengdêr) bedniyet, niyetxirab, xêrnexwaz, belakirr, kesa/ê ku dixwaze tiştên xirab bike.
Herwiha: xerabîxwaz, xerabîxaz, xirabîxaz.
ji: xirabî + -xwaz.
: xirabîxwazî, xirabîxwazîtî
xirabîxwazî (navdêr, mê) rewşa xirabîxwazbûnê, bedniyetî, niyetxirabî, xêrnexwazî, belakirrî.
ji: xirabîxwaz + -î
xirabkar (navdêr, mê) çavçepel, nizm, pûç, bêbiha.
ji: xirab +-kar
xirabkarî (navdêr, mê) şermî.
ji: xirab +-karî
xirabker (navdêr) pûçker, wêranker, zererker, xopanker, sabotor, têkber, vandal, hilweşîner, ziyanker, zerarder, vandalîst, hov, wehşî, dirrinde.
Herwiha: xerabker.
ji: xirab + -ker
xirabkerî (navdêr, mê) wêrankerî, xapurkerî, rûxînerî, rûxandoxî, hilweşînerî, herîfînerî, têkşikînerî, kavilkerî, tehrîbkarî, xerakiroxî.
ji: xirab +-kerî
xirabkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xirab kirin
xirabkirin (navdêr) pîskirin, herifandin, pend, :mala xo bi destên xo xirab dikin
xirabkirox (navdêr, mê) xeraker.
ji: xirab +-kirox
xirabkiroxî (navdêr, mê) wêrankerî, rûxînerî, xerakerî.
ji: xirab +-kiroxî
xirabnebûyî (rengdêr) (Binihêre:) xirab
xirabtir bûn (lêker) xirabtir kirin.
ji: xirabtir + bûn
xirabtir kirin (lêker) xirabtir bûn.
ji: xirabtir + kirin
xirabtirbûn (navdêr, mê) nişîvbûn (nesax).
ji: xirabtir +bûn
xirabtirbûyî (rengdêr) (Binihêre:) xirabtir
xirabtirîn (lêker)bedtirî, herî xirab.
ji: xirabtir +-în
xirabtirkirî (rengdêr) xirabtirbûyî.
ji: xirabtir +kirî
xirabûn (navdêr, mê) kambaxbûn
xiraker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê xira dike, hilweşîner.
ji: xira + -ker
xirap (Soranî) (rengdêr)wate, xerab, xirab
xirar (navdêr, nêr) torbe, telîsê mezin yê ku ji pembo hatiye çêkirin û pirranî pembo û ka dihê xistinê, telîs, tûr, çiwal, tûrik.
ji wêjeyê: Serê şêst salên rebeq e karekê bê rawestiyan dihête kirin da soranî bibe zimanê serekî yê Kurdistanê û dergehên herêmê li himber 50 milyon kurdên Kurdistana mezin bihêne girtin. Ev xale jî bêguman mistek e ji xirarekî.
xirat (navdêr, mê) necarr, durger, dartiraş, dartaş, merenqoz
xiratxane (navdêr, mê) merengozxane.
ji: xirat +-xane
xirbo (rengdêr) di qeşmerî kirinê de wek peyvek neyênî dihê bikaranînji: xir+bi+xwarin
xirbûn (navdêr, mê) civîn, kombûn, :gundî li mala melayî xir bûne, girovirbûn, :girika hevî di destan da xir bû
xirbûyî (rengdêr) (Binihêre:) xir
xirê (rengdêr) naznav û bankirina jina xir
xirecir 1. hêwirze, sûresat 2. pevçûn 3. devjenî, pêşkarî
(navdêr, mê) bihevketin, şer, teqereq.
Herwiha: xirexir qirecir.
Bikaranîn: Lêker: xirecir kirin Rengdêr: bixirecir
xirecir çêkirin (lêker)(Binihêre:) xirecir
xirecir kirin (biwêj) qelebalixî kirin. teşqele û tevlihevî pêk anîn. xelk derketin nava gund û li çareyekê geriyan ku ji vê rewşe derkevin. bû xirecira gundiyan. helîm yûsiv
xirecir rakirin (Binihêre:) xirecir
xirêf torteya hingiv, doşav û hwd
xirek 1. sistbûyî 2. bêkêr 3. teqozebûyî
(rengdêr) hilî, pûç, mehyayî, :bixûyê xirek.
Bikaranîn: Lêker: xirek bûn, xirek kirin. Navdêr: xirekbûn, xirekkirin Rengdêr: xirekbûyî, xirekkirî
xirek bûn (lêker)(Binihêre:) xirek
xirek kirin (lêker)(Binihêre:) xirek
xirekbûn (navdêr, mê) mehyan, :didannkên birxûyî yên xirek bûyn
xirekbûyî (rengdêr) (Binihêre:) xirek
xirekkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xirek kirin
xirekkirin (navdêr)mirov didankên tiştekî bi mehînit, jê bi bit
xirenayene (Zazaki) (lêker)hatin xirandin
xirênayene (Zazaki) (lêker) xirandin
xirepişan (navdêr, mê) xwe lêkdan nemaze xwe lêkdana pi îkan
xirexavî debeng, bale, gewc, fodil, bomik, çopik, xêt, xêtik, xêv, xêvik, ev dal, koz, bûdela, gêjok, bûdele, saxik, bêmejî, bodele, olîta, piş, gêj, şêt, kepenek
xirexavî bûn xêvokî bûn, bûdelayî bûn, evdalokî bûn, bomikî bûn, keregêjî bûn, moleqî bûn, bûdela bûn, xêtikî bûn, xêvikî bûn
xirexavî kirin (lêker) xêtikî kirin, xêvokî kirin, keregêjî kirin, evdalokî kirin, bûdelayî kirin.
ji: xirexavî + kirin
xirexavîbûn (navdêr, mê) bûdelayîbûn, xêtikîbûn, xêvikîbûn.
ji: xirexavî +bûn
xirexir dengê gewriya kesê razayî
(navdêr, mê) xirxir.
Bikaranîn: Lêker: xirexir kirin. Navdêr: xirexirkirin Rengdêr: xirexirkirî
xirexir kirin 1. (kesê razayî) di xewê de deng ji gewriyê hatin 2. (kesê di ber sekeratê de û sewala serjêkirî) êdî nefesên dawiyê dan
(lêker)(Binihêre:) xirexir
xirexirkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xirexir kirin
xirexirkirin (navdêr) xirxirkirin
xirexirtî (navdêr, mê) xîzexîztî, xîzînî.
ji: xirexir +-tî
xirêyayene (Zazaki) (lêker) xirîn
xirî bûjeneke zeliqok a ku axlêveyan di çiqilên darên mêweyan de derdikeve û hem tê xwarin hem jî jê çesp tê çêkirin
xirik (navdêr, mê) xelek, gîx
xirîk girîyeka bi zêmar
xirîkçûn (navdêr, mê) girîya bi xirîk, :ev jine ya di xirîk çûyî ji girîyan da
xirikî (navdêr, mê) qulp, qulpik, hîqik, hîqînî.
ji: xirik + -î
xirikîn (lêker)kişkişîn, kaşbûn, xijikîn, xijbûn, xirxirîn, xiriqîn, hilisîn, çerixîn, şemitîn. Tewîn: -xirik-.
ji: xirik +-în
xirikîn/dixirike/bixirike 1. (pî) şimitîn 2. tehisîn
xirikîner (navdêr, mê) kaşker.
ji: xirik +-îner
xirîn/xirînî xirexir
xirînc (navdêr, mê) kanyon, newal, nihal, kend, dol, gelî, teht, lat, talde, neqeb, zinar, rizde, gêdûk, gewer, derbend, zûr, zûrik, zeqir, ziqre, zixur
xirindol şîrê pêşîn ê pez û dewarê zayî; xilindor
xirink jina bedew a cazibedar
(rengdêr) ciwan, rind, :pîrekeka xiring
xirîstiyan (navdêr) bawermend û peyrewên Îsa Mesîh û Mizgînê (Incîlê).
Hevwate: file, îsawî, mesîhî.
: xirîstiyanî
xiristiyanî (navdêr, mê) filetî, mesîhîtî, îsewîtî, dînê fileyan, dînê ku li ser rêbazên Îsayî hatiye damezrandin, îsawîtî.
Herwiha: hiristiyanî, hirîstiyanî, hristiyanî, hrîstiyanî, hiristiyanîtî, hirîstiyanîtî, hristiyanîtî, hrîstiyanîtî, hiristiyantî, hirîstiyantî, hristiyantî, hrîstiyantî, kiristiyanî, kirîstiyanî, kristiyanî, krîstiyanî, kiristiyanîtî, kirîstiyanîtî, kristiyanîtî, krîstiyanîtî, kiristiyantî, kirîstiyantî, kristiyantî, krîstiyantî, xirîstiyanî, xristiyanî, xrîstiyanî, xiristiyanîtî, xirîstiyanîtî, xristiyanîtî, xrîstiyanîtî, xiristiyantî, xirîstiyantî, xristiyantî, xrîstiyantî.
Têkildar: evangelî, katolîkî, lûterî, ortodoksî, protestanî.
Bide ber: budîtî, cihûtî, îslam, şîntoyî, taoyî.
ji: xiristiyan + -î
xirkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xir kirin
xirkirin (navdêr) komkirin, civandin, :jivanî pez li bin daran xir kir, girovirkirin, :girikêt xwe xir bike
xirmal kesê ku xwediyê jiyaneke têkûz e
xirmaşe (navdêr, mê) milêb, şene, şeneke, çarguh, pêncguh, çarguhk, pêncguhk, amûrek wek merran lê devtilî ye ku pê kewş tê tevdan û tê avêtin patozê, şen.
Herwiha: xelmaşe xermaşe xilmaşe.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: خرماشه.
ji wêjeyê: Li nik me xirmaşe yan xilmaşe jî heye.
xirmayî (Binihêre:) xir
xirmexirm (navdêr, mê) deng dengê devê mirov û candaran dema xwarineka req di xon, :xirmexirma devê bizinê ye ya nanê hi kdi xwe
xirmiçandin (navdêr, mê) bi pencan zîrikandin, rû andin, bdn, :ez di ximiçînim em di xirmiçînîn tu di xirmiçînî hûn di xirmiçînin ew di ximiçîne, it ewan di xirmiçînin, pr, :dêbi+bdn bdb, :di xirmiçand di xirmiçandin db dûr, :xirmiçandibû xirmiçandibûn (f), :bi xirmiçîne bi xirmiçîne.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: خرمچاندن
xirmînî lê xistin (biwêj) zêde xwarin. xema wî ye ku şîn e yan jî xemgînî ye, ew xirmînî li xwarinê dixe.
xirmişandin/dixirmişîne/bixirmişîne pencirûk kirin, bi nenîkan lê ba ketin
xirmûşek quncirûk
xirneq têjika kêvroşkê
xirnîfk (navdêr) keroşk, kêvroşk, kergoşk, kêroşk, kîroşk, kergoşk, kerguh, kîvroşk, kêwrîşk, (bi taybetî cûnên hûrik).
Herwiha: xirnîf, xirrnîf, xirrnîfk.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: خڕنیفک. Navê zanistî: Lepus.
Bide ber: xirnûf.
ji: Ihtimalen bi têkilkirina jiari xer- (bo nimûne xergûş ya farisî) û erneb- ya zimanên samî, bo nimûne jiarami ܐܪܢܒܐ (ernəva), hevreha erebî ارنب (erneb) û îbrî ארנב (ernab/ernav) + jikurdi -k
xirnikî (navdêr, mê) ziravî, zerafet, fodilî.
ji: xirnik + -î
xirniq (navdêr) çêlîka keroşkê.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
xiro naznav û bangkirina peyayê xir
xirofaş (navdêr) bîjî, bîje, xwînheram, pîç, weledzina, şîrheram, sînorte.
Herwiha: xurofaş.
: xirofaşane, xirofaşî, xirofaşîtî, xirofaştî
xirofaşane (rengdêr) bi awayekî xirofaş.
ji: xirofaş + -ane
xirofaşî (navdêr, mê) rewşa xirofaşbûnê.
ji: xirofaş + -î
xirolk (navdêr, mê) ew şekilê geometrîk yê giroverBi alfabeyên din, kurdî-erebî: خرۆلک.
Herwiha: girover daîre.
Hevwate: girover daîre.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: xirolk soranî: bazne zazakî:
xiroş 1. coşî 2. şaşwazî
(navdêr) heyecan, kelecan, pêldan.
ji wêjeyê: ;Wate 1: Ji coş û xiroşa wan re... Pêl û masiyên deryayê minêkar,, Bi vî ahingî em gehêştin Derdenîl,, Paşê Istembol,
xiroşî (navdêr, mê) coşî, coşûxiroşî.
ji: xiroş +-î
xirosk dîkil
dîkil, kirosk
xiroşme (navdêr, mê) teşwîq kirin, arandin, cixirandin, şarandin, halan, han dan, lê sor kirin, zilqitandin, belişandin, pîj kirin, ajawe kirin, provoke kirin, han dan, fît kirin, tehrîk, cilixandin, lê gurr kirin.
Bikaranîn: Lêker: xiroşme bûn, xiroşme kirin. Navdêr: xiroşmebûn, xiroşmekirin Rengdêr: xiroşmebûyî, xiroşmekirî.
Bide ber: xeroşme
xiroşme bûn (lêker)(Binihêre:) xiroşme
xiroşme kirin (lêker)(Binihêre:) xiroşme
xiroşmebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xiroşme
xiroşmebûyî (rengdêr) (Binihêre:) xiroşme
xiroşmekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xiroşme kirin
xiroşmekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xiroşme
xirp ji nişkê ve
(rengdêr) qelew, pit.
Bikaranîn: Lêker: xirp kirin. Navdêr: xirpkirin Rengdêr: xirpkirî
xirp kirin (lêker)(Binihêre:) xirp
xirpandin (navdêr, mê) îma, tiwanc, îhsas, telmîh, xirpkirin, xirp-xirp, îşaretkirin, îşaretdan
xirpanî (navdêr, mê) tantiros, pergende, derbe­der, tantiroskî, bi kancî, bi bêteşeyî.
ji: xirp +-anî
xirpanî bûn (lêker)(Binihêre:) xirpanî
xirpanîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xirpanî
xirpe êrîşa komekê dijî kesekî tenê
xirpek (rengdêr) erdê kêlayî, zevîya kolayî, xirma ekirî
xirpik di cendêk de raçînga vezen a ku bi karê hestiyî radibe
can kirkirok
xirpin (rengdêr) qelew, girovir
xirpişîn (lêker) Ketina ser yekî/yekê an tiştekî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: خرپشین. Tewîn: Lêker: -xirpiş-.
Têkildar: xirpişandin
xirpkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xirp kirin
xirpkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xirp
xirpo qûngiran, teral
xirpokî (rengdêr) bi xirpoyî.
ji: xirp +-okî
xirpotî (navdêr, mê) gewcîtî.
ji: xirp +-otî
xirpotî kirin (lêker) ba pîvan, yarî kirin.
ji: xirpotî + kirin
xirpoyî (navdêr, mê) gewd, bodilî, kerîtî, herzeyî.
ji: xirp +-oyî
xirpûk (navdêr, mê) xamkêsan, xamurkêsan, cûnek dexlûdanî ye û bo xwarinê tê çandin. Navê zanistî: Avena sativa
xirqe kinca pêşîvekîrî ya ku ji rîs an jî qumêş tê çêkirin û di ser de tê lixwekirin
xirr 1. organê zayendî yê nêran (navdêr, nêr) kîr, organê zayendî yê nêran,cûc.
Herwiha: xir.
ji: jirusi хер (xêr) ji navê herfa Х ya krîlî yan ji zimanekî din yê slavî yan rojhilata Ewropayê yan Qefqasyayê, ihtimalen bi rêya ermenî. Lê herwiha dibe ku bi eslê xwe bernavek be, bide ber farisî خر (xer: ker) yan farisî خار (xar: strî), pehlewî xar (strî)..
: xirrik, xirrk, xirrmêj, xirrmêjî
xirrandî (rengdêr) xafil, ya/yê ku hatiye xirrandin, ya/yê ku ji ser rêya rast hatiye varêkirin, xirriyayî, abal.
Herwiha: xirandin.
Bide ber: xapandî.
Têkildar: xirriyayî.
ji: xirrandin + -î
xirrandin 1. ji rastiyê dûr kirin (lêker)(navdêr, mê) ji ser rêya rast dûr xistin, ji rêya heq varê kirin, xapandin, lêb lê kirin, hîle lê kirin. Tewîn: Lêker: -xirrîn-.
Herwiha: xirandin.
Têkildar: xirrîn.
: xirrandî, xirrîner, xirrînerî
xirrek 1. tiştê ku dixirre (rengdêr) tiştê ku dengê xirre-xirr jê tê ji ber ku sist e, sist, sistok, ne şidayî, ne xweragir, ne xurt.
ji wêjeyê: Her tişt weha ye, gava ko firset ket destê mirovî divê mirov bi kar bîne, yan na, her ko şêwir û mişêwir têkevê, her ko tilî û dest tê de bilivin, êdî mesele xirrek dibe. 2. yek xirr. Binêre; xirr 3. hemû, xirr, giş. Binêre; xirr
xirrexav (rengdêr) bodele, fafik, ebleh, bomik, aqilsivik, bêmejî, ehmeq, budale, heşsivik, cahil, naşî, nezan
xirrikandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xirrikandin
xirrikandin (lêker) xirr-xirr kirin.
Herwiha: xirikandin, xirkandin, xirrkandin.
ji: xirr + -ik- + -andin.
: xirrikandî, xirrikîner
xirrîn (lêker)(navdêr, mê) abal bûn, di ser de çûné, xapîn, rêya xwe winda kirin, ketin rêya xelet, kafir bûn, bûn gawir.
Herwiha: xirîn, xirriyan, xiriyan, xirryan, xiryan. Tewîn: Lêker: -xirr-.
Têkildar: xirrandin.
: xirriyayî, xirrî
xirriyayî (rengdêr) (navdêr) abal, xewle, xapiyayî, xirrandî, xapandî, varê, kesa/ê li ser rêya rast nemaye, kesa/ê ji dînê xwe yan doza xwe cuda bûye, hîle, lêb.
Herwiha: xirrî, xirryayî, xirî, xiriyayî, xiryayî.
ji: xirrîn
xirrnîfk (Binihêre:) xirnîfk
xirrxal (navdêr, mê) teker, tekel, tayre, çerx, tole.
Herwiha: xerxal, xerrxal, xelxal, xirxal, xilxal.
ji: ji zimanekê samî, bo nimûne jiarami ܓܠܓܠܐ (gelgila), herwiha ܓܠܓܠܐ (giğla), ji ܓܠܠ (g-l-l-: zivirrîn, çerixîn), hevreha îbrî גלגל (gelgel: çerx).
: bêxirrxal, bêxirrxalî, bêxirrxalîtî, bixirrxal, bixirrxalî, bixirrxalîtî, xirrxaldar, xirrxaldarî
xirrxaldar (rengdêr) biteker, bitekel, bitayre, biçerx.
ji: xirrxal + -dar.
: xirrxaldarî xirrxaldarîtî xirrxaldartî
xirrxaldarî (navdêr, mê) rewşa xirrxaldarbûnê.
ji: xirrxaldar + -î
xirrxalî (rengdêr) girrovirr, gogirr, çemberî, çerxî, çemberok, çerxok, xirrxalok
xirrxalok (rengdêr) girrovirr, gogirr, çemberî, çerxî, xirrxalî, çemberok, çerxok
xirş giyanewera ku ji ber egerekê nikare avis bibe an jî ê ku nikare avis bike
(rengdêr) kakilpûç, gûz yan fêkiyek dî yê ku kakil tê de nîne yan jî kakila wê pûç e, pûç, bêkêr, bêsûd, bêmifa, nekêrhatî.
Herwiha: xirşik, xirşk.
Bide ber: qirş.
: xirşahî, xirşatî, xirşayî, xirşîtî
xirşahî (navdêr, mê) rewşa xirşbûnê.
ji: xirş + -ahî
xirşî di giyaneweran de stewriya domdar
xirsî (navdêr, mê) cadûyî, cadûgerî, xirsker.
ji: xir +-sî
xirsîkî (navdêr, mê) bi cadûyî, bi xirsî.
ji: xirsî +-kî
xirsiz (navdêr) (tirkmancî) diz, dizîker.
ji: jitirki hırsız yan ji osmanî خرسز (xirsiz) ji خيرسز (xeyirsiz: bêxêr) ji erebî خير (xeyr: xêr - tirkiya niha hayır 2) + سز- tirkî (-sız: bê-, ne bi-).
: xirsizî xirsizîtî xirsiztî
xirsizî (navdêr, mê) rewşa xirsizbûnê.
ji: xirsiz + -î
xirşûf (navdêr, mê) artîşok, enginar, kerengê firengî
xirtexirt kirtekirt, kirpekirp, xirpexirp, kirtekirp, kirpekir, qirçeqirç, reqereq, xişexiş, xirexir, tiketik
xirtik cureyekî îsota ku hundirê wê bi goştê hêrandî, birinc an jî savarî tê tijîkirin û pehtin
(navdêr, mê) kulindok, dolmik, rexdik, kulindir, Ew xet û rêyên kûr ku wek gilole (labîrent) û newalên nizmin li binê sol û şekalan, Ew xet û rêyên li ser tiştên wek texta hatine qewartin.
ji wêjeyê: Li Gundikê hêj tavê nedayî dinê, carinan eskeran di ser gundî de digirtin. Rojek ji wan rojan ez ji xeweka şêrîn bi hirtehirtekê hişyar bûm. Çawa ko min çavên xwe vekirin, eskerekî bi pehînan em hişyar dikirin, pêyê xwe rakiribû raserê serê min, navbirên xirtikên pêlava wî li min welê hat ko min got ji newalên van çiyayan kûrtir in..
ji: Ji dengê xirt.
Bide ber: çal, newal
xirtikandin (lêker)rêş kirin.
ji: xirtik +-andin
xirtoçe (navdêr, mê) alozî, qerqeşe, geremol, kompleks, arîşe, pirsgirêk, şêlûbêlî, xileport, tevlihevî, mişeweş, qalmeqalm, alozbûn, bela
xirtol 1. hêwirze, sûresat 2. komek
xirtxirt (navdêr, mê) dengê vekolana axê, :xirtxirta mi kîye di bin dîwarî ve
xirtxirtkirin (navdêr)xirtxirtê ji erdî di hîne
xirûcir (navdêr, mê) li ser tiştekî li hev nekirin û li ser nîqaş kirin, hebûna bîr û rayên ne li hev û li ser wan bîr rayan gengeşî kirin, bahs kirin Ji . Ji wêje: Min vê carê digel zimannasê kurd Newzad Hirorî minaqeşeya ziman û zaravayên kurdî û xirûcirên li ser resmîbûn yan neresmîbûna zaravayekî û başî û nebaşiya alfabeyên ko kurd bi kar tînin kir. nefel.com, 07.03.2008
xirûcir derxistin (lêker)teqereq derxistin.
ji: xirûcir + derxistin
xirûcirr (navdêr, mê) gengeşe, cedel, şerrenîx, xir, nîqaş, qerqeşe, debat
xirve (rengdêr) civandî, komkirî, berhevkirî.
Herwiha: xirrve.
ji wêjeyê: Hekariya û Behdînan du mîrgehên Kurdistanê bûn ko pitiriya caran digel hev da teba bûn û hevbendiyên baş û mifagor di navbera wan da hebûn, bi taybetî ji aliyê zanist û hişmendiyê ve. Lewma jî gelek caran girew û hevrikî di navbera wan da çêdibûn ko her yekî bizav dikir bi ser kevît û pêşkeftin û dadperwerî û hoşmendiya xwe biselmînît. Di evê gotara kurt da bi fer dizanin hinek ji wan girew û hevrikiyan tomar bikin ko li salên heştêyan da min li deverên cuda cuda yên Behdînan xirve kiribûn û li diwîf haydariya min hêşta çi caran nehatine belavkirin.(Ehmed Qerenî: Girew û hevrikî di navbera mîrê Hekariya û paşayê Behdînan da, Transkrîpsiyon (Tîpguhestin): Hallocî Larê, Nefel.com, 2/2009).
ji: xirr + ve.
Bikaranîn: Lêker: xirve bûn, xirve kirin. Navdêr: xirvebûn, xirvekirin Rengdêr: xirvebûyî, xirvekirî.
: xirve bûn, xirvebûn, xirvebûyî, xirveker, xirve kirin, xirvekirin, xirvekirî
xirve bûn (lêker)(Binihêre:) xirve
xirve kirin (lêker)(Binihêre:) xirve
xirvebûn (navdêr, mê) dubare li hev civyan
xirveker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê xirve dike.
ji: xirve + -ker
xirvekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xirve kirin
xirvekirin (navdêr)carek din li hev xir kirin, :gundî dubare xirvebûn
xirwat (navdêr) gelê Xirwatistanê (miletek slav e), kesa/ê ji wî miletî.
Herwiha: hirvat, hirwat, kirvat, kirwat, xirwat.
: Xirwatistan, xirwatistanî, xirwatistanîtî, xirwatî, xirwatîtî
xirwatî (navdêr, mê) zimanê Xirwatistanê (zimanek slavî yê nêzî bosnî û sirbî ye) (navdêr) xirwat, xirwatistanî, welatiya/ê Xirwatistanê(rengdêr) her tişta/ê xirwatan, Xirwatistanê yan zimanê wê.
Herwiha: hirwatî
xirwatistan (navdêr, mê) welatek e li rojavaya Balkanan li başûrê Ewropayê.
Herwiha: Hirvatistan, Hirvatya, Hirwatistan, Hirwatya, Xirvatistan, Xirvatya, Xirwatya.
Têkildar: xirwat, xirwatî.
ji: xirwat + -i- + -stan.
: xirwatistanî, xirwatistanîtî
xirxal 1. bazinên qeydikên piyan 2. tayeyên erebeyan
xirxir (navdêr, mê) deng dengê ji dev û difinên mirovê nivistî der di kevit mîna xirêna kitikan.
Bikaranîn: Lêker: xirxir kirin. Navdêr: xirxirkirin Rengdêr: xirxirkirî
xirxir kirin (lêker)(Binihêre:) xirxir
xirxirandin (lêker)kişkişandin, xirikandin, xiriqandin, xijikandin, xişikandin, kaşkirin, xijkirin, xerixandin, kaş kirin, xij kirin.
ji: xirxir +-andin
xirxire (rengdêr) mirovê gir lêkdayî û pan, :lewend zelamek xirxireye
xirxirîn (lêker)kişkişîn, xirikîn, kaşbûn, xijikîn, xijbûn, xiriqîn. Tewîn: -xirxir-.
ji: xirxir +-în
xirxirk (navdêr, mê) destgere, ereboka destan, taxurk.
ji: xirxir +-k
xirxirkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xirxir kirin
xirxirkirin (navdêr)mirovê nivistî yê xirxir jê dihêt
xirxirok (navdêr, mê) xirxiro, vîrvîro, wîrhirok.
ji: xirxir +-ok
xirxiz (navdêr) diz, dizîker.
Herwiha: xirrxiz.
: xirxizî, xirxizîtî, xirxiztî
xirxizî (navdêr, mê) rewşa xirxizbûnê.
ji: xirxiz + -î
xirxote (navdêr, mê) Erebe qemyon yan jî tiştên wekî wan ko ji hev ketine, pir kevn bûne, pir caran xera dibe yan arîza dide.
Herwiha: xirxope
xira bûn to break down, to spoil, to become spoiled
xira kirin to damage, to destroy, to spoil, to sabotage
xirab bad, evil
xirabtir (adj.) worse.
worse (xirab+tir: ‘tir’ is the comparision particle as in mezin+tir ‘bigger’; baş+tir ‘better’; reş+tir ‘darker’
worse (xirab+tir: ‘tir’ is the comparision particle as in mezin+tir ‘bigger’; baş+tir ‘better’; reş+tir ‘darker’
xirab  (adj.) bad
xirbe (m.) ruin
xir Penis
xirab abscheulich
böse
kaputt
schlecht
schlimm
schlimm
xirab bûn kaputtgehen
xirab kirin ruinieren
verfallen lassen
zerstören
xirabe bûn in Unordnung kommen
verderben
zerbrochen werden
xirabî Schlechtigkeit
tadelnswertes Benehmen
xirabîxwazî Missgunst
xirandin betrügen
xiraw schlecht
xiraw kirin zerstören
xirbe Häuser kurz vor dem Einstürzen
Ruine
xircir Differenz
Durcheinander
Getöse
lautes Streiten
Tumult
Unruhe
Unverträglichkeit
Zank
xirecir Chaos
Differenz
Durcheinander
Geräusch
Getöse
lautes Streiten
Tumult
Unruhe
Unverträglichkeit
Zank
xirêf Bankett
Fest
üppiges Mahl
xirink anziehende
elegant Frau
schöne
xirnik Hasenjunges
xirpanî Tanz mit Sprüngen
xirpe Schnarchen
xirûcir Differenz
Durcheinander
Tumult
Unverträglichkeit
Zank
xirxal Fußfessel
Fußreif
Fußreif für Frauen aus Gold oder Silber
Fußspange
xirxe Pullover
xir n. kir, mîzî, xir, terik, sardaste, gampol n.
m. gir, gindîr, xir, lur,toterî, lîr n.
xir bûn lng. gindirîyene, gir bîyene, toterî bîyene, xir bîyene, lur bîyene, lîr bîyene, gilêr bîyene, tilor bîyene, gindir bîyene, lêr bîyene, gongil bîyene, tilos bîyene
xir kirin tg. gindirnayene, gir kerdene, gilêr kerdene, toterî kerdene, lîr kerdene, xir kerdene, lur kerdene, tilor kerdene, lêr kerdene, gêr kerdene, tilos kerdene, cêr kerdene
xira rd. xirab, xerab, xirav
xira bûn lng. xirab bîyene, ariza kerdene
xira kirin lg. xirab kerdene
xirabî m. xirabîye, bedîye, nêrindîye, nêpakîye, fenayîye, xirabênî m.
xirabtir rd. xirabêr, betêr, beter, bêtyer
xirabtirîn rd. tewr xirab, xirabêrên
xiramî rd. hurmet, rêz, rîmet
xirandin lg. îxfal kerdene, xapitene
m. îxfal, xapitis, rayeravetis n.
lg. xapitene, xapnayene, xapeynayene
m. xapitis, xapnayis, qankerdis n.
xirar n. xirarî, xasîye, xerarî, xesya, xeysa, xirare m.
xirat n. marangoz, dartiras, xêrat, necar, merengoz n.
xiratî m. marangozîye, dartirasîye, xêratîye, necarîye, xêratênî, dartirasênî m.
xiratxane m. xêratxane, dartirasxane, marangozxane, necarxane n.
xirb m. xirbe, enqaz m.
xirbe rd. kambax, xopan, wêran, wesanite, rijîyaye, xirabe, xirbe, wêrun, xapan, xapun
xirboqî m. gireyo kor, gireyo husk, girehusk, korgire, girewo kor n.
xirbûn m. gindirîyayis, girbîyayis, lurbîyayis, toterîbîyayis, gindirbîyayis, xirbîyayis, lîrbîyayis, gilêrbîyayis, lêrbîyayis n.
xirç m. xirç, qirçayis n.
xirçexirç kirin lg. xirçexirç kerdene, qirçayene, çeqayene, xirçayene
xircir m. xirecir, semate, gelece, xir-cir.
xirdewat m. hurdewat, xirdewat n.
xirdûxam rd. xebarxebarî, zîbarzîbarî, vîzilîvizilî, paremparçe, zîtolzîtolî, xirtûximilî
xirê n. ana. didano kursî, erx, didano qirnî, didano erx, didanê çengî, didanê cutisî n.
xirecir m. xirecir, semate, gelece, xir-cir n.
xirecir kirin tg. xirecir kerdene, semate kerdene
xirêf m. tort, durd, qirf, pexax, ley, xirêf n.
xirek rd. lekas, filqonos, laçke
xirexane rd. bomane, tînkî, gêjkî, exmaqkî, sersemkî, dengeserkî, budelane, dengane, bomikî, gêjane, munqisane
xirexavkî rd. bomane, tînkî, gêjkî, exmaqkî, sersemkî, dengeserkî, budelane, dengane, bomikî, gêjane, munqisane
xirexir m. xirexir n.
xirexir kirin lg. xirexir kerdene, xirexirnayene
xirifandin lg. xerefnayene, xerifnayene
xirifî rd. xerefîye, xerefaye
xirifîn lng. . xerefîyene, ziycun bîyene, xurifîyene, xerifîyene, ziycunîyene
xirikîn lng. . xirayene (merde)
xirin lng. . xapîyene
lng. . xurayene, xirayene, girayene
xirinî m. xirîye m.
xirinî kirin lg. xirayene, xizayene
xirinîkirin m. xîrayis, xizayis n.
xirink rd. zerîye, dîlbere, rinde
xiriqandin lg. kas kerdene, kerandene, xij kerdene, kerantene, kirantene
m. kaskerdis, kerandis, xijkerdis, kirantis n.
xiristîyan m/n. xiristîyan, file n.
xiristîyanî m. fîleyîye, xiristîyanîye, fileyênî, xiritîyanênî m.
xiritandin lg. rêç kerdene, kinitene, esteritene
xirkirin m. gindirnayis, girkerdis, toterîkerdis, xirkerdis, lurkerdis, gilêrkerdis, lîrkerdis, lêrkerdis n.
xirmal rd. xokeye, xomal, xoçê
xirmexirm h. gurmegurm, girmegirm, xurmexurm, ringering, zingezing, dingeding, xirmexirm
xirmiçag m. girmaçik n.
m. xilmaçik, xirmaçik n.
xirmiçandin lg. penc kerdene, pencurî kerdene, pencik kerdene, piruncik kerdene, pencnayene
m. penckerdis, pencurîkerdis, pencikkerdis, pirunrikkerdis, pencnayis n.
xirmîn lng. . girmayene, xirmayene
xirmûsk m. qurç, nequs, nakuçik, qurçî, qurmurik n.
xirnaq n. hergosleyr, leyrê hergosî n.
xirnik n. hergosleyr, leyrê hergosî n.
xirom m. xirome., xureme., pontîle, patil, xurome m.
xiros m. xuros, heyecan, hêycan, heyecun n.
xirosandin tg. xurosnayene, heyecan ridayene, telasnayene, heyecannayene
xirosdar rd. xurosin, xurosdar, heyecanin, heyecandar
xirosme m. kelis, galeyan, cosis, gij n.
xirosme kirin lg. tahrîk kerdene, fîtkerdene, pîj kerdene, gij kerdene
xirp n. xirp n.
xirpik m. ana. kirtik, goçînek, gueçînek n.
xirpo b. xirpo
xirpûk m. bot. hîrêsare, yulaf, hîrêsere n.
xirpûsk rd. kakolin, xelekin, lulin, çunqalin, çankolin,tadaye
xirpûskî rd. kakolin, xelekin, lulin, çunqalin, çankolin, tadaye
xirpûskî bûn lng. . kakolin bîyene, xelekin bîyene, helezonin bîyene, helîsin bîyene, pêçokin bîyene, çunqalin bîyene, tadaye bîyene
xirqe m. xirqe, xirxe m.
xirs rd. bêber, dara bêbere
xirt n. xirtik, kertikê seran (dar û îstrîyê heywanan de) n.
m. pisa, pisîye m.
m. xirt, qirt, kirt n.
xirte n. hergosleyr, leyrê hergosî n.
xirtexirt n. xirtexirt, qirteqirt
xirtik m. tip. kurike, xirtik, dîfterî m.
m. bot. xiyar, xeyar n.
xirtinî m. kirtîye, xirtîye, qirtîye m.
xirtoçe m. alozîye, têmîyanîye, qergundî, xilopilo, sêlûpêl, anarsî, tesqele, babagundî, babagunîye m.
xirtol m. guruh, xuruh n.
m. îzdiham, pêserîyayis, pêsererzîyayis n.
xirû rd. bor, gort, bîyare, beyare, beyar, bayîr
xirûrir m. xirerir, gelece, xir-cir n.
xirûxalî rd. tiptal, xipxalî, vengvarit, vengûvarit, tipûtal, xirxalî, tiptol, vengvahart, ripûrepal, ripûxalî
xirvat m/n. hirvat n.
xirvatî m. hirvatkî n.
xirve m. luwele, luele m.
xirwe m. luwele, luele m.
xirx m. xirqe, xirxe m.
xirxal m. xirxal n.
xirxe m. xirqe, xirxe m.
xir penis
sik
xirvatîstan Hırvatistan