Encamên lêgerînê
xes m marul
xes (ii) m hadım etme
xesa xurpûşkî bot/nd kıvırcık
bot kıvırcık
xesan m eneme, iğdiş etme, hadım etme
xesandî rd enek, iğdiş, hadım, buruk (burulmuş olan)
xesandîbûn m eneklik, iğdişlik, hadımlık
xesandin hadım etmek, burmak.
m eneme, hadımlaştırma, hadım etme, iğdiş etme, burma
l/gh enemek, hadımlaştırmak, hadım etmek, iğdiş etmek, burmak * ev nêrî xesandine bu tekeyi burmuşlar
xesar hasar.
m 1. hasar, zarar 2. çepel (ürüne karışmış yabancı madde, özellikle tahıl için)
xesar dan (yekî) -e hasar vermek, zarar vermek
xesar dîtin hasara uğramak.
l/gh hasar görmek
hasar görmek
xesar gihandin (...) -e hasar vermek
xesar jê çênebûn zararsız olmak * xesar ji vî zilamî çênabe bu adam zararsız
xesar kirin l/gh zarar etmek
hasar etmek, zarar etmek
xesardar rd 1. hasarlı 2. çepelli (içinde sap, çöp, taş, toprak gibi yabancı madde bulunan) * genimê xesardar çepelli buğday
xesardarî m 1. hasarlılık 2. çepellilik
xesardîtî rd hasarlı * erebeya xesardîtî hasarlı araba
xesardîtin m hasar görme
xesaret m zaiyat, zarar
xesarkar nd/nt hasar veren, zararlı
xesarkirî rd hasarlı, hasara uğramış kimse
xesarkirin m zarar etme
xesarok rd/ndt 1. hasar verici, hasar veren 2. bakar kör (çok dikkatsız kimse) 3. sakar (kimse)
xesarokî rd 1. hasar verici 2. sakarca
xesarokî bûn l/ngh sakarlaşmak
xesarokîbûn m sakarlaşma
xesaroktî m 1. hasar vericilik 2. sakarlık
xesas nd/nt hadım işlemini yapan kimse
xesî kayın valide, kaynana.
xesî (i) m kaynana
xesî (ii) bot/m marul
xesifandî rd enek, iğdiş, hadım
xesifandîbûn m eneklik, iğdişlik, hadımlık
xesifandin m eneme, iğdiş etme, hadımlaştırma
l/gh enemek, iğdiş etmek, hadımlaştırmak
xesifîn m 1. enenme, iğdiş edilme, hadım olma 2. beter bir duruma düşme 3. ekili alan yabancı otlarca istila edilme
l/ngh 1. enenmek, iğdiş edilmek, hadım olmak 2. beter bir duruma düşmek 3. ekili alan yabancı otlarca istila edilmek
xesîl bot/n 1. hasır otu, kiliz 2. hasır (yaygı) * xesîlek kirî anî malê bir hasır satın alıp eve getirdi
xesîn m enenme, iğdiş olma, hadım olma
l/ngh enenmek, iğdiş olmak, hadım olmak
xesirandî rd hasara uğratılmış olan
xesirandin m hasara sokma (veya uğratma), hasar verme, zarara sokma (veya uğratma)
l/ngh hasara sokmak (veya uğratmak), hasar vermek, zarara sokmak (veya uğratmak)
xesirî rd zarar görmüş, zarara uğramış olan
xesirîn m hasara uğrama, zarar etme, zarara uğrama
l/ngh hasara uğramak, zarar etmek, zarara uğramak
xesîs rd hasis, cimri
xesîs bûn l/ngh cimrileşmek
xesîsbûn m cimrileşme
xesîsbûyîn m cimrileşiş
xesîsî m hasislik, cimrilik
xesîsî kirin hasislik etmek, cimrilik etmek
xesiyok m kaynanacık
xesm nd/nt hasım
xesma h bilhassa, özellikle
xesmane h hasmane
xesok rd iğdiş
xesp m gasp
xesp kirin l/gh gaspetmek
xespker rd gasp edici, gasıp
xespkirin m gaspetme
xesrik m ağzı büyük bir tür sepet
xest kîm/rd derişik
xest bûn kîm l/ngh derişmek
xestbûn kîm/m derişme
xestbûnî m derişiklik
xestbûyî kîm/rd derişik
xeste rd hasta
xestehal rd hasta halli
xestexane m hastahane, hastane
xestexanok m klinik
xestgeh m yoğuşturma yeri
xestî rd yoğun
xestker kîm/rd yoğuşturucu
xestkirî kîm/rd derişik
xestkirîbûn m derişiklik
xesû m kaynana, kayın valide
xesûtî m 1. kaynanalık (kaynana olma durumu) 2. kaynanalık (kaynanalara yaraşır davranış)
xesûtî kirin kaynanalık etmek
xes cureyekî çêreya pelperaş e û nepijî tê xwarin; kaho
(navdêr, mê) kaho, kahû, marûl, riwekek belgmezin ya wek kelemî ye û bi taybetî di nav zeleteyê de tê xwarin.
Herwiha: xas , xasî , xesî.
Herwiha: Kurdî-Erebî: خه‌س.
ji: ji erebî خس (xess), hevreha maltî ħassa (xesse), îbrî חסה (xese), akadî ḫassū (xessû), aramî ܚܣܬܐ (ħassiθɑ/xesiθa). Navê zanistî: Lactuca sativa
xesandî (rengdêr) dewarê ku hatiye xesandin, heywanê ku gunên wî jê hatine birrîn, (mecazî) kesa/ê ku hatiye çavtirsîkirin, kesa/ê ku bûye newêrok.
ji: xesandin - -in + -î
xesandin (navdêr, mê) jêkirina anku birrîna gunên dewaran daku êdî neperin anku gunhêliyê nekin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: خه‌ساندن. Tewîn: Lêker: -xesîn-.
Têkildar: xesîn.
: xesandî, xesîner, xesînerî
xesandin/dixesîne/bixesîne 1. ji rewşa nêrtiyê derxistin, bêkêr û bêkîr kirin 2. ji mêraniyê xistin
xesar ziyan û zirar
xesarok (rengdêr) çelexwehr, goc, lêtême, pêlte, destbêxwê, tablar, destpelixî, destxav, kestepeste, destsist, tepişkor, tewş, zerarok, ziyanok, şilşeht
xesas (navdêr, nêr) (navdêr, mê) mirovê karê xesandina candaran dike
xesasî (rengdêr) karê xesandina giyaneweran, karê xesasî
xesb (navdêr, mê) jêstandina bi kotekî, jêstandina bi zorê.
Herwiha: xesp, xesip, xesib.
Bikaranîn: Lêker: xesb kirin. Navdêr: xesbkirin Rengdêr: xesbkirî.
ji wêjeyê: Cardin hewce ye ew mafên hevwelatîyê û gelek ên din ji kurdên li rojavayê Kurdistanê re bên dayîn, ku ji alîyê rejîma Baasê ya Şamê ve hatine xesb kirin.(Gulan Avci: Ger ez bêm hilbijartin - Manîfestoya min di warê meseleya kurdî de, Netkurd.com 9/2006).
: xesbî, xesbker
xesb kirin (lêker)(Binihêre:) xesb
xesbî (navdêr, mê) rewşa xesbbûnê.
ji: xesb + -î
xesbker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê xesb dike.
ji: xesb + -ker
xesbkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xesb kirin
xesbkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xesb
xesênayene (Zazaki) (lêker) xesandin
xesênîyayene (Zazaki) (lêker)hatin xesandin
xesêyayene (Zazaki) (lêker) xesîn
xesî/xesû xwesû
xesifîn/dixesife/bixesife ji temtêlekî ber bi yeke jê kambaxtir ve daketin
xesîl raxistina nava malên gundan a ku ji cîl û cegên çedikin
xesirîn (navdêr, mê) xisar, ziyan, zewal, zerer, zirar, xirabî, nebaşî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: خه‌سرین
xesirîyayene (Zazaki) (lêker) xesirirı
xesirnayene (Zazaki) (lêker) xesirandin
xesirnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin xesirandin
xesîs (rengdêr) bexîl, zikreş, kumreş, çavnebar, hesûd, ziştkar, xebîs, qesîs, dexes, çikûs, tima, tema, nemerd.
Bikaranîn: Lêker: xesîs bûn. Navdêr: xesîsbûn
xesîs bûn (lêker)(Binihêre:) xesîs
xesîsbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xesîs
xesîsî (navdêr, mê) çikûsî, çikotî, timatî, qesîsî, çavtengî.
ji: xes +-îsî
xesîtî kirin (navdêr, mê) xwesûtî kirin.
ji: xes +-îtî + kirin
xesok kesê ku karê wî xesandina sewalan e
xespal (rengdêr) (navdêr, mê) tişta/ê kevn yan bêkêr yan naxebite: Kompûtera min bûye xespal.Min tenê ev pêlava xespal heye!.
Dijwate: hecer.
Bide ber: qerqod.
ji wêjeyê: Berî serhildana 12yê Adarê, wêjevan û ronakbîrê Kurd li rojavayê berhemê çand û civakek buhujandî bû. Bi ziman û perwerdeya serdest peyda bibû û bi heman ziman û perwerdeyê xwe pêşkêş dikir û hewl dida pirspektîvên xwe, binemayên pêkhatina xwe, hebûn û bûneweriya xwe tomar bike û bi heman ziman û perwerdeyê hewl dida jî ku derbirrînê ji zatê xwe bike û hemû jî bi mehaneya dagêrkirin û buhujandinê, lê, ez bawer dikim ku mehaneyek erzan bû û gelek caran jî xespal (expire) bû..
Bikaranîn: Lêker: xespal bûn, xespal kirin. Navdêr: xespalbûn, xespalkirin Rengdêr: xespalbûyî, xespalkirî.
: xespalî, xespalîtî, xespaltî
xespal bûn (lêker)(Binihêre:) xespal
xespal kirin (lêker)(Binihêre:) xespal
xespalbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xespal
xespalbûyî (rengdêr) (Binihêre:) xespal
xespalî (navdêr, mê) rewşa xespalbûnê.
ji: xespal + -î
xespalkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xespal kirin
xespalkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xespal
xespker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê xesp dike.
ji: xesp + -ker
xeste (rengdêr) nesax, nexweş, êşewî, kesa/ê êşek yan çend êş lê hene(navdêr, mê) xestexane, nexweşxane, nesaxxane, çaregeh, çarexane.
Herwiha: xaste.
ji: ji farisî خسته (xestê: birîndar) ji خستن (xesten: birîndar kirin), pehlewî xvesten (lê xistin, lê dan, qutan, kutan), kurdî xistin, jiari..
Bikaranîn: Lêker: xeste bûn, xeste kirin. Navdêr: xestebûn, xestekirin Rengdêr: xestebûyî, xestekirî.
: xestegeh, xestexane, xesteyî
xeste bûn (lêker)(Binihêre:) xeste
xeste kirin (lêker)(Binihêre:) xeste
xestebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xeste
xestebûyî (rengdêr) (Binihêre:) xeste
xestekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xeste kirin
xestekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xeste
xestexane (navdêr, mê) nexweşxane, nesaxxane, bîmaristan, misteşfe, avahiyê ku nojdar lê nesaxan derman dikin, xastê.
ji: xeste + -xane
xesteyî (navdêr, mê) nexweşî, nesaxî, bîmarî, nesaxlemî, êş.
Herwiha: xestehî, xestetî.
ji: xeste + -yî
xesû (navdêr, mê) dayika mêrê jinekê: Fatê xesûya min e. (Fatê dayika mêrê min e.), dayika jina zelamekî: Eyşê xesûya Fatê ye. (Eyşê diya mêrê Fatê ye.).
Herwiha: xesî, xwesî, xwesû.
Bide ber: xezûr.
Têkildar: bûk, zavaBinere.
Herwiha: bûra, diş, jinbira, jintî, tî.
ji: Ji Proto-hindûewropî swȇḱuros (xesû; xezûr), hevreha xezûr ya kurmancî, xûş ya farisî, wes(s)û ya belûçî, vistewre (xezûr) û vistewrî (xesû) yên zazakî, श्वशुर (śvaśura: xezûr) ya sanskrîtî, սկեսուր (skesur: xesû) û սկեսրայր (skesrayr: xezûr) yên ermenî, свёкор (svyokor: xezûr) û свекровь (xesû) yên rusî, ἑκυρός (hêkuros: xezûr) ya yûnaniya kevn, socer (xezûr) ya latînî > suocero ya îtalî, suegro ya spanî), Schwager (bûra) ya almanî, sweor (xezûr) ya inglîziya kevn....
: xesûtî
xesû mir, cihê bûkê fireh kir (biwêj) tunebûn an jî mirina xesûyan bandora bûkan zêde dike. ew jî zagona dinyayê ye. xesû mir, cihê bûkê fireh kir.
xesûtî (navdêr, mê) rewşa xesûbûnê.
ji: xesû + -tî
xesandin xesîn- v.t. to twist, wring
xesîn- v.t. to twist, wring
xesandin (lawir, heywan) to geld; (mirov nemêrkirin) to catrate, to unman
xesar loss
(f.) damage, injury
f. damage, loss.
xesar dîtin v.t. to suffer loss, be damaged.
v.t. to suffer loss, be damaged.
xesarnedîtî undamaged
xespandin to usurp, to seize
xestexane (j.) hospital
xestexanok (j.) clinic
xesû (f.) mother-in-law, step-mother
f. mother-in-law
xesê firincî Kopfsalat
xesîs geizig
xestexane Krankenhaus
xesû Schwiegermutter
xes m. bot. xas, marûl, kewe, marol n.
xesan lg. . xesênayene, nêmêrnayene, seqênayene, sexênayene
xesandî rd. xesênaye, seqênaye, nêmêr
xesandin lg. . xesênayene, nêmêrnayene, seqênayene, sexênayene
lg. . degirewtene (didan)
lg. xasênayene
xesar m. xesar, newad n.
xesardar rd. xesarin, newadin
xesaret m. zayîyet, zîyan, xesaret n.
xesarok rd. xesardayox, newaddayox, newadkar
rd. tews, seqer
xesarokî bûn lng. . tews bîyene, seqer bîyene, tewsîyene, seqerîyene
xesas n. xesas, xesok n.
xeseb m. solax, metqeb, lonker, qulker, burxî n.
xeseb kirin tg. burxî kerdene, solax kerdene, qule kerdene, lone kerdene
xesebkin rd. burxîkerde, solaxkerde
xesebkirin m. burxîkerdis, qulekerdis, lonekerdis n.
xesî m. bot. xas, marûl, kewe, marol n.
m. vistirî, visturî, vistiru, vistirîye, vistrî m.
xesifîn lg. . weantene (hêga)
xesîl rd. xesîyaye, xesok
m. xesîl, hesîre, hesîl n.
xesîm rd. xesîm, pese, xam, nasî, cahîl, ece m., nêzan, cahal, nehsî, xom
xesîmbûn lng. . xesîm bîyene, nasî bîyene, pese bîyene, xam bîyene, ecemî bîyene
m. xesîmbîyayis, nasîbîyayis, pesebîyayis, xambîyayis, ecemîbîyayis n.
xesîme m. berteng, dehlîz n.
xesîmî m. xesîmîye, xamîye, peseyîye, nasîyîyê, ecemîyîye, xesîmênî, nêzanîye m.
xesîmîtî m. xesîmîye, xamîye, peseyîye, nasîyîyê, ecemîyîye, xesîmênî, nêzanîye m.
xesîmîtî kirin lg. . xesîmîye kerdene, peseyîye kerdene, ecemîyîye kerdene
xesîmîtî kisandin lg. xesîmîye antene, xamîye antene, peseyîye antene, nasîyîye antene, ecemîyîye antene
xesîmkî rd. xesîmkî, pesekî, xamkî, nasîkî, cahîlkî, ecemîkî
xesîne m. rêçe m.
xesirandin lg. xesar ridayene, newad ridayene
xesîs rd. çikot, bêxil, çikos, cimrî, tama., çekos, çikod, çukis
xesîsî m. çikotîye, bêxilîye, pkosîye, çikotênî, bêxilênî, çikosênî m.
xesîtî m. vistirîyîye, vistirîyênî m.
xesm m. xism, xezeb n.
xesma rd. bîlhesa, bi taybetî, verê herçîyî, hele
xesok rd. xesîyaye, xesok
xesp m. xesp, gasp n.
xesp kirin lg. . xesp kerdene, dest re sernayene, xespnayene
xespkirin m. xespkerdis, destresernayis, xespnayis n.
xesraw m. rame., silîye, varane, rahme., silî m.
xeste rd. nêwes, xeste, nêwes, nîwes, niwes, nîwes
xestexane m. nêwesxane, xestexane, xestexune n.
xesû m. vistirî, visturî, vistiru, vistirîye, vistrî m.