Encamên lêgerînê
xêbet m otağ, otak, çerge
xêbetvan nd otakçı, çergeci
xêbetvanî m otakçılık, çergecilik
xêç bnr xûç
xêl (i) rd/h 1. hayli 2. m an, lahza, süre, biraz * xêleke din were biraz sonra gel * xêlek şaşwaz ma biraz şaşkın oldu
xêl (ii) m boy, kabile, aşiret
xêl (iii) m gelin alayı, düğün alayı,
xêl (iv) m şaşılama
xêl bûn l/ngh şaşılaşmak * çavên wî xêl bûbûn gözleri şaşılaşmıştı
xêlbûn m şaşılaşma
xêlbûyîn m şaşılaşma
xêle hale.
xêlêfk m arı kovanı
xêlek h 1. epey, epeyi, epeyce 2. biraz (kısa bir süre için) * xêlek maye ku bigihîjin bajêr şehre ulaşmalarına biraz kalmış
xêlî 1.gelin getirme işi. 2.gelin alayı, grup.
der/m yelken
xêlî (i) m gelin alayı, düğün alayı, gelin alıcı
xêlî (iii) rd hayli
xêlî (iv) m şaşılık
xêlî (v) m 1. duvak 2. peçe 3. yaşmak 4. mec peçe (bir şeyi gizlemek için üzerine çekilen örtü)
xêlî bi keştiyê ve kirin yelken dikmek, yelken takmak
xêlî dagerandin l/gh duvağı kaldırmak
xêlî dakirin l/gh 1. peçelemek 2. yaşmaklamak
xêlî kirin l/gh 1. duvaklamak 2. yaşmaklamak
xêlî vekirin l/gh der yelkenlemek
yelken açmak
xêlîdakirin m 1. peçeleme 2. yaşmaklama
xêlif rd yanlış
xêlîfiroş nd/m duvakçı (duvak satan)
xêlîkirî rd 1. duvaklı 2. peçeli 3. yaşmaklı
xêlîkirin m 1. duvaklama 2. yaşmaklama
xêlîreş rd kara yaşmaklı
xêlîvan nd/m 1. duvakçı 2. baş örtücü 3. rd düğün alayına katılan kimse
nd/nd yelkenci
xêlîvanî (i) nd gelin alıcı
xêlîvanî (ii) m yelkencilik
xêlîvekirin m yelkenleme
xêr m 1. hayir (iyilik, karşılık beklemeden yapılan yardım) 2. hayir, sevap 3. mec verim, semere (istenilen sonuç) 4.rd hayır (iyi, yararlı, faydalı) * xebera xêrê ye înşalah hayır haberdir inşallah 5. iyi (uğurlu, hayırlı, iyilik getiren) * xebera xêrê iyi haber 6. saye * bi xêra wî onun sayesinde
xêr (i) h hayır, yok
xêr be înşalah hayırdir inşallah (şaşma ve merak veren olgular karşısında anlatılır)
xêr be? hayırdir?
xêr bijî! çok yaşa! (hapşırıldığında söylenen söz)
çok yaşa! (hapşırıldığında söylenen söz)
xêr di hev dan l/bw hayırlaşmak (pazarlıkta anlaştıktan sonra birbirine hayır dilemek)
xêr e his ji we biriyaye! saat başı galiba!
xêr e înşalah hayırdir inşallah (anlatılan bir rüyayı hayıra yormak için kullanılır)
xêr e, ev li dora me dide çeqlebaskan düğün değil, bayram değil, eniştem beni niye öptü?
xêr e? 1) hayırdir? 2) ne oluyor? 3)b hayrola
xêr eke temam kirin iyi bir sevap işlemek
xêr guneh 1) sevabı günahı 2) hayır mıdır sevap mıdır
xêr jê bibînî hayırını gör
xêr jê dîtin hayırını görmek
xêr jê hêvî nekirin hayır beklememek
xêr jê nedîtin hayrını görmemek
xêr ji nefsa canê xwe nedîtin kendinden hayir görmemek
xêr ji xwe nedîtin kendinden hayir görmemek
xêr lê çûn fülüsü ahmere muhtaç olmak
xêr lê veanîn şükretmek
xêr li bazara te be bildiğinden şaşma!
xêr li te barî kevir û kuçik li me barî neye uğradığıma şaşırdım
xêr nekirin kar etmemek
xêr tê de nehiştin zehir zıkım etmek
xêr tê de neman 1) hay hayı gitmek vay vayı kalmak 2) (bir şeyden) hayır kalmamak * salek du sal bi şûn de xêr di xanî de namîne bir iki yıl sonra, evden bir hayır kalmaz 3) tadı tuzu kalmamak (veya tadı tuzu bozulmak)
xêr tê de tune (bir şeyden) hayır yok
xêr û bêr 1) bet bereket 2) verim, semere (istenilen sonuç)
xêr û bêr tê de neman beti bereketi kalmamak (veya kaçmak)
xêr û bereket bet bereket
xêr û bereket tê de neman beti bereketi kalmamak (veya kaçmak)
xêr û şer hayir ve şer
xêr û şerê (yekî) di binê (yekî) de bûn tuvaletini altına yapan (yatalak hastalar için)
xêr û şerê (yekî) di nav dest û piyên (...) de bûn tuvaletini altına yapan (yatalak hastalar için)
xêr û xêrat hayrat
xêr û xêrat kirin hayir işlemek
xêr û xweşî li te barî, kevir û kuçik li min barî neye uğradığıma şaşırdı
xêr xeber ona göre hava hoş
xêr xwarin ölü yemeğini yemek
xêra (tiştekî) dîtin mükafâtını görmek
xêra (tiştekî) jê re tune bûn (birinin) aleyhine olmak
xêra (yekî) dan (birinin) lokmasını dökmek
xêra (yekî) gihîştin (yekî dîtir) hayırı dokunmak
xêra (yekî) jê re tune bûn hayır gelmemek * êdî xêra wê ji we re tune ye artık ondan size hayır gelmez
xêra (yekî) nexwestin (birine) rahmet okumamak
xêra bi guneh kirin ettiği hayır, ürküttüğü kurbağaya değmemek
xêra destê çepê li yê rastê nabe kimsenin kimseye hayrı yok
xêra kesî ji kesî re tune kimseden kimseye hayır yok (veya gelmez)
xêra vî destî ji vî destî re tune kimseden kimseye hayır yok (veya gelmez) (bi)
xêra xelema xwe debara xwe kirin kalemiyle yaşamak (veya geçinmek)
xêra xwedê 1) Allah’ın bir lütfü 2) Allah için
xêra xwedê li te be Allahın Hayrı Üzerinize Olsun.
xêranî m iyilik
xêrat sadaka.
xêrat (i) m otak, çerge
xêrat (ii) m 1. hayrat (hayre’nin çoğulu) 2. hayrat (halkın yararlanması için yapılan çeşme, han, köprü gibi yapılara verilen ad) 3. rd hayrat (sevap kazanılmak için yapılmış olan)
xêratxane m 1. hayır evi 2. düşkünler evi 3. yuva (kimsesiz ve yomsullara yardım etmek ve onları barındırmak amacıyla açılan yer) * xêratxaneya ketî û bêkesan düşkünler yuvası
xêrbend m yer altı zindanı
xêrdar hayırlı.
rd hayırlı (yararı, hayrı olan)
xêrdîn m hayrını görme
xêrdîna te tune be boyu (posu) devrilsin (veya devrilesi)
xêrdoş nd/nt barışçı, bağdaştırıcı
xêrdoşî m barışçılık, bağdaştırıcılık
xêrê ji bazara xwe bibîne bildiğinden şaşmasın
xêrê qet nebîne damarı kurusun
xêrendar rd hayırlı
xêrendar bî hoş bulduk
xêreve bûn l/ngh 1. dalmak * mêrikê kal ji zû de rojnameya xwe qedandibû û xêreve bûbû li kuçeyê temaşe dikir ihtiyar gazetesini çoktan bitirmiş, sokağı seyre dalmıştı 2. alıklaşmak, aptallaşmak 3. alık alık bakmak, aval aval bakmak, ağzını açmak, aptalca bakmak, öküz gibi bakmak
xêreve çûn l/ngh dalmak
xêreve kirin l/gh 1. dalmasına neden olmak 2. alıklaştırmak, aptallaştırmak
xêrevebûn m 1. dalma 2. alıklaşma, aptallaşma 3. alık alık bakma, aval aval bakma, ağzını açma, aptalca bakma, öküz gibi bakma
xêrevebûyî rd 1. dalmış olan 2. ağzı açık ayran delisi 3. mec boş (anlamsız) * bi çavên xêrevebûyî hinek li dorhêlê fedkirî boş gözlerle etrafa biraz baktı
xêrevebûyîn m 1. dalış 2. alıklaşma, aptallaşma 3. alık alık bakma, aval aval bakma, ağzını açma, aptalca bakma, öküz gibi bakma
xêreveçûn m dalma
xêreveçûyî m dalgın, dalmış olan
xêreveçûyîn m dalış
xêrevekirin m 1. dalmasına neden olma 2. alıklaştırma, aptallaştırma
xêrgele m izdiham
xêrhatin m hoş gelme
xêrhatin tê dan (birine) hoş geldin demek
xêrhatina sar û bêxwe isteksiz karşılama
xêrî nd -den başka, -den gayri
xêrî (ii) m baca
xêrî (iii) bot/m hatmi çiçeği (Althaea oêcinalis)
xêrî (yekî) birinden hariç
xêrik m hayir (iyilik, karşılık beklemeden yapılan yardım)
xêrkar rd/nt hayirsever
xêrkarî m hayirseverlik
xêrker rd/nt hayirsever
xêrkerî m hayirseverlik
xêrnedî rd hayir görmemiş olan
xêrnedît rd hayir görmemiş kimse
xêrnedîtî rd hayir görmemiş kimse
xêrnedîtiyo b ölesin!
xêrnediyo b ölesin!
xêrnexwaz rd 1. kötücül, kötülükçü, şerir, bedhah, kötülük istiyen 2. gönlü kara, fena kalplı 3. insaniyetsiz, mürüvvetsiz 4. hasım, düşman (birinin kötülüğünü isteyen, ondan nefret eden, ona zarar vermek isteyen)
xêrnexwazî m 1. kötülükçülük, bedhahlık 2. gönlü karalık, fena kalplılık
xêrperest rd/nt hayirsever
xêrperestî m hayirseverlik
xêrşayî m selamlama
xêrûdêro nd el âlem
xêrxax rd hayirhah
xêrxaxî m hayirhahlık
xêrxwah bnr xêrxax
xêrxwaz nd/nt iyilikçi, iyiliksever, iyicil, hayirsever, hayirperver, hayirhah (iyilik isteyen, barışçıl kimse) 2. iyi kalplı (veya yürekli) 3. yardımsever 4. özgeci
xêrxwazî m 1. iyilikçilik, iyilikseverlik, hayirseverlik, hayirperverlik 2. iyi kalplılık, iyi yüreklilik 3. yardımseverlik 4. özgecilik
xêrxwazok nd/nt özgeci
xêrxwazokî rd özgecil
xêrzik m küçük bağ
xêş (i) m ödeşme
xêş (ii) m 1. çevre 2. çevre, akraba
xêt rd 1. alık, aptal, avanak, bön, salak, sersem 2. kaçık, çatlak (bazı davranışlarnı delice olan) 3.b bön, alık, aptal (küçümseme belirten seslenme) * xêtê min cihê te bi aşkerayî min ji te re got aptal, senin yerini açıkça söyledim ben
xêt xêt mel mel, bön bön
h mel mel, bön bön
xêt xêt lê mêze kirin mel mel bakmak
xêtî m 1. alıklık, aptallık, avanaklık, bönlük, budalalak, şapşallık 2. kaçıklık, çatlaklık
xêtî kirin aptallık etmek
xêtik (i) bot/m şeytan tersi (Ferula assa-foetida)
xêtik (ii) nd/nt 1. alık, aptal, avanak, bön, salak, sersem, budala, şapşal, zekâca geri 2. kaçık, çatlak (bazı davranışlarnı delice olan) 3. b bön, alık, aptal (küçümseme belirten seslenme)
xêtikane h 1. alıkça, aptalca, bönce, salakça, şapşalca, budalaca 2. kaçıkça, çatlakça
xêtikî m 1. alıklık, aptallık, avanaklık, bönlük, budalalak, şapşallık 2. kaçıklık, çatlaklık, delilik 3.rd/h alıkça, aptalca, bönce, salakça, şapşalca, budalaca 4.rd/h kaçıkça, çatlakça
xêtikî bûn l/ngh 1. alıklaşmak, aptallaşmak, şapşallaşmak, budalalaşmak 2. kaçıklaşmak
aptal olmak
xêtikî kirin l/gh alıklaştırmak, aptallaştırmak
aptallık etmek
xêtikîbûn m 1. alıklaşma, aptallaşma, şapşallaşma, budalalaşma 2. kaçıklaşma 3. kaçıklık
xêtikîbûyîn m 1. alıklaşma, aptallaşma, şapşallaşma, budalalaşma 2. kaçıklaşma 3. kaçıklık
xêtikîkirin m alıklaştırma, aptallaştırma
xêtiktî m 1. alıklık, aptallık, avanaklık, bönlük, budalalak, şapşallık 2. kaçıklık, çatlaklık
xêtiktî kirin avanaklık etmek
xêtirmend rd 1. avanak, dangalak 2. gerzek 3. enayi dönbeleği
xêtirmendî m 1. avanaklık, dangalaklık 2. gerzeklik
xêtîtî m 1. alıklık, aptallık, avanaklık, bönlük, budalalak, şapşallık 2. kaçıklık, çatlaklık
xêtkî rd/h 1. alıkça, avanakça, bönce 2. enayice, enayicesine
xêtok bot/m selâm otu (Levisticum)
xêv (i) m 1. hafıza, bellek 2. bellek, hafıza (bilgisayar belleği için)
xêv (ii) rd 1. alık, aptal, avanak, bön, salak 2. beyinsiz, akılsız, düşüncesiz 3. kaçık, çatlak
xêve rd turfanda
xêvet çadır.
n otak, çerge
xêvet vedan otak kurmak
xêvî m 1. alıklık, aptallık, avanaklık, bönlük, budalalak, şapşallık 2. kaçıklık, çatlaklık, delilik
xêvik unutkan, aptal, budala.
rd 1. alık, aptal, avanak, bön, salak, budala 2. beyinsiz, akılsız, düşüncesiz 3. kaçık, çatlak
xêvikane h 1. alıkça, aptalca, bönce, salakça, şapşalca, budalaca 2. kaçıkça, çatlakça
xêvikî m 1. alıklık, aptallık, avanaklık, bönlük, budalalak, şapşallık 2. kaçıklık, çatlaklık, delilik 3. rd/h alıkça, aptalca, bönce, salakça, şapşalca, budalaca 4. rd/h kaçıkça, çatlakça
xêvikî bûn l/ngh 1. alıklaşmak, avanaklaşmak, budalalaşmak 2. kaçıklaşmak
xêvikîbûn m 1. alıklaşma, avanaklaşma, budalalaşma 2. kaçıklaşma
xêviktî m 1. alıklık, aptallık, avanaklık, budalalık 2. kaçıklık
xêviktî kirin aptallık etmek
xêvkî rd/h 1. alıkça, aptalca, bönce, salakça, şapşalca, budalaca 2. kaçıkça, çatlakça 3. enayice, enayicesine
xêvok rd 1. alık, aptal, avanak, bön 2. kaçık
xêvokî rd 1. alıkça, aptalca, avanakça, bönce 2. kaçıkça
xêvokî bûn l/ngh 1. alıklaşmak, avanaklaşmak, budalalaşmak 2. kaçıklaşmak
aptal olmak
xêvokî kirin l/gh alıklaştırmak, aptallaştırmak
xêvokîbûn m 1. alıklaşma, avanaklaşma, budalalaşma 2. kaçıklaşma
xêvokîkirin m alıklaştırma, aptallaştırma
xêvtî m 1. alıklık, aptallık, avanaklık, budalalık 2. kaçıklık
xêvtî kirin aptallık etmek
xêvzan rd mülhem
xêvzan bûn l/gh mülhem olmak, içine doğmak
xêvzanbûn m mülhem olma, içine doğma
xêvzelal rd zihni açık
xêvzelalî m zihin açıklığı
xêwet bnr xêbet
xêwxe rd pejmürde
xêxik bot/m 1. yaban eriği 2. bir tür meyve kurutu
xêz çizgi, hat.
m 1. çizgi, çıcık 2. çizgi, hat 3. çizgi (çizilerek veya çeşitli yollarla oluşmuş iz) * xêz kişandin ser kaxiz kâğıda çizgi çizmek * xêz kirin çizgi çizmek 4. mat çizgi (bir noktanın yürütülmesiyle oluşan biçim) 5. eğri (bir olayın şiddetindeki azalış veya çoğalışları ggösteren çizgi) 6. çember 7. mat çember
xêz (i) bnr xeml û xêz
xêz bûn l/ngh 1. çizilmek 2. çizilmek, karalanmak
xêz dan l/gh çizmek
xêz dan kişandin karalatmak
xêz ên hevhesû (an jî paralel) paralel çizgiler
xêz kirin l/gh 1. çizmek, çizgilemek, çiziktirmek 2. çizmek (çizgi halinde berelemek) 3. çizmek, karalamak, geçersiz kılmak (bir yazının üzerini çizerek onu geçersiz kılmak) * divê ku mirov her du rêzên dawiyê xêz bike son iki satırı karamalı 4. yazılamak, karalmak (taslak olarak yazmak veya çizmek) * min hema wisan wêne xêz dikir öylesine resim karalıyordum
çizmek, çızıktırmak
xêz kişandin l/gh 1. çizgilemek 2. karalamak
xêz kişandin ser (...) çizmek, geçersiz kılmak, karalamak (bir yazının üzerini çizerek onu geçersiz kılmak) * divê ku mirov xêz bikişîne ser her du rêzên dawiyê son iki satırı karamalı * xêz bikişîne ser vê nivîsarê bu yazıyı çiziniz
xêz lê kişandin l/bw çizmek, geçersiz kılmak * xêz li vê nivîsarê bikişîne bu yazıyı çiziniz
xêz venîn l/gh çizmek, çizgi çizmek
xêz xêz yol yol çizgili
xêza filan kutsal çember, kutsal daire (içine giren kişişe dokunulmaz, başkası tarafından çember çizgisi bozulmadan dan içinden çıkılmayacağına inanılan eski bir inanış)
xêza hîmî (an jî serek) mat ana çizgi
xêza navbir mat/nd ortay
xêza pîvanekê nd ölçek çizgisi
xêza şikandî mat kırık çizgi xêz
xêza xwedê Allah aşkına
xêzan aile akrabaları.
xêzan (i) m sonbahar, güz
xêzan (ii) bnr xizan
xêzan (iii) m 1. aile 2. aile, eş * ev xêzana min e bu benim eşim 3. aile (aynı soydan gelen kimseler zinciri) 4. aile (temel niteliği bir olan dil, hayvan veya bitki topluluğu) * xêzana ziman dil ailesi
xêzandin m 1. çizme 2. çizme (çizgi halinde bereleme) 3. çizme, geçersiz kılma
l/gh 1. çizmek 2. çizmek (çizgi halinde berelemek) 3. çizmek, geçersiz kılmak
xêzanî rd 1. ailesel, ailevî 2. akrabalık
xêzanîya zimanan dil akrabalığı
xêzanname m aile belgesi, aile cüzdanı
xêzbûn m 1. çizilme 2. çizilme, karalanma
xêzbûyîn m 1. çiziliş 2. çiziliş, karalanış
xêzdan m 1. çizme 2. çizim
xêzdar rd çizgili
xêzeçîrok m çizgiroman
xêzefîlm n çizgi film
xêzek rz/m 1. çizgi 2. konuşma çizgisi
xêzeka dirêj rz/m uzun çizgi
xêzeka kurt tire (kısa çizgi)
xêzekurt m kısa çizgi
xêzeroman m çizgi roman
xêzik m 1. çizik, cızık 2. çizinti (ufak sıyrık) 3. çizgi (çizilerek veya çeşitli yollarla oluşmuş iz) * xêzik kişandin ser kaxiz kâğıda çizgi çizmek * xêzik kirin çizgi çizmek 4. çentik, küçük oyuk 5. hat, yazı 6. mat çizgi (bir noktanın yürütülmesiyle oluşan biçim) 7. eğri (bir olayın şiddetindeki azalış veya çoğalışları ggösteren çizgi) * xêzika germahiyê sıcaklık eğrisi
xêzik avêtin (tiştekî) çetele çekmek (veya tutmak)
xêzik kirin l/gh çiziktirmek
çizmek, çızıktırmak
xêzik kişandin l/gh 1. çizgi çekmek 2. üstüne çizgi çekme, karalama
xêzik kişandin ser (...) karalamak (bir yazının üzerini çizerek onu geçersiz kılmak)
xêzik li (tiştekî) xistin çetele çekmek (veya tutmak)
xêzika axaftinê nd konuşma çizgisi
xêzika filan bnr xêza filan
xêzika hendesî (an jî geometrîk) mat geometrik çizim
xêzika xwar nd eğik çizgi
xêzikên dest (an destan) el ayası çizgileri
xêzikî rd çizgisel
xêzikkirî rd 1. çizili 2. çizinti (bir yazıda üzeri çizilmiş yer)
xêzikkirin m çiziktirme
xêzikkişandin m 1. çizgi çekme 2. üstüne çizgi çekme, karalama
xêzikok m tire (kısa çizgi)
xêzimok bot/m hindiba (Cichorium endivia)
xêzîn (i) l/ngh çizilmek
xêzîn (ii) rd çizgili * deftera xêzîn çizgili defter
xêzkar nd/nt çizer
xêzkarî nd/nt çizerlik
xêzker rd çizici
xêzkêş nd/nt çizimci
xêzkêşî m çizimcilik
xêzkirî rd 1. çizili 2. karalı (çizilmiş)
xêzkirin m 1. çizme, çizgileme, çiziktirme 2. çizme (çizgi halinde bereleme) 3. çizme, karalama, geçersiz kılma (bir yazının üzerini çizerek onu geçersiz kılma) 4. yazılama, karalma, karalayış (taslak olarak yazma veya çizme)
xêzkişan m 1. çizim, dizayn 2. mat çizim
xêzkişandî rd 1. çizili, çizgi çekilmiş 2. karalı (çizilmiş)
xêzkişandin m 1. çizgileme 2. karalama, karalayış
xêzkok m tire
xêzliv m haraket hatı
xêzvenîn çizgi çekmek.
xêzxêzî rd çizgili
xêzxêzî bûn l/ngh çizgilenmek
xêzxêzîbûn m çizgilenme
xêzxêzkî rd çizgili
xêzxêzkî bûn l/ngh çizgilenmek
xêzxêzkîbûn m çizgilenme
xêzxêzok rd çizgili
xêzxêzokî rd çizgili çizgili
xêzxêzokî bûn l/ngh çizgilenmek
xêzxêzokîbûn m çizgilenme
1. herfek erebî (navdêr, mê) navê herfa خ (x) ya alfabeya erebî.
Herwiha: xaNavên herfên erebî, elîf, ba, ta, ca, ha, ha, xa, da, za, ra, za, sîn, şîn, sat, dat, ta, za, eyn, xeyn, fa, qaf, kaf, lam, mîm, nûn, ha, wa, lamelîfla, ya.
ji: Ji erebî 2. madeyek sûr. Binêre;, xwê
xê zan (navdêr, mê) famîle, malbat.
ji: xê +-zan
xêf (navdêr, mê) fal, reml, nerîn li tiştekê/î û tê re dîtin ka dê çi biqewime.
: xêfzan xêfzanî xêfzank
xêfzan (navdêr, mê) kahîn, pêşbîn, mirwazan, falzan
xêfzanî (navdêr, mê) kehanet, pêşbînî, mirwa, profesî, falzanî, texmîn, kahînî
xêfzank (navdêr, mê) fal, remil
xêl [I] xulek, kêlî [II] govend
(rengdêr) vîr, çavtirîwar, çavxwehr.
Bikaranîn: Lêker: xêl bûn, xêl kirin. Navdêr: xêlbûn, xêlkirin Rengdêr: xêlbûyî, xêlkirî
xêl bûn (lêker)(Binihêre:) xêl
xêl kirin (lêker)(Binihêre:) xêl
xêlbûn (navdêr, mê) vîrbûn
xêlbûyî (rengdêr) (Binihêre:) xêl
xêlek (navdêr, mê) gelek, êpê.
ji: xêl +-ek
xêlek berê berî çend xulekan/kêliyan
xêlî mêzera ku davêjin ser serê bûkê û zava roja dawetê wê vedike *”dizê malê ji malê be, ga bi xêliyê dertê”
(navdêr, mê) serpoş, kefî, egale, kevînk, xafik, dersok, berrûk, eyaşî, şaşik, cemedanî, pêçe, laçik, poşî, pateyê ku mirov (bi taybetî jin) didin ser serê xwe daku porrê wan neyê dîtin, çît, çarik, serpoşk.
Bikaranîn: Lêker: xêlî kirin. Navdêr: xêlîkirin Rengdêr: xêlîkirî.
ji wêjeyê: Xêliya hevalam dezî dezî Tê re xuya ye bisk û kezî Lê lê xwakê xema neke va berbû tên bi lez û bezî Baxek ji folklora kurdî: Çiya Mazî
xêlî dakirin (lêker) xêlhi dagerandin, poşî kirin, xêlî kirin.
ji: xêlî + dakirin
xêlî kirin (lêker)(Binihêre:) xêlî
xêlî vekirin (lêker) bawan vekirin.
ji: xêlî + vekirin
xêlîdakirin (navdêr, mê) poşîkirin, xêlîkirin.
ji: xêlî +dakirin
xêlîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xêlî kirin
xêlîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xêlî
xêlîvan (navdêr, mê) pêçevan.
ji: xêlî +-van
xêlîvanî (navdêr, mê) xêlî.
ji: xêlî +-vanî
xêlîvekirin (navdêr, mê) bawanvekirin, birêketin.
ji: xêlî +vekirin
xêlkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xêl kirin
xêlkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xêl
xênî (ew) ne di nav de; hoker Baştir: ji xeynî1. (ew) ne di nav de;2. xanî (tewandî) (navdêr, mê) (Binihêre:) xanî
xêr [I] na, nexêr [II] 1. qencî û başî 2. sedeqe *“bi xêra seriyan, dixwe keriyek nan” [III] teral, selexane
1. qencî (navdêr, mê) sedeqe, zekat, qencî, başî, pîtîfer, xêrik, tişta/ê baş yê ku mirov bo kesekî dike yan dide kesekî bêyî ku bi xwe ti bedelekê jê werbigire: Malê xwe kir xêr û da feqîran. Wî hezar dolar bi xêr dan sêwiyekî, ne guneh, (li gor hin dîn û olan) kirinên ku mirov dikare pê biçe biheştê û xwe ji dûjehê biparêze: Nivêjkirin û rojîgirtin xêr e lê zina û elkol guneh in. baş, bikêr, bimifa: peyamek xêrê (mizgîniyek, mijdeyek), berhem, ber, deramet, dahat: Ti xêr tê de nîne. Bêxêr e..
Herwiha: xeyir xeyr.
Bide ber: xar, xên.
Bikaranîn: Lêker: xêr dan, xêr kirin. Navdêr: xêrdan, xêrkirin.
ji: Ji erebî.
: bêxêr, bêxêrî, bêxêrîtî, bêxêrtî, bixêr, bi xêr hatin, xêrat, xêrdar, xêrdarî, xêrdarîtî, xêrder, xêrderî, xêrderîtî, xêrdêr, xêrdêrî, xêrdêrîtî, xêrî, xêrkar, xêrkarî, xêrkarîtî, xêrker, xêrkerî, xêrnedî, xêrkerîtî, xêrxwaz, xêrxwazî, xêrxwazîtî, xêr tê de neman, xêr tê de nebûn, xêr jê nedîtin, Te xêr e
xêr be, berî pêşîn nêr be (biwêj) nêr meqbûltir e. di dema berê de nêr bêhtir dihat ecibandin. loma jî gotine: xêr be, beri peşin nêr be.
xêr dan (lêker)(Binihêre:) xêr
xêr e çima, çi re
xêr hatiye ber dêrî, xwediyê xêran tune (biwêj) ji bo xêrpêkanînê derfet hene, lê kes naxwaze yan jî nikare pêk bîne. ez çi bibêjim, xêr hatiye ber dêrî, lê xwediyê xêran tune.
xêr jê nedîtin (biwêj) ji kesekî/keseke an ji tiştekî fayde nedîtin, sûd jê wernegirtin
xêr ji bazara (yekî) nehatin (biwêj) ji têkiliya yekî tiştekî erênî hêvî nekirin. jê kêrek nehatin, qet jê hêvîdar nebin, ez wî nas dikim, xêr ji bazara wî nayê.
xêr ji nefsa canê xwe nedîtin (biwêj) rojeke xweş derbas nekirin. rasti tiştekî baş nehatin. wê belengazê hê di zaroktiya xwe de xêr ji nefsa canê xwe nedît, ne îro tenê.
xêr ji rû nehatin (biwêj) jê tiştekî baş hêvî nekirin. eman lawo ji wî sextekarî dûr bisekinin, xêr ji rûyê wî nayê.
xêr ji xêran derbas bûn (biwêj) bûyereke xerab pêk hatin. şivan bi gef û gur ket odeyê, axê got: te xêr e? çivên got: xêr ji xêran derbas buye, guran nîvê kerî telef kirin!
xêr karî (navdêr, mê) xêr.
ji: xêr +-karî
xêr kirin 1. bazar kirin 2. qencî kirin 3. sedeqe dan
(lêker)(Binihêre:) xêr
xêr kirin, wayê nedîtin (biwêj) xêr û qencî vala çûn. bê, axayo tu xêrê bikî, wayê qet nebînî, ew çi zilm bû te li wan gundiyên reben dikir? (ninr)
xêr lê çûn (biwêj) hewcedarî sedeqe û xêrê bûn. zerêya ku berê wekîxaniman dijî, niha xêr lê diçe.
xêr nedan (lêker) nerehet kirin, bêhizûr kirin, dilnerihet kirin
xêr tê de nebûn (biwêj) nemuhîm bûn, kêrî tiştekî nehatin.
Herwiha: xêr tê nebûn, xêr tê de tunebûnBide Ber, xêr tê de neman
xêr tê de nehiştin (biwêj) tiştên neyînî kirin. xêra çi? ka ezîz xêr tê de nehişt.
xêr tê de neman (biwêj) qêmeta xwe kêm bûn, ehemiyeta xwe qeyb kirin.
Herwiha: xêr tê nemanBide Ber, xêr tê de nebûn
xêr tê de tune bûn (biwêj) kêrek jê nehatin. xêr tê de tune ye, tu qet dest neavêje wî karî.
xêr û bereket tê de neman (biwêj) ber û qezenc lê pêk nehatin. kêrek neafirandin. erê, dîsa eynî wî karî dikim lê êdîxêr û bereket tê de nemaye.
xêr û xêrat dan (biwêj) qencî û xêr pêk anîn. ew mirovekî wisa ye, tim xêr û xêratan elide.
xêr û xweşî li te barî, kevir û kuçik li min barî (biwêj) xwedê te biparêze, lê ez ketim rewşeke xerab. ez çawa ku ketim hundir, xêr û xweşî li te barî, kevir û kuçik li min barî.
xêra bavê çûn (biwêj) ziyan bûn, vala çûn. ew pereyên wî jî wisa çûn xêra bavê.
xêra destê çepê ji yê rastê re nebûn (biwêj) xêra her mirovî tenê ji wî bi xwe re heye. ma te çi hêvî dikir? tu nû hîn bûyî ku xêra destê çepê ji yê rastê re nîn e?
xêra ku ji (yekî) tê, bila ji xwedê bê (biwêj) xêra ku ji wî tê ji min re ne hewee ye. na qurban na, ez naxwazim, xêra ku ji wê tê bila ji xwedê bê.
xêra xwe betal kirin (biwêj) piştî xêra ku kirî, xerabiyên girîngtir kirin. me got eferim ji wî re, wa ye çi karekî baş kir, lê wî bi wê helwesta xwe ya vê dawiyê jî ew xêra xwe betal kir.
xêra xwe bi serî kirin (biwêj) xêrek baş û têkûz kirin. mêrikî xêr kir, xêra xwe jî bi serî kir.
xêra xwedê, çayira keran (biwêj) ji bo destxistina tiştên belaş, lihevhatî, baş û bêked tê bikaranîn. bextewar li serê wî be, xêra xwedê, çayira keran.
xêrat sedeqe
(navdêr, mê) avahiyê yan tiştek dî yê ku kesekî wek xêr diyarî xelkê kiriye.
Herwiha: xeyrat.
ji wêjeyê: Pêdiviya mirovî a herî mezin Av e. Pêkhatina xêratê bi avê ve girêdayiye. Di pakijî, pijandin, xwarin û vexwarinê de girîngiya avê nahête paþçavkirin. Ji ber vê yekê, ji roja derbasbûna destpêka mêjûya xwecihbûna mirovatiyê av, di efsane, dastanan û di serdemên Xwedawendiya pir-hejmar de, Xwedawendên av û xêratê di ramana mirovan de cihekî mezin girtine.(Cemşit Bender: Di şaristaniya kurdî de candayê avê, wergerrandina: D. Şeko, Ozgurhalk.net, 10/2005).
ji: Ji erebî: xêr + -at.
: xêratî
xêratî (navdêr, mê) rewşa xêratbûnê.
ji: xêrat + -î
xêratxane 1. aşxaneya xêrxwazan a ku xwarinê li xizanan belav dike 2. êwirgeha kal û pîrên bêkes
(navdêr, mê) feqîrxane.
ji: xêrat +-xane
xêrayî (rengdêr) bilez, zû, lezgîn, acîl, bipele, pelepel.
ji: xêra + -yî
xêrdan (navdêr, mê) (Binihêre:) xêr
xêrdar (rengdêr) bixêr, baş, qenc, rind, bikêr, kêrhatî, bimifa, sûdmend, bifêde, bisûd, bikelk, biber, guncav, bikar.
Dijwate: bêxêr.
Bide ber: xêrder, xêrker, xêrxwaz.
ji: xêr + -dar.
: xêrdarî, xêrdarîtî, xêrdartî
xêrdarî (navdêr, mê) rewşa xêrdarbûnê.
ji: xêrdar + -î
xêrder (navdêr) kesa/ê ku malê xwe dike xêr, kesa/ê ku alîkariya feqîran dike.
Herwiha: xêrxwaz , xêrker, xêrkar.
ji: xêr + -der.
: xêrderane, xêrderî, xêrderîtî, xêrdertî
xêrderane (rengdêr) bi awayekî xêrder.
ji: xêrder + -ane
xêrderî (navdêr, mê) rewşa xêrderbûnê.
ji: xêrder + -î
xêrdoş sulhker, aştîxwaz, aştiperest, sulhxwaz
xêrdoşî (navdêr, mê) aştîxwazî, aştîperestî, sulhxwazî.
ji: xêrdoş +-î
xêrgeman (navdêr) (wateya peyvê nayê zanîn).
ji wêjeyê: ( Piştî bicihanîna aştiyê, bi hebûna cengê, beriya dawî jî, çi tiştên ko hatine desteserkirin, çi lawir, çi xêrgeman, li gorî bihayên wan, bi derengî, di 12 mehan de, bedelê wan, dê bê dan.(Meclisa Gel ya Mezin ya Tirkiyeyê, TBMM, 10.02.1922, regeznameya muxtariyetê, wergerandin: Navser Botanî, Serhed.org, 06/2009)
xêrî (navdêr, mê) rewşa xêrbûnê, gul, hêro.
ji: xêr + -î
xêrik (navdêr, mê) xêr, sedeqe, zekat, qencî, başî, pîtîfer
xêrindar (rengdêr) bixêr, xêrdar, qenc(bi taybetî wek bersiva Bi xêr hatî têt
Bikaranîn: Xêrindar be, xêrindar bit).
ji: xêr + -in- + -dar
xêrîtî teralî, selexanetî
(navdêr, mê) canazarî, tenbelî, teralî.
ji: xêr +-îtî
xêrk (navdêr, mê) mîrg, pelpelîtk, rnorane, xork, xwêrîk.
ji: xêr +-k
xêrkarî (navdêr, mê) xêrdan, xêrkirin, qencî, mirovanî, sedeqe, tişt belaş dan xelkê (bi taybetî kesên hejar).
ji: xêr + -karî
xêrker (navdêr) qenc, qencîker, camêr, kesa/ê ku karên qenc dike, kesa/ê ku erkên xwe yên dînî bi cih tîne (bo nimûne di îslamê de: şehdê dixwîne, nivêjan dike, rojiyan digire, dike hecê, zekatê dide), kesa/ê ku malê xwe dike xêr, kesa/ê ku alîkariya feqîran dike.
Herwiha: xêrkar.
Dijwate: gunehkar, gunehker.
Têkildar: xêrder, xêrxwaz.
ji: xêr + -ker.
: xêrkerane, xêrkerî, xêrkerîtî, xêrkertî
xêrkerane (rengdêr) bi awayekî xêrker.
ji: xêrker + -ane
xêrkerî (navdêr, mê) rewşa xêrkerbûnê.
ji: xêrker + -î
xêrkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xêr
xêrkxwarî (rengdêr) moranekirî, mîrgkirî.
ji: xêrk +xwarî
xêrnedî (rengdêr) bêsiûd, bedbext, bênesîb, bêşens, bêtalih, bêkes, bêxwedî, miesif, bêqismet,kesê/a ku xêr ji bexta xwe nabîne.
ji: xêr + nedî.
Bikaranîn: Lêker: xêrnedî bûn. Navdêr: xêrnedîbûn.
: xêrnedît.
: xêrnedîtî
xêrnexwaz 1. nebaş 2. xerabîxwaz
(rengdêr) xirabîxwaz, bedniyet, niyetxirab, belakirr, kesa/ê ku dixwaze tiştên xirab bike.
Herwiha: nexêrxwaz, nexêrxaz, xêrnexaz.
ji: xêr + ne- + xwaz.
: xêrnexwazî, xêrnexwazîtî
xêrnexwazî (navdêr, mê) misantropî, dijmirovî, dijminatî, rewşa xêrnexwazbûnê.
ji: xêrnexwaz + -î.
Bikaranîn: Lêker: xêrnexwazî kirin. Navdêr: xêrnexwazîkirin
xêrnexwazî kirin (lêker)(Binihêre:) xêrnexwazî
xêrnexwazîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xêrnexwazî
xêrperest (navdêr, mê) xêrxwaz, qencîxwaz, xwedanê xêrê, qencîker, keremkar, alîkarxwaz.
ji: xêr +-perest
xêrxwaz (navdêr) kesa/ê ku xêran dike yan dide, kesa/ê ku dixwaze ku kesên din xêran bidinê.
Herwiha: xêrxwez.
ji: xêr + -xwaz.
Bikaranîn: Lêker: xêrxwaz bûn, xêrxwaz kirin. Navdêr: xêrxwazbûn, xêrxwazkirin Rengdêr: xêrxwazbûyî, xêrxwazkirî.
: xêrxwazî, xêrxwazîtî, xêrxwaztî
xêrxwaz bûn (lêker)(Binihêre:) xêrxwaz
xêrxwaz kirin (lêker)(Binihêre:) xêrxwaz
xêrxwazbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xêrxwaz
xêrxwazbûyî (rengdêr) (Binihêre:) xêrxwaz
xêrxwazî (navdêr, mê) qencî, merdî, camêrî, xêrkirin, xêrdan, mirovdostî, mirovhezî, mirovperwerî, fîlantropî, parsekî, xwazokî, xêrxwestin, xwestin ku xelk xêran bidiyê.
Herwiha: xêrxazî, xêrxazîtî, xêrxaztî, xêrxwazîtî, xêrxwaztî.
ji: xêrxwaz + -î.
Bikaranîn: Lêker: xêrxwazî kirin. Navdêr: xêrxwazîkirin Rengdêr: xêrxwazîkirî
xêrxwazî kirin (lêker)(Binihêre:) xêrxwazî
xêrxwazîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xêrxwazî kirin
xêrxwazîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xêrxwazî
xêrxwazkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xêrxwaz kirin
xêrxwazkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xêrxwaz
xêrxwestin (navdêr, mê) (Binihêre:) xêr
xêtî (navdêr, mê) bûdelayî, debengî, baletî, gewcî, fodilî, bomiktî, çopikî, xêtikî, xêvtî, xêviktî, xirexavtî, evdaltî, ehmeqtî, xirexavîtî, xêtiktî, balekî, qewetî, ehmeqî, nazdan, xêvokî, evdalokî, dînikî, filqî, bomikî.
ji: x +-êtî
xêtî kirin (lêker) baletî kirin, bûdelayî kirin, debangî kirin, fodilî kirin, bomiktî kirin, çopikî kirin, xêtikî kirin, xêvtî kirin, xâviktî kirin, xirexavtî kirin, evdaltî kirin, ehmeqtî kirin.
ji: xêtî + kirin
xêtik (rengdêr) bodle, aqilsivik, dînik, kêmaqil, xirrexav, geve, lur, hişsivik, bodek, peledîn, tirredîn, bûdele, xêvik, balûle, bomik, bêhiş, ehmeq, naşî, cahil, nezan, aqilkêm
xêtikane (rengdêr) filqane, bomikane, bixêtikî.
ji: xêtik +-ane
xêtikî (navdêr, mê) xirexavokî, xêvokî, kere gêjkî, evdalokî, bûdelayî, debengî, baletî, gewcî, fodilî, bomiktî, çopikî, xêtî, xêvtî, xêviktî, xirexavtî, evdaltî, ehmeqtî, dînikî, hinek filitandî, filqî, bomikî, tatî, rewanbêj, xêtiktî, balekî, qewetî, ehmeqî, dînokî, şêtikî, dînoyî, nazdan.
ji: xêtik + -î
xêtikî bûn (lêker) bûdelayî bûn, xirexavî bûn, xêvikî bûn, filq bûn, bomikî bûn.
ji: xêtikî + bûn
xêtikî kirin (lêker) baletî kirin, bûdelayî kirin, debangî kirin, fodilî kirin, bomiktî kirin, çopikî kirin, xêtî kirin, xêvtî kirin, xâviktî kirin, xirexavtî kirin, evdaltî kirin, ehmeqtî kirin.
ji: xêtikî + kirin
xêtikîbûn (navdêr, mê) bûdelayîbûn, xirexavîbûn, xêvikîbûn, bomikîbûn, xêrevebûn, filqbûn.
ji: xêtikî +bûn
xêtikîtî (navdêr, mê) bûdelayî.
ji: xêtik +-îtî
xêtiktî (navdêr, mê) xirexavtî, bomiktî, debengî, gewcî, fodilî, çopikî, xêtî, xêtikî, xêvtî, xêviktî.
ji: xêtik +-tî
xêtiktî kirin (lêker) saxiktî kirin.
ji: xêtiktî + kirin
xêv 1. hafize, bîr 2. hiş
(rengdêr) debeng, delodîn, peledîn, tiredîn, kerçove, aqilsivik, kêmaqil, netemam, apter, cahil, xeşîm, naşî, nezanik, evdal, gewc, goc, xirrexav, fodil, koz, bomik, bûdela, xêvik, bêhiş, nezan, ehmeq, kawik
xêve mêwe û sewziyên ku di di serê demsalê de an jî derveyî demsalê hatine gihandin
fêqîyê ji nû gehiştî navê mêrane
xêvekirin (navdêr)xwarina fêqîyê nû gehayî, :ba bûmin evsale jî hijîr xêve kirin
xêvet konikê biçûk î yekstûn
xêvî (navdêr, mê) debengî, xêtîtî (mec).
ji: xêv +-î
xêvik 1. bîroke 2. kerose
(rengdêr) (navdêr) aqilsivik, dînik, kêmaqil, xirrexav, geve, lur, hişsivik, bodek, peledîn, tirredîn, bûdele, xêtik, balûle, bomik, bêhiş, bodle, delodîn, cahil, naşî, nezan, ehmeq, dîn
xêviktî (navdêr, mê) bûdelayî, debengî, baletî, gewcî, fodilî, bomiktî, çopikî, xêtî, xêtikî, xêvtî, xirexavtî, evdaltî, ehmeqtî, xêtiktî, balekî, qewetî, ehmeqî, nazdan, xêvokî, evdalokî, dînikî, filqî, bomikî.
ji: xêvik +-tî
xêvjimar (navdêr) Amûreke ku hemû daneyên mirov li ser bar dike, tomar dike û bi alîkariya nivîsbariyan destûrê dide bikaranîna wan daneyan. komputer. kombers. kompîtûr.
xêvjimêr (navdêr, mê) kombers, kompûter, makîneya ku bernameyên nivîsînê, Internetê, hejmartinê û hin bernameyên din tê de hene.
Herwiha: kompiyûter.
ji: xêv + -jimêr- < jimartin.
: xêvjimêrî, xêvjimêrsaz, xêvjimêrsazî, xêvjimêrvan, xêvjimêrvanî, kxêvjimêrzan, xêvjimêrzanî
xêvjimêrî (navdêr, mê) rewşa xêvjimêrbûnê.
ji: xêvjimêr + -î
xêvjimêrvanî (navdêr, mê) karê xêvjimêrvanan.
ji: xêvjimêrvan + -î
xêvkî (navdêr, mê) (enayicesine) xirexavkî, xêtkî.
ji: xêv +-kî
xêvokî (rengdêr) xirexavokî, xêtikî, kere gêjkî, evdalokî, bûdelayî, debengî, gewcî, fodilî, bomiktî, çopikî, xêtî, xêvtî, xêviktî, dînikî, filqî, bomikî.
ji: xêv +-okî
xêvokî bûn (lêker) xirexavî bûn, bûdelayî bûn, evdalokî bûn, bomikî bûn, bû­delayî bûn, keregêjî bûn.
ji: xêvokî + bûn
xêvokî kirin (rengdêr) evdalokî kirin, xêtikî kirin, keregêjî kirin, xirexavî kirin, bûdelayî kirin.
ji: xêv +-okî + kirin
xêvtî (navdêr, mê) bûdelayî, debengî, baletî, gewcî, fodilî, bomiktî, çopikî, xêtî, xêtikî, xêviktî, xirexavtî, evdaltî, ehmeqtî, xêtiktî, balekî, qewetî, ehmeqî, nazdan, xêvokî, evdalokî, dînikî, filqî, bomikî.
ji: xêv +-tî
xêvtî kirin (lêker) baletî kirin, bûdelayî kirin, debangî kirin, fodilî kirin, bomiktî kirin, çopikî kirin, xêtî kirin, xêtikî kirin, xâviktî kirin, xirexavtî kirin, evdaltî kirin, ehmeqtî kirin.
ji: xêvtî + kirin
xêvzan kesê ku agehiyên pêşerojê ji xelqê re vedibêje; falzan, remlavêj
(navdêr, nêr) (navdêr, mê) mirovê bi pê eroja xelkî di zane, falveker.
Bikaranîn: Lêker: xêvzan bûn, xêvzan kirin. Navdêr: xêvzanbûn, xêvzankirin Rengdêr: xêvzanbûyî, xêvzankirî
xêvzan bûn (lêker)(Binihêre:) xêvzan
xêvzan kirin (lêker)(Binihêre:) xêvzan
xêvzanbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xêvzan
xêvzanbûyî (rengdêr) (Binihêre:) xêvzan
xêvzankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye xêvzan kirin
xêvzankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) xêvzan
xêxik (navdêr, mê) dareke kûvî û berhemê wê ye.
Herwiha: xêxk.
ji wêjeyê: XÊXIK: berê dareka kûvî ye, pitir bi ser hindê ve diçit ku hulîka kûvî bit. Min gelek caran di warê şebihandina ciwaniya jinan de ji kalemêrên ertoşî bihîstiye dibêjin: dê bêjî xêxika rezan e. Mamosta Ehmed Dirihî di ferhenga xwe ya nebatan de dibêjit hilûtirşika çolê ye û navê wê bi latînî ev e: Prunus divaricata ssp û bi tirkî jêre dibêjin yaban eriği..
ji: Belkî hevreha xox ji erebî zewx + kurdî -ik. Navê zanistî: Prunus divaricata
xêz 1. şopa zirav û dirêj; xet 2. şeklê ku ji meşandina xalekê pêk tê
(navdêr, mê) xet, xîç, hêl, rêz, xîşk, alî.
Bikaranîn: Lêker: xêz kirin, xêz bûn. Navdêr: xêzkirin, xêzbûn Rengdêr: xêzkirî.
Bide ber: xêzan, xizan, xîz.
ji: . Ji ermenî: խազ (xaz) jigurci ხაზი (xazi), hevreha lazî ხაზ (xaz), udî xaz yan jî formeke peyva xet ji erebî خط (xeṭṭ).
: xêzandin, xêzandî, xêzikandin, xêzikandî, xêz-xêzî
xêz bûn (lêker)(Binihêre:) xêz
xêz kirin xet kêşan
(lêker)(Binihêre:) xêz
xêz kişandin (lêker)xet kişandin, xêzkirin, çixêz kirin.
ji: xêz + kişandin
xêza asoyî xeta ku bi berahî tê kişandin
xêza çemberî xeta nîgaşî ya ku bi berahî cîhanê di nîvî de dibire
xêza nedîtbar xeta ku bi çavan nayê dîtin an jî bi awayekî nîgaşî tê hesibandin
xêza stûnî xeta ku bi dirêjahî tê kişandin
xêzan 1. jin yan mal (navdêr, mê) jin, kebanî, bermalî, pîrek, afret, kuflet, kulfet, malbat, mal, aîle, xanedan, binemal, famîlye.
Bide ber: xizan.
ji: jiarami yan ji zimanekî din yê samî, bide ber aramî חתנ (x-t-n-: bûn xizm, bi rêya zewacê bûn mirovên hev), akadî xetanu (zava, bi rêya zewacê xizm). Ji heman rehî: xitan û ?xizan..
: xêzanî
xêzandar (rengdêr) xwedî xêzan, xudan malbat, zelamê xêzandar, :ang zelamê xudan jin û zarokKurdî (Soranî) (navdêr)wate, jindar, bijin, xwedî jin
xêzandin (lêker)xêz kirin, çixêz kirin, zax kirin.
ji: xêz +-andin
xêzanî (navdêr, mê) rewşa xêzanbûnê, malbatî, binemalî, aîlewî.
ji: xêzan + -î
xêzbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) xêz
xêzbûyî (rengdêr) (Binihêre:) xêz
xêzefîlm fîlmên ku naveroka wan destxetî hatiye amadekirin
xêzek (navdêr, mê) xêzeka dirêj.
ji: xêz +-ek
xêzên asimanî yên kurdistanê (xak) dezgehê raguhastina hewayî ya Kurdistanê
xêzepehn xêza asoyî
xêzerast xeta ku bê çiv û rasterast tê kişandin
xêzexwar xeta berwar û qilç, hêlelar
xêzî (navdêr, mê) rêzî.
ji: xêz +-î
xêzik (navdêr, mê) xêz, çixêz, xazik, çixêzik, xet, şift.
ji: xêz +-ik
xêzik avêtin (lêker) xêzik li.
ji: xêzik + avêtin
xêzik kirin (lêker) çixêzik kirin.
ji: xêzik + kirin
xêzik kişandin (lêker) resît kirin, qelem kirin, xêz kirin, xêz kişandin.
ji: xêzik + kişandin
xêzikî (navdêr, mê) xêzkî.
ji: xêzik + -î
xêzikkirî (rengdêr) xêzkirî, çixêzkirî, xetkirî.
ji: xêzik +kirî
xêzikkirin (navdêr, mê) çixêzikkirin.
ji: xêzik +kirin
xêzikkişandin (navdêr, mê) reşkirin, resîtkirin, xêzkirin, xêzkişandin, çixêzkirin.
ji: xêzik +kişandin
xêzikok (navdêr, mê) bendik.
ji: xêzik +-ok
xêzîn (navdêr), ?, mohr kirin a bi nivisî, îmze.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: خێزین
xêzkar xetat, xetkêş
(navdêr, mê) resam.
ji: xêz +-kar
xêzker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê xêz dike.
ji: xêz + -ker
xêzkêş (navdêr, mê) hêlkêş, xetkêş.
ji: xêz +-kêş
xêzkî (navdêr, mê) xêzikî.
ji: xêz +-kî
xêzkirî (rengdêr) (Binihêre:) xêz
xêzkirin (navdêr)(Binihêre:) xêz
xêzkişandî (rengdêr) reşkirî, resîtkirî, xêzkirî, çixêzkiri.
ji: xêz +kişandî
xêzkişandin (navdêr, mê) xîçkêşan
xêr (adj.) well, good
f. goodness.
xêr (wek sedeqe û zekat) endowment
xêrhatinê kirin v.t. to welcome
v.t. to welcome
xêrhatinê kirin li ... v.t. to welcome
v.t. to welcome
xêrxwaz (adj.) (man) of good will
xêrxweşî f. chitchat
xêz (f.) line
f. line.
xêz kişandin to draw
xêl eine gewisse Zeit
xêlek Augenblick [m.]
beträchtlich
eine gewisse Zeit
geraume Zeit
Moment
xên ji außer
xêncî außer
xênçî abgesehen von
außer
xêndî abgesehen von
außer
xênî abgesehen von
außer
xênzîrê berrî Wildschwein
xêr Bonus
Gefälligkeit
Gesundheit
Güte
Gutes
Mitleid
Nutzen
Profit
Verdienst
Wohlfahrt
Wohltat
xêr kirin großzügig spenden
wohltätig sein
xêr û bêr Güte
Hab und Gut
Ruhe und Geborgenheit
Schönheit
Wohlfahrt und Sicherheit
Heil und Segen
xêr û bereket Gut und Reichtum
Wohltat und Segen
xêrê ji çav û destên xwe dîtin Gewinn aus...ziehen
Nutzen aus...haben
xêrkirin handeln
xêrnexwaz böswillig
Neider
übel gesinnt
Übelwollender
xêrxwaz guten Willens
wohlwollend
xêrxwazî Gewogenheit
Wohlwollen
xêv Erinnerung
xêvik albern
dumm
vergeßlich
xêz Linie
Strich
xêzefîlm Zeichentrickfilm
xêzeran Bambus
Rohr
Stock
Weißdornast
Weißdornstock
xêzkar Zeicher/in
xêzkirin zeichnen
xêbet m. xeyme., otaxe, xeym, xême m.
xêç rd. wa r, vi lên çi k
xêl m. êle, pêre, esîre, asîre m.
m/n. wendî, xwendî, wazginî, xendî, xundî, wende n.
xêlêfk m. pêtage, keware, kare, xize, koxane, quwarî, kewara mêsan, sîtile, sitlaney hingan, pêtaga mêsan m.
xêlek rd. gumra, zaf, xêlê, zêde, gelê, deyra, bol, epey, derya, xêlyek
xêlî rd. zur, sas, tanaj, vir, sews
m. xêlîye, xêlike m.
xêlî kîrin lg. xêlî kerdene
xêlîfiros m/n. xêlîrotox n.
xêlîkirî rd. xêlîkerde
xêlîkirin m. xêlîkerdis n.
xêlîvan m/n. xêlîwan, xêlîcî n.
xêncî rd. qederî, teber, xêca, xeyr
xêr m. rindîye m., xêr n., qencîye m., xeyr n.
m. xêr, sewab, xeyr n.
xêr dîtin lg. xêrvînitene, rindîye vînitene
xêr e xêr o, çi esto, çi bîyo
xêr gehîstin lg. rindîye rirestene, xêr rirestene, qencîye rirestene
xêr hatin lng. xêr ameyene
xêr kirin lg. . sewab kerdene, xeyr kerdene, xêr kerdene, rindîye kerdene, qencîye kerdene
xêr û dêro rd. sar û alem, el alem, dinya alem, herkes n.
xêr xwastin lg. . xêr wastene, rindîye wastene, qencîye wastene
xêrat n. tesediq, xêrat, xeyrat n.
xêrdar rd. xêrdar, kêrdar, xêrin, kêrin
xêretxane m. xêratxane n.
xêreve bûn lng. bêhis bîyene, tewtewe bîyene, bomik bîyene
xêreve kirin lg. bomik kerdene, bêhis kerdene, tewtewe kerdene
xêrevebûn m. bêhisbîyayis, ewtewebîyayis, bomikbîyayis n.
xêrî m. bot. hîro, îro n.
xêrîk rd. mijûl, mesxul, mesqul
xêrnexwaz rd. rindîyenêwaz, xêrnêwaz, qencîyenêwaz
xêrte rd. bor, gort, bîyare, beyare, beyar, bayîr
xêrxwaz rd. xêrwaz, rindîyewaz, keremkar
xêrxwazî m. xêrwazîye, xêrwazênî m.
xêt rcf. awanak, bomik, enayî, budela
rd. bom, gêj, sersem, tîn, dengeser, exmaq, bomik, budela, munqis, deng, bud
xêtî m. xêiike, xêlîye, xêlîya asme m.
xêtik m. bot. xîtike m.
rd. bom, gêj, sersem, tîn, dengeser, exmaq, bomik, budela, munqis, deng, bud
xêtik î kirin lg. bomîye kerdene, exmaqîye kerdene, bomikênî kerdene
xêtikî m. bomîye, tînîye, sersemîye, gêjîye, dengeseriye, budelayîye, munqisîye, exmaqîye, budelayênî, tînênî, gêjênî, sersemênî, exmaqênî, dengîye m.
xêtkî rd. bomane, tînkî, gêjkî, exmaqkî, sersemkî, dengeserkî, budelane, dengane, bomikî, gêjane, munqisane
xêtok rd. pixok
xêv m. vîrî, hafiza, zîhne, zeyne m.
xêve rd. terwende, neweber, turfanda, tezeber
xêvet /?. çadire m.
xêvik rcf. bom, gêj, sersem, tîn, dengeser, exmaq, bomik, budela, munqis, deng, bud
xêvjimêr m. komputer, vîrhûmar n.
xêvokî bûn lng. bom bîyene, gêj bîyene, sersem bîyene, tîn bîyene, dengeser bîyene, exmaq bîyene, budela bîyene
xêvokîbûn m. bombîyayis, tînbîyayis, gêjbîyayis, sersembîyayis, dengeserbîyayis, budelabîyayis, exmaqbîyayis n.
xêvzan m/n. remildar, remilbaz n.
xêvzank m/n. astrolog, astaresinas, asterenas n.
xêxik m. bot. mamûxêre, mimixêre m.
xêyjmar m. komputer, vîrhûmar n.
xêz m. mat. xêze, çixize, xete m.
m. xêze, rixize, çixize, rilxa, xete, çixêze, xizike m.
xêz kisandin lg. xêze antene, lijna antene, xete antene, çixizeantene
xêza hîmî n. çixiza hî m., lijna bingehî m.
xêza navbir n. mîyanbire, çixiza mîyanbire m.
xêza sereke n. gxiza hî m., lijna bingehî m.
xêza sikan dîn. xêza sikitîye, rixiza sikîtîye m.
xêza xwa m. çixiza çewte, çixiza ware, warçixize m.
xêzan n. eyal, kulfet n.
xêzaniya zimanan n. wêretîya ziwanan, merdimîya ziwanan m.
xêzefîlm n. fîlmê kartone, xêzfîlm, trîkfîlm, kartonfîlm n.
xêzekurt m. henrike, bendike, tîre, qetike, tîrike m.
xêzik m. xêze, rixize, çixize, rilxa, xete, çixêze, xizike m.
xêzika endazî n. mat. xêza geometrîke, çixiza geometrîke m.
xêzikên destan xêzê destan, çixizê destan
xêzikok m. henrike, bendike, tîre, qetike, tîrike m.
xêzîmok m. bot. zirbaxdenos, hîndîba n.
xêzîn rd. xêzin, çixizin, rilxayin, çixêzin
xêzkêsan m. cetvel, cetwel n.
xêzkisandin m. xêzeantis, lijnaanfs, xeteantis, çixizeantis n.