Encamên lêgerînê
ti tî Işk/m
Ti, kurtebêja tîtanê kim
Tî, kurtebêja tîtanê kîm
tî lşk/m
ti işareti îşareta tiyê
îşareta tiyê
tibben ji alî bijîşkiyê ve, li gorî bijîşkiyê h
ji alî bijîşkiyê ve, li gorî bijîşkiyê h
tibbî bijîşkî, tibî rd
bijîşkî, tibî rd
tibbiye fakulteya bijîşkiyê nd
fakulteya bijîşkiyê nd
tibbiyeli xwendekarê bijîşkiyê nd
xwendekarê bijîşkiyê nd
tibetçe Tîbetkî, zimanê Tibet m
Tîbetkî, zimanê Tîbet m
tibetli Tîbetî (kesê ji gelê Tibet) nd/rd
Tîbetî (kesê ji gelê Tîbet) nd/rd
ticanî 1. Tîcanî (teriqeteke li Bakurê Afrîkayê û kesê ji vê terîqetê) nd/rd 2. paşverû (mec) rd
1. Tîcanî (terîqeteke li Bakurê Afrîkayê û kesê ji vê terîqetê) nd/rd 2. paşverû (mec) rd
ticanilik Tîcanîtî (terîqeta tîcanî) m
Tîcanîtî (terîqeta tîcanî) m
ticaret 1. bazirganî, ticaret (kirîn û fırotina malên curbi cur) 2. bazirganî, ticaret (çajakiya dan û stendinê ku ji bo bidestxisitina kesbê tê kirin) 3. bazirganî, ticaret (zanista bi vê çalakiyê re têkildar e) 4. kar m
1. bazirganî, ticaret (kirîn û firotina malên curbi cur) 2. bazirganî, ticaret (çalakiya dan û stendinê ku ji bo bidestxisitina kesbê tê kirin) 3. bazirganî, ticaret (zanista bi vê çalakiyê re têkildar e) 4. karm
ticaret filosu stola bazirganiyê
stola bazirganiyê
ticaret gemisi (veya ticaret gemileri) keştiyên bazirganiyê
ticaret gemisi (veya gemileri) keştiyên bazirganiyê
ticaret hukuku hiqûqa bazirganiyê hiq
hiqûqa bazirganiyê hiq
ticaret işletmesi sazgeha bazirganiyê, dem û dezgehê ticaretê
sazgeha bazirganiyê, dem û dezgehê ticaretê
ticaret kanunu qanûnê bazirganiyê hiq
qanûnê bazirganiyê hiq
ticaret limanı bendera bazirganiyê
bendera bazirganiyê
ticaret mahkemesi dadgeha bazirganiyê hiq
dadgeha bazirganiyê hiq
ticaret odası rêxistina bazirganiyê
rêxistina bazirganiyê
ticaretgâh ticaretgeh (cihê bazirgamyê, cihê ku bi kêrî bazirganiyê tê) m
ticaretgeh (cihê bazirganiyê, cihê ku bi kêrî bazirganiyê tê) m
ticarethane ticaretxane m
ticaretxane m
ticarî bazirganiyî, ticarî rd
bazirganiyî, ticarîrd
ticarî şirket parhevî
parhevî
tifo tîfo bj/m
tîfo bj/m
tiftik 1. tiftik m, kûnk n, kej n, merez m 2. kûnk, tiftik (tiştê ku ji mû hatiye çêkirin) rd
1. tîftik m, kûnk n, kej n, merezm 2. kûnk, tîftik (tiştê ku ji mû hatiye çêkirin)rd
tiftik keçisi bizina hît, bizina kûnk (bizina ku mûyê wê dirêj, zirav û nermikî ye)
bizina hît, bizina kûnk (bizina ku mûyê wê dirêj, zirav û nermikî ye)
tiftik tarağı şehmû
şehmû
tiftiklenme pirtikdan, pirtikpirtikîbûn m
pirtikdan, pirtikpirtikîbûn m
tiftiklenmek pirtik dan l/gh, pirtikpirtikî bûn l/ngh
pirtik dan l/gh, pirtikpirtikî bûn l/ngh
tifüs tifûs (nexweşînek e ku ji ber spiyan çêdibe, 15 roj dom dike û di canê mirov de niqtikên pembe çêdike) bj/m
tîfûs (nexweşînek e ku ji ber spiyan çêdibe, 15 roj dom dike û di canê mirov de niqtikên pembe çêdike) bj/m
tiğ bnr tığ
bnr tığ
tik 1. tîk bj 2. tik (tevger û gotinên ku tim dubare dibin) m
1. tîk bj 2. tîk (tevger û gotinên ku tim dubare dibin) m
tik tak çik çik (bi taybetî ji bo dengê saetê) m
çik çik (bi taybetî ji bo dengê saetê) m
tike tike, cî, cîtî, çênî, çînik (ji bo goşt, penêr, nan û tiştên wekî wan) m 2. piç, çîçik, cî *bir tike et aldıp ağzıma attım mın piçek goşt hilda û avête devê xwe rd
tîke, cî, cîtî, çênî, çînik (ji bo goşt, penêr, nan û tiştên wekî wan)m 2. piç, çîçik, cî * bir tike et aldıp ağzıma attım min piçek goşt hilda û avête devê xwerd
tike kebabı kebabê tîke
kebabê tîke
tike tike 1 çênî çênî, cêtî cêtî
çênî çênî, cêtî cêtî
tikel 1. cuzî, qismî 2. qismîfel/rd
1. cuzî, qismî 2. qismî fel/rd
tiksindirici kerixîner, dilçepel, menfur rd
kerixîner, dilçepel, menfûr rd
tiksindirme kerixandin, kerihandin m
kerixandin, kerihandin m
tiksindirmek kerixandin, kerihandin m
kerixandin, kerihandin m
tiksinilmek 1. hatin kerixandin, hatin kerihandin 2. hatin nefretkirin l/tb
1. hatin kerixandin, hatin kerihandin 2. hatin nefretkirin l/tb
tiksiniş kerixîn, kerihin, bîzjêçûn, îkrahkirin, hîletkirin (ji bo kar û awayê van lêkeran) m
kerixîn, kerihîn, bîzjêçûn, îkrahkirin, hîletkirin (ji bo kar û awayê van lêkeran) m
tiksinme kerixîn, kerihin, bîz, bîzanîn, ikrah, hîlet m
kerixîn, kerihîn, bîz, bîzanîn, îkrah, hîlet m
tiksinmek 1. kerixîn l/ngh, kerihin l/ngh, bizi kirin l/gh, biz anîn l/gh, hîlet kirin l/gh, bîz i (yekî) jê çûn l/b w, bîzê (yekî) hatin l/bw, îkrah kirin l/gh 3. nefret kirin l/gh 3. jê çûn (bîzîkirina ji xwarinê) *et yiye yiye tiksinmişim min hingî goşt xwariye ez jê çûme l/ngh
1. kerixîn l/ngh, kerihîn l/ngh, bîzî kirin l/gh, bîz anîn l/gh, hîlet kirin l/gh, bîzê (yekî) jê çûn l/bw, bîzê (yekî) hatin l/bw, îkrah kirin l/gh 3. nefret kirin l/gh 3. jê çûn (bîzîkirina ji xwarinê) * et yiye yiye tiksinmişim min hingî goşt xwariye ez jê çûme l/ngh
tiksinti 1. bîzî, hîlet, kerx, 2. nefret m
1. bîzî, hîlet, kerx, 2. nefret m
tilâvet tîlawet (li gorî ûsûlê xwendina Quranê bi dengekî xweş û bilind) m
tîlawet (li gorî ûsûlê xwendina Quranê bi dengekî xweş û bilind) m
tilki 1. rovî, rêvî (Vulpes) zo/n 2. rovî, rêvî (tiştê ku ji postê rovî hatiye çêkirin) rd/nd 3. rovî, roviyê fenek, roviyê lehpek (kesê xasûk, kone, qurnaz) rd
1. rovî, rêvî (Vulpes) zo/n 2. rovî, rêvî (tiştê ku ji postê rovî hatiye çêkirin) rd/nd 3. rovî, roviyê fenek, roviyê lehpek (kesê xasûk, kone, qurnaz)rd
tilki gibi wekî roviyan
wekî roviyan
tilki kuyruğu tiriyê çavga, hur (cureyek tiriyê ku goşiyên wê dirêj in) bot/nd
tiriyê çavga, hur (cureyek tirî ye ku goşiyên wê dirêj in) bot/nd
tilki tilkiliğini anlatıncaya kadar post elden gider heta hevîrê xwe helatî kir hevalan jî şikevayî pê ve danî
heta hevîrê xwe helatî kir hevalan jî şikevayî pê ve danî
tilki uykusuna yatmak (roviyê fenek e), xwe li xewê danîn
(roviyê fenek e), xwe li xewê danîn
tilkileşme xasûkbûn, konebûn, qurnazbûn m
xasûkbûn, konebûn, qurnazbûn m
tilkileşmek xasûk bûn, kone bûn, qurnaz bûn l/ngh
xasûk bûn, kone bûn, qurnaz bûn l/ngh
tilkilik rovîtî, xasûkî, konetî, qurnazî m
rovîtî, xasûkî, konetî, qurnazî m
tilkinin dönüp dolaşıp geleceği yer kürkçü dükkanıdır lingê pêxas li ber deriyê soldirû ye, cêrê ku here avê wê bişikê, pêçiya ku bikeve qulan wê mar pê vede
lingê pêxas li ber deriyê soldirû ye, cêrê ku here avê wê bişikê, pêçiya ku bikeve qulan wê mar pê vede
tilkişen mewîjok; asparagus aphyllus
tilmiz xwendekar, suxte nd/nt
xwendekar, suxte nd/nt
tim 1. pel, tîm Işk 2. ekîb m
1. pel, tîm lşk 2. ekîb m
timsah 1. cirnîs, tîmseh (Crocodilus) zo/m 2. tîmseh (tiştê ku ji çermê tîmsehê hatiye çêkirin) rd
1. cirnîs, tîmseh (Crocodilus) zo/m 2. tîmseh (tiştê ku ji çermê tîmsehê hatiye çêkirin) rd
timsal tîmsal *sembol m, nimûne m
tîmsal n, sembol m, nimûne m
timüs tîmûs ant/m
tîmûs ant/m
tin 1. giyan, ruh psî/n 2. manewiyat fel/m
1. giyan, ruh psî/n 2. manewiyat fel/m
tin tin tep tep, nermenerm *tin tin uzaklaştı nermenerm bi dûr ket h
tep tep, nermenerm * tin tin uzaklaştı nermenerm bi dûr ket h
tiner tîner m
tîner m
tinsel 1. giyanî, ruhî 2. manewî rd
1. giyanî, ruhî 2. manewî rd
tinselcilik 1. spîrîtualîzm psî 2. manewiyat, spîrîtualîzm fel/m
1. spîrîtualîzm psî 2. manewiyat, spîrîtualîzm fel/m
tip 1. tîp *aynı tipte iki oyuncu du leyzvanê di eynî tîpî de 2. tîp (kesê balkêş û cüda) (mec) nd/rd 3. cure, celeb, teşîd n 4. tîp şn/nd
1. tîp * aynı tipte iki oyuncu du leyzvanê di eynî tîpî de 2. tîp (kesê balkêş û cuda) (mec) nd/rd 3. cure, celeb, teşîd n 4. tîp şn/nd
tipi pûk, moryaz, bapêç, pêtî, xedeb, bazor, bapûk, badef, boraz, gêdûk (firtûneya berfê) m
pûk, moryaz, bapêç, pêtî, xedeb, bazor, bapûk, badef, boraz, gêdûk (firtûneya berfê) m
tipik tîpîk rd
tîpîk rd
tipileme moryazkirin m
moryazkirin m
tipilemek moryaz kirin l/gh
moryaz kirin l/gh
tipili bimoryaz rd
bimoryaz rd
tipleme niwenandin m
niwenandin m
tipografi tîpografî m
tîpografî m
tipoloji tîpolojî m
tîpolojî m
tir tir ligelig, ricf, lerz h
ligelig, ricf, lerz h
tir tir titremek lerz pê girtin, ligelig ligligîn
lerz pê girtin, ligelig ligligîn
tiraj tîraj m
tîraj m
tiran 1. tîran n 2. stemkar, xedar, despot (mec) rd
1. tîran n 2. stemkar, xedar, despot (mec) rd
tirat tîrat şn/m
tîrat şn/m
tirbuşon tirbuşon m
tirbuşon m
tire (I) 1. dezî (tayê deziyê, ku ji pembû çêbûye) m 2. dezî (tiştê ku ji tayê deziyê hatiye çêkirin) rd (II) 1. bendik, bendek, xêzikok, xêzeka kurt, tîre 2. xêzek, xêzeka dirêj, tîre rz/m
tire (i) 1. dezî (tayê deziyê, ku ji pembû çêbûye) m 2. dezî (tiştê ku ji tayê deziyê hatiye çêkirin) rd
tire (ii) 1. bendik, bendek, xêzikok, xêzeka kurt, tîre 2. xêzek, xêzeka dirêj, tîre rz/m
tirelemek bendik kirin, tîre kirin l/gh
bendik kirin, tîre kirin l/gh
tirendaz 1. tîravêj, tîrbaz, tîrvan nd/nt 2. bikêr, destbikêr (mec) rd 3. fîtos (kesê ku bi awayekî zarif û paqij cil wergirtine) (mec) rd
1. tîravêj, tîrbaz, tîrvan nd/nt 2. bikêr, destbikêr (mec) rd 3. fîtos (kesê ku bi awayekî zarîf û paqij cil wergirtine) (mec) rd
tirfil nefela derewîn nd
nefel bot/m
nefela derewîn nd
tirfillenme nuhîn, rihîn m
nuhîn, rihîn m
tirfillenmek nuhîn, rihîn l/ngh
nuhîn, rihîn l/ngh
tiril tiril 1. ligelig, liglig h 2. lerzok (ji bo hin cureyên qumaş, wekî tafta) rd 3. têr temîz (mec) rd
1. ligelig, liglig h 2. lerzok (ji bo hin cureyên qumaş, wekî tafta) rd 3. têr temîz (mec) rd
tirildeme rihilîn, ligligîn, ricifîn m
rihilîn, ligligîn, ricifîn m
tirildemek rihilîn, ligligîn, ricifîn l/ngh
rihilîn, ligligîn, ricifîn l/ngh
tirildetmek ligligandin l/gh
ligligandin l/gh
tirit 1. tirit (cureyek xwarin e ku ji nanê sorkirî û ji ava goşt çêdibe) 2. hilhilî, hilhilokî (ji bo kesên kal û pîr ku êdî hêz û pertav di wan de nemaye) rd
1. tirît (cureyek xwarin e ku ji nanê sorkirî û ji ava goşt çêdibe) 2. hilhilî, hilhilokî (ji bo kesên kal û pîr ku êdî hêz û pertav di wan de nemaye)rd
tirit gibi hilhilî, nermijokî (kesê pîr û kal ku êdî nikarin ji cihên xwe rabin)
hilhilî, nermijokî (kesê pîr û kal ku êdî nikarin ji cihên xwe rabin)
tiriti çıkmak pir kal bûn, hilhilîn
pir kal bûn, hilhilîn
tiritlenme hilhilîn, nermijîn, pixunîn m
hilhilîn, nermijîn, pixunîn m
tiritlenmek hilhilîn, nermijîn, pixunîn l/ngh
hilhilîn, nermijîn, pixunîn l/ngh
tiritleşmek hilhilîn, nermijîn, pixunîn l/ngh
hilhilîn, nermijîn, pixunîn l/ngh
tiriz 1. kobe (kobeyê cilan) n 2. textê kêmber nd
1. kobe (kobeyê cilan) n 2. textê kêmber nd
tiroit tîroîd ant/m
tîroîd ant/m
tiroit bezi toşpiya tîroîdê
tiroitbezi toşpiya tîroîdê
tirokalsitonin tîrokalsîtonîn m
tîrokalsîtonîn m
tiroksin tîroksîn m
tîroksîn m
tirpidin (tirpit, tirpitil) pîncik (tevrikê biçûk yê ji bo bexçe) n
tirpidin, tirpit, tirpitil pîncik (tevrikê biçûk yê ji bo bexçe) n
tirşe 1. rengê çîmenî, rengê kevzê nd 2. tiştê ji vî rengî rd 3. parşomen m
1. rengê çîmenî, rengê kevzê nd 2. tiştê ji vî rengî rd 3. parşomen m
tiryak tîryak, panzehir m
tîryak, panzehîr m
tiryaki 1. tiryakî (kesê ku hînî madeyên ku kêf dide mirov bûye) rd 2. Tiryakî (di leyîstika Hacivat û Karagöz de kesê kal ê efyonkêş) n 3. hînbûyî, tiryakî (kesê ku hînî tiştekî bûye û nikare dev jê berde) (mec) rd
tiryakî 1. tiryakî (kesê ku hînî madeyên ku kêf dide mirov bûye)rd 2. Tiryakî (di leyîstika Hacivat û Karagoz de kesê kal ê efyonkêş)n 3. hînbûyî, tiryakî (kesê ku hînî tiştekî bûye û nikare dev jê berde) (mec)rd (bir şeyin veya birinin)
tiryakilik tiryakîtî m
tiryakîlik tiryakîtî m
tiryakisi olmak bûn tiryakiyê (tiştekî an jî yekî)
tiryakîsi olmak bûn tiryakiyê (tiştekî an jî yekî)
tişört tîşort n
tîşort n
titan tîtan, elementeke ku nimroya wê ya atomê 22, giraniya wê ya atomî 47,90, siftiya wê 4,5 û di 1675° C'yî de dihele; kurtebêja wê Tî ye kîm/m
tîtan, elementeke ku nimroya wê ya atomê 22, giraniya wê ya atomî 47,90, siftiya wê 4,5 û di 1675¼ C’yî de dihele; kurtebêja wê Tî ye kîm/m
titiz 1. terwende, nijdî, muşkulpesend 2. nişmî, fıtoz (kesê ku miriyê paqijiyê ye) 3. şemûs, xûynepak, hêrsok rd
1. terwende, nijdî, muşkulpesend 2. nişmî, fîtoz (kesê ku miriyê paqijiyê ye) 3. şemûs, xûynepak, hêrsok rd
titizce 1. bi hendazeyî *kendi yetkilerini titizce kullanıyordu rayeyên xwe bi hendazetî bi kar dianî 2. bi nişmîtî, bi fîutozî 3. bi şemûsî rd/h
1. bi hendazeyî * kendi yetkilerini titizce kullanıyordu rayeyên xwe bi hendazetî bi kar dianî 2. bi nişmîtî, bi fîutozî 3. bi şemûsî rd/h
titizlenme 1. bihendazebûn 2. fîtozîbûn 3. hiltîzikîn, hêrsbûn m
1. bihendazebûn 2. fîtozîbûn 3. hiltîzikîn, hêrsbûn m
titizlenmek bi hendaze bûn l/bw 2. fîtozî bûn l/ngh 3. hiltîzikîn, hêrs bûn l/ngh
bi hendaze bûn l/bw 2. fîtozî bûn l/ngh 3. hiltîzikîn, hêrs bûn l/ngh
titizleşme 1. bihendazebûn 2. fîtozîbûn 3. hiltîzikîn, hêrsbûn m
1. bihendazebûn 2. fîtozîbûn 3. hiltîzikîn, hêrsbûn m
titizleşmek 1.bi hendaze bûn l/b w 2. fîtozî bûn l/ngh 3. hiltîzikîn, hêrs bûn l/ngh
bi hendaze bûn l/bw 2. fîtozî bûn l/ngh 3. hiltîzikîn, hêrs bûn l/ngh
titizlik 1. hendazetî2. fîtozî, muşkulpesendi 3. hêrsokî m
1. hendazetî2. fîtozî, muşkulpesendî 3. hêrsokî m
titizlikle 1. bi hendazetî 2. bi fîtozî h
1. bi hendazetî 2. bi fîtozî h
titrek lerzok, lerzek, lerzlerzok, ricricî rd
lerzok, lerzek, lerzlerzok, ricricî rd
kavak kebûde, pelg m
titrek çiçek (=müskürüm, arap sümbülü, üzüm sümbülü) sosin; muscari
titrek kavak kebûde, pelg m
titrekleşme lerzokîbûn, lerzekîbûn, lerzlerzokîbûn, ricricîbûn m
lerzokîbûn, lerzekîbûn, lerzlerzokîbûn, ricricîbûn m
titrekleşmek lerzokî bûn, lerzekî bûn, lerzlerzokî bûn, ricricî bûn l/ngh
lerzokî bûn, lerzekî bûn, lerzlerzokî bûn, ricricî bûn l/ngh
titreklik lerzokî, lerzekî, lerzlerzokî m
lerzokî, lerzekî, lerzlerzokî m
titrem lerze, ton n
lerze, ton n
titreme 1. lerizan, lerizîn, ricaf, ricifîn, ricricîn, cirifîn 2. rihelîn, tezîn 3. lerizîn (ji bo deng) 4. lerizîn (lerz pê girtin) (mec) 5. ligligîn 6. tepînî (ji bo roniyê) m
1. lerizan, lerizîn, ricaf, ricifîn, ricricîn, cirifîn 2. rihelîn, tezîn 3. lerizîn (ji bo deng) 4. lerizîn (lerz pê girtin) (mec) 5. ligligîn 6. tepînî (ji bo roniyê)m
titremek 1. lerizîn, ricifîn, ricricîn, cirifîn l/ngh 2. rihelîn, tezîn l/ngh 3. lerizîn (ji bo deng) l/ngh 4. lerizîn (lerz pê girtin, ji ber tirs û tiştên wisa) (mec) l/ngh 5. ligligîn, pir ricifîn l/ngh 6. kirin tepînî (ji bo roniyê) l/gh
1. lerizîn, ricifîn, ricricîn, cirifîn l/ngh 2. rihelîn, tezîn l/ngh 3. lerizîn (ji bo deng) l/ngh 4. lerizîn (lerz pê girtin, ji ber tirs û tiştên wisa) (mec) l/ngh 5. ligligîn, pir ricifîn l/ngh 6. kirin tepînî (ji bo roniyê) l/gh
titremeye tutulmak ricif (yek) hilanîn
ricif (yek) hilanîn
titremleme lerzekirin, derplêdanî rz/m
lerzekirin, derplêdanî rz/m
titreşim 1. lerz, ricf, rihil 2. hej, ihtizaz fîk/m
1. lerz, ricf, rihil 2. hej, îhtîzaz fîk/m
titreşim göstergesi hejnuma m
hejnuma m
titreşimli 1. hejdar, lerzdar, bilerz 2. lerzokî rz/rd
1. hejdar, lerzdar, bilerz 2. lerzokî rz/rd
titreşimli akıcı herîkiya lerzokî rz
herikiya lerzokî rz
titreşimsiz 1. bêhej, bêlerz 2. nelerzok rz/m
1. bêhej, bêlerz 2. nelerzok rz/m
titreşme 1. hejikîn 2. hejikîn, îhtîzazkirin m
1. hejikîn 2. hejikîn, îhtîzazkirin m
titreşmek 1. hejikîn 2. hejikîn (îhtîzaz kirin) l/ngh
1. hejikîn 2. hejikîn (îhtîzaz kirin) l/ngh
titreştirme 1. hejikandin 2. hejikandin (dan îhtîzazkirin) m
1. hejikandin 2. hejikandin (dan îhtîzazkirin) m
titreştirmek 1. hejikandin 2. hejikandin (dan îhtîzazkirin) l/gh
1. hejikandin 2. hejikandin (dan îhtîzazkirin) l/gh
titrete titrete bi lerzandin, bi tirs û sawê
titretiş lerizandin, ricifandin (ji bo kar û awayê van lêkeran) m
lerizandin, ricifandin (ji bo kar û awayê van lêkeran) m
titretmek 1. lerizandin, ricricandin, ricifandin, cirifandin l/gh 2. rihilandin, tezandin l/gh 3. sawa xwe kirin ser (yekî), tirs berdana dilan (mec) l/bw
1. lerizandin, ricifandin, riciftin 2. rihilandin m
1. lerizandin, ricifandin, riciftin 2. rihilandin m
1. lerizandin, ricricandin, ricifandin, cirifandin l/gh 2. rihilandin, tezandin l/gh 3. sawa xwe kirin ser (yekî), tirs berdana dilan (mec) l/bw * titrete titrete bi lerzandin, bi tirs û sawê
titreyiş 1. lerizîn, ricifîn 2. rihelîn 3. ligligîn
1. lerizîn, ricifîn 2. rihelîn 3. ligligîn m
tiyatro 1. şano, tiyatro (cihê leyîstina berhemên wêjeyî yên mîna drama, komedi û hwd.) 2. şano, tiyatro (hunera leyîstina cureyê wêjeyê wekî dram û komediyê) 3. şano, tiyatro (hunera nivîsîna leyîstikên şanoyê) 4. şano, şanoname, tiyatro (hemû leyîstikên nivîsandî) m
1. şano, tiyatro (cihê leyîstina berhemên wêjeyî yên mîna drama, komedî û hwd.) 2. şano, tiyatro (hunera leyîstina cureyê wêjeyê wekî dram û komediyê) 3. şano, tiyatro (hunera nivîsîna leyîstikên şanoyê) 4. şano, şanoname, tiyatro (hemû leyîstikên nivîsandî)m
tiyatro eseri şanoname, berhema şanoyê
şanoname, berhema şanoyê
tiyatro yazarı şanonivîs, nivîskarê şanoyê
şanonivîs, nivîskarê şanoyê
tiyatrocu 1. şanoger, şanokar, tiyatroger 2. şanovan, tiyatrovan (kesê ku tiyatroyê dide şixulandin) nd/nt
1. şanoger, şanokar, tiyatroger 2. şanovan, tiyatrovan (kesê ku tiyatroyê dide şixulandin) nd/nt
tiyatroculuk 1. şanogerî, şanokarî, tiyatrogerî 2. şanovanî, tiyatrovanî m
1. şanogerî, şanokarî, tiyatrogerî 2. şanovanî, tiyatrovanî m
tiye almak tinaz pê kirin, henek pê kirin l/bw
tinazê xwe pê kirin, tirane pê kirin (argo)
tinaz pê kirin, henek pê kirin l/bw
tinazê xwe pê kirin, tirane pê kirin (argo)
tiz zîl, tiz (dengê zirav û tûj) rd
zîl, tîz (dengê zirav û tûj) rd
tizleşme tîzbûn, ziravbûn (ji bo deng) m
tîzbûn, ziravbûn (ji bo deng) m
tizleşmek tîz bûn, zirav bûn (ji bo deng) l/ngh
tîz bûn, zirav bûn (ji bo deng) l/ngh
tib m tıp, tebabet
tiba dadî (an jî edlî) adlî tıp
tibab miktar, kemiyet.
n 1. miktar 2. epey, bir sürü * tebabek nan xwar bir sürü ekmem yedi
tibabek n epey, bir sürü, bir yığın
tibal rd/h top yekûn, toplu olarak, eksiksiz olarak
tibar bnr toz û tibar
tibare m karık
tibaret nd 1. yaratık 2. haydut gibi (insana korku veren iri yarı kimse)
tibêk m arka çıkma, iltimas,
tiberk bnr teberik
tibî rd tibbî, tıpla ilgili
tibil bnr tibl
tibl m parmak * tibla xwe bikêşe şadewo parmak bas şahit
tibtiv m su (çocuk dilinde)
ticaret m 1. ticaret, tecim (türlü ürün ve mal satıp alma) 2. ticaret (kazanım amacıyla yapılan alım satım etkinliği) 3. ticaret (bu etkinlikle ilgili bilim)
ticaretgeh m ticaretgâh, tecim evi
ticaretxane m ticarethane, tecim evi
ticarî rd 1. ticarî, tecimsel 2. tücardan alışveriş sonundan alınan ağa payı
tif m 1. tükürük 2.b tüh
tif kirin l/gh tükürmek
tif kirin devê hev birbirinin ağzına tükürmek (bir sorunda, bir olayda sözleşmiş gibi, ağız birliği yapanlar için)
tif kirin navê içine tükürmek
tifal rd 1. tıfıl 2. mec zavallı
tifaq m birlik, itifak (birleşmi, bir arada olma durumu, vahdet) * tifaqa neteweya me pir girîng e milletimizin birliği çok önemlidir
m 1. kaza 2. olay, hadise
tifaq çêkirin birlik oluşturmak
tifaq jê qewimîn 1) elinden kaza çıkmak 2) birinden kötülük gelmek
tifaq ji destê (yekî) qewimîn elinden kaza çıkmak
tifaq kirin l/gh kaza yapmak
tifaqa ji nişka ve (an jî nedîtî) görünmez kaza
tifaqa mirovan çiya werdigerîne insanlar birlik oldumu dağları bile devirir
tifaqdar rd birlikli, itifaklı
tifaqkirî rd kazalı (kaza geçirmiş olan)
tifaqkirin m kaza yapma
tifdank m tükürük kabı
tifî b tu, tüh
tifî hey tu sana
tifî hey li te tuh sana, yuh sana
tifî li te be tuh sana
tifik m 1. ocak 2. ocağın ön kısmı
tifikşên rd şen ocaklı (dumanı tütün, işleri yolunda olan)
tifil rd tıfıl, küçük çocuk
tifing tüfek.
bnr tiving
tifiqandin m 1. kaza yapma 2. olay çıkarma
l/gh 1. kaza yapmak 2. olay çıkarmak
tifiqîn m 1. kaza olma 2. olay olma
l/ngh 1. kaza olmak 2. olay olmak
tifkirin m tükürme
tifl bnr tifil
tifre m tafra, çalım, kurum
tifrî (i) m koza
tifrî (ii) m kav, yılan kavı
tifsî bnr tepsi
tiftifandin m bezeme, süsleme
l/gh bezemek, süslemek
tiftifîn m bezenme, süslenme
l/ngh bezenmek, süslenmek
tiftîk m tiftik
tiftikandin m bezeme, süsleme, süsleyip püsleme
l/gh bezemek, süslemek, süsleyip püslemek
tiftikîn m bezenme, süslenme, süsleyip püslenme
l/ngh bezenmek, süslenmek, süsleyip püslenmek
tifû b tuh
tifû li te be tuh sana
tihêl ant/m 1. dalak
tihêl (i) m böğür
tihêl girê dan l/bw 1. küplemek 2. dalak büyütmek (sıtmadan dolayı)
tihêla reş dalak
tihêlgirêdan m 1. küpleme 2. dalak büyütme (sıtmadan dolayı)
tihêlrabûn m küpleme
tihn bnr têhn
tihnûşik m boyun ağrısı
tihok dağdağan.
bot/m 1. dardağan (Milium eêusum) 2. dardağan (bu ağacın yemişi)
tihtavik bot/m nane (Mentha piperita)
tihûk n kaymak (sütün ve yoğurdun yüzeyinde zar durumunda toplanan yağlı katman)
tije rd 1. dolu (boş karşıtı) 2. dolu (bir yerde sayıca çok) * li çiya kew tije ne dağda keklik dolu 3. dolu (boş yeri yok, her yeri tutulmuş) * erebeya tije dolu araba 4. dolu (iş, uğraş, olay vb. için; çok olan) 5. dolu (ateşli silâhlar için, içinde atılacak mermisi olan) * demançe tije ye, hay jê be tabanca doludur, dikkat et 6. dolgun (öfke, kızgınlık gibi duygularla dolu) * ji miftî têr tije ye müftüye karşı adamakıllı dolgundu 7. dolgun, evinli (ekin taneleri için) 8. dolgun, etli * ew keçik ji xwişka xwe tijetir e bu kız kız kardeşinden daha dolgun 9. mec dolu (birikimli) 10. dolu, yüklü * vê carê bernameya me tije ye programımız bu sefer çok yüklü 11. içli (sebze ve meyveler için) 12. çalı gibi (sık sık ve sert saç ve sakal) 13. tıklım tıklım * hundirê dukanê ji eşyayan tije bû dükkanın içerisi tıklım tıklım eşya dolu 14. tıklım tıklım (çok kalabalık) 15. buğulu buğul * çavên wî yên şîn tije bûn mavi gözleri buğulu buğulu idi
tije bûn l/ngh 1. dolmak 2. dolmak (bir yere iyice yayılmak, kaplamak) * birk bi dev re tije av bû havuz ağzına kadar su ile doldu 3. dolmak (bir yerde pek çok kimse toplanmak) * meydan bi mirovan tije bû meydan insanla doldu 4. dolmak (sabrı tükenip öfkesi taşacak duruma gelmek) 5. kaplamak (duygular için, doldurmak)
tije bûn û di ser de qelibîn dolup taşmak
tije kirin l/gh 1. doldurmak (dolu duruma getirmek) 2. doldurmak (bildirge, çizelge, fiş gibi basılı kâğıtların boş yerlerini tamamlamak) * cihê vala yên fatûrayê tije bike faturanın boş yerlerini doldur 3. mec doldurmak, kurmak (birini başkası için kötü düşünecek duruma getirmek, kurmak (başkalarına karşı öfkelendirmek) * ez baş pê bawer im ku wê şevê jina wî ew tije kiriye o gece, karısının onu doldurduğuna eminim 4. doldurmak (ses, koku için; yayılıp kaplamak) * bêhna xwarinê ode tije kiriye odayı yemek kokusu doldurmuş 5. doldurmak (belli bir süreyi kaplamak, almak) 6. kaplamak, sarmak, boğmak * roniya ampûlê ode tije kiribû ampulün ışığı odayı tamamen boğmuştu
tije ye heta bi dev re ağzına kadar, imanına kadar, tıka basa
tijebûn m 1. dolma 2. dolma (bir yere iyice yayılma, kaplama) 3. dolma (bir yerde pek çok kimse toplanma) 4. dolma (sabrı tükenip öfkesi taşacak duruma gelme) 5. kaplama (duygular için, doldurma)
tijebûyî rd 1. dolmuş olan 2. yüklü (bir şeyden üzerinde çok bulunan) * min ew di rewşeke tijebûyî de dît onu sitem yüklü bir şekilde gördüm
tijebûyîn m 1. doluş 2. doluş (bir yere iyice yayılma, kaplayış) 3. doluş (bir yerde pek çok kimse toplanış) 4. doluş (sabrı tükenip öfkesi taşacak duruma gelme) 5. kaplayış (duygular için, dolduruş)
tijefehm rd 1. idrak sahibi, anlayışlı 2. zeki, keskin zekâlı
tijeker rd doldurucu
tijekirî rd dolu, doldurulmuş olan
tijekirin m 1. doldurma (dolu duruma getirme) 2. doldurma (bildirge, çizelge, fiş gibi basılı kâğıtların boş yerlerini tamamlama) 3. mec doldurma, kurma (birini başkası için kötü düşünecek duruma getirme, kurma (başkalarına karşı öfkelendirme) 4. doldurma (ses, koku için; yayılıp kaplama) 5. doldurma (belli bir süreyi kaplama, alma) 6. kaplama, sarma, boğma 7. dolum
tijetî m doluluk
tijî bnr tije
tijî bûn dolmak.
bnr tije bûn
tijî kirin doldurmak.
bnr tije kirin
tijîfehm bnr tijefehm
tijîtî bnr tijetî
tijtijok bot/m bir tür ot
tik dikiş yeri.
tik (i) m tıkır
tik (ii) rd 1. dik 2. amudî
tik û tenê rd/h yapayanlız
tika m rica
tika jê kirin (birinden) ricada bulunmak (veya birinden rica etmek)
tika kirin rica etmek.
l/gh 1. rica etmek 2. dilemek, istirham etmek * ez tika dikim ku muemeleyên pêdivî bên kirin gerekli işlemlerin yapılmasını dilerim
rica etmek
tikadar nd/nt ricacı
tikakar nd/nt ricacı
tikaker nd/nt ricacı
tikakirin m 1. rica etme 2. dileme, istirham etme
tikandî rd gergin
tikandin (i) m 1. tıklatma 2. tıkırdama
l/gh 1. tıklatmak 2. tıkırdamak
tikandin (ii) m germe
l/gh germek* defê zêde netikîne tu dê biqetînî daholu fazla germe kopartacaksın
tikane h dikine, dikme, amut, dik durumda
tikatî m dikey
tikayî m ricalık
tiketik m kahkaha
tiketik (ii) m tıkır tıkır
tiketik jê çûn kahkaha atmak
tikfir m helikopter
tikî tarî rd kapkaranlık
tikî tenê rd yapyanlız
tikîn (i) m 1. tıklama 2. tıkırdama
l/ngh 1. tıklamak 2. tıkırdamak
tikîn (ii) m gerilme
l/ngh gerilmek * zikê wî tikiyaye karnı gerilmiş
tikînî m tıkırtı
tikînî jê anîn l/bw tıkırdatmak
tikînî jê birin l/bw tıkırdatmak
tikînî jê çûn l/bw tıkırdamak
tikm m doruk
tiktenê rd yapayalnız
rd yapayanlız
tiktik bnr tiketik
tiktikandin m tıklatma
l/gh tıklatmak
tiktikîn m tıklama
l/ngh tıklamak
tiktikok zo/m ağaçkakan (Picus)
til n 1. göbek 2. alt karın
m dalma
göbek vermek
til (i) biy/n bez, gudde
til (ii) erd/n 1. tepe * derketibû serê til û dikir gazî tepeye çıkıp bağırıyordu 2. höyük, kurgan, tümsek
til (iv) m parmak
til (v) m tane * tila tirî üzüm tanesi
til dan l/gh göbek vermek
tila çav ant/nd göz bezesi
tilam m belâ * em ketine tilama wî onun belâsına düşmüşüz
tilandin m yuvarlama
l/gh yuvarlamak
tilank m bayır, iniş aşağı
tilbe kirin l/gh uğramak, sığınmak
tildan m göbek verme
tildank m yüksük
tilêr m araba kasası
tilexink m toprağı kaymış yamaç
tilh m yuvarlak beze
tilî m 1. parmak (hem el hem de ayak parmakları için) 2. parmak, inç, pus (uzunluk ölçüsü için) 3. parmak (3 cm kadar olan uzunluk ölçüsü için) 4. parmak (el parmağının eni kadar) * gere meriv şivikê du tilî kin bike değneği iki parmak kısaltmalı 5.rd parmak (koyu sıvılara daldırıp çıkarılınca parmağa bulaşan miktar) * tiliyek hingiv bir parmak bal 6. mec parmak (bir işe karışmış olma ilgisi) * tiliya wê di vî tiştî de heye onun bu işte parmağı var
tilî (...) kirin -e dalmak * min xwe tilî golê kir göle daldım
tilî alastin küçük çıkar elde etmek
tilî avêtin (yekî) argo (birini) parmaklamak
tilî bêhn kirin parmağını koklamak, tahminde bulunmak
tilî lê xistin (an jî dan) (bir yere) parmak basmak (imza yerine)
tilî pê danan benzerleri arasında birine karar vermek
tilî pê re xwarin iştahla yemek
tilî rakirin l/gh 1. parmak kaldırmak, söz hakkı istemek 2. tehdît etmek
parmak kaldırmak, söz hakkı istemek
tilî tê re kirin l/bw parmağını daldırmak (veya batırmak), parmaklamak
parmağını daldırmak (veya batırmak), parmaklamak * tiliya xwe di hingiv re kir balı parmaklardı
tilî tilî parmak parmak
tilî û pêçiyên (yekî) mîna mûmên rêtî ne kalem parmaklı
tilîa xwe pê re xwarin parmaklarını (birlikte) yemek
tilîdirêj (i) rd 1. uzun parmaklı 2. mec hırsız
tilîdirêj (ii) m gelin parmağı (üzüm türü)
tilif m tortusu, telve
tilifandin m telef etme
l/gh telef etme
tilifîn m 1. telef olma 2. küçük çocuk ölme
l/ngh 1. telef olmak 2. küçük çocuk ölmek
tilîfir rd muzır ve cesur
tilîfirî b parmağı kırılısıca (anlamında beddua)
tilîfîsk m fiske
tilihk m yüksük
tilik höyük, öbet (taş vb.)
m öbek
tilîk m parmak (hem el hem de ayak parmakları için)
tilik (i) n 1. tepe, tepecik * tilikê darê ağacın tepesi 2. höyük 3. uç, doruk * tilikê çiyê dağ doruğu 4. ibik * tilikê dîk horoz ibiği
tilik (ii) m 1. parmak, parmakcık 2. yüksük
tilik (iii) n cıngıl, şıngıl, salkımcık (küçük üzüm salkımı) * tilikê tirî üzüm şıngılı
tilîk li qûnê ketin (biri) fitili almak
tilîk tê re kirin l/bw parmağını daldırmak (veya batırmak), parmaklamak
tilik tilik öbek öbek
tilîka babelîçkê nd yüzük parmağı
tilîka beranê nd baş parmak
tilîka dirêj nd ortancı parmak
tilîka eşhedê nd şahadet parmağı
tilîka îşaretê nd işaret parmağı, şahadet parmağı
tilîka mezin nd baş parmak
tilîka navîn ant/nd orta parmak, ortancı parmak
tilîka qereqûçkê nd serçe parmağı
tilîka qilîçê nd küçük parmak, serçe parmağı
tilîkêş lşk/m tetik ((ateşli silahları ateşlemek için çekilen küçük manivelâ)
tilîlî m zılğıt
tilîlî kirin l/gh zılğıt çekmek
tilîlîkirin m zılğıt çekme
tilim n 1. tulum (göğüs ve pantolon bölümü bitişik giysi) 2. mzk tulum
tilimê xewê uyku tulumu
tiling m kancık
tilînîgarî m parmak izi
tilînivîs m daktilo
tilîpantk m fiske
tilîper eğreltiotu.
bot/m eğrelti otu (Dniopteris filix-mas)
tilîpisk bnr pîrepindik
tilîrakirin m 1. parmak kaldırma, söz hakkı isteme 2. tehdît etme
tilîşewitî ekmek ve pekmez şerbeti ile yapılan bir tür tatlı
tilîşimşatî rd kalem parmaklı
tilism m tılsım
tilismat m tılsım
tilismavî rd tilismvarî
tilismî rd tılsımlı
tilîvank m yüksük
tilixandin m kokuşturma
l/gh kokuşturmak
tilixîn m kokuşma
l/ngh kokuşmak
tilîya (yekî) di her qulî de bûn bin tarakta bezi olmak
tilîya (yekî) di karekî de hebûn (bir işte) eli olmak
tilîya (yekî) di kuştinxwaziyê de hebûn suikastta parmağı olmak
tilîya (yekî) hilpekîn parmağı kanamak
tilîya (yekî) tê de hebûn (bir işte) parmağı olmak, rolü olmak, (bir işte) eli olmak * tiliya wî di mirina Ahmed de heye Ahmet’in ölümünde onun eli var
tilîya (yekî) tê de heye (bir işte) parmağı var
tilîya babelîçkê yüzük parmağı
tilîya beranê ya pê ayak baş parmağı
tiliya beranekê nd baş parmak
tilîya beranekê (an jî beranê) baş parmak
tiliya beranî nd baş parmak
tilîya beranî baş parmak
tiliya biçûk m küçük parmak, serçe parmağı
tilîya biçûk küçük parmak, serçe parmağı
tilîya di qulan de her şeye burnunu sokan
tilîya di qulan de wê rojek mar pê vede her işe burnunu sokanın başına mutlaka bir iş gelir
tiliya dirêj ant/nd orta parmak
tilîya dirêj orta parmak
tiliya eşhedê nd şahadet parmağı, işaret parmağı
tilîya eşhedê şahadet parmağı, işaret parmağı
tiliya girdekê nd baş parmak
tilîya girdekê baş parmak
tilîya gustîlkê yüzük parmağı, adsız parmak
tiliya gustîrkê nd adsız parmak, yüzük parmağı
tiliya îşaretê nd işaret parmağı, şahadet parmağı
tilîya îşaretê şahadet parmağı
tilîya ku bikeve qulan wê mar pê vede her işe burnunu sokanın başına mutlaka bir iş gelir
tilîya ku di qulan de be wê mar pê vede her işe burnunu sokanın başına mutlaka bir iş gelir
tilîya ku şe’r (an jî şerîet) jê bike xwîn jê nayê şeriatın kestiği parmak acımaz
tiliya mezin ant/nd baş parmak
tilîya mezin baş parmak
tilîya mezin a pê ayak baş parmağı
tilîya navçe orta parmak.
tiliya navîn ant/nd orta parmak
tilîya navîn orta parmak
tiliya nîşandanê nd işaret parmağı
tiliya nîşandekê nd işaret parmağı
tilîya nîşandekê (nîşanê an jî nîşandanê) işaret parmağı
tiliya nîşanê nd gösterme parmağı
tiliya qilîçê nd küçük parmak
tilîya qilîçê küçük parmak
tilîya şimşalî kalem parmak
tiliya xanimê nd kedi dili (bir tatlı türü)
tilîya xwe bilind kirin parmak kaldırmak, parmağını kaldırmak
tilîya xwe di çav re nake çok tembel olma
tilîya xwe lê hilkirin birini tehdit etmek
tilîya xwe lê xistin (an jî dan) (bir yere) parmak basmak (imza yerine)
tilîya xwe pê nekirin parmağını bile kıpırdatmamak (veya oynatmamak)
tilîya xwe tê re kirin parmaklamak * tiliya xwe di hingiv re kir balı parmaklardı li ser
tilîya xwe zîzikandin avucunun içine almak
tiliya zeynebê nd bir tür üzüm
tilîya zeynebê bir tür üzüm
tilîyek bir parmak (parmak ucuyla alınan miktar veya parmak ucuyla alarak) * tiliyek hingiv bide min, ez li tehma vî binêrim bir parmak bal ver de, tadına bakayım
tilîyên (yekî) mîna mûmên rêtî ne kalem parmaklı
tilîyên xwe pê re xwarin iştahla yemek
tilm etrafına göre yüksekçe olan yer (genel olarak toprak parçası). göt. popo. kaba et.
tilm (i) erd/n 1. tepe 2. tümsek, höyük
tilm (ii) m 1. popo, kaba (kuyruk sokumunun iki yanındaki şişkin yer) 2. kalça, kaba et
tilm (iii) m buğday için 24 kilo, arpa için 20 kiloya tekabul eden bir tahıl ölçüsü birimi
tilmezin rd iri göbekli
tilmik m tepecik, höyük
tilmist n cıngıl, şıngıl, salkımcık (küçük üzüm salkımı)
tilmix n tırmık
tilmqûn m popo
tilnerm rd/nt sakar (kimse)
tilnermî m sakarlık
tilol (i) m balçık
tilol (ii) m yuvarlanma
tilol bûn l/ngh yuvarlanmak
tilol kirin l/gh yuvarlatmak
tilolbûn m yuvarlanma
tilolbûyîn m yuvarlanış
tilolek m muhallebi
tilolik m muhallebi
tilolkirin m yuvarlatma
tilolok m muhallebi
tiloqanî bnr qilopanî
tilor but.
m yuvarlanma
tilor (i) ant/m 1. kalça 2. popo, kıç
tilor (ii) m balçık, sulu çamur
tilor bûn l/ngh yuvarlanmak
tilor kirin l/gh yuvarlamak
tilorbûn m yuvarlanma
tilorbûyîn m yuvarlanış
tilorkirin m yuvarlama
tilormezin rd iri kalçalı, kıçı büyük
tilotêzik m fiskiye
tilotêzk m fıskiye, su püskürtme borusu
tilp tortu.
m tortu, telve
tilpekî m tökezleme, tökezme
tilpekî bûn l/ngh tökezlemek, tökezmek
tilpekîbûn m tökezleme, tökezme
tilpeyvîn m peltek konuşma
tilpik m tapa
tilpika kor kör tapa
tilq bnr dilq
tilqe m perende, takla
tilqe avêtin takla atmak, perende atmak
tilsim m tılsım
tiltik m uç (bir şeyin uç kısmı) * tiltika dara sêvê dalın en uc noktası
tiltilandin m sallama
l/gh sallamak
tiltilîn m sallanma
l/ngh sallanmak
tiltivîk zo/m kumru (Streptopelia)
tilûr (i) m popo, kalça, kıç
tilûr (ii) bnr teyr û tilûr
tilûrî zo/nd bir tür kuş
tilwar m tırpan
tilyak haşhaş.
bnr tiryak
m uyuçturucu (uyuşturucu maddeleri için)
tilyakfiroş nd/nt uyuşturucu satıcısı
tilyakfiroşî m uyuşturucu satıcılığı
tim hep, daima, sürekli.
rd sürekli, daim, daima, hep, sürekli olarak * tim tu dikî hep sen yapıyorsun * ez tim li te diramim hep seni düşünüyorum
n isteme
tim hesinê xwe kutan dediğim dedik
tim jê hatin xeberdan der oğlu der
tim û car sıralı sırasız
tim û daîm sürekli olarak, biteviye, bitevi
tim û tim sürekli, sık sık, durmaksızın
tim û tim çêlek nayê dotin, her gotin nayê gotin herşey herzaman söylenilmez
tima hasis, çıkarcı.
rd 1. aç gözlü 2. cimri, var yemez
tima bûn l/ngh cimrileşmek
timabûn m cimrileşme
timabûyîn m cimrileşiş
timahî m 1. aç gözlülük 2. cimrilik
timahî fenahî ye aç gözlülük fenalıktır
timahî kirin l/gh pintilik yapmak
timahîkirin m pintilik etme
timakar rd temahkâr
timam bnr temam
timanî rd sürekli, daim, ebedi
timatî m 1. aç gözlülük 2. cimrilik
timatî di ber her tiştî de dibe di bir zanînê de nabe her şey için cimrilik olur da bilgi (veya bilim) için olmaz
timatî kirin cimrilik etmek
timatîk bnr otomatik
timayî m 1. aç gözlülük 2. cimrilik
timayî (ii) rd daimî
timayî bi meriv gû dide xwarin keçiyi yardan uçuran bir tutam ottur
timayî kêmahî (an jî kêmayî) ye az tamah çok ziyan getirir
time h daima
timê (yekî) li ser (...) hebûn birini istemek, ona meyilli olmak
timê (yekî) yek kişandin birini istemek, ona meyilli olmak
timen on bin.
timî rd 1. daimî, sürekli, kalıcı 2. h temelli, sürekli olarak 3. m süreklilik
timî bûn l/ngh daim olmak
timî kirin l/gh daim etmek (veya eylemek)
timîbûn m daim olma
timîdom daimi, sürekli.
timik (i) h 1. sürekli, daima 2. sürekli olarak, sık sık * gundî hema timik li hev dixistin köylüler sık sık kavga ediyorlardı
timik (ii) n hotoz
timikî m 1. süreklilik 2. h sıkça, sürekli olarak * ez û ew em timikî rastî hev dihatin onunla sıkça karşılaşırdım
timîkirin m daim etme (veya eyleme)
timiksor rd kırmızı hotozlu
timşêt m hal, görünüş, tavır
timtêl m 1. hâl, durum, vaziyet 2. fizik (kişinin fiziki örünüşü) 3. kılık, kıyafet
timur ant/m tümör
timzindî rd ölümsüz, sonsuza dek yaşayan
tin m çömme
tinawir rd 1. canlı, canlı varlık 2. canevar
tinaz alay.
n alay (bir şeyle eğlenme, onu küçümseme)
tinaz kirin alay etmek
tinaz pê kirin l/bw (birini) alaya almak, tiye almak, gırgıra almak (veya getirmek), (biriyle) alay etmek, dalga geçmek, eğlenmek * divê mirov tinazan bi bi kesî neke insan kimseyle eğlenmemeli
tinaza sergirtî nd istihza, gizli alay
tinaza veşarî nd istihza, gizli alay
tinazên xwe pê kirin (biriyle) alay geçmek, alaya almak, tiye almak, (birini) makaraya almak
tinazewer rd alaylı
tinazî m alay (bir şeyle eğlenme, onu küçümseme)
tinazî (yekî) kirin (birini) taklit ederek tiye almak
tinazî pê kirin kıtıra almak
tinaziya reş nd kara mizah
tinazîya reş kara mizah
tinazîyên xwe pê kirin (biriyle) alay etmek, (birini) alaya almak
tinazker rd alaycı, alaylı (küçümseyen, alay eden)
tinazkerî m alaycılık
tinazok rd alaycı, alaylı (küçümseyen, alay eden)
tinazokî rd alaysı
tinazwer rd alaylı
tind m çömelme
tind bûn l/ngh çömmek
tind dan l/gh çömelmek
tind kirin l/gh çömelmek
tindbûn m çömme
tindik m çömelme
ting m tıngır
ting (ii) n kazık
ting (iii) m çöplük, çöp yeri, fışkılık, süprüntülük, mezbele, kemrelik
ting û ming tıngır mıngır
tingandin m tıngırdatma, dımbırdatma
l/gh tıngırdatmak, dımbırdatmak
tingeting m 1. zımbırtı (telli bir çalgıyı acemice çalarak çıkarılan çirkin ses) 2. h tıngır tıngır
tingeting jê anîn l/bw tıngırdatmak
tingeting kirin l/gh tıngırdatmak, zımbırdatmak
1) tıngırdamak 2) tıngır mıngır etmek
tingetingkirin m tıngırdatma, zımbırdatma
tingî m 1. tıngırtı 2. gök gürlemesi
tingî û ringî gök gürlemesi
tingijandin bnr tengijandin
tingijîn bnr tengijîn
tingîn m 1. tıngırdama 2. fîz tını, tınnet
l/ngh tıngırdamak
tingînî m tıngırtı, zımbırtı (telli bir çalgıyı acemice çalarak çıkarılan çirkin ses)
tingînî jê anîn l/bw tıngırdatmak
tingînî jê hatin l/bw tıngırdamak
tingînî kirin l/ngh tınlamak, dımbırdatmak
tingînîkirin m tınlama, dımbırdatma
tingting m dımbırdama
tingting kirin l/gh dımbırdatmak
tingtingkirin m dımbırdatma
tinî mzk tını
tinînî b oynarken, oynaşırken çıkarılan çoşku nidası
tintêl bnr timtêl
tinuj m çömme
tinuj dan l/gh çömmek
tip (i) m pıt (çok küçük bir nesnenin bir şey üzerine düştüğünde çıkardığı ses)
tip (ii) bnr tib
tip û tal bomboş.
tipa m tapa, tıpa
tipakêş m tirbuşon
tipetip h pıt pıt, patıd patır
tipik m nokta
tipîsk bnr peşk
tipîteng rd dapdar
tipîtengok rd dapdaracık
tiprast rd dimdik
tiptal rd bomboş, tamtakır * rê êvaran tiptal e yol akşamları bomboş oluyor
tiptarî rd 1. kapkaranlık 2. kopkoyu
tiptazî rd çırçıplak, çırılçıplak, dımdızlak
tiptazîtî m çırçıplaklık, çırılçıplaklık
tiptemam h tıpatıp
tiptenê rd/h yapayanlız
tipteng rd dapdar
tiptengok rd dapdaracık
tiptenha rd ıpıssız
tiptenik rd ipince
tipteze rd taptaze
tiptije rd dopdolu
tiptîk rd dimdik
tiptipîn m pıt pıt etme
l/ngh pıt pıt etmek * dilopê baranê ditiptipin yağmur damlaları pıt pıt ediyordulardı
tiptûj (i) rd apacı
tiptûj (ii) rd sipsivri * pênûsên ku serê wan tiptûj in ucları sipsivri kalemler
tipûnû rd yepyeni
tipûtal rd bomboş
tipûtenê rd/h yapayanlız
tipxane m eczane
tiq m tık
tiqal m kabuk (hayvanı dıştan saran örtü, kavkı)
tiqal girtin kabuk bağlamak veya tutmak
tiqalê (...) jê kirin kabuğunu soymak
tiqalik mat/m daire (bir çemberin içinde kalan düzlem parçası)
tiqetiq m kahkaha, kıkırdama
tiqetiq jê çûn kahkaha atmak
tiqetiq kirin l/gh kıkırdamak
tiqetiqkirin m kıkırdama
tiqtiq m kahkaha
tiqtiq jê çûn kahkaha atmak
tiqul m 1. ağırlık, yük 2. rz vurgu
tiqûtenê rd/h yapayanlız
tir m 1. osuruk (seslice olanı) 2. yellenme, carta
tir (ii) m uçurum
tir di devê (yekî) de nesekinîn ağzında bakla ıslanmamak
tir jê berdan argo (birini) sıkıştırmak (köşeye sıkıştırmak)
tir kirin l/gh osurmak
tir li ku das li ku dam üstünde saksağan, vur beline kazmayı
tir pê ketin osurmaya başlamak
tir şeqandin çok sesli osurmak
tir tê de nesekinîn ihtiyarlaşmış olmak
tira (yekî) hatin osurası gelmek
tirab m toz, tozan
tirabêlk m tozan
tirad müsabaka, maç, yarışma.
tiraf sıcak kül, köz.
m 1. ateş külü 2. ak kor, dinleme halindeki kor ateş a mirmor sıcak ateş küzü
tirafbûnî m ak korluk
tirafe m köz
tiral rd tembel
tiral bûn l/ngh tembelleşmek
tiral kirin l/gh tembelleştirmek
tiral tiral tembel tembel
tiralane rd/h tembelce
tiralbûn m tembelleşme
tiralbûyîn m tembelleşiş
tirale bnr tiral
tiralî m tembellik
tiralî bûn l/ngh tembelleşmek, miskinleşmek
tiralî kirin tembellik yapmak
tiralîbûn m tembelleşme, miskinleşme
tiralkirin m tembelleştirme
tiralxane m miskinler tekesi
tirampe değiş tokuş.
tiran bakır su tası.
rd alaycı, şakacı
tirandin l/gh (argo) sikmek, düzmek * bitirînê 75 parçala 74
tirane m 1. şaka, lâtife 2. alay (bir şeyle öğlenme, onu küçümseme) 3. parodi, komedi
tirane kirin l/gh 1. şaka yapmak, lâtife yapmak 2. alay etmek
1) şaka yapmak, lâtife yapmak 2) alay etmek
tirane pê kirin l/bw 1. (biriyle) alay etmek, dalga geçmek, (birini) alaya almak, gırgıra almak (veya getirmek), tiye almak 2. (biriyle) eğlenmek * divê mirov tiraneyan bi bi kesî neke insan kimseyle eğlenmemeli
1) (birine) şaka etmek 2) (biriyle) alay etmek
tiranebaz nd/nt şakacı
tiranebazî m şakacılık
tiraneên xwe pê kirin (biriyle) alay etmek (veya geçmek), (birini) alaya almak
tiraneker nd/nt 1. şakacı, lâtifeci 2. alaycı 3. komik
tiranekerî m 1. şakacılık 2. alaycılık 3. komiklik
tiranekirin m 1. şaka yapma, lâtife yapma 2. alay etme
tiranenivîs nd/nt parodi yazarı
tiranepêker nd/nt 1. şakacı, lâtifeci 2. alaycı
tiraneyî rd 1. şakavarî 2. komik
tirar n 1. kap kacak 2. tas
tirarek bnr tedarik
tiraş bnr traş
tirat m yarış, yarışma
tirat kirin l/gh yarışmak
1) yarış etmek 2) yarışma yapmak
tirat pê dan kirin yarıştırmak
tiratker nd/nt yarışçı, yarışmacı
tiratkerî m yarışçılık, yarışmacılık
tiratkirin m yarışma, yarış yapma
tirawî m kangren
tirawî bûn l/ngh kangrenleşmek
tirawîbûn m kangrenleşme
tirb türbe.
m 1. türbe 2. mezar
tirba wurşedar mozele
tirbe m türbe
tirbis rd gelişi güzel sulama
tirbît rd tanış, tanıdık
tirbuşon m tirbuşon
tirçik m çifte (at, katır ve eşeğin arka ayaklarıya vuruşu, tekme)
tirçik avêtin l/gh çifte atmak
tirdevk rd boşboğaz, çanak ağızlı (saklaması gereken şeyleri söyleyiveren, sır saklamayan)
tirdevkî m 1. boşboğazlık 2.rd çanak ağızlı, ağzında bakla ıslanmayan
tirdevkî bûn ağzında bakla ıslanmamak
tirdevkî kirin boşgoğazlık etmek
tirdîn rd 1. delişmen, deli bozuk, delice, zıpır 2. dangalak
tirdînî rd/h 1. delişmence, zıpırca 2. dangalakça
tirdînik rd 1. delişmen, deli bozuk, delice, zıpır 2. dangalak
tirdînikî rd/h 1. delişmence, deli bozukça, zıpırca 2. dangalakça
tirdîniktî m 1. delişmenlik, deli bozukluk, zıpırlık 2. dangalaklık
m 1. delişmenlik, deli bozukluk, zıpırlık 2. dangalaklık
tirdîniktî kirin 1) delişmenlik yapmak, zıpırlık yapmak 2) dangalaklık yapmak
1) delişmenlik yapmak, zıpırlık yapmak 2) dangalaklık yapmak
tirdînk bnr tirdînik
tirdînkî rd/h 1. delişmence, deli bozukça, zıpırca 2. dangalakça
tirê başka.
nd zanetme * ji te tirê zanediyorum ki
tiredîn rd 1. delişmen, hoppa, zıpır 2. dangalak 3. salak, kaba adam, yol iz bilmez kimse
tiredînî rd/h 1. delişmence, deli bozukça, zıpırca 2. dangalakça 3. m delişmenlik, dangalaklık 4. salaklık
tiredînî bûn l/ngh 1. zıpırlaşmak 2. dangalaklaşmak 3. salaklaşmak
tiredînîbûn m 1. zıpırlaşma 2. dangalaklaşma 3. salaklaşma
tiredînîbûyîn m 1. zıpırlaşış 2. dangalaklaşış 3. salaklaşış
tiredînik rd 1. delişmen, hoppa, zıpır 2. dangalak
tiredînikî rd/h 1. delişmence, deli bozukça, zıpırca 2. dangalakça
tiredînîtî m 1. delişmenlik, deli bozukluk, hoppalık, zıpırlık 2. dangalaklık
tiredînîtî kirin 1) delişmenlik yapmak, hoppalık etmek (veya yapmak), zıpırlık yapmak 2) dangalaklık yapmak
tiredînk bnr tiredînik
tiredînkî rd/h 1. delişmence, deli bozukça, hoppaca, zıpırca 2. dangalakça 3. salakça
tirehol rd zırdeli, zıpır
tireholî m zırdelilik, zıpırlık
tirek rd 1. osurgan, yelli, çok yellenen 2. argo kabadayı, caka satan kimse
tirek û deh tir li ba tirekan yek e yalancılar için az veya çok yalan atmaz pek önemli değil, utanmak nedir bilmemek
tirekî m osurganlık
tirên (yekî) li cihê germ hatin çoban kulübesinde padişah rüyası görmek
tirên guran jê berdan argo (birini) fena halde sıkıştırmak
tireq nd tırak
tiretir h 1. tıngır mıngır (yavaş düzenli bir biçimde yol alındığını belirtmek için kullanılır) 2. argo zar zor (bir işin veya durumun zor olduğunu anlatmak için)
tirevir nd saçma sapan
tirevirî m saçma sapanlık
tirf rd 1. taze 2. körpe (bitki için) 3. körpe (genç, yeni yetişmiş)
tirfî m 1. taze 2. körpelik
tirfîtî m 1. taze 2. körpelik
tirfokî rd 1. tazece 2. körpece, körpecik
tirgir rd/argo kibirli
tirh bnr terh (III)
tirhêw nd/rd zırva
tirhêwî m zırvalık
tirhik bnr terhik
tirî üzüm.
üzüm; vitis vinifera
bot/n üzüm
tirî (i) m dolu (yağış için)
tirî bixwe li rez mepirse üzümünü ye de bağını sorma
tirî bûn helaw üzüm erişmek
tirî li tirî dinêre dipije üzüm üzüme baka baka kararır
tirîçîn nd/nt üzüm devşiricisi
tirîçînî m üzüm devşiriciliği
tirîfiroş nd/nt üzümcü (satan)
tirîfiroşî m üzümcülük
tirîj bnr tîrêj
tirik m kornişon (turşuluk hıyar)
tirimbêl m otomobil
tirimpêl otomobil.
tirîn b zor, biraz zor * tirîn e tu dikarî zor yaparsın
tirinc bot/m 1. turunç (Citrus aurantium amara) 2. turunç (bu ağacın portakala benzeyen, suyu acımtırak meyvesi)
tirince bnr derence
tirincî n 1. turuncu 2. rd turuncu (bu renkten olan)
tirincî bûn l/ngh turunculaşmak
tirincîbûn m turunculaşma
tirincû bnr tirincî
tirîqurêf nd/nt üzüm devşircisi
tirîqurêfî m üzüm devşirciliği
tirîş gerekçe.
tirîşk m ışın
tirîşke m şimşek, çakın, çakım
tirîşkemasî zo/m torpil balığı (Raia torpedo)
tirîşm m tılsım
tirît m tirit (bir yemek türü)
tirix bj/m ishal
tirixandî rd bıktırılmış olan
tirixandin m bıktırma
l/gh bıktırmak
tirixî (i) rd bıkkın
tirixî (ii) rd ishalli
tirixî bûn l/ngh ishal olmak
tirixîbûn m ishal olma
tirixîn m bıkma, usanma
l/ngh bıkmak, usanmak
tirixînî m bıkkınlık
tirîyê belawela dimyat üzümü (seyrek ve yuvarlak taneli bir çeşit üzüm)
tirîyê çavga tilki kuyruğu (üzümü)
tirîyê çivîkan kuş üzümü
tirîyê dehlî keçi yemişi
tirîyê dims ağdalık üzüm
tirîyê eşqir çavuş üzümü
tirîyê havîngeh bir çeşit üzüm
tirîyê hesenî uzun taneli bir tür üzüm
tiriyê maran bot/nd ayı üzümü (Arbutus uva ursi)
tirîyê maran ayı üzümü (Arbutus uva ursi)
tiriyê mezrome nd misket üzümü
tirîyê mezrome misket üzümü
tirîyê nikulqijak (zeytî) bir çeşit üzüm
tiriyê pêçîdirêj nd gelin parmağı (üzüm türü)
tirîyê pêçîdirêj gelin parmağı (üzüm türü)
tirîyê pelhûrk bir çeşit üzüm
tirîyê qerqûş kuru üzüm yapılan bir üzüm çeşidi
tirîyê reşik bir çeşit üzüm
tiriyê rovî bot/m it üzümü, köpek üzümü
tirîyê rovî it üzümü, köpek üzümü
tirîyê sêrek (an jî şivanan) bir çeşit üzüm
tiriyê sincêrî nd Kürt üzümü
tirîyê sincêrî Kürt üzümü
tirîyê sorik bir çeşit üzüm
tiriyê xumrî nd kınalı yapıncak
tirîyê xumrî kınalı yapıncak
tirk nd/nt Türk
tirk bûn l/ngh Türkleşmek
tirk kirin l/gh Türkleştirmek
tirkandî rd Türkleştirilmiş olan
tirkandin m Türkleştirme
l/gh Türkleştirmek
tirkanî rd Türk usülü
m vücudu titreterek oynanan bir raks
tirkatî m Türklük
tirkbûn m 1. türkleşme 2. Türklük
tirkbûnî m Türklük, Türk oluş
tirker rd osurgan
tirkewarî rd/h Türklere özgü
tirkî m Türkçe
tirkî bûn l/ngh Türkçeleşmek
tirkî kirin l/gh Türkçeleştirmek
tirkîaxêv nd/nt Türkçe konuşan
tirkîbêj nd/nt Türkçe söyleyen sanatçı
tirkîbûn m Türkçeleşme
tirkîkirin m Türkçeleştirme
tirkîn m kütürtü (yürek sesi için)
tirkîn jê çûn pıt pıt atmak (korku ve heyecan gibi sebeple kalbi fazla çarpmak)
tirkîn ji nava (yekî) çûn beyninde şimşekler çakmak, sarsılmak, kafasından şimşek çakmak
tirkîn pê ketin yüreği küt etmek
tirkînî m Türklük
m kütürtü
tirkînî ji dilê (yekî) çûn yüreği küt etmek
tirkînî ji nava (yekî) çûn içi cız etmek
tirkînivîs nd/nt Türkçe yazarı
tirkînivîsî m Türkçe yazarlığı
tirkîparêz rd Türkçeci (Türk dilini savunan, koruyup kollayan)
tirkîparêzî m Türkçecilik
tirkirin m osurma
tirkistan m Türkistan
tirkistanî nd/nt Türkistanlı
tirkîtî m Türkçülük
tirkiye Türkiye.
m Türkiye
tirkîzan nd/nt 1. Türkolog 2. Türkçe bilen
tirkkirî rd Türkleştirilmiş kimse
tirkkirin Türkleştirme
tirkman Türkmen, Türk’e benzeyen.
nd Türkmen
tirkmanî m Türkmence
tirkmen bnr Tirkman
tirknas nd/nt Türkolog
tirknasî m Türkoloji
tirkolog nd/nt Türkolog
tirkolojî m Türkoloji
tirkperest rd/nt koyu Türkçü
tirkperestî m koyu Türkçülük
tirkwarî rd/h Türkvarî
tirkzan nd/nt Türkolog
tirkzanî m Türkoloji
tirlêç m verimsiz tarla
tirlî zo/m bir tür kuş
tirmaz n yaşlı koç (maz tırmaz oluyor)
tirmix m tırmık (kabartılmış toprağın taşını, çöpünü ayaklamak için kullanılan seyrek dişli, tarak biçiminde araç)
tirmix kirin l/gh tırmıklamak taraklamak (bağ, bahçe toprağının yüzünü tarakla düzeltmek)
tirmixkirin m tırmıklama, taraklama
tirnal rd genç, güzel
tirnînî b 1. şinanay, çifte telli 2. m düğün türküsü makamı
tirodanî zo/m Hint bülbülü
tiroît ant/m kalkan bezi
tirok rd avanak
tirokî rd avanakça
tirokîtî m avanaklık
tirol rd tembel
tirole rd tembel
tirole bûn l/ngh tembelleşmek
tirole tirole tembel tembel
tirolebûn m tembelleşme
tirolebûyîn m tembelleşiş
tirolekirin l/gh tembelleştirmek
m tembelleştirme
tiroletî m tembellik
tiroletî kirin tembellik
tirone nd/nt zıpır
tironetî m zıpırlık
tiror m yuvarlanma
tiror bûn l/ngh yuvarlanmak
tiror kirin l/gh yuvarlatmak
tirorbûn m yuvarlanma
tirorkirin m yuvarlatma
tiroş bnr tirûş
tirotî rd 1. rezil 2. alay konusu olmuş olan 3. reddedilmiş kimse
tirotî bûn l/ngh 1. rezil olmak 2. alay konusu olmak 3. reddedilmek
tirotî kirin l/gh 1. rezil etmek 2. alay konusu etmek 3. redetmek
tirotîbûn m 1. rezil olma 2. alay konusu olma 3. reddedilme
tirotîkirin m 1. rezil etme 2. alay konusu etme 3. redetme
tirotîtî m 1. rezillik, rezalet 2. alay konusu olmma hali veya durumu 3. reddedilmişlik
tiroviro rd 1. saçma sapan 2. eften püften, derme çatma (değersiz gereçlerle özensiz yapılmış) * xaniyekî tiroviro derme çatma bir ev 3. yaramaz (şey)
tiroviro peyîvî (axivîn, qise kirin an jî xeber dan) saçma sapan konuşmak
tirovirotî m 1. saçma sapanlık 2. eften püftenlik, derme çatmalık 3. yaramazlık
tirozî bot/m acur
tirp (i) bot/m 1. turp (Raphanus sativus) 2. turp (bu bitkinin etli, yenilen kökü)
tirp (ii) m tortu
tirpan m tırpan
tirpan kirin tırpanlamak.
l/gh tırpanlamak
tirpankêş nd/nt tırpancı (tırpanla ekin biçen kimse)
tirpankêşî m tırpancılık
tirpankirî rd tırpanlanmiş olan
tirpankirin m tırpanlama
tirs korku.
m 1. korku * ji ber tirsa ji dizan ez ranakevim hırsız korkusuyla yatmıyorum 2. korku (kaygı, üzüntü) * ji ber tirsa ku wê şaşî bike... yanlış yapar korkusuyla ... 3. psî korku
tirş ekşi.
rd 1. ekşi (ekşi olan şey) 2.nd/nt ekşi (bu tadı veren şey) * tirşa vê xwarinê zêde lê şikiyaye bu yemeğin ekşisi fazla kaçmış
n maya, hamur mayası * tirşê hevîr hamur mayası
tirs berdana dilan korku salmak
tirş bûn l/ngh 1. ekşimek (ekşi duruma gelmek) 2. ekşimek (mayalanmak) * hevîr tirş bûye hamur ekşidi 3. sirkeleşmek 4. ekşimek, turşu olmak (yiyecek bozulmak) 5. inek gibi hayvanların süt sağımının bitmesi
tirs dan l/gh korku vermek
tirs di (yekî) firandin (birine) gözdağı vermek (korkutmak, sindirmek)
tirs dijminê aqil e korku aklın düşmanıdır
tirş e eynî simaq (an jî lîmon) e limon gibi ekşi
tirs ew bûn korkulmak, kaygı duymak * tirs ew e ku firtûne rabe fırtınanın çıkacağından korkuluyor
tirs firandin l/gh korku salmak, terör estirmek
terör estirmek
tirs jê girtin -den korkmak, -den korkuya kapılmak
tirs jê re çêbûn korkuya kapılmak, paniğe kapılmak * têgihîşt ku ez dê pê re neçim, tirs jê re çêbû kendisiyle gelmiyeceğimi anlayınca paniğe kapıldı
tirs ketin nava (yekî) (birinin içine) korku düşmek
tirş kirin l/gh 1. ekşitmek 2. mayalamak
mayalamak
tirs kirin ser (...) terör estirmek
tirs kirin zikê (yekî) korku saçmak (veya salmak)
tirs kirin zikê xwe korkuya kapılmak
tirs lê çêbûn korkuya kapılmak
tirs lê firandin l/bw (birine) korku salmak
(birine) gözdağı vermek (korkutmak, sindirmek)
tirs lê peyde bûn korkuya kapılmak
tirs li balê tune bûn korku nedir bilmemek
tirs li her derî heye korku dağları bekler (veya aşırır)
tirs li ser (yekî) bûn (an jî hebûn) (biri) panikatağa benzer bir hastalığa sahip olmak
tirs şikandin korkuyu yenmek
tirs şkandin l/gh korkuyu yenmek
tirs tê firandin (birini) aşırı bir şekilde korkutmak, terör estirmek
tirs û suhn (an jî saw) korku, aşırı korku
tirsa (wî) ketin serê (birinden) kormak
tirsa (yekî) jê ew bûn -den korkusu olmak
tirsa (yekî) şikandin korkusunu gidermek
tirşa çûçê bot/nd yoğurt mayası yapımında kullanılan, çiği kaynatılarak yenen ilkbaharda yetişen bir ot
tirşa gayan bot/nd bir tür kuzu kulağı
tirsa ji bilndiyê bj yükseklik korkusu
tirsa ji cihê girtî bj kapalı yer korkusu
tirsa ji nûjeniyê psî yenilik korkusu
tirsa kabûs ketin ser (yekî) kâbus basmak (veya çökmek)
tirsa xwe kirin dilê (yekî) höt demek (birine) göz dağı vermek
tirsa xwe kirin ser (yekî) (birine) tırnak göstermek, korku vermek (veya salmak) ji
tirşahî m ekşilik
tirsan bi binê xwe de kirin korkudan altına etmek
tirsandî rd korkutulmuş
tirşandî rd ekşitilmiş
tirsandin korkutmak.
m 1. korkutma 2. korkutma, ürkütme (kaygıya düşürme) 3. ürkütme, ürkütüp kaçırma
l/gh 1. korkutmak * ew têr baş tirsandine onu iyice korkutmuşlar 2. korkutmak, ürkütmek (kaygıya düşürmek) * ev qewmîn me ditirsînin bu gidişat bizi korkutuyor * axaftina vî zilamî min ditirsîne bu adamın konuşmaları beni ürkütüyor 3. ürkütmek, ürkütüp kaçırmak
tirşandin m ekşitme
l/gh ekşitmek
tirsane h korkuca, korkuluca, korku verici bir şekilde
tirşayî m ekşilik
tirşbûn m 1. ekşime (ekşi duruma gelme) 2. ekşime (mayalanma) 3. sirkeleşme 4. ekşime, turşu olma (yiyecek bozulma)
tirşbûyî rd 1. ekşimiş 2. mayalı
tirşbûyîn m 1. ekşiyiş 2. ekşiyiş (hamur için) 3. sirkeleşme 4. ekşiyiş, turşu oluş (yiyecek bozulma)
tirsda rd korku verici, korkunç (korku veren, dehşete düşüren)
tirsdan m korku verme
tirsdar rd korkulu
tirsder rd 1. korkutucu 2. korku verici, korkunç (korku veren dehşete düşüren)
tirsdêr bnr tirsder
tirsehêz rd korkunç (korku veren, dehşete düşüren)
tirsehêz bûn l/ngh korkunçlaşmak
tirsehêzbûn m korkunçlaşma
tirsehêzî m korkunçluk
tirsek rd korkak
tirsekî m korkaklık
tirşeqîn rd/argo osurgan, fazla osuran
tirşeşîr m yoğurt mayası
tirşeşîrîn rd ekşimtırak, mayhoş
tirşeşîrînî m mayhoşluk
tirsfirandin m korku salma, terör estirme
tirşî ekşilik, turşu.
m turşu
bot/m kuzu kulağı
tirşî (ii) m ekşilik
tirşik (2 şîrove)türlü yemeği.
m 1. türlü yemeği 2. güveç yemeği
bot/m kuzu kulağı, ekşimik (Rumex acetosa)
tirsik rd korkak
tirşik (ii) m
tirşika (yekî) xwarin mürüvvetini görmek
tirşika berxikan kuzu kulağı tirşika ga bir tür kuzu kulağı
tirşika firingiyan domates türlüsü, güveç yemeği
tirşika gayan iri yapraklı ekşimik (yaprakları sarma olarak da kullanılır)
tirşika kartolan patates türlüsü (veya yemeği)
tirşika kundiran kabak türlüsü
tirşika zerecan bot/nd kuzu kulağı (Rumex acetosa)
tirsikî m korkaklık
tirşikxur argo/rd çıkarcı
tirsîn korkmak.
m 1. korkma 2. korkma, ürkme (kaygı duyma, endişe etme) 3. korkma (çekinme, sakınma) 4. mec ürperme
l/ngh 1. korkmak * ji gurîna ewr û esman ditirse gök gürültüsünden korkuyor 2. korkmak, ürkmek (kaygı duymak, endişe etmek) * ez ditirsim ku baran bibare korkarım ki yağmur yağacak 3. korkmak (çekinmek, sakınmak) * ji bavê xwe pir ditirse loma di derî re bi tirsîn li bavê xwe mêze kir babasından çok korkuyor, o yüzden kapıdan babasına çekine çekine baktı 4. mec ürpermek * netirse ji ava guregur (an jî bideng) bitirse ji ava nermik (bêdeng) sessiz, sinsi olan insanlardan çekin
tirşîn asit, ekşimsi.
m turşu
tirşîna bejikan acur turşusu
tirşîna îsotan biber turşusu
tirsîner rd korkutucu
tirsînerî m korkutuculuk
tirşînfiroş nd/nt turşucu (satan kimse)
tirşînfiroşî m turşuculuk
tirşînkar nd/nt turşucu
tirşînkarî m turşuculuk
tirsînok bnr tirsok
tirşînza m oksijen
tirşîya balîcanan (an jî bacanan) patlıcan turşusu
tirşiya bejikan bot/nd acur turşusu
tirşîya bejikan acur turşusu
tirşîya îsotan biber turşusu
tirşiya rengan bot/nd kuzu kulağı
tirşîya rengan kuzu kulağı
tirsiyar rd korku sahibi olan
tirsiyayî rd korkmuş (kimse)
tirskar nd/rd terorist, tedhişçi
tirskarî m terorizm
tirsker rd korkutucu
tirşkirî rd ekşili
tirşkirin m 1. ekşitme 2. mayalama
tirşkole rd ekşimsi
tirslê ketin korkuya kapılmak
tirslêfirandî rd korkutulmuş olan
tirsnak rd 1. korkulu 2. tehlikeli, vahim 3. korkutucu, korku verici, korkunç, müthiş, dehşetli (korku veren, dehşete düşüren)
tirsnak bûn l/ngh 1. korkunçlaşmak 2. vahimleşmek
tirsnakbûn m 1. korkunçlaşma 2. vahimleşme
tirsnakî m 1. korkunçluk 2. vahimlik
tirsnezan rd korkusuz, korku nedir bilmeyen
tirsnezanî m korkusuzluk, korku nedir bilmeme
tirsnok rd korkak
tirşo bnr tirşok
tirsok korkak.
bot kuzu kulağı
tirşok kuzukulağı- karabuğdaygill er; rumex acetosa
bot/m kuzu kulağı (Rumex acetosa)
tirsok (ii) rd 1. korkak 2. ürkek
tirşoka kovî bot/nd yaban kuzu kulağı
tirsoka kuvî yaban kuzu kulağı
tirsokane h korkakça
tirsoke rd korkak, korkakça
tirşokî rd 1. ekşimsi, ekşice 2. kekrece
tirsokî m korkaklık
tirsokî kirin korkaklık etmek
tirsonek korkak.
rd korkak
tirsonekane h korkakça
tirşonekî rd ekşimsi
tirsonekî m 1. korkaklık 2.rd korkakça
tirsonekî bûn l/ngh korkaklaşmak
tirsonekî kirin korkaklık etmek
tirsonekîbûn m korkaklaşma
tirsonektî m korkaklık
tirşoq bot/m kuzu kulağı (Rumex acetosa)
tirşoqa keran bir tür kuzu kulağı
tirşoqî rd 1. ekşimsi 2. eprimiş olan
tirşoqî bûn l/ngh eprimek
tirşoqîbûn m eprime
tirşoya ga bot/nd bir tür kuzu kulağı
tirşoya keran bot/nd bir tür kuzu kulağı
tirşoya nalik bot/nd kuzu kulağı (Rumex acetosa)
tirsoyî rd korkak
tirsoyîtî m korkaklık
tirsşkandî rd korkuyu yenmiş kimse
tirsşkandin m korkuyu yenme
tirstijî rd korku dolu
tirstirsok rd korkak
tirstirsokî m korkaklık
tirşûk bnr tirşok
tirşûn m turşu
tirsyar rd 1. korkak 1. korkulu, korku sahibi
tirsyarî m 1. korkaklık 1. korkululuk
tirsyarkî rd/h korkakça
tirt b beğenmeme nidası
tirtirandin argo/m küstürme
l/gh (argo) küstürmek
tirtire kocaman ve hantal şey.
n 1. hödük, kaba saba kimse 2. adam azmanı, çam yarması, izbandot, zebellâ
tirtirik m argo/m motorsiklet
tirtirîn argo/m küsme, darılma
l/ngh (argo) küsmek, darılmak
tirtirok m 1. zımbırtı (çirkin ses çıkaran şey) 2. zırıltı * wê tirtiroka di destê xwe de deyne elindeki o zırıltıyı bırak
tirtîrokê badayî nd burma tatlısı
tirtironek m yılan hikayesine dönen olay
tirtironî rd hödük * ji ava gurguranî, ji mêrê tirtironî metirse çağıran bağırandan çekinme
tirtovirto nd saçma sapan
tirtûl zo/m tırtıl
tirtûl ketin (...) tırtıllanmak
tirtûlî rd tırtılsı
tirtûn m yoğurda çörek veya ekmek doğranarak hazırlanan basit bir geleneksel yemek
tirûmte zo/nd bir tür av kuşu
tirûş m 1. dayanma, dayanım, direnç 2. fiz direnç 3. direşme, sebat, tahammül, katlanma 4. mec cesaret * tirûş nekir ku destê xwe hilhine karşı gelmeye cesaret etmedi
tirûş kirin l/gh 1. dayanmak, direnç göstermek 2. dayanmak (tutunmak, karşı durmak) * vî qumaşî pir tirûş kir bu kumaş çok dayandı 3. dayanmak (zarar görmemek, varlığını korumak) * ev keştî li ber firtûneyê dikare tirûş bike? bu gemi fırtınaya dayanabilir mi? 4. sabretmek, sabır göstermek 5. mec cesaret etmek
1) direnç göstermek 2) tahammül etmek, katlanmak, sebat etmek (veya göstermek)
tirûşa (yekî) ji kar e tune bûn sıkıntıya gelememek
tirûşa (yekî) şikîn direnci kırılmak
tirûşdar rd 1. dayanıklı, dirençli 2. dayanıklı, direşken, metin, metanetli, sebatlı
tirûşdarî m 1. dayanıklılık, dirençlilik 2. dayanıklılık, dayanırlık
tirûşî m 1. dayanma, direnim 2. dayanıklık, dayantı, dayanma, direnim, metanet
tirûşî kirin metanet göstermek
tirûskandin m ışınlama
l/gh ışınlamak
tirûske m ışın
tirûskepîv m ışınölçer
tirûşker rd 1. direngen 2. mec cesaret edici
tirûskîn m ışınlanma
l/ngh ışınlanmak
tirûskîner fiz/rd ışınlayıcı
tirûşkirin m 1. dayanma, direnç gösterme 2. dayanma (tutunma, karşı durma) 3. dayanma (zarar görmeme, varlığını koruma) 4. sabretme, sabır gösterme 5. mec cesaret etme
tirxan rd 1. atıl, boş, işsiz 2. gururlu
tirxel rd yürümeyecek durumda olan insan veya hayvan
tirxes n iğdiş edilmiş öküz
tirxî rd bezgin
tirxîtî m bezginlik
tiryak keyif verici maddeler.
m uyuşturucu (madde)
tiryakfiroş nd/nt uyuşturucu satıcısı
tiryakî tiryaki.
rd 1. tiryakî, müptelâ (afyon, tütün, çay gibi maddelere alışmış kimse) 3. mec tiryakî, düşkün (bir şeye çok alışmış olan)
tiryakî bûn l/ngh tiryakî olmak, düşkün olmak
tiryakîbûn m tiryakî olma, düşkün olma
tiryakîtî m 1. tiryakîlik, müptelâlık 2. tiryakîlik, düşkünlük
tiryakîyê morfînê morfinoman
tis (i) rd oyun dışı kalan oyuncu
tis (ii) m tıs (kaz, kedi, yılan vb. nin çıkardığı ses)
tişabet rd biçimsiz, çirkin, tipsiz
tisandin m tıslatma
l/gh tıslatmak
tişbe h sanki
tise rd hakir, pis
tisetis h 1. tıs tıs 2. nefes nefese
tisî rd yavan, katıksız, kuru (katıksız, yanında başka bir şey olmayan yiyecek, zırtlak) * nanê tisî yavan (veya kuru) ekmek
tisî bûn l/ngh yavanlaşmak
tisî kirin l/gh yavanlaştırmak
tisî man l/gh katıksız kalmak
katıksız kalmak
tişî tişî b eşek çağırma ünlemi
tisîbûn m yavanlaşma
tisîbûyîn m yavanlaşış
tisîkirin m yavanlaştırma
tisîman m katıksız kalma
tisîn l/ngh tıslamak
tisînî m tıslama, tıs, tıslayış (kaz, kedi, yılan vb. nin çıkardığı ses)
tisîtî m yavanlık
tişt şey, eşya, obje.
n 1. şey 2. nesne (belli bir ağırliği ve hacmi, rengi, maddesi olan her türlü cansız varlık) 3. fel nesne, obje 4. eşya
tişt anîn serê (yekî) (birine) iş etmek
tişt bêeyb nabe dikensiz gül olmaz
tişt berî nava hev dan halt karıştırmak
tişt bi (yekî) kirin yapmak (iyilik veya kötülükte bulunmak) * ew bi we tiştek nake o size bir şey yapmaz
tişt bi (yekî) qedîn iş (birinde) bitmek
tişt bi gotinê nabe, kirinek ji hezar gotinî çêtir e lâfla peynir gemisi yürümez
tişt bi serê bûkê de kirin saçı kılmak (veya saçı atmak)
tişt biçûk e, tu ew qas mezin dikî iğne deliğinden Hindistan’ı seyretmek
tişt di bin de hene boş değil, birşeyler saklıyor
tişt di dest de neman elde avuçta (bir şey) kalmamak
tişt di nav dilê (yekî) de qetîn yüreği yarılmak
tişt dilop bi dilop tê ba hev damlaya damlaya göl olur
tişt ji bin çengê xwe derxistin ağzındaki baklayı çıkarmak
tişt ji xwe re kirin bar kendi kendine sorun yartmak
tişt nabe zararı yok, ziyanı yok
tişt nemaye ku nekiriye yapmadığı kalmamak
tişt pê nebûn tuzu kuru olmak
tişt qewimandin mesele çıkarmak
tişt serûbinê hev kirin gümrükten mal kaçırır gibi
tişt şor kirin olayı büyütmek
tişt tê de neman çok zayıflanmak
tişt û erd bûn wekî hev toprak ile yeksan olmak
tişt û erd wekî hev kirin toprak ile yeksan etmek
tişt û mişt eşya, öteberi
tişt û teba öteberi, eşya
tişta pîs pislik şey (bayan için)
tiştanok m bilmece
tişte m 1. nesne (belli bir ağırliği ve hacmi, rengi, maddesi olan her türlü cansız varlık) 2. fel nesne, obje
tiştê bedewa şîrîn e bedava sirke baldan tatlıdır
tiştê beredayî (an jî bêkêr) hesibandin Karamusal (veya Karamürsel) sepeti sanmak
tiştê bi nêvî jê neke hêvî ortaklaşa şeyden pek umutlu olma, anlamında
tiştê bûye qewimiye olan biten (veya olup biten) * haya min ji tiştê bûye qewimiye heye olan bitenden haberdarım
tiştê cihêz sandık eşyası
tiştê çû mede dû av avlanmış tav tavlanmış, geçmişe mazi, yenmişe kuzu derler
tiştê daleqandî çav tê de beliqandî ortalıkta olan eşyada başkalarının da göz hakkı vardır
tiştê di dest de eldeki
tiştê fitarê iftariye
tiştê hêvişandî ne ji xwediyan re ye tamahkârın malını başkaları yer
tiştê hevnegirtî yamalı bohça
tiştê hûr pûr ufak tefek eşyalar
tiştê kesnedîtî nd görülmedik şey
görülmedik şey
tiştê kesnekirî nd şapılmadık şey
eski köye yeni âdet
tiştê kesnekirî kirin kırdığı koz (veya ceviz) kırkı (veya bini) aşmak
tiştê kesnekirî meke 1) eski köye yeni âdet getirme 2) herkesin geçtiği köprüden sen de geç
tiştê ku (...) bîr nebirê akıla gelmedik
tiştê ku bê serê me em dê bikişînin başa gelen çekilir
tiştê ku bû mede dû av avlanmış tav tavlanmış, geçmişe mazi, yenmişe kuzu derler
tiştê ku dest dike dê û bav nake ağaca dayanma kurur, adama (insana) dayanma ölür
tiştê ku em jê tirsiyan bû aklıma gelen başıma geldi
tiştê ku ez dixwazim bibêjim ne ew e demem o deme değil
tiştê ku hate milê (yekî) gücü yettiğince
tiştê ku hatin aqilê (yekî) kirin aklına geleni yapmak
tiştê ku hatin milê (yekî) gücü yetmek
tiştê ku hatin milê (yekî) kirin dişini tırnağına takmak, dişiyle tırnağıyla
tiştê ku hatin qeweta (yekî) gücü yettiğince
tiştê ku hatin qeweta (yekî) kirin dişini tırnağına takmak, dişiyle tırnağıyla
tiştê ku havînê îcab kir zivistanê bikire aba vakti yaba, yaba vakti aba
tiştê ku hesab nekiribe hesaba gelmez
tiştê ku hûn ê pê neynin mebêjin büyük lokma ye, büyük söz söyleme
tiştê ku îşê me pê neketibe, min çi jê ye beni sokmayan yılan bin yıl yaşasın
tiştê ku jê ditirsiya hate serê (wî) korktuğu başına gelmek (veya korktuğuna uğramak)
tiştê ku ji hayê de bê wê di hayê de jî here haydan gelen huya gider
tiştê ku li ber dest e elde bulunan
tiştê ku mirov bîra wî nabe te serê mirov akıla gelmeyen başa gelir
tiştê ku mirov jê direve tê digere ekmediğin yerde biter
tiştê ku mirov jê ditirse ew çêdibe sakınılan göze çöp batar
tiştê ku nebûn kirin halt karıştırmak
tiştê ku negotin gotin demediğini bırakmamak (veya komamak)
tiştê ku nehate aqilan akıla gelmedik * zilma ku nehate aqilan pê re kirin akıla gelmedik zulum yaptılar
tiştê ku tu bixwazî yok yok (ne istersen var)
tiştê ku we bi destê rastê, da bila yê çepê nebîne sağ elin verdiğini sol elin görmesin
tiştê ku zerara wî ji min re tune be, eleqeya min çi jê ye bana dokunmayan (veya beni sokmayan) yılan bin yil yaşasın
tiştê ku zû tê, zû jî diçe çabuk parlayan çabuk söner
tiştê li ber dest eldeki
tiştê mayî alt tarafı, geriye kalanı
tiştê nayê bîra mirov akıla gelmez
tiştê nayê hiş akıla gelmez
tiştê ne di ser de weka girara av di berda pişmiş aşa (soğuk) su katmak (herşeyi baştan konuşmak lazım)
tiştê ne ji ser de, wekî girara av di ber de berda pişmiş aşa (soğuk) su katmak
tiştê nedîtî rd olmadık
tiştê nelirê kirin kırdığı koz (veya ceviz) kırkı (veya bini) aşmak
tiştê netişt rd olmadık
olmayacak * tiştên negtişt gotin olmayacak sözler söyledi
tiştê pîs pislik şey (erkek için)
tiştê şîrîn piştî têrîn tatlılar yemekten sonra yenilmeli
tiştê têberî nd tüketim maddeleri
tiştê ters tim rastî (...) hatin aksilikler hep birini bulmak
tiştê veşarî xweyî jê nexwarî tamahkârın malı başkasına nasip olur
tiştê wisa (wilo an jî welê) nabe! öyle şey (veya öyle yağma) yok
tiştê wisa çênabe! öyle şey (veya öyle yağma) yok!
tiştê wisa ka dibe! ne münasebet!
tiştê xwarinê ağza koyacak bir şey
tiştê xwe ji mala xwe qedandin kendi yağıyla kavrulmak * em ne hewcedarî kesî ne, em tiştê xwe ji mala xwe diqedînin biz kimseye muhtaç değiliz, kendi yağımızla kavruluyoruz
tiştê zû tê, zû diçe hızlı sağanak tez geçer
tiştek bir şey.
tiştek avêtin ber devê (...) köpeğin ağzına kemik atmak
tiştek avêtin nav çavê (yekî) bir şeyi kızarak iade etmek
tiştek bi erdê ve çûn boşa gitmek
tiştek dan destê (yekî) 1) eline birşey vermek 2) mec (birine) bir cevap vermek (olur veya olmaz anlamında)
tiştek di (yekî) de neçûn zülmü kabul etmemek
tiştek di çavê (yekî) de xuya nekirin niyeti belli olmamak
tiştek di serê (yekî) de tune bûn sepette pamuğu olmamak
tiştek gotin 1) bir şey söylemek (veya konuşmak) 2) bir şey söylemek (belirtmek, anlatmak, ifâde etmek)
tiştek hatin serê (yekî) 1) başına bir şeyler gelmek (huyu, durumu, tutumu değişmek) 2) başına birşey gelmek, başına bir hal gelmek, bir şeyler (veya bir şey) olmak (ölmek) * eger tiştek bê serê wê, ez dê te jê berpirs bigirim ona bir şey olursa, senden sorarım
tiştek jê re nehiştin 1) demediğini bırakmamak (veya komamak), söylemediğini bırakmamak 2) (birinin) üstüne başına etmek
tiştek ji hev re nehiştin (birbirine) demedik birşey bırakmamak, (birbirine) ağır sözler söylemek
tiştek ketin aqilê (yekî) kafasından şimşek çakmak, beyninde şimşekler çakmak (kafasında bir düşünce belirmek, zihninde birden bir düşünce doğmak)
tiştek ketin mêjiyê (yekî) beyninde şimşekler çakmak (kafasında bir düşünce belirmek, zihninde birden bir düşünce doğmak)
tiştek ketin serê (yekî) 1) kafası almak 2) kavramak, anlamak (yek)
tiştek kirin serê (yekî) (biri başkasının) aklına koymak * te çima ev tişt kirin serê zarok? sen niye bu şeyleri çocuğun aklına koydun?
tiştek kirine şûna (tiştekî dî) yerine ikame etmek, yerine koymak
tiştek lê kêm tune bûn 1) hiçbir eksiği olmamak 2) kusursuz olmak
tiştek li berê bûn başına birşey gelmek
tiştek li pêşiya (yekî) hebûn (biri) olay çıkarmak, (biri) kaza yapma riski olmak
tiştek li ser dilê (yekî) tune bûn safdilli olmak
tiştek nabe bir şey olmaz, önemi yok
tiştek nehiştin veriştirmek
tiştek nehiştin, paqij kirin silip süpürmek (ne var ne yok hepsini yemek)
tiştek neketin kîsê (yekî) kesesine bir şey girmemek
tiştek neketin kîsikê (yekî) kesesine bir şey girmemek
tiştek nemaye ku pê re nekirin etmediğini bırakmamak (veya komamak)
tiştek nemaye ku tê de nekirin etmediğini bırakmamak (veya komamak)
tiştek pê bûn 1) bir şeyler (veya bir şey) olmak, bir hal olmak (huyu, durumu, tutumu değişmek) * di van demên da wî de tiştek pê bû son zamanlarda ona bir şeyler oldu 2) bir şeyler (veya bir şey) olmak (bayılır gibi olmak, birden fenalık gelmek) 3) başına bir hal (veya şey) gelmek (ölüm ihtimalini bildirmek için kullanılır), bir şeyler (veya bir şey) olmak (ölmek) * eger tiştek pê bibe, ez dê te jê berpirs bigirim ona bir şey olursa, senden sorarım
tiştek pê hatin) 1) bir şeyler (veya bir şey) olmak (huyu, durumu, tutumu değişmek) * di van demên da wî de tiştek pê hat son zamanlarda ona bir şeyler oldu 2) bir şeyler (veya bir şey) olmak (bayılır gibi olmak, birden fenalık gelmek) 3) bir şeyler (veya bir şey) olmak (ölmek) * eger tiştek pê bê, sedem tu yî ona bir şey olursa, sebep sensin
tiştek pê nehiştin hiçbir şeyini bırakmamak
tiştek pê re gotin 1) (birine) birşeyler söz vermek 2) (birine) adak adamak
tiştek qelaptin ser (tiştekî dîtir) işi (bir şeye) vurmak
tiştek tê de hebûn ucunda bir şey olmak
tiştek tê de heye (bir şeyin) aması var
tiştek û erd bûn yek (an jî mîna hev) yerle bir (veya yeksan) olmak
tiştek û erd kirin yek (an jî mîna hev) yerle bir (veya yeksan) etmek (yek)
tiştek wekî benîşt cûtin (birinin) ağzına sakız olmak
tiştek wekî rehmê tune merhamet gibisi yok
tiştekî (me) li hev neman alacağı vereceği kalmamak
tiştekî (yekî) tê de tune bûn o tarakta bezi olmamak
tiştekî bêserûqûn kirin ite ot, ata et vermek
tiştekî dilşewat e yürekler acısı
tiştekî guherî kirin yenilik yapmak
tiştekî hêja (bir şey) dişe dokunur * min li bernameyê nihêrt tiştekî hêja tê de tune bû programa baktım, dişe dokunur bir şey yoktu
tiştekî hindik küçük çapta
tiştekî ku tu bibêjî ê, tune üzümün çöpü armudun sapı var demek
tiştekî me tevî hev tune bûn alıp vereceği olmamak * çiyê min û wê dibe ku tevî hev hebe? onun benimle ne alıp vereceği olabilir?
tiştekî min li nav tiştan tune bana göre hava hoş
tiştekî pak (bir şey) dişe dokunur * min nivîsar xwend, tê de tiştekî pak nîn e yazıyı okudum, dişe dokunur bir şey yok
tiştekî sax û saxlem tê de neman elle tutulacak tarafı (yanı) kalmamak
tiştekî xerîb bir âlem (kendine özgü bir niteliği olan) * ev gund tiştekî xerîb e bu köy bir âlem
tiştên bêbinî asılsız şeyler
tiştên ku em jê tirsiyan bûn oldu olanlar
tiştên mezin gotin büyük (söz) söylemek
tiştên nuwaze kirin harikalar yaratmak
tiştên xwe ji bin kayê derxin beraber bir iş yapılırken gizli saklı bir şey olmamalı, herşeyi konuşmak lazım
tiştenav rz/nd ismi meful
tişteyî rd 1. nesnel, objektif 2. fel nesnel, objektîf
tişteyîtî m 1. nesnellik, objektiflik 2. objektivizm
tiştik n 1. şey, şeycik 2. bilmece
tiştik miştik 1) abur cubur şeyler 2) öteberi
tiştikê pîs bok (kaba konuşmada hor görülen, tiksinilen)
tiştikên beredayî ipe sapa gelmeyen (veya gelmez)
tiştîl bnr tiştîr
tiştîr m çeviş (dişi)
tiştok m saklambaç
tiştokê nd bir oyun adı
tiştonek nd şeycikler
tit b hoşt, hade ordan
titan m iş ayakkabısı
titaq n kabza, karasaban kabzası
titik (i) m 1. oyuncak 2. cici, şey, sevimli şey (çocuk dilinde)
titik (ii) m teneke
titûn bot/m 1. tütün (Nicotiana tabacum) 2. tütün (bu bitkinin kurutulup kıyılarak sigara biçiminde veya pipoyla içilen yaprağı)
titûn çandin (an jî danîn) tütün ekmek
titûn li erdê xistin tütün ekmek
titûna nêrgileyê nargile tütünü
titûna nerm yavaş tütün
titûndank m tütün kesesi
titûnfiroş nd/nt tütüncü (satan kimse)
titûnfiroşî m tütüncülük
titûr zo/m meşe yapraklarını yiyip kurutan bir böcek
tivanc sızı.
m 1. sancı 2. acı, ızdırap 3. sızı (kaslar için)
tivanc girtin 1) sancılanmak, ızdırap çekmek 2) dersini almak, ağzı yanmak
tivanca xwe girtin dersini almak, ağzı yanmak * min tivanca xwe girt ben dersimi aldım
tivandî rd ütülü
tivandin m 1. ütüleme 2. kızartma
l/gh 1. ütülemek 2. kızartmak
tivanok m ütü
tivaq bnr tifaq
tivêk m bağlaşma, ittifak
tivêk danîn l/gh ittifak yapmak
tivêkdanî rd ittifak yapmış olan
tivêkdanîn m ittifak yapma
tivêl n yüz hatları
tivêlên (yekî) gir bûn yüz hatları kaba olmak
tivik bnr tifik
tivil n 1. kabuk 2. yılan kavı
tivîlk zo/m üveyik (Streptopelia turtur)
tivinc bnr tivanc
tiving tüfek.
m tüfek
tiving avêtin l/gh 1. tüfek atmak (veya sıkmak) 2. tüfek kullanmak
tiving li ser ling (bar) bûn ateş etmek üzere olmak
tiving spartin hev tüfek çatmak
tiving teqandin tüfek sıkmak veya patlatmak
tivingavêj nd/nt tüfek kullanıcısı
tivingavêtin m 1. tüfek atma (veya sıkma) 2. tüfek kullanma
tivingavêtin (an jî berdan) tüfek atmak veya sıkmak
tivingdank m tüfeklik (tüfeklerin konulduğu yer)
tivingdar rd tüfekli
tivingdaz nd/nt tüfek kullanan
tivingdazî m tüfek kullanma
tivingên wan bipaç bûn kavgaları ciddi olmamak
tivingfiroş nd/nt tüfekçi (satan kimse)
tivingfiroşî m tüfekçilik
tivinghilgir nd/nt tüfek kullanan
tivinghilgirî m tüfek kullanma
tivingir nd/nt tüfek kullanan
tivingirî m tüfek kullanma
tivingker nd/nt tüfekçi
tivingkerî m tüfekçilik
tivingsaz nd/nt tüfekçi (tüfek tamir eden kimse)
tivingsazî m tüfekçilik
tivingvan dîr/n tüfekçi (askeri sınıftan, tüfek işleriyle uğraşan kimse)
tivingxane m tüfekhane
tiviqandin m karşılatma, tesadüf ettirme
l/gh karşılatmak, tesadüf ettirmek
tiviqîn m karşılaşma, tesadüf etme
l/ngh karşılaşmak, tesadüf etmek
tivir turp.
bot/m 1. turp (Raphanus sativus) 2. turp (bu bitkinin etli, yenilen kökü)
tivira derewîn acırga
tivirg zo/m üveyik (Streptopelia turtur)
tivirik rd semiz, besili, etine dolgun (insan ve hayvan için)
tivirk bnr tivirik
tivrik (i) bot/m 1. turp (Raphanus sativus) 2. turp (bu bitkinin etli, yenilen kökü)
tivrik (ii) m çapa
tivrikkirin m çapalama
l/gh çapalamak
tivriş b at çağırma
tivrok bot/m bir bitki adı
tivş bnr tevş
tivşal m döverek liflere ayırma
tivşal kirin l/gh döverek liflere ayırmak
tivşeber n 1. küçük, yassı, sivri ağızlı taş 2. kaydırak (yassı kaygan çakıl)
tivşik n 1. küçük, yassı, sivri ağızlı taş 2. kaydırak (yassı kaygan çakıl)
tivtîlik bot/m bir bitki
tiwan m erk, kudret
tiwana rd kadir (gücü yeter)
tiwandar rd kadir, kudretli
tiwane erk, yetke
tiwê b buzağı kovma ünlemi
tiwê kirin l/gh buzağı kovmak
tiwêj m sav, iddia
tiwêjer nd/nt savcı
tiwêjerî m savcılık
tiwêtiwê b buzağı çağırma ünlemi
tiwêtiwê kirin l/gh buzağı çağırmak
tiwîjandin m 1. iddia etme 2. tahkik etme, gerçeğini tanıtlama
l/gh 1. iddia etmek 2. tahkik etmek, gerçeğini tanıtlamak
tiwîsî m azık
tiwîşû m azık
tix m harmanda samandan ayrılmış hububat yığını
tix (i) m tığ
tix (iii) rd piç
tix mor kirin tane yığınını mühürleme, tane yığınını ölçüm ve bölüşmeye hazır hale getirilmesi ve kutsanması için özel şekil verme işlemi
tixa (i) h yazık
tixa (ii) n ergenlik çağına gelmemiş Ermeni çocuğu
tixêrîk m çocuk doğunca verilen hediye
tixî rd rezil
tixîrik n erkek çocuğun doğumunda verilen çeşitli hediyeler
tixis dolgun, tıknaz.
rd 1. gürbüz 2. olgun (şişmana yakın, balık etinde) * laşekî tixis dolgun bir vücut
tixis bûn l/ngh gürbüzleşmek
tixisbûn m gürbüzleşme
tixisî m gürbüzlük
tixisîbûn m dolgunluk
tixiskî rd dolgunca
tixiskî bûn l/ngh dolgunlaşmak
tixiskîbûn m dolgunlaşma
tixiskîbûyîn m dolgunlaşış
tixîtî m rezillik
tixmer rd herşeyi yemeyen kimse, yemede seçici davranan kimse
tixtixandin mgıdıklama
l/gh gıdıklamak
tixtixîn m gıdıklanma
l/ngh gıdıklanmak
tixûb n 1. sınır (komşu il, ilçe, köy veya kişilerin topraklarını birbirinden ayıran çizgi) 2. sınır (iki komşu devletin topraklarını birbirinden ayıran çizgi)
tixûb danîn l/gh 1. sınırlamak (sınırını belirlemek) 2. sınarlamak (belli bir sınır içinde bırakmak, belirlemek)
tixûb kirin l/gh sınırlamak
tixûb kişandin sınır çekmek
tixûb rast kirin sınır çekmek (veya belirlemek)
tixûbdanî rd 1. sınırlanmış (sınırı belirlenmiş) 2. sınırlanmış (belli bir sınır içinde bırakılmış, belirlenmiş)
tixûbdanîn m 1. sınırlama (sınırını belirleme) 2. sınırlama (belli bir sınır içinde bırakma, belirleme)
tixûbdar rd 1. sınırlı (sınırı olan, bir sınırla ayrılmış olan) 2. bz sınırlı, limited
tixûbdar bûn l/ngh sınırlanmak
tixûbdar kirin l/gh sınırlandırmak
tixûbdarbûn m sınırlanma
tixûbdarkirî rd sınırlandırılmış
tixûbdarkirin m sınırlandırma
tixûbderî rd sınırdışı edilmiş olan
tixûbderî bûn l/ngh sınırdışı olmak
tixûbderî kirin l/gh sınırdışı etmek
tixûbderîbûn m sınırdışı olma
tixûbderîbûyî rd sınırdışı olmuş olan
tixûbderîbûyîn m sınırdışı oluş
tixûbderîkirî rd sınırdışı edilmiş olan
tixûbderîkirin m sınırdışı etme
tixûbê xortan tune gençlerin sınırı yoktur (asiliği belirtir)
tixûbê xurtan nîn e güçlüler için sınır yoktur
tixûbker rd sınırlayıcı
tixûbkirî mahdut.
rd 1. sınırlı 2. sınırlı (mahdutlu hale getirilmiş)
tixûbkirin m sınırlama
tixûbparêz nd/nt sınır muhafızı
tixûbparêzî m sınır muhafızlığı
tixûm (i) n an (iki tarla arasındaki sınır
tixûm (ii) n 1. tohum 2. mec ırk
tixûmperest nd/nt ırkçı
tixûmperestî m ırkçılık
tixûn m dokunma
tixûnî (yekî) bûn -e dokunmak
tixwîb bnr tixûb
tiyan fırın tepsisi.
tiyane m tencere
tiyar bnr teyar
tiyatro m 1. tiyatro (drama, komedi gibi edebî türlerin oynandığı yer) 2. tiyatro (bu türleri izleyiciler önünde oynama sanatı) 3. tiyatro (oyun yazma sanatı) 4. tiyatro (yazılmış oyunların tümü)
tiyatroger nd/nt tiyatrocu
tiyatrogerî m tiyatroculuk
tiyatrovan nd/nt tiyatrocu (tiyatro işleten kimse)
tiyatrovanî m tiyatroculuk
tiyen (i) m oylum
tiyen (ii) m hacim
tiyîtî m kayınlık, kayınçoluk
tiz m fit, kışkırtı (birini başkasına karşı kışkırtma) (yek)
tiz (i) m eski tüfeklerde fitil
tiz kirin l/gh 1. fitlemek, kışkırtmak 2. pohpohlamak 3. kızdırmak, kızıştırmak 4. dürtmek (ucu sivri bir şeyle hafifçe itmek)
(birine) fit vermek (veya sokmak)
tizane rd alaylı
tizbî m tespih
tizbî kişandin tespih çekmek.
tespih çekmek
tizbîh nd mezarın üzerine uzunlamasına dizilen küçük taş dizisi
tizik (i) m makat, anüs, şerç, büzük
tizik (ii) rd soytarı
tizikandin m kızdırma, kızıştırma
l/gh kızdırmak, kızıştırmak
tizirûg zo/m sülük (Hirudo medicinalis)
tizkirî rd kışkırtılmış, kızdırılmış
tizkirin m 1. fitleme, kışkırtma, kışkırtış 2. pohpohlama 3. kızdırma, kızıştırma 4. dürtme (ucu sivri bir şeyle hafifçe itme)
tizo mizo h estek köstek
tizo mizo kirin estek köstek etmek
tizork zo/m sülük (Hirudo medicinalis)
ti 1. hîç, qet (hoker) , hîç, qet, yekcar: Ti kes nehat. Ez ti car te ji bîr nakim. Te ti dîtine? Ew ne ti ye..
Herwiha: tu , tû.
Hevwate: hîç, qet, yekcar.
ji: varyanteke peyva çi jikurdi. Bo guherîna ç/t bide ber pate/paçe.. Rastnivîs: Bi maneya hîç, qet di kurdî de hin kes ti û hin jî tu dinivîsin. Di hin devokan de jî çu yan çi ye. Lê meyla kurmancî li ser i ye li hemberî u: bihar (ne buhar), bilbil (ne bulbul), dikan (ne dukan). Heta peyvên ku ji erebî hatine û di wî zimanî de bi i ne jî, di kurdî de bi gelemperî i digirin: mihacir (ji erebî muhacir), dinya (ji erebî dunya).Ti formeke peyva çi ye lê maneyeke jê cuda wergirtiye, wek çawa di van û gelek peyvên din de jî ç/t bi hev diguherin: paçe/pate, qurç/qurt. Herwiha bo tevlihevnekirina ti li gel cînavê tu jî giring e ku wek ti were nivîsîn..
: ti car, ticar , ti dem, tidem, ti der, tider, ti kes, tikes, ti wext, tiwext
ti car hoker (Binihêre:) ticar
tib (navdêr, mê) bijîşkî, nojdarî, hekîmî, luqmanî, êşnasî, zanista saxkirina êşan, doktorî.
Herwiha: tub.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: طب/تب.
ji: hevreha farisî طب (tibb), tirkî tıp, her sê ji erebî طب (țibb) jiarami ܛܒܒܐ (țibba: ilm, zanist, zanîn) ji rehê ܛܒܒ (ț-b-b-: zanîn). Ji eynî rehî: teb, tebîb..
: tibî, tibnas, tibnasî
tibab miqdar
tibaq (navdêr, mê) tezad, antonîm, mitabiqe
tibar (navdêr, mê) demsal, werzê salê
tiberikî (navdêr, mê) pîrozî, salihî, welîtî.
ji: tiberik + -î
tiberrk (rengdêr) pîroz, mibarek, evra, miqedes, quds, qudsî, xwedayî, yezdanî, olî, dînî, ayînî, îlahî, Incîl, Tewrat, esmanî.
Herwiha: teberk, teberrk, tiberk, tuberk, tuberrk.
: tiberrkî
tiberrkî (navdêr, mê) rewşa tiberrkbûnê.
ji: tiberrk + -î
tibî (navdêr, mê) rewşa tibbûnê, bijîşkî.
ji: tib + -î
tibilçav (rengdêr) şeva tarî ko mirov tibilan di çavên êk bi ken hevdu na bînin, tarîstan, :aeveka hinde tarîye tibilçave
tibir (rengdêr) zîx, peyt, zîrek, çeleng
ticar 1. kesa/ê tiştan dikirre û difirroşe (navdêr) bazirgan, esnaf, tacir, miamiletçî: kesa/ê tiştan dikirre û difiroşe (bi taybetî kesa/ê şirket hene).
Herwiha: tacir, tacîr, tîcar, tucar.
Têkildar: ticaret.
ji: ji erebî تجار (ticar), hevreha tacir û ticaret, ji jiarami תגרא (tegara: ticar, tacir) jiakadi temkarû (ticar, tacir) ji mekarû (ticaret)..
: ticarî
ticaret (navdêr, mê) bazirganî, bazarr, karê kirrîn û firotinê, danûstandin.
Herwiha: tucaret.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: تجاره‌ت.
Têkildar: ticar tacir.
ji: ji erebî تجارة (ticare), hevreha ticar û tacir jiarami תגרא (tegara: ticar, tacir) jiakadi temkarû (ticar, tacir) ji mekarû (ticaret)..
: ticarî
ticaretxane (navdêr, mê) acanta.
ji: ticaret +-xane
ticarî 1. ya/yê ticaretê (rengdêr) bazirganî, bazarrî, têkildarî ticaretê.
Herwiha: tucarî.
ji: Ji erebî: ticar + -î, têkildarî tacir û ticaret 2. ne carekê jî (hoker) , qet, hîç, hergîz, ne carekê jî, ne ti caran: Ez ticarî te ji bîr nakim. (Tu dê herdem li bîra min bî.).
Herwiha: tucarî.
Dijwate: herdem, hergav, hertim.
Têkildar: carine, car-car.
ji: ticar + -î
tidarekkirin (navdêr) xwe berhevkirin, cihek berhev kirin jibo civîn aheng seyran û govendan, :wan tedareka xwe kirine jibo veguhaztina bûkê, :kirin
tidark (navdêr, mê) tedbîr, plan, xweamadekirina bo karekî.
Herwiha: tidarek tidarik tivdarek tivdarik tivdark.
ji wêjeyê: Wexta hêdî hêdî payîz bi ser me de tê, em jî tivdarekên xwe yên zivistanê dikin. Evana jî goştê hişk, mastê suzme, tirşoya ga, uzelik, kereng, xatûn barmaxî, qelî, rûnê helandî toraq û penêr, û çortan. Heke em payîzan van tivdarekên xwe nekin, em ê zivistanê hinekî xizaniyê bikişînin.
tidark kirin (lêker)(Binihêre:) tidark
tidarkkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tidark kirin
tidarkkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tidark
tif şileya devê giyaneweran; tûk
(navdêr, mê) ava leşî ya ku mirov ji devê xwe diavêje.
Herwiha: tuf, tû, tûk.
Têkildar: bilxem, gilîz, kif, kilmûş, lîk, çilm, kef, kilmûş, xwezi.
Bide ber: kif, pif.
Bikaranîn: Lêker: tif kirin. Navdêr: tifkirin.
ji: Ji Proto-hindûewropî styu-, hevreha تف (tuf) ya farisî, ту (tu) ya osetî, թուք (tʿukʿ) ya ermenî, ष्ठीवति (ṣṭhīvati) ya sanskrîtî, πτύω (ptuō) ya yûnaniya kevn, spuo ya latînî, spit û spew yên inglîzî, плевать (plevát) ya rusî....
: tifî, tifker
tif kirin tûka devê xwe reşandin
(lêker)(Binihêre:) tif
tif tî (navdêr, mê) êyî.
ji: tif +-tî
tifal 1. zarok 2. ecemî, nûgihiştî
(navdêr) sava, berşîr, zarrokê/a biçûkPirrjimar, etfal.
ji: Ji erebî
tifandin (lêker) tif kirin.
ji: tif +-andin
tifaq yekîtî *“tifaqa mûstangan, çiyan jî qulqulî dike”
(navdêr, mê) hevbendî, hevgirî, lihevkirin, pêkhatin, hevaltî, hevalbendî, hevbendbûn.
ji wêjeyê: Fewqê Ednan ta ji Adem ixtilaf Tê heye lew bi tifaq e ev mesaf w:Mela Hisênê Bateyî.
Herwiha: itifaq, îtîfaq.
ji: Ji erebî
tifaq çêkirin (lêker) yekîtî çêkirin.
ji: tifaq + çêkirin
tifaq hebûn (lêker)(Binihêre:) tifaq
tifaq kirin (lêker)(Binihêre:) tifaq
tifaqkirî (rengdêr) qezakirî.
ji: tifaq +kirî
tifdan (navdêr, mê) bi tifê terkirin, tifkirin
tifek 1. sîlehek (navdêr, mê) çekeka berikavêj ya dirêj e ku mirov dide milê xwe û hildigire.
Herwiha: tifeng, tifing, tiveng, tiving, tufek, tufeng.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: تفه‌ک.
Bide ber: bombe, çardexwer, çifte, demance, elxam, fûze, martîn, mayîn, mîn, moşek, narincok, pîstol, qumbere, revolver, sarox, şeşderb, top, xedare.
ji: hevreha soranî تفه‌نگ (tifeng), farisî تفک (tofek)/تفنگ (tofeng), ji تف (tof: 1. tif, dengê tifkirinê 2. teq, dengê teqînê) jiari. tüfəng ya azerî, tüfek ya tirkî û teterî, թվանք (tʿvankʿ) ya ermeniya devokî ji zimanên îranî hatine wergirtin..
: tifekî, tifekvan, tifekvanî
tifek avêtin (lêker) tiving berdan.
ji: tifek + avêtin
tifek berdan (lêker)(Binihêre:) tifek
tifek teqandin (lêker) tiving berdan.
ji: tifek + teqandin
tifekberdan (navdêr, mê) (Binihêre:) tifek
tifekî (navdêr, mê) rewşa tifekbûnê.
ji: tifek + -î
tifekkerî (navdêr, mê) çixsîtî.
ji: tifek +-kerî
tifekvanî (navdêr, mê) karê tifekvanan.
ji: tifekvan + -î
tifeng (Binihêre:) tifek
tifî Baneşanek ku ji bo tiştên nebaş û nayê pejirandintê bikaranîn, bi wateya Xwedê belê bîne serê teDayîka wî ji wîra bi hêrs got: Tifî li te! Ma ji bo hinek pere mirov bi birê xwe ra şer dike..
Bide ber: tif, tûk.
ji: tif + -î
tifik 1. kuleka bixêriyê; kufik 2. nepaxa hesingeran
(navdêr, mê) Ji axê hatiye çêkirin.Pêşiya wê vekiriye sê aliyê wê girtiye.Mirov beroş an firaxek din ya mezin ku ji bo xarin pijandinê tê bi kar anîn datîne ser.Yanî wek ocaxê ye lê li ji axêye û ardûyê wê jî puş, tepik, qerşikin Mînak: Welehî jina te kevaniyek hêjaye,şîva me li ser tifikê çêdike.Ji wexta ku em çûne bajar û pêve ez bi hesreta xarinekê me ku li ser agirê tifikê hatiye çêkirin..
Bide ber: sêl, tenûr
tifing çeka lûledirêj a bi dûvçik *“gotine: ‘dîno tifing çi ye? gotiye: ‘dev dirêj e, qûn qirêj e, dest davêjêyî ber davêje”
tifingendazî meşqa guleberdanê
tifker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tif dike.
ji: tif + -ker
tifkirin (navdêr)(Binihêre:) tif
tiflîs (navdêr, mê) paytextê Gurcistanê.
Herwiha: Tiblîs, Tivlîs.
Bide ber: Tebrîz.
ji wêjeyê: Silêman di vê revê de dê û bavê xwe û birayekî xwe winda dike. Silêman û birayê wî Sala êdî sêwî dimînin. Paşê hêdî hêdî tên bajarê Tiflîsê, li wir parsektiyê dikin.(Rohat Alakom: Gelo kesekî ku malbata Silêman nas bike heye?, Netkurd.com, 2/2008).
ji: Ji gurcî tbîlî (germ).
: tiflîsî, tiflîsîtî
tifnebûn (navdêr, mê) pêtîbûna berên dîwaran û weryan, hilweryana keviran
tifre paye, rade
tift çêjeke ku di navbera şirînî û tirşiyê de ye; meyxweş
(rengdêr) tama tal, tal
tiftî (navdêr, mê) mijî.
ji: tif +-tî
tiftpîv (navdêr, mê) qilêpîv.
ji: tift +-pîv
tigrînî (rengdêr) her tişta/ê tigrînyayî, gelê wê yan zimanê wê.
Herwiha: tigrîyanî.
ji: tigrînya
tihok cureyekî daran e
tihtavik pûng
tihûk (navdêr, nêr) qeymax, sertûk, to, toşîr, nîvişk, krêm
tij û tîr avêtin (biwêj) tûj û tund tevgerîn. tu bi ya min bikî, bes van tij û tiran biavêje, ew ne çareserî ye. theqûn kirin 1. tiştek tim seridandm. heya ku bê xerakirin pê re mijûl bûn. 2. bi hev û din re henekên neyini kirin. te ew qas ew radyo theqûn kir. heya ku xera bû. ew bi şerme nizanin, heya êvarê hev û din theqûn dikin, (argo)
tije rengdêr.
Herwiha: tijî.
Hevwate: mişt, dagirtî.
Dijwate: vala, vale, xalî.
Bikaranîn: Lêker: tijî bûn, tijî kirin, tije kirin, tije bûn. Navdêr: tijekirin, tijebûn Rengdêr: tijekirî, tijebûyî.
: tijîtî. Bi soranî: pirr
tije bûn (lêker)(Binihêre:) tije
tije kirin (lêker)dagirtin, tijî kirin, mişt kirin.
ji: tije + kirin
tijebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tije
tijebûyî (rengdêr) (Binihêre:) tije
tijekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tije kirin
tijekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tije
tijî 1. ne vala 2. bi dêv rê qûç
rengdêr.
Herwiha: tije, tiji, tejî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: تژی.
ji wêjeyê: Her cihê lê bête xwendin rehmet lê Dê melek bibin tijî wê menzîlêHevwate, mişt, dagirtî.
Dijwate: vala, vale, xalî.
Bikaranîn: Lêker: tijî bûn, tijî kirin. Navdêr: tijîbûn, tijîkirin Rengdêr: tijîkirî, tijîbûyî.
ji: herwiha tije, tejî lê li derveyî kurmancî di kurdî yan zimanên din yên îranî de bi maneya dagirtî, mişt peyda nabe. Ew jiari ji rehê teç- (rijîn, herrikîn, bezîn) e ku herwiha serekaniya peyvên taze, teze, tajî, tezî ye. Anku tijî bi eslê xwe maneya ya/yê ku dirije dide ji ber ku gava ku aman tijî dibin, êdî dirijin eger ava wan zêdetir bibe. Ji zimanên ne têkilî kurdî bidin ber estonî täis û fînî täysi. Zaravayên din yên kurdî û zumanên din yên îranî bi piranî hevreha pirr bi maneya tijî bi kar tînin..
: tijîtî.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: tijî, tejî, tije, soranî: پڕ (pirr), kurdiya başûrî: piř, zazakî: pirr
tijî bûn (heta dêv) dagirtî bûn
(lêker) tije bûn, mişt bûn . Biwêj: ji yekî tijîbûn.
Bide ber: tûj tûjî
tijî kirin (heta dêv) dagirtin tik cihê dirûnê; kêl
(lêker)(Binihêre:) tijî
tijîbûn (navdêr, mê) pirbûn, :perdax ji avê tijî bû
tijîkirî (rengdêr) yê/ya ku hatiye tijîkirin.
Bikaranîn: Lêker: tijîkirî bûn. Navdêr: tijîkirîbûn
tijîkirî bûn (lêker)(Binihêre:) tijîkirî
tijîkirîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tijîkirî
tijîkirin (navdêr) pirkirin, :berîka xwe tijî mêwîj kir, dagirtin
tijîtî (navdêr, mê) miştî, dagirtîtî, ne valahî, ne xalîtî, tijîbûn, miştbûn.
Herwiha: tejîtî, tijetî, tejetî.
ji: tijî + -tî
tijjî (rengdêr) bi temamî tijî, bi temamî dagirtî.
Herwiha: tijje.
Bide ber: gellek.
ji wêjeyê: Mejiyê zaroyên kurdan li dibistanan bi qalibên rêzmanî yên zimanên tirkî û erebî hatine tijje kirin, û ew zaro niha mezin bûne û di TRT 6ê da, an di Kurd 1ê da dixebitin.(Lezgînê Çalî: Zimanê kurdî zimanekê ergatîv e!, Nefel.com, 7/2009).
ji: Ji tijî bi şidandina j-ê.
: tijjîtî
tijjîtî (navdêr, mê) rewşa tijjîbûnê.
ji: tijjî + -î
tika 1. lavayî 2. rica
(navdêr, mê) rica, daxwaz, hêvî, gazî, hawar, bang, hewar, vexwendin, dawet, ezimandin, deng, awat, mirad, umêd, xwezî, xwestek.
Bikaranîn: Lêker: tika kirin Navdêr: tikakirin Rengdêr: tikakirî.
ji: Belkî ji erebî teqawet.
: tikaker tikakerî
tika kirin 1. lavayî kirin 2. rica kirin
tikajêkirin (navdêr, mê) miraciet, serlêdan, daxwazkirin, amojî, şêwr, xwestin, ricajêkirin
tikaker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) serlêder, daxwazker, dawaker, miracietker, amojkar, ricaker, ya/ê tika dike.
ji: tika + -ker
tikakerî (navdêr, mê) rewşa tikakerbûnê.
ji: tikaker + -î
tikêt (navdêr, mê) bilêt, bîtaqe, kopon, kaxezka mirov dikirre û pê dikare li tirimpêlên giştî siwar bibe yan pê biçe pêşangehek giştî wek sînema yan galeriyekê.
Herwiha: tiket, tîket, tîkêt.
ji: Ji inglîzî.
: bêtikêt, bêtikêtî, bitikêt, bitikêtî, tikêtdar, tikêtdarî, tikêtfiroş, tikêtfiroşî, tikêtkirr, tikêtkirrî, tikêtstîn, tikêtstînî
tikêtdar (rengdêr) bibilêt, bibîtaqe, bikopon.
ji: tikêt + -dar.
: tikêtdarî tikêtdarîtî tikêtdartî
tikêtdarî (navdêr, mê) rewşa tikêtdarbûnê.
ji: tikêtdar + -î
tikêtfiroş (navdêr, mê) kesê/a tikêtan difroşe.
ji: tikêt + -firoş
tikêtfiroşî (navdêr, mê) karê tikêtfiroşiyê.
ji: tikêtfiroş + -î
tikîn (navdêr, mê) deng dengê lêdana pilan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: تکین
tikînî (navdêr, mê) kirtînî, xirtînî, xirînî.
ji: tikîn +-î
tikrît (navdêr, mê) bajarrek Iraqê ye û dikeve bakurê Bexdayê (bûngeha diktatorê berê yê Iraqê Sedam Huseynî ye).
: tikrîtî
til navik
(navdêr, mê) parçeyên zirav yên ku bi serê her yek ji dest û piyên mirovan ve 5 lib hene
til peyivîn (lêker)(Binihêre:) til
til- pêşgir, (di navê hin deveran de) gir, girik, beten: Tilermen, Tilkeber.
Herwiha: tel-.
ji: Bi rêya erebî تل (tell) yan yekser jiarami ܬܠ (till) jiakadi tillu (girik, beten)
tildan (navdêr, mê) qîçifdidan), derhatin.
ji: til +dan
tildirêj (navdêr, mê) zanxwaz.
ji: til +-dirêj
tilefer serenav, bajareke girêdayî Mûsil ku nîştecihên wê pirranî tirkmenin
tileh (hoker) bileh, weleh, bi Xwedê
tilî alastin hin sudên biçûk bi dest xistin
pêçî *“avan da serî, çi bihustek çi çar tilî”
tilî avêtin (yekî) (biwêj) bi yekî re henekên neyini kirin. çeto jî di nav wan de wekî wan bûbû, wî jî tilî diavete wan (argo)
tilî derman be, di çavê mirov re nake (biwêj) ji bo kesên cirnexweş û temahkar tê gotin. bû n bi xwedê qala wî nekin. tiliya wî derman be, di çavê mirov re nake.
tilî û pêçên (yekî) mîna mûmê rêtî bûn (biwêj) tilî û peçî pir bedew û xweşik bûn. maşelah tilî û peçiyen xasxana mika gogê, mîna minuê rêtî ne.
tilî û pêçiyên (yekî) zêr bûn (biwêj) pir bimaharet û bihuner bûn. maşelah, xosrovê mala mecîd axa hosteyek wisa bihuner e ku tilî û pêçiyên wî zêran dibirin.
tilîdirêj (rengdêr) jina tilîyan wê di dirêj û xweşik
tilîfîşek (navdêr, mê) coreke ji tirîyê re tilîyên wî di dirêjin, corekê re wêwî ye
tilik 1. girik 2. kome
tilîkêşan (navdêr, mê) weke tilîyên tirî ji û îdikê in
tilikî (navdêr, mê) girikî, bi girik, bi tilik.
ji: tilik + -î
tilîlî bangdaneke jinan a di şahiyan de ye
(navdêr, mê) dengê ku bi taybetî jin li şahiyan gazî dikin: Wê li daweta kurrê xwe tilîlî vedan. şadî, kêf, çepik: Li Diyarbekirê Mehmed Uzun bi tilîliyan hat pêşwazîkirin. (Netkurd.com, 7/2006).
Bikaranîn: Lêker: tilîlî kirin. Navdêr: tilîlîkirin Rengdêr: tilîlîkirî
tilîlî avêtin (jin) di şahiyan de bang dan
tilîlî kirin (lêker)(Binihêre:) tilîlî
tilîlî vedan (lêker)(Binihêre:) tilîlî
tilîlîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tilîlî kirin
tilîlîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tilîlî
tilîlîvedan (navdêr, mê) tilîlî gotin
tilînaz (rengdêr) mirov xasime jina tilî ciwan û nazik
tiling dêl
(navdêr)(navdêr, nêr) (navdêr, mê) kûçika mê, se ya mê, dêl, hîn deveran bi zaroka qîz şa dibin jê re dibêjin tilingi yanji tilingyî
tilînîşan (navdêr, mê) tibla navbera beran û nîvê
tilism (navdêr, mê) nivişt, (mecazî) sihir, raz, surr, nehînî, nepenîtî, tişta/ê ku nayê zanîn yan dîtin yan jî li xelkê tê veşartin.
Herwiha: telesm, telism, tilsim.
Bide ber: tilisman.
ji: ji erebî طلسم (țilesm) jiarami טלסם (țilism) ji yunanî τέλεσμα (têlesma: bicihanîn, encamdan, kirin, rêûresm, ayîn) ji τελέω (têleo: encam dan, bi cih anîn) ji τέλος (têlos: encam, dawî) ku herwiha serekaniya peyva teleolojî ye jî..
ji wêjeyê: Li gorî baweriya min, sirr û tilisma vê yekê jî girêdayî çend xalên bingehîn in!.
: telesmî
tilisma xwe winda kirin (biwêj) giringî û bandor kêm bûn. beri wan hemûyan serî li wê dixist, lê idî wî tîrisma xwe winda kiriye.
tilismî (navdêr, mê) tecirmanî, bitilsim, bitilism.
ji: tilism +-î
tiliya (yekî) di... hebûn (biwêj) di nav karekî de bi awayekî dizi cih girtin. pê re têkildar bûn. tiliya wî di mirina ahmed de heye. zana farqînî
tiliya xwe di çavê (yekî) re kirin (biwêj) qencî û alikariya ku kiriye li rûyê yekî xistin, zilrn û zor li yekî kirin, ji kesekî dexesî kirin. ka te çi kiriye, tiliya xwe têxe çavê min û yek bi yek bibêje. ew mirovinên bêdad in, tiliya xwe dixin çavê wê jinikê. çima lawê leylayê zanîngeha tibê qezenc kiriye, jintiya wê tiliya xwe di çavê wan re dike.
tiliya xwe di çavên hev du re kirin (biwêj) bi hev û din re baş debar nekirin. dexesî kirin. na lo ne wisa ye, her du jî heya êvarê tiliya xwe di çavê hev du re dikin.
tiliya xwe dirêjî (yekî) kirin (biwêj) yek tawanbar kirin. te çawa ji xwedê taqet kir ku tiliya xwe dirêjî wî am û tamî kir ?
tiliya xwe ji (yekî) re li ba kirin (biwêj) gef xwarin. na heyran, min çi qas tiliya xwe jê re li ba kir jî wê talaşa xwe negirt.
tiliya xwe li qûna (yekî) hildan (biwêj) qerf û tinazên xwe bi yekî kirin. ew ên beredayî heya êvarê tiliya xwe li qûna yektayê reben hildikin.
tiliya xwe pê re alastin (biwêj) gelekî lê xweş hatin. xwarinên pêçgulê ew qas xweş bûn ku me tiliya xwe pê re alast.
tiliya xwe pê re xwarin (biwêj) gelekî lê xweş hatin. bi îştah xwarin. xanimê xwarineke wer xweş çêkiribû ku mirov tiliya xwe pê re dixwar.
tiliya xwe tê re kirin (biwêj) karê hinekan xera kirin. bi niyetek neyînî nêzîk bûn. jixwe edeta wî ye, heta ku tiliya xwe tê re heke nikare bisekine.
tiliya xwe xistin çavê xwe (biwêj) xeta û çewtiyeke mezin kirin. qey em kor bûne tiliya xwe têxine çavê xwe, yekî weke memo em ji dinyayê wenda bikin. celîlê celîl, ordîxanê celîl
tiliya xwe xistin qula mêşan (biwêj) her tişt tevlihev kirin, fesadî kirin, bi pirsgirêkên xeter û dijwar re mijûl bûn. laleş li cihê sekinî tiliya xwe kire qula mêşan û ji nû ve her tişt serobino kir. gund baş edilî bû, lê wî kûçikî dîsa çû tiliya xwe kire qula mêşan bê lawo, tu li ecelê xwe digerî te çû tiliya xwe kire qula meşan.
tiliya xwe xistin qulpê (biwêj) firsendeke lêhatî bi dest xistin. cindî ancax ku tiliya xwe xistiye qulpe, êdî kî dikare wî bidê sekinandin?
tilk (navdêr, mê) tilên biçûk, tiştên dişibin tilan (wek serikên çetelan).
Herwiha: tilik.
ji: til + -k.
: bêtilk, bêtilkî, bitilk, bitilkî, tilkdar, tilkdarî, tilkdarîtî, tilkdartî, tilkdêr, tilkdêrî, tilkdêrîtî, tilkdêrtî, tilkî
tilkêf serenav, bajarokeke girêdayî Mûsil ku nîştecihên wê pirranî aşûrîne
tilkêş (navdêr, mê) tetîk, destrêjk, tehrîk, tilîkêşa demjimêrê, mil, bişkok, ling.
ji: til +-kêş
tilkî (navdêr, mê) rewşa tilkbûnê.
ji: tilk + -î
tilkî kirin (lêker) pencekî kirin.
ji: tilkî + kirin
tilkîkirî (rengdêr) pencekîkirî.
ji: tilkî +kirî
tilkîkirin (navdêr, mê) pencekîkirin.
ji: tilkî +kirin
tilm cihê ku ji derdora xwe hinekî bilindtir, bi giştî ji axê ye. goştê qûnê. qûn.
(navdêr)(navdêr, nêr) cihê ku ji derdora xwe hinekî bilindtir, bi giştî ji axê ye..
Têkildar: gir, erd, çiya, mil, top.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
mengiraniyeke pîvandina zêd e û bi qasî 23 kîloyan e
tilor qûn, tabût
(navdêr, nêr) ran, hêt, rihn, king, qalçe, derqûn, laqûn.
Bide ber: tilûr.
ji wêjeyê: Tilorên vê jinikê nabin nesîbê kesî... Ji ber ku ew tilorên xwe ji bo xapandinê bi kar tîne... Ser soza xwe nasekinî!.
Bikaranîn: Lêker: tilor bûn, tilor kirin. Navdêr: tilorbûn, tilorkirin Rengdêr: tilorbûyî, tilorkirî
tilor bûn (lêker)(Binihêre:) tilor
tilor kirin (lêker)(Binihêre:) tilor
tilorbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tilor
tilorbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tilor
tilorkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tilor kirin
tilorkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tilor
tilove mişt tijî
(rengdêr) pir, tijî, gurî, :gotina te ji çewtîyan tilove
tilozî (navdêr, nêr) ecûr, werzik, cûnek xiyaran e ku rengê wî ji xiyaran spîtir e û bi taybetî di nav ava şûr de tên parastin û paşî tên xwarin.
Herwiha: tirozî, trozî, xiyar şûr.
ji: ji?
tilp torte/dûrd, xilt
(navdêr, mê) gerode, pegir, durd, xilte, tort, qirşikên dimînin di binê amanek şileyê de: Çay û gerodeya wê jî ji binê perdaqê nîç kir. ava ji ber tiştekê/î maye (bi taybetî ya pîs).
Herwiha: tilip.
Bide ber: tibil, tirb.
: tilipandin, tilipandî, tilipiyayî, tilipî, tilipîn, tilipîner, tilipok, tilipokî
tilpekî bûn piyên lingan ketin ber hev û nêzîkî ketinê bûn
tilpî (navdêr, mê) gerodeyî, durdî, pegirî, xilteyî, tortî.
ji: tilp +-î
tilpkî (navdêr, mê) bi tilpî.
ji: tilp +-kî
tilsim (navdêr) tilism, (tiştê) avsûnkirî.
ji wêjeyê: şehkitêbek min divêt behsî muhebbet bit-temam, sed tilsim û sihr tê da pêk ve Suryanî meqam, ebceda eşqê me xwend û eql wenda kir û mam, Hûriya baxê buhuştê tûtîya tawusxeram, xeyrî Bateyî padişaha min delala kê yî tu.
Bikaranîn: Lêker: tilsim kirin. Navdêr: tilsimkirin Rengdêr: tilsimkirî
tilsim kirin (lêker)(Binihêre:) tilsim
tilsim rakirin (lêker) pas kirin.
ji: tilsim + rakirin
tilsimkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tilsim kirin
tilsimkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tilsim
tiltengî (rengdêr) tengdilî
tiltivîk (navdêr, mê) qumrî, tivîrk, koter, kebokurk, kotir, goyîn, tivirg, fatfatok, fatimok, fatmok, fatik
tilûr cureyekî çivîkan e
(navdêr) candarên difirrin û hêkan dikin û perr û bask hene. Agadarî: Peyva tilûr kêm serbixwe tê bikaranîn. Ew peyvek dubend e li gel peyva teyr: teyr û tilûr.
Hevwate: balinde, firrinde, çivîk, çûçik, terewîl, teyr. Cûnên firrindeyan, baz, elo, elok, kew, mêkew, mirîşk, qaz, sûsk, tawis, werdek, legleg, kevok, têr, tûrlît, kok, tot, qazqazik, qaqlibaz, qirqirik, duvmeqesk, qûling, toyî.
ji: ji erebî طيور (ṭiyûr) ku pirrhejmara peyva طير (ṭeyr) e ku serekaniya peyva teyr ya kurdî ye. Ji eynî rehî: teyare, Teyar, metar.
tilwar (navdêr, mê) tirpan, qirim, kêlendî, kêrendî, şalok, amûrek bidestik û serikqoz e bo dirûna giyayî û dexlûdanî ye û ji şalokan dirêjtir in
tilx xilt, malêz
tilxe texe, :tilxeka befirê, :tilxeka parey tim (pêrb) rêzman alaveke jibo berdewamîya rûdanan bi kar dihêt, herdem, hergav, êkcar, her
tilyak bûjenên wekî esrar û şîrê xaşxaşikan ên ku serxweşiyê pêk tînin û lêş ditevizînin
(navdêr, mê) narkotîk, esrar, bengî, dermanên ku mirovî kêfxweş lê bêhiş dikin (bo nimûne: heşîş, eroîn, ekstasî, kokaîn, marîjuana û LSD): tilyak kêşan, tilyak bikaranîn, beng.
Herwiha: tiryak.
: tilyakfiroş, tilyakfiroşî, tilyakî, tilyakkêş, tilyakkêşî, tilyakvan, tilyakvanî
tilyakfiroş esrarfiroş
(navdêr, mê) kesê/a tilyakan difroşe.
ji: tilyak + -firoş
tilyakfiroşî (navdêr, mê) karê tilyakfiroşiyê.
ji: tilyakfiroş + -î
tilyakî (navdêr, mê) rewşa tilyakbûnê.
ji: tilyak + -î
tilyakkêş esrarkêş, xaşxaşî
(navdêr, mê) narkoman, esrarkeş, bengî
tilyakvanî (navdêr, mê) karê tilyakvanan.
ji: tilyakvan + -î
tim her wisa, daîmî
Cînav, hemî, giş, tev, hemû, herkes, hertişt, gî, gişt, gîk, gîh hoker, herdem, hergav, hertim, hemî deman, kengî be, çi wext be jî.
Herwiha: tum.
Bide ber: temam.
ji: jitirki tüm. Di zaravayên din yên kurdî yên dûrî tirkî û di zimanên din yên îranî de peyda nabe. Ne têkilî peyva tev e ku ji di + hev (de) hatiye çêkirin..
: hertim
tim berê kevçî ber bi xwe ve kirin (biwêj) tim berjewendiyên xwe li pêş girtin. mirovên ku tim bere kevçî ber bi xwe ve kir, xêr jê nayê.
tim di kirasekî de man 1. her xizan û bi awayekî bêhêz man 2. nan dîtin û bêav man
tim li ser zimanê (yekî) bûn (biwêj) tim qal kirin. şev û roj, tim heviya me li ser zimanê me ye.
tim tim siq, liserhev, hertim, timûdaîm, zû zû
tima (rengdêr) temah, ne merd,çirûk.
Bikaranîn: Lêker: tima bûn. Navdêr: timabûn.
Herwiha: timah.
Bide ber: tîma.
: timahî timatî timayane timayî timayîtî
tima bûn (lêker)(Binihêre:) tima
tima kirin (lêker)(Binihêre:) tima
tima/timakar bexîl, çiriz, çikûs *“merivê tima, malê xwe naxwe”
timabûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tima
timabûyî (rengdêr) (Binihêre:) tima
timahî/timakarî bexîlî, çirizî, çikûsî *“timahî, tim kêmahî ye”
timaî kirin (navdêr, mê) timatî kirin, xweperest bûn.
ji: tima +-î + kirin
timakar çavteng, bexîl, çikûs
timakarî (navdêr, mê) timatî, timayî.
ji: tima +-karî
timakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tima kirin
timakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tima
timatî (navdêr, mê) rewşa timabûnê, çikûsî, çikotî, qesîsî, xesîsî, çavtengî, timakarî.
ji: tima + -tî.
Bikaranîn: Lêker: timatî kirin. Navdêr: timatîkirin
timatî kirin (lêker)(Binihêre:) timatî
timatîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye timatî kirin
timatîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) timatî
timaya çarixan kir, gore qetand (biwêj) mirov ku di derbarekê de zêde temahiyê bike, di derbareke din de ziyanê dibine. apê koçero timahiya qarixan kir, gore qetand.
timayane (rengdêr) bi awayekî tima.
ji: tima + -ane
timbilk (navdêr, mê) daholk, daholên biçûk (yên ku bi destan tê lêdan).
Herwiha: timbik tumbilk tumbik tumbuk tumbulk.
ji: Ihtimalen onom, hevreha farisî تنبک (tunbek), jiari. -lk nîşana biçûkiyê ye. Dümbelek ya tirkî û թմբուկ (tʿmbuk) ya ermenî ji zimanên îranî hatine deynkirin..
: timbilkvan
timî (navdêr, mê) daîmî, bêatlehî, seraqetî, domdan, berdewamîm.
ji: tim +-î
timî bûn (lêker) daîmî bûn.
ji: timî + bûn
timik (navdêr, mê) tim, sereqet, miqîm, her gav, pê de, daîma.
ji: tim +-ik
timikî (navdêr, mê) pirî car.
ji: timik + -î
timsah (navdêr) bizinmişk, cirnîs canewerek e xişok an xijende yê dirûvê marmarokan an margîseyan e, lê girtir e û bi pirranî di avên deverên germ de dijî û.
Herwiha: timseh, tîmsah, tîmseh, cirnîs.
Bide ber: tîmsal.
ji: Ji erebî تمساح (timsaḥ).
: tîmsalî. Navê zanistî: Crocodilus.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: cirnîs, timsah soranî: tîmsah zazakî:
timtêl (navdêr, mê) cilûberg, qiyafet, libas, kinc, cil, cilik, dirûv, şikil, rewş, kavdan, kewn, destûdar.
Herwiha: temtêl, tentêl, tintêl.
: timtêlî
timtêlî (navdêr, mê) rewşa timtêlbûnê.
ji: timtêl + -î
timûtim tim
tinaz (navdêr, mê) gotinên mirov dibêje daku xelk pê bikene.
Bikaranîn: Lêker: tinaz kirin. Navdêr: tinazkirin Rengdêr: tinazkirî.
Herwiha: tinazî.
Hevwate: galte, henek, qerf, pêkenok, tirrane, yarî, kênc.
Bide ber: tehn.
: tinazbêj, tinazbêjî, tinazok, tinazokî
tinaz kirin (lêker)(Binihêre:) tinaz
tinaze qerf, terane
tinaze pê kirin terane pê kirin, qerf lê kirin, henekê xwe pê kirin
tinazî (navdêr, mê) gotinên mirov dibêje daku xelk pê bikene.
Herwiha: tinaz.
Hevwate: galte, henek, qerf, pêkenok, tirrane, yarî.
Bide ber: tehn.
: tinazîbêj, tinazîbêjî, tinazîk, tinazîkî
tinazîker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tinazî dike, tirraneker, galtebêj.
ji: tinazî + -ker
tinazker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tinaz dike, galteker, tiraneker, îronîk, tinazkerane, tehnker, qerfok, tinazok.
ji: tinaz + -ker
tinazkerane (rengdêr) tenazwer, îronîk, tinazker.
ji: tinazker +-ane
tinazkerî (navdêr, mê) tiranekerî, galtekerî, qerfokî, henekbazî, henekvanî, yaranîkerî, şeqlevanî.
ji: tinaz +-kerî
tinazkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tinaz kirin
tinazkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tinaz
tinazok (navdêr, mê) galteker, qerfok, tinazker, mûstehzî (ken).
ji: tinaz +-ok
tinazwer qerfok, henekbaz
(navdêr, mê) henekbaz, pêkenok, tîz, tûman, henekoyî, qerfok.
ji: tinaz +-wer
tine (rengdêr) neyî, nîn, nî, ne heyî, ne ti tişt.
Herwiha: çine çune tune.
Bikaranîn: tine bûn, tinebûn, tine kirin, tinekirin. Rastnivîs: Binere rûpela ti.
: tinetî, tineyî.
ji: ti + ne, bi hin devokên kurmancî herwiha tune, çine, çune, zazakî çinî. Herwiha bide ber ermenî çe (ne).
tine bûn (lêker)bo navdêrê binere tinebûn, dijwateya hebûnê: Wî pênûs tine bû. (Bb. Wî pênûs hebû.).
Herwiha: tune bûn.
Hevwate: nebûn , nîn bûn.
ji: tine + bûn.
: tinebûyî
tine kirin (lêker)bo navdêrê binere tinekirin, nehêlan, dawî lê anîn, xilas kirin, nehiştin.
Herwiha: tune kirin.
ji: tine + kirin.
: tinekirî
tinebûn (navdêr, mê) bo lêkerê binere tine bûn, dijwateya hebûnê: Tinebûna fîşekan ew neçarî teslîmbûnê kir. (Bb. Hebûna fîşekan firset da wî ku berxwedana xwe bidomîne.).
Herwiha: tunebûn.
Hevwate: nebûn , nînbûn.
ji: tine + bûn
tinebûyî (rengdêr) nemayî, xilasbûyî, bidawîhatî, tişta/ê ketiye rewşa tinebûnê.
Herwiha: tunebûyî.
ji: tine bûn
tinekirî (rengdêr) tişta/ê hatiye tinekirin.
Herwiha: tunekirî.
Têkildar: tinebûyî.
ji: tine kirin
tinekirin (navdêr) Xwendin: xwendin,ˈtɪnɛːkɪrɪn, Jihevqetandin: tiˑneˑkiˑrin, nehêlan, dawîlêanîn, xilaskirin, nehiştin.
Herwiha: tunekirin.
ji: Ji lêker tine + kirin
tinetî (navdêr, mê) rewşa tinebûnê.
ji: tine + -î
ting (navdêr) dengek tiştên madenî yeNêzîk, ding, diring.
: tingandin, tinge-ting, tingî, tingîn
tingal (navdêr, nêr) beten, berroj, nizar.
Herwiha: tengal.
ji wêjeyê: Giyakolox, canemergê (berfîn, befrîn) ji malbata nêrgizan dihesibînin. Navê wê yê latînî GALANTHUS e. Di tibê de ji bo çêkirina dermanan wek hilberînek kêrhatî tê bi kar anîn. Di nav Kurdan de kulîlka wê ji bo hêzkirina dil, mexde û ji bo alîkarîya ketina cilan (adet) biket tê xebitandin. Kixsê (pîvazok) wê jî heke bê qutan û xerişandin ji bo ku kunêr û birînan “ser û der bike” pir kêrhatî ye. Herweha pîvazoka wê gelek xweş e, tameke şîrîn jê tê û ji bo lotikan jî wek nûjdarîyê ye. Xasma yên betenan (beroj, tingal) dema em zaro bûn me serê çiveke stûr tîj dikir, pê pîvazoka wê derdixist û dixwar..
: tingalî
tingalî (navdêr, mê) rewşa tingalbûnê.
ji: tingal + -î
tingandin (lêker)tingînîkirin, tingting kirin, cûra, çingandin, şeqandin, zingandin.
ji: ting +-andin
tingeting (biwêj) tim kutekut kirin, ji bo yên ku nikarin saz an jî alavên wekî wê baş lêxin, lê dev jê bernadin ji tê gotin. ev jinik hingî tingeting dike, jiyana min reş kir. sîdarji sibehê de saza xwe xistiye destê xwe û tingeting dike, guhê me bir..
Bikaranîn: Lêker: tingeting kirin. Navdêr: tingetingkirin Rengdêr: tingetingkirî
tingeting kirin (lêker)(Binihêre:) tingeting
tingetingkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tingeting kirin
tingetingkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tingeting
tingî (navdêr, mê) rewşa tingbûnê.
ji: ting + -î
tingijîn (navdêr, mê) torebûn, hêrisbûn, bdn, :ez di tingjim emtingijîn tingijî tingijin tingijit…je tingijin, pr, :dêbi + bdn bdb , :ez di tingijîm em di tingijîn tu di tingijî hûn di tingijin ew di tingije…it ewan di tengijin db dûr , :tingijîbûmbûy, bû, bûn, (f), :bi tingije bi tingijin
tingijîndar (rengdêr) tingijî.
ji: tingijîn +-dar
tingijînkî (navdêr, mê) bi tingijînî.
ji: tingijîn +-kî
tingîn (lêker)çingîn. Tewîn: -ting-.
ji: ting +-în
tingîn/ditinge/bitinge ringîn, ringering kirin
tingînî dengê ringeringê
(navdêr, mê) çingînî, tingeting, şingînî, çingîn, şeqînî, zingînî.
ji: tingîn +-î
tingînî kirin (navdêr, mê) kirin tingînî, kirin çingînî, çingeçing kirin, tingeting kirin.
ji: tingîn +-î + kirin
tingînîkirin (navdêr, mê) tingandin, tingting kirin, cûra, çingandin.
ji: tingîn +-î +kirin
tipîn (navdêr, mê) dengê vêkketina du tenan yan ketin , :kitik di banîda kevt tipên jê hat
tiptenê bi serê xwe û kesek ne li hindê
tiptîk (navdêr, mê) çipçik.
ji: tiptî +-k
tiptip (navdêr, mê) dengê pêyan, teptep, tipên
tiptipkirin (navdêr)dengê tiptipê jê hatin
tipûtîk (navdêr, mê) ripûrast, çipçik, kip.
ji: tipûtî +-k
tir [I] paşgireke ku di hevalnavan de payeya hevrûkirinê diyar dike; mînak: mezin+tir [II] bayekê bidengê ku ji tilora giyaneweran dertê *“çû ber tira golikan”
(navdêr, mê) peymanek navneteweyî ya li ser raguhezandina barên eşyayî ye, kamyonên dirêj.
ji wêjeyê: Medyaya tirkan ji bo xurtkirina van îdiayên xwe fotoyên cemse û TIR-ên eskerî yên kevin ji arşîvan derdixe û digel ”nûçeyên” xwe belav dike..
ji: Ji frensî Transports Internationaux Routiers (raguhezandina navneteweyî li ser rêyan)
tir ji qeyso re kir eyb (biwêj) halbûkî tam ji mirovê wî kari ye. oro, qey ew nas nake, loma tir ji qeyso re kire eyb.
tir kirin 1. bayê bi deng ber çûn 2. feşilîn *“derpiyê min li xwe ke, lê tê de tir û fisan meke”
tir li ku, das li ku! (biwêj) tu têkilî bi hev û din re tune bûn. ya ku tu dibêjî tu têkiliyeke wê nîn e. tir li ku, das li ku? (bnr. çîrok) di nîvê werza zivistanê jinik li mal hevîr distirê. mêrê wê jî li balê rûniştiye. ji ber zora hasilkirina hêvîr, ba bi ber jinikê dikeve. jinik ji şerman xwe şaş dike nizane çi bibêje ku balê bikişîne cihekî din. hema ew dasa wan a ku havîna derbas-bûyî winda bûye dikeve bîrê. bi lez ji mêrê xwe dipirse: mêrik, ka te ew das nedît? mêrik rewşe baş dişopîne, di derka şerm û tewata jina xwe de ye, bi awayekî pir rehet jina xwe dibersivîne: jinik, tir li ku, das li ku?
tir piv kirin (di zimanê zarokan de) tir kirin
tira (yekî) bideng bûn (biwêj) bikelîj û bandor bûn, em bêşans in; tiştên me yên piçûk jî tên mezinkirin. lawo tu wisa bi çavekî li vî menêre, tira wî bideng e. jixwe çansê me tişt wilo ye, tira me bideng e.
tira par havînê, îro hatiye şîne (biwêj) ji bo kar û barên di dema xwe de nebûyî, ango derengmayî tê bikaranîn. maşelah ev çi lezgînî ye lo? tira par havînê, îro hatiye şîne.
tira ser mîrkut bûn (biwêj) bêhnteng bûn. cemîl bûye tira ser mîrkut, di cihê xwe de nikare bisekine.
tirabêl (navdêr, mê) toz, axa hûr ya ku ba dilivîne.
Herwiha: tirabêlk, trabêl, trabêlk.
ji wêjeyê: Morîç di derbarê jîyana xwe a seksê de dibêje:“Car heye ku ez û mêrê xwe rojê 7 caran hevdu digevizînin û toz û tirabêlkê bi ser serê xwe dixin. Em lotikên wilo li hev dixin ku cîran dibêjin qey qiyamet rabûye û ji malên xwe direvin“ filan û bêvan.(Lotikxane.com, 9/2007)
tirabzan (navdêr, mê) caxên nêrdewanan yan balkonan, şifşeyên dereceyan yan şaneşînan.
Herwiha: derabzan, derabzîn, terabzan, terabzîn, tirabzîn
tirad [I] 1. pêşbirk 2. merc [II] pergîhatina du aliyên gogbaz
tiraf ariya ku hîna agir tê de heye
(navdêr, mê) xwelî, poşing, armişt.
Herwiha: teraf, traf.
Bide ber: taraf, teref.
ji wêjeyê: Belkî ez ê ji nû ve dest bi jînê bikim Tirafa ku di min de ditefe gurr dibe...(Ümit Yaşar Oğuzcan: Dibe ku şevekê ji nişka ve werim, wergerrandin: Sîmar Masîcanik, Xwejen.blogspot.com, 11/2007)
tiraf girtin (lêker)(Binihêre:) tiraf
tirafgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) tiraf
tirak (navdêr, mê) tirar, tas, şekal, şimik (yên kevn û kunkunî/qulqulî).
ji: Bi maneya tirar ji tirark (tirarên biçûk)
tiral (rengdêr) arode, tembel, kasûlî, kislan, bêxîret, moris, gewende, destgiran, leşgiran, qûngiran, zexel, kesa/ê ku nikare yan naxwaze tiştekê/î bike tevî ku ew tişt ne dijwar e jî.
Bikaranîn: Lêker: tiral bûn, tiral kirin. Navdêr: tiralbûn, tiralkirin Rengdêr: tiralbûyî, tiralkirî.
Herwiha: teral terale ternal terrnal têral têrale tirale tirnal tirrnal.
Dijwate: zîrek çeleng fêris çalak.
: tiralane tiralî tiralîtî tiraltî. Bi soranî: Kurdî-Erebî: ته‌ممه‌ڵ/temmeł
tiral bûn (lêker)(Binihêre:) tiral
tiral kirin (lêker)(Binihêre:) tiral
tiralane (rengdêr) bi awayekî tiral.
ji: tiral + ane
tiralbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tiral
tiralbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tiral
tiralê bin dara xurmeyê bûn (biwêj) hem teral, hem jî kone bûn. hay lo lo! ere, ew teral e, lê teralê bin dara xurmeyê ye.
tiralî (navdêr, mê) rewşa tiralbûnê, tembelî, zexelî, ximbilî, sistî, keslanî, kasûlîtî, arodetî, sersarî.
ji: tiral + -î.
Bikaranîn: Lêker: tiralî kirin. Navdêr: tiralîkirin
tiralî bûn (lêker)miskin bûn, nermûsankî bûn.
ji: tiralî + bûn
tiralî kirin (lêker)(Binihêre:) tiralî
tiralîkirî (rengdêr) tembelikiri.
ji: tiralî +kirî
tiralîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tiralî
tiralkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tiral kirin
tiralkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tiral
tirampe teqes û tûqes, pevguherandin
tirampe kirin teqes û tûqes kirin, bi hev guherandin
tiran tasika avê ya mîsîn
tiranê (navdêr, mê) yarî lîstineke zarok bi daran dikin, dartiranê
tiraneker (rengdêr) yarîker, bingelte, :xortê tiraneker, :jina tiraneker
tiranekerkî (navdêr, mê) bi yarîkerî, yarîkerîkî.
ji: tiraneker +-kî
tiranekirî (rengdêr) perasîkirî.
ji: +
tiranekirin (navdêr)henekkirin, :bibore ez tiranan di kem, geltekirin
tiranêkirin (navdêr) yarîya tiranê kirin, :gelê gencan werin da tiranê bi kin
tirar (navdêr, mê) tas, kase, tarik, êskere, uskure, amanên kûr yên bêqepax û bêçembil, amanên mîna nîv-gogê.
Herwiha: terar, tîrar, trar.
Bide ber: tiral.
: sertirar, tirarane, tirarik, tirarî, tirark
tirarane (rengdêr) bi awayekî tirar.
ji: tirar + -ane
tirarî (navdêr, mê) rewşa tirarbûnê.
ji: tirar + -î
tirark (navdêr, mê) qendal, tas, aman
tiraşîn (lêker)(navdêr, mê) (rih yan simêl yan mûyên dî) birrîn, jê kirin, kurr kirin, (qelem yan tiştek wek wî) tûj kirin, (depek/texteyek) renîn, hilû kirin, (porr anku pirç) hût kirin, sifir kirin, hemû jê kirin.
Herwiha: traşîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: تراشین/طراشین. Tewîn: Lêker: -tiraş-.
ji: hevrehên din yên kurmancî text, texte, textik, soranî ته‌خته (texte) û تاشین (taşîn), hewramî taşin, gîlekî taşten, farisî تخته (texte/textê) û تراشیدن (teraşîden), pehlewî taşîten û textek, avestayî teşte-, sogdî tş, sanskrîtî तक्षति (tekşeti-), rûsî тесать (têsati), yûnaniya kevn τέχνη (têxnê: necarî, hostatî > teknîk), latînî texere (vehûnandin), tēla (torr), hemû ji Proto-hindûewropî tek̂Þ- (tiraşîn). Taht, tahta û tıraş/traş yên tirkî û թախտ (taxt) û տախտակ (taxtak) yên ermenî ji zimanên îranî hatine wergirtin..
: -tiraş, tiraşî, -tiraşî, tiraşkar, tiraşkarî, tiraşvan, tiraşvanî
tirat (navdêr, mê) pêşbazî, pêşbirk, misabiqe, hevrikî, berêkane, berebazî, hawirkan, riberiz, sîbaq, reqabet, tişta/ê du yan çend kes dikin daku bêt zanîn ka kîj ji hemûyan zîrektir yan biserkeftîtir e, tişta/ê du yan çend kes dikin daku yek qazanc bike û yên din bidorrînin.
Bikaranîn: Lêker: tirat kirin. Navdêr: tiratkirin Rengdêr: tiratkirî.
Herwiha: terat, trat.
: teratî, teratvan, teratvanî
tirat kirin (lêker)(Binihêre:) tirat
tiratkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirat kirin
tiratkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirat
tirawîlke (navdêr, mê) leylan, moran, rewrewk, dêmcame, aqlûne, serav, seraw, serab, pêpirk, pêpirik, rewc
tirawitene (Zazaki) (lêker) dizîn. Navdêr: tirawitiş
tirb 1. gor, mezel 2. ziyaret
(navdêr, mê) gorr, qebir, merqed, cihê kesek mirî lê hatiye binaxkirin, mezar, ziyaret, mezel.
Herwiha: tirbe.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ترب.
Bide ber: tilp.
ji: ji erebî تربة (tirbet: gorr, ax), têkilî تراب (turab: ax)..
: tirbandin tirbandî tirbî tirbîner tirbkol tirbkolî tirbistan tirbistanî
tirba dayê xweş çêkir lê bi kêlikê wê de rî (biwêj) ji bo kesên bêdenge dipeyivin an jî dawiya kar xera dikin tê gotin. kerem bi ya xwe nizane, tirba dayê xweş çêkir lê bi kêlikê wê de rî.
tirba siwaran her kola ye (biwêj) mirovên ku bi kar û pîşeyên xeter re mijûl bibin, zêdetir nêzîkî mirinê ne. helbet pîşeyen xeter wisa ne. tirba siwaran her kola ye.
tirbespî Serenav,mê, bajarek li Rojavayê Kurdistanê ye.
ji: tirb + e + spî
tirbî (navdêr, mê) rewşa tirbbûnê.
ji: tirb + -î
tirbistan goristan
(navdêr, mê) goristan
tircunîtî kirin (biwêj) wekî dînan xwe çiroviro kirin. çeto çiqasî tircunîtî kir jî, nikaribû çavên bawer bitirsîne.
tirec pêlekan
tiredînkî çirtikî, hirhopî, vitikî, huphupkî, tirdînkî, bi tirdînkî, tirdînikî, dînomîno, kestepesteyî, fistoqî
tirek 1. kesê ku deng li ber qûnê dikeve 2. bêkêr *“tirek û du tir, li cem tirekan weke hev in”
fişek, gewc, nesaxlern, bedhal, kuşinde, ziyandar, bed, dijwar, garis, tûj, dirr, ziyankar, req, gunehkar, tewş, xêr, xirek, xirpo
tirek ji qûna (yekî) filitîn (biwêj) xem nekirin, talaş nekirin. qet wê meseleyê nabîne, tu dibêjî tirek ji qûna wî filitiye.
tirek kirin (biwêj) xerabe û teqeze kirin (ji bo alavan.), kesek bêar û bêrû kirin. şabêdînê xwarziyê min ew qasî ew teyba theqûn kir ku di dawiyê de ew tirek kir û êdî baş lê naxe. hema lat sergundoro çav bi wî diket, dikişiya ser û ew tirek dikir. yaqûb tilermenî
tirek xelkê, tembûrek xelkê (biwêj) xeteyeke mirov a piçûk jî ji derdora mirov re dibe sedema gelek tirane û gotegotan. tirek xelkê, tembûrek xelkê. xwedê kesî nexe devê derdor û cînaran.
tirekîtî (navdêr, mê) çavçepelîtî.
ji: tirek +-îtî
tirekkî (navdêr, mê) bi tirekî, bi gewcî.
ji: tirek +-kî
tirêl (navdêr, mê) kamyon, lorî, TIR
tirên bûkiniyê kirin (biwêj) xwe xurt û qoçax nîşan dan. eri, hubrê jî dixwaze wekî gogerçîni tirên bûkaniye bike, lê miro borî.
tirên guran jê anîn (biwêj) xistin rewşeke dijwar. aqilekî ji min re got, rabe giliyê muhemed bike, hecî yaşar berdiyê, bila tirên guran jê bîne! felat dilgeş
tirên hesini kirin (biwêj) gelekî serma girtin. li seri çiyayi zagros wisa ye ku mirov tiren hesinî dikin.
tirên ji serê xwe mezintir kirin (biwêj) bi karên şaş en ji hêza xwe zêdetir re mijûl bûn. ka ew jî di halê xwe de namire ku diçe tirên ji serê xwe mezintir dike.
tirên nav gandan kirin (biwêj) xwe xurt û dewlemend nîşan dan. zerengiyeke wî tune ye. lê tirên nav gamêşan dike.
tirên şidiyayî kirin (biwêj) ji bo kesên ku sist tên xuyan lê jêhati ne tê bikaranin. tu li wisa xuyanga wî menêre, ew tirên şidiyayî dike.
tireqîn (navdêr, mê) têqîn
tiretir pê ketin (biwêj) di nav zorê de man. her ez dizanim tiretireke çawa bi xanimê ketibû.
tiretir pê xistin (biwêj) zor û zerpeke zêde lê xistin. di wê gulaşê de emir tiretir bi seyîdê temo xist. (argo)
tirewe (Zazaki) tivir, tirp
tirh (navdêr, mê) bişkov, bişkuvên giya û darikan
tirhandin (lêker)danan, daînan, çikilandin.
ji: tirh +-andin
tirhik (navdêr, mê) birale, miştelî, şax, terh, terhik, çil, nîhal, sêne, tirh, fîdan, aj, kat.
ji: tirh +-ik
tirî cureyekî mêweyan e *“heke mirov ji rezekî tiriyek xwaribe, nabe ku mirov pişta xwe bidê”
(navdêr, nêr) fêkiyek libhûrik û libên wî bi hev re bi wîşiyan ve çêdibin (tiriyê hişkkirî mewîj e; dara ku pê ve çêdibe mêw e; zeviya ku darên wî lê hene rez e û vexwiraka wê ya bialkol mey e).
Herwiha: tiri, tirih, trî, turu.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî تری.
Têkildar: mewîj, goşî, miştah.
Bide ber: dirî, strî, tir. Bi soranî: tirê, trê.
ji: hevreha soranî tirê, herdu belkî . Ji ermenî: bi ermeniya navîn tolî (mey) jiurartuyi udulî (tirî), têkilî tilletu (tirî) ya akadî, binere tolk. Yan jî hevreha sanskrîtî द्राक्षा (drake), yûnanî τρύγος (trugos), holendî druif, swêdî druva, danmarkî drue, almanî Traube, hemû ji Proto-hindûewropî. Herwiha belkî peyvên slavî jî: sirbî grozd, çekî hrozen, rusî (vîno)grad. Bi zimanên din yên îranî bi pirranî engur e.. Cûnên tirî, Hesenî: Cûreyên wê yên gewr, mor, sipî û sor hene, gir e. Pelûrik: Gewr e. Celkanî: Reş e, qirfok e, şêrîn e. Zeytî: Bedew e, goşiyên wî dirêjin. Kerkûşî: Mêwek dikare barê kerek tirî bigre, xweş e, dikin mewij. Şêxanî: Zine reş e, hebê wî gir in. Gunnêrî: Hebên wî zêde gir in, gewr in. Havîngeh: Wek tiliyên xatûnan dirêjin. Şekirok: Gewr e, xweş e. Sorikî: Hebên wî sor in, reş nabe. Nikilqijalk: reş e, hebên wî dirêjin. Virkoke: Nava meriv pê diçe. Talikî: Gewr e, mirr e. Marzone(şîre): Pê dims çê dibe. Yaxîş: Pelê mêwê pirr in, pirr tirî digre, şêraniya wê kêm e. Heftber: Mêwa heftber, ne bi carekê bi çend caran tirî dide.Li der û dora Çiyayê Mazî ji dimsê gelek xwarin çêdikin û ev xwarin di taştê, firavîn, şîv û paşîvan de ji ser sifreyên wan kêm nabin. Xwarinên ji dimsê çêdibin ev in. Dims, Pelûr: Arvan di nav dimsê de dikelînin, rûn sor dikin bera ser didin bi wî awayî dixwin. Kulorîkên dimsê: Hevîr dikin qilor û di nava şerbetê de dikelînin, şêranîyeke xweş e. Darik: Ji Arvan û dimsê pelûr çêdikin, darikên hinek dirêj çend caran di nav pelûrê re dikin, daldiqînin, zuwa dikin. Benik(sincoq): Qinê gûzan an dendikên bihîvan di ben re dikin û wek darikan di pelûrê re dikin, daldiqînin, zuwa dikin. Helawî: Bi dimsê û arvanê qelandî çêdibe. Tilîşewitî (lepşewitî): Pêşiyê rûn sordikin, dimsê bera ser didin û nanê tenûrê hûr dikin ser. Bi germî tê xwarinê. Kerme (kesme): Pelûrê işk dikin û paşê bi kêran çargoşe jêdikin. Şerbet: Dims bi avê tê ron kirin, dibe vexwarineke xweş. Him cemidî, him jî germ tê vexwarinê. Berfdimsk: Dimsê bera ser berfê didin û jê şêranî çêdikin. Helawiya nişê: Bi navika genim û dimsê çêdikin. Aqîd: Dimsa tîr e. Aqîda kundir: Kundirên zivistanê hûr dikin û di nava şîreyê de dikelînin. Aqîda qalikê zebeş: Qalikên zebeşan tên hûrkirin û di nava şîreyê de tên kelandinê. Aqîda buyok: Buyok tên hûrkirin û di nava şîreyê de tên kelandinê. Aqîda şîr: Şîreyê dikelînin, piştî ku tîr dibe şîr bera nav didin û li hev dixin. Pastêq: Arvan li nav dimsê dixin, li ser cawan tenik radixin, kuncî bi ser werdikin, zuwa dikin û wek niviştan qat dikin, hiltînin. Di paşîvan de, bi gûzan re xwarike xweş e.bilbizêkî teyfî payizî qirfok zeytî reşik etfî şitû dirêjik kelkîşî reşê çê hişîno zerî sincî berkê kerane Sofî Elî qitil nefis boxiltî zeynebî nikilqijalk celkanî virkoke talikî sorikî
tirî tirî filitîn (biwêj) ji bela û xeteriyekê zor xelas bûn. di gelek xerabî bianîna seri diloyi guro, lê wîfim kir û he/na tirî tirî ji dest wan filitî.
tirîd (navdêr) nanê ku di nav şîr yan avgoştê de.
Herwiha: terîd tirît (di bin tesîra tirkî de).
ji wêjeyê: Li Şanliurfayê piştî nimêja sibê tirît hat belavkirin (Aa.com.tr/kk 4/2014)
tirika (yekî) çûn, virik man (biwêj) tê de tiştekî baş neman. ka we ew qas qala wê dikir, lê wa ye tirika wê çûye, virik maye.
tirikî bûn (biwêj) xwe winda kirin. li dû tiştekî yan jî kesekî zêde çûn û hatin. keçikzehf bedew e, loma cemşît jî li ser tirikî bûye, ji dû qûna wê naqete.
tirikîn (navdêr, mê) zayîna dêhlan (sega mê) , :dêhlik ya tirikî heft kûçik înane
tirîkirî (rengdêr) îşî kirî.
ji: tirî +kirî
tirimbêl erebe, seyare
tirimbêlfiroş (navdêr, nêr) kesê/a ku tirimbêlan difiroşe, kêsê/a ku karê vî karî dike
tirimpêl (navdêr, mê) erebe, otomobîl, seyare, maşîn makîneyeka pêanîn û pêbirina mirovan û tiştan e (ya bi taybetî bi mazûtê dixebite û li ser tayreyan ango tekeran dilive).
Herwiha: terembêl, terempêl, terimbêl, terimpêl, terumbêl, terumpêl, tirimbêl, tirumbêl, tirumpêl, torombêl, torompêl, trembêl, trempêl, trimbêl, trimpêl, trumbêl, trumpêl, turimbêl, turimpêl, turumbêl, turumpêl.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ترمپێل. Cûnên tirimpêlan, jêp, kamyon, lorî, qemere, taksî, traktor.
Bide ber: balafirr, keştî, trên.
ji: Herwiha tirimbêl, turumbêl, torombêl (û hwd - ji jor binêre) ji otomobîl ji frensî automobile ji yunanî αὐτός (autós: xwe, bi xwe) + ji latinî mobilis (gerrok, livok, seyar, mobîl). Bo ketina vokalan (herfên bideng) ji destpêka peyvê
Bide ber: Birahîm ji Îbrahîm, Simaîl ji Îsmaîl, mîr ji emîr... Zêdebûna dengê R ji ber dengê tirimpêlan e: rrrr yan tirrrr... Bo guherîna B bi P bide ber paysikil (duçerxe) ji inglîzî bicycle, pas (otobûs) ji inglîzî bus yan patrî (pîl) ji inglîzî battery... Peyva dirêj otomobîl di gelek zimanên din de jî kurt bûye yan guheriye. Bo nimûne di almanî de tenê wek Auto û di swêdî de jî bes wek bil maye.Di kurdî de navê vê amraza raguhastinê li gor deverên kurd lê dijîn diguhere: Di kurmanciya nivîskî de tirimpêl û otomobîl serdest in lê di nav gel de li Bakurê Kurdistanê peyva erebe (bi rêya tirkî ji erebî ji îranî), li Başûr û Rojavayê seyare (ji erebî), li Rojhilatê maşîn (bi rêya farisî ji rûsî ji frensî) û di nav kurdên Sovyeta berê de jî maşîn yan avtomaşîn li kar e.
tirîn paşgireke ku di hevalnavan de payeya berztirîn diyar dike; mînak:xweş+tirîn=herî/tewrî xweş
(lêker)(navdêr, mê) texmîn kirin, mezandin, mezende kirin, tê derxistin, ji ber xwe ve gotin, pêşbînî kirin, şik jê birin, guman kirin, li gor baweriya xwe gotin, derc kirin, tê gihiştin, kifş kirin, pê hesîn. Tewîn: -şitir-.
Bide ber: sitirîn.
Têkildar: tirandin.
: tirê, tirî, tirane
tiringîn (navdêr, mê) dengeke mîna dengê lêdana tenekan
tiringûzan (navdêr, mê) sîqûsirr, qirnaqoz, çîrneçov, helezek, denglekişo, qaqleqûz, zîqûzirr, darînqoz, qirqosan, cînceq, memeqîz, hindirhop, silimsîq, terazûmîzan, hildilhok, hêlanok, hêlhêlanê
tirîrûvîk (navdêr, mê) core fêqîyekê kûvîye mîna tirîye rûvî di xon
tirîş sedem, bone
tirk 1. welatiyên Tirkiyê (navdêr) tirkîziman, kesên zimanê wan yê dayikî tirkî ye, welatiyên Tirkiyeyê, kesên li Tirkiyeyê dijîn (ziman yan nijada wan çi be jî).
Herwiha: turk.
Hevwate: rûmî romî misilman. Agadarî: Agadarî: wateya 2 tenê ji alî hin kesan ve tê qebûlkirin. Li şûna wê hin kes peyva tirkiyeyî pêşniyaz dikin..
: Tirkiye, tirkiyeyî, tirkiyeyîtî, tirkî, tirkîk, tirkîkî, tirkîtî, tirkîziman
tirk kirin (lêker) Tirkandin.
ji: tirk + kirin
tirk û qanûn, ereb û paqijî! (biwêj) ne tirk wekî zagon û yasaya xwe tevdigerin, ne jî têkiliya ereban bi paqijiyê re heye. ma li cihi sekini gotine: tirk û qanûn, ereb û paqijî.
tirkandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirkandin
tirkandin (lêker)(navdêr, mê) kirin tirk yan tirkî, tirkîfîze kirin, tirkîfîkasyon, tirkîfîzekirin. Tewîn: -tirkîn-.
Herwiha: turkandin.
Bide ber: erebandin, farisandin, kurdandin.
ji: tirk + -andin.
: tirkandî, tirkîner
tirkbûn (navdêr, mê) Tırtbûnî.
ji: tirk +bûn
tirkdost (navdêr) tirkîst, tirkparêz, tirkîcî, tirkperist, tirkhez, dostê/a tirkan, hevalê/a yan hevbendê/a tirkan.
Herwiha: turkdost.
ji: tirk + -dost.
: tirkdostane, tirkdostî
tirkdostane (rengdêr) bi awayekî tirkdost.
ji: tirkdost + -ane
tirkdostî (navdêr, mê) rewşa tirkdostbûnê.
ji: tirkdost + -î
tirken (navdêr, nêr) (navdêr, mê) yê tiran dike
tirkhez (navdêr, mê) tirkdost, tirkîst, tirkparêz, tirkîcî, tirkperist
tirkî (navdêr, mê) Zimanê tirkan: zimanê tirk pê diaxivin (zimanek altayî ye) (rengdêr) Tiştên bi zimanê tirkî: stiranên tirkî, rojnameyên tirkî, Tiştên tirkan: Aliyê tirkî di danûstandinan de hêrs bû û civîn bi cih hêla..
Herwiha: turkî.
Hevwate: rûmî, romî.
: tirkîtî
tirkîaxiv (navdêr) kesa/ê yan bernameya ku dizane bi Tirkî bipeyive.
Herwiha: tirkîaxêv, turkîaxêv, turkîaxiv.
ji: Tirkî + -axiv.
: tirkîaxivî
tirkîaxivî (navdêr, mê) rewşa tirkîaxivbûnê.
ji: tirkîaxiv + -î
tirkîcî (navdêr) tirkîst, tirkdost, tirkparêz, tirkperist, tirkhez, dostê/a tirkan, hevalê/a yan hevbendê/a tirkan.
Herwiha: turkîcî.
ji: tirk + -î- -cî.
: tirkîcîtî
tirkîcîtî (navdêr, mê) rewşa tirkîcîbûnê.
ji: tirkîcî + -tî
tirkîfîkasyon (navdêr, mê) tirkandin, kirin tirk yan Tirkî, tirkîfîzekirin.
Herwiha: turkîfîkasyon.
ji wêjeyê: Tirkîfîkasyona xwemalî di zimanê medyaya kurdî de li Bakurê Kurdistanê(sernavê nivîsarek Mazlûm Doxan, Warvin.org, 2010).
ji: Tirkî + -fîkasyon
tirkîfîzekirin (navdêr, mê) tirkîfîkasyon, tirkandin
tirkîk (navdêr, mê) tirk û miletên din yên xizmên wan wek azer, ozbek, teter, kirgîz, qazax û tirkmen.
Herwiha: turkîk.
Têkildar: tûran.
ji: tirk + -îk.
: tirkîkî, tirkîkîtî
tirkîkî (navdêr, mê) zimanê Tirkî û zimanên din yên nêzî wî wek azerî, ozbekî, teterî, kirgîzî, qazaxî û tirkmenî.
Herwiha: turkîkî.
Têkildar: tûranî.
ji: tirkîk + -î.
: tirkîkîtî
tirkirin (navdêr) kirin û derêxistina bayê bi deng ji pa îyê, pivkirin
tirkîst (navdêr) tirkdost, tirkparêz, tirkîcî, tirkperist, tirkhez, dostê/a tirkan, hevalê/a yan hevbendê/a tirkan.
Herwiha: turkîst.
Têkildar: tirkîzm.
ji wêjeyê: Rêberê PKK-ê yê kemalîst û tirkîst Abdullah Ocalan çiqasê ji PDK û YNK-ê û dewleta li başûrê Kurdistanê aciz be hewqasê jî ji dewlemend û sermayedarên bakurê Kurdistanê jî aciz e û îdia dike ko cihû piştgiriya wan dikin.(Nefel.com, 4/2008).
ji: tirk + -îst.
: tirkîstane, tirkîstî, tirkîstîk
tirkîstane (rengdêr) bi awayekî tirkîst.
ji: tirkîst + -ane
tirkîstî (navdêr, mê) rewşa tirkîstbûnê.
ji: tirkîst + -î
tirkiye Serenav,mêwate, welatê tirkan, welatek e li Rojhilata Navîn û yek ji her çar dagirkerên Kurdistanê.
Herwiha: Tirkiya, Tirkîya, Tirkîye, Turkiya, Turkîya, Turkiye, Turkîye.
Bide ber: Tirkmenistan.
ji: tirk + -iye Tirkiye (bi tirkî: Türkiye) ji peyva tirk + paşbendika erebî -iyye tê ku tê de -e nîşana zayenda mê ye. Di kurdî de bi giştî ew -e ya zayendî di peyvên ji erebî deynkirî de namîne. Lê Tirkî yan rasttir tirkî bi wateya zimanê tirkan û tiştên din yên têkilî wan e loma di zimanê nivîskî de bi min çêtir e ku Tirkiye (û Sûriye) wek navê wan welatan werin nivîsîn. Ji mêj ve navê Tirka yan Tirkan (anku welatên tirkan) li wî welatê dihat kirin (lê em ji Sûriyê re nabêjin Sûriyan/Sûran yan ji Erebistanê re nabêjin Ereban). Paşbendika kurdî -stan jî carina hatiye
Bikaranîn: Tirkistan lê wê cihê xwe negirtiye (li cîhanê Turkestan bi taybetî ji deverên Asyaya Navîn yên tirkîknişîn re tê gotin, ne ji Tirkiyeya Rojhilata-Navîn re..
: tirkiyeyî, tirkiyeyîtî.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): تورکیا Zazakî: Tirkiya Kurmancî: Tirkiye
tirkîziman (navdêr) kesa/ê ku zimanê wê/wî Tirkî ye, tişta/ê bi zimanê tirkî: rojnameyên tirkîziman.
ji: Tirkî + ziman
tirkman (navdêr, mê) Tirkmen.
ji: tirk +man
tirkmancî (navdêr, mê) tevlihevkirina zimanê tirkî û kurmancî.
Herwiha: turkmancî.
Bide ber: sormancî.
Têkildar: tirkmanc.
ji wêjeyê: Ez nefesên kûr dikişînim, rojê deh caran Hezretê Muhamed, Îsa û Musa û sed û bîst û çar hezar pêxemberên din tînim bîra xwe û ji xwe re dibêjim, “Dê niha kurdekî me yî Swêdê xwe bigihîne hawara min û dê ji tirkmanciya Niştî Stêrk re du gotinên mamostayane bibêje û dê dilê me gişan rehet bike...”.
ji: tirkî + kurmancî.
: tirkmancîaxiv tirkmancîaxivî tirkmancîtî
tirkmancîtî (navdêr, mê) rewşa tirkmancîbûnê.
ji: tirkmancî + -tî
tirkmen (navdêr) tirkmenistanî, miletê serekî yê Tirkmenistanê ku bi zimanek nêzî Tirkî dipeyive, tirkoman, miletek biçûk e li Başûrê Kurdistanê û Iraqê û bi zimanek nêzî Tirkî dipeyive.
Herwiha: turkmen.
ji: tirk + -men.
: tirkmenî, tirkmenîtî
tirkmenî (navdêr, mê) zimanê fermî yê Tirkmenistanê, tirkomanî, zimanê tirkmenên Başûrê Kurdistanê û Iraqê.
Herwiha: turkmenî.
ji: tirkmen + -î.
: tirkmenîtî
tirkmenistan Serenav,mê, welatek e li navenda parzemîna Asyayê.
Herwiha: Turkmenistan.
ji: tirkmen + -i- + -stan.
: tirkmenistanî, tirkmenistanîtî
tirkmenistanî (navdêr, mê) tirkmen
tirknas (navdêr, mê) Tirkzan, Tırkolog.
ji: tirk +-nas
tirknasî (navdêr, mê) Tirkzanî, Tîrkolojî, Tirkolojî.
ji: tirk +-nasî
tirkolojî (navdêr, mê) Tirkzanî, Tirknasî.
ji: tirkoloj +-î
tirkoman (navdêr) miletek biçûk e li Başûrê Kurdistanê û Iraqê û bi zimanek nêzî Tirkî dipeyive, kesa/ê ji wî miletî.
Herwiha: tirkmen , tirkomen, turkman, turkmen , turkoman, turkomen.
Bide ber: tirkmen.
ji: tirk + -o- + -man.
: tirkomanî, tirkomanîtî
tirkomanî (navdêr, mê) zimanê tirkmenên Başûrê Kurdistanê û Iraqê.
Herwiha: tirkmenî , tirkomenî, turkmanî, turkmenî , turkomanî, turkomenî.
ji: tirkoman + -î.
: tirkomanîtî
tirkparêz (navdêr) tirkîst, tirkdost, tirkîcî, tirkperist, tirkhez, dostê/a tirkan, hevalê/a yan hevbendê/a tirkan.
Herwiha: turkparêz.
ji: tirk + -parêz.
: tirkparêzî
tirkparêzî (navdêr, mê) rewşa tirkparêzbûnê.
ji: tirkparêz + -î
tirkperestî (navdêr, mê) Tirkîtî.
ji: tirk +-perestî
tirkperist (navdêr, mê) tirkdost, tirkîst, tirkparêz, tirkîcî, tirkhez
tirkzan (navdêr, mê) Tirknas, Tırkolog.
ji: tirk +-zan
tirkzanî (navdêr, mê) Tirknasî, Tîrkolojî, Tirkolojî.
ji: tirk +-zanî
tirlî (navdêr)(navdêr, nêr) (navdêr, mê) navê çûkên teşkdrêj e.
Herwiha: tirliyê çavzer
tirlîk (navdêr, mê) xilxîlok
tirnefesî (ji ber bêhna tir û fisan) neksçikîn
tirnefesî bûn (ji ber bêhna tir û fisan) neks çikîn û bêhnteng bûn
tirnefesî kirin (ji ber bêhna tir û fisan) neks lê çikandin
tiroş (navdêr, mê) bistehî, cesaret, wêrekî: tiroş kirin (wêrîn, cesaret hebûn), tehemil, sebir, bêhnfirehî.
Herwiha: tirûş, troş, trûş, turûş.
ji wêjeyê: Mesela Alfabeya Latînî ku zimanê kurdî/zaravayê kurmancî pê hatiye nivîsandin jî, di sala 1858an de çêbûye (1: du belge). Dibe ku berî vê tarîxê jî çêbûbe, lê ji ber ku niha tu belge di destên min de nînin, ez jî troş nakim bibêjim.(Zeynel Abidîn: 1858 û kurmanciya latînî, Amidakurd.com, 7/2009)
tirotî (navdêr, mê) red, inkar, mandel, şemartin, şerandin, ne qebûlkirî, ne qebûlbûyî, ne qebilandî, ne qebilî, ne pejirî.
ji wêjeyê: Cegerxwîn, tevî ku li hember îqtîdara mezin û derveyîn helwest daniye û reftarên rewşenbîriyane nîşan daye jî, yekem rewşenbîr e ku bi rexnekirineke pozîtîf û çêkirox a li hember îqtîdara hundirîn a neteweya xwe, hewl daye ku heqîqetê bîne ziman û aniye jî. Wî di nosyonên şairî û nivîskariya xwe de, bi taybetî îqtîdara derveyîn red û tirotî kiriye û ‘heqîqet’ bi awa û şêwazeke rexneyî aniye zimên û her wiha; wekî F. Fanon jî gotiye; “dahka redkirinê her tim hêsantir e ji redkirina bera û esasî.”, ew neketiye dafika ‘dahka redkirinê’; redkirina xwe bi şairî û nivîskariya xwe ya erkdar û fonksiyonel nîşan daye û di temsîliyeta sîmge û semboliya ku O. Wilde qal dike de jî tu kêmasî nehiştine.
tirotî bûn (lêker) red bûn, hetikîn, kepaze bûn, rezîl bûn.
ji: tirotî + bûn
tirotîbûn (navdêr, mê) redbûn.
ji: tirotî +bûn
tirotik (Zazaki) (navdêr) diz, dizîker
tirotîkirin (navdêr, mê) redandin, redkirin, red kirin, lê zivartin.
ji: tirotî +kirin
tiroviro çirtovirto, terobero, sinêde, serobero, bicihnebûyî, tewşomewşo, beredayî, teretûre, tirtovirto, tirevir
tirp (navdêr, nêr) tivir, riwekek e ku rehên wî yên sor bi xavî di nav zeleteyê de tên xwarin.
Bide ber: tirpan.
ji wêjeyê: Hûn dizanin ko di şerê cîhanê yê duyem de eskerên rûs û almanan çawa şeş salan îdare kir?Û bersiva xwe jî da û got: — Ji ber sê tişten; sîr, pîvaz û tirp (tivir). Wan ev hersê namet ji ba xwe kêm nekirin, loma şeş salan îdare kir.(Mêvanê bernameya Rojîname ya TR6, li gor Nefel.com, 1/2009).
: tirpî Almanî Radieschen, Almanî Radieschen, Tr.: turp
tirpan 1. amûra dirûnê (navdêr, mê) qirim, tilwar, kêlendî, kêrendî, şalok, amûrek bidestik û serikqoz e bo dirûna giyayî û dexlûdanî ye û ji şalokan dirêjtir in.
ji: ji yunanî δρεπάνι (drêpani) ji δρεπω (drêpo: dirûn, jê kirin).
Bikaranîn: Lêker: tirpan kirin. Navdêr: tirpankirin Rengdêr: tirpankirî.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: tirpan Zazakî: tirpane (makî), kelendire (makî), qirime (makî)
tirpan kirin (lêker)(Binihêre:) tirpan
tirpankêş (navdêr, mê) kêlendîkêş.
ji: tirpan +-kêş
tirpankêşî (navdêr, mê) kêlendîkêşî, qirimkêşî.
ji: tirpan +-kêşî
tirpankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirpan kirin
tirpankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirpan
tirpî (navdêr, mê) rewşa tirpbûnê.
ji: tirp + -î
tirpik (navdêr, mê) derece, pêlik, nêrdevan, paplûk, pirik, pêpelûk, pîk, sêlim
tirr 1. hewayê ji qûnê (navdêr, mê) yek ji cûnên berdana hewayî ji qûnê (ya dengek bilind yê mîna tirrrrr jê tê).
Herwiha: tir, tirt, tirrt.
Bide ber: fis, kuş, piv.
Bikaranîn: tirr kirin, tirr(a kesekê/î) hatin.
: tirrandin, tirrîn, tirrker, tirro, tirrok, tirrek. Gotinên pêşiyan: • tirr li kû û das li kû • tirr û das çi li ber hev e
tirr di qûna (yekî) de nesekinîn (biwêj) ji bo kesên ku nikarin sir û razan bigirin tê gotin. bi wê bawer neke û li cem t işten tay-bet nebêje, tir di qûna wê de nasekine.
tirr kirin (lêker)(Binihêre:) tirr
tirr li kû û das li kû gotina pêşiyan, gava yek tiştekî qet ti têkilî û girêdanên xwe bi mijara ku tê axaftin re dibêje, tê gotin.
Herwiha: tirr û das çi li ber hev e.
ji: •tirr li kû û das li kû
tirr û das çi li ber hev e gotina pêşiyan, gava yek tiştekî qet ti têkilî û girêdanên xwe bi mijara ku tê axaftin re dibêje, tê gotin.
ji: •tirr û das çi li ber hev
tirralî (navdêr, mê) bêxîretî, arodetî, zexelî, tembelî, kislanî, şirrî, arodebûn, keslanî
tirrane (navdêr, mê) galte, henek, qerf, pêkenok, tinazî, tehn, yarî, îma, qeşmerî, pêkenî.
Herwiha: terane, terrane, tirane.
: tirranebêj, tirranebêjî, tirraneyî, tirranok, tirranokî
tirrane kirin (lêker)(Binihêre:) tirrane
tirraneker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tirrane dike, galtebêj, tinazîker.
ji: tirrane + -ker
tirranekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirrane kirin
tirranekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirrane
tirraneyî (rengdêr) qerfî, qeşmerî, henekî, tinazî, bi henek, ji yarî ve, wek henek, ne cidî, ne jidil.
Herwiha: tiraneyî.
ji: tirrane + -yî.
: tirraneyîtî
tirraneyîtî (navdêr, mê) rewşa tirraneyîbûnê.
ji: tirraneyî + -tî
tirraşistan (navdêr, mê) rêl, bîşe, xerz, dehl, dehlûdirr, daristan, cihê ku tirraş lê hene, daristanok.
Herwiha: terraşistan, teraşistan, tiraşistan.
ji: tirraş + -stan
tirrbûnî (navdêr, mê) Tirkbûn.
ji: tirr +-bûnî
tirredîn (rengdêr) aqilsivik, peledîn, delodîn, hol, cahil, nezan, nefam, bêhiş, bêaqil, heşsivik, xişîm, naşî, dîn, şêt.
Herwiha: teredîn, terredîn, tiredîn, tirrodîn, tirodîn.
ji: tirr + -e + dîn.
: tirredînî, tirredînîtî, tirredîntî
tirredînî (navdêr, mê) rewşa tirredînbûnê.
ji: tirredîn + -î
tirretirr (navdêr) dengê tirr-tirr yê ku ji hin tiştan tê: tirretirra traktorê, çend tirr li pey hev: Bû tirretirra wî û ode kir bênewî. giregir, debdebe, mirovê zexim û mezin, gir.
Herwiha: tiretir.
ji wêjeyê: li Pakîstanê herêma Dera Îsmaîl Xanê di navbera du malbatan de nexweşî û dijminayî heye. Jibo ku vê dijminayîya navbera xwe rakin, radibin malbatek keça xwe ya çar salî dide malbata din û bi zilamê çil û pênc (45) salî re dizewicînin. Îcar keçika zaro ya 4 salî û tirtireyê zilamê 45 salî!? Ma ev bû insanetî yabo? Ma edaleta dinyayê ev e? Ma ji vê re “ehmeqî” nayê gotin?(Lotikxane.com, 2/2007).
ji: tirr + -e + tirr.
: tirretirrî
tirretirrî (navdêr, mê) rewşa tirretirrbûnê.
ji: tirretirr + -î
tirrik (navdêr)bi gelemperî pirrjimar, êzing, qijik, dar û terraşên zirav (bi taybetî yên bo şewitandinê anku sotinê hatine berhevkirin), hejik, terrik, hej.
Herwiha: tirik terik terrik terk terrk tirrk tirk. Binêre
Herwiha: dar dep sotemenî şewatek.
Bikaranîn: agir berdan êzingan êzing berhev kirin êzing hilgirtin êzing kom kirin êzing sotin êzing şewitandin
tirrik anîn (lêker)(Binihêre:) tirrik
tirrik kirin (lêker)(Binihêre:) tirrik
tirrik xwarin (lêker)(Binihêre:) tirrik
tirrikanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) tirrik
tirrikkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirrik kirin
tirrikkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirrik
tirrikxwarin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirrik
tirrker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tirr dike.
ji: tirr + -ker
tirrkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirr kirin
tirrkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirr
tirş 1. şor, tahmşor 2. helîseya bacanên sor *“kesek nabê
: ‘dewê min tirş e’ ”
(rengdêr) tama lîmonê yan sêkê yan tiriyê negihiştî yan tama wek ya wan.
Herwiha: turş.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ترش/طرش.
Bide ber: sûr şirîn tal xav şor mize bosî kelê tûj xweş. Binêre
Herwiha: tirs.
Bikaranîn: Lêker: tirş bûn tirş kirin Navdêr: tirşbûn tirşkirin Rengdêr: tirşbûyî tirşkirî.
ji: hevreha zazakî tirş, soranî تورش (turş), belûçî truş, trupş, farisî ترش (toroş), herwiha hevreha tên/tîn (hewcedariya bi avê) û hevwateyên wê bi gelek zimanên din yên Proto-hindûewropî: farisî تشنه (têşnê), avestayî terşne, sanskrîtî तृष्यति (tṛṣyati), ermeniya kevn թառամ (tʿaṙam: çilmisîn > ermeniya nû թառամել/(tʿaṙamel) û թարշամել /tʿaršamel) > kurdî çilmisîn), inglîzî thirst (têhn, tîn), tart (tirş) û dry (zuha, ziwa, hişk), yûnaniya kevn τέρσομαι (têrmosoy: hişk/zuha bûn), latînî terra (ax, erdê zuha) û torrere (sotin, şewitîn), almanî dürr (zuha, ziwa, hişk), albanî thartë (tirş) û ter (hişk/zuha bûn)... hemû ji Proto-hindûewropî ters- (hişk, zuha)Pend, Rûvî negihişt tirî, got tirş e..
: tirşbar tirşbarî tirşbarîtî tirşbartî tirşber tirşberî tirşberîtî tirşbertî tirşik tirşî tirşok
tirs xof, saw, sehm *“diya dizan du tiran dike, yekê ji kêfan yekê ji tirsan”
(navdêr, mê) hesta nexweş ya dikeve dilê mirovî dema bawer dike ku dê tiştek xirab biqewime.
Herwiha: tiris.
Hevwate: xof.
Dijwate: bistehî, cesaret, wêrekî.
Bide ber: bive, gef, herreşe, metirsî, talûke, tehdîd, xeter.
ji: Ji Proto-hindûewropî tres- (tirs, recifk), têkildarî avestayî tirise û terora ji latînî. Ji eynî rehî: teror..
: bêtirs, bêtirsî, tirsandin, tirsandî, tirsenak, tirsenakî, tirshêz, tirshêzî, tirsîn, tirsînek, tirsnak, tirsnakî, tirsok, tirsoke, tirsokî, tirsonek, tirsonekî
tirş bûn 1. şor bûn 2. (hevîr) xirab bûn û nehatin pehtin 3. (mast) ji bo kiyanê çêtir bûn
(lêker)(Binihêre:) tirş
tirs ketin dilê (yekî) (biwêj) xof girtin. tirsa mezin ketibû dilê girtiyên bi me re. bavê hêmin
tirş kirin şor kirin
(lêker)(Binihêre:) tirş
tirs lê firandin (biwêj) tehdît kirin. gef lê xwarin. ew tirsan li rizgo difirîne, lê rizgo ne yekî wisaye ku mine-ta xwe jê bigire.
tirs li balê tune bûn (biwêj) netirsîn, wêrek bûn. her kes dizane ku tirs li balê tune, lê tenê ew ji xwe şerm dike.
tirs şikandin (biwêj) ji tirsê xelas bûn. êdî ne wekî berê ye, tahar ew tirsa xwe şikaridiye.
tirşa bamyan, birinca spî, goştê şamiyan (biwêj) ji bo rewşa pir xweş tê bikaranîn. tirşa bamyan, birinca spî, goştê şamiyan! hê tu çi dixwazî?
tirsa mirinê ketin dilê (yekî) (biwêj) ji mirinê tirsîn. tirsu mirinê ketiye dilê wê, destê wê jijiyanê sar bûye.
tirsa xwedê di dil de tune bûn (biwêj) ji heramî û bêdadiyê netirsîn. xêr û guneh nezanîn. mirovên ku tirsa xwedê di dil de tune bin, divê mirov ji wan bitirse.
tirsandî (rengdêr) behecandî, bizdandî, xofandî, bizdiyayî, tirsiyayî, behecî, kesa/ê ku hatiye tirsandin.
ji: tirsandin - -in + -î
tirsandin (lêker)(navdêr, mê) bizdandin, behecandin, qutifandin, tirs bo çêkirin, wisa kirin ku kesek yan tiştek bitirse.
Herwiha: tirisandin.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: ترساندن/طرساندن. Tewîn: -tirsîn-.
Têkildar: tirsîn.
ji: tirs + -andin.
: tirsandî, tirsandîtî, tirsînende, tirsînendetî, tirsînendeyî, tirsîner, tirsînerî
tirşandin (lêker)tirş kirin. Tewîn: -tirşîn-.
ji: tirş +-andin
tirsandin/ditirsîne/bitirsîne 1. sehm lê firandin 2. diran jê re çirikandin
tirşanî (navdêr, mê) zîmojenî.
ji: tirş +-anî
tirsayî (navdêr, mê) toqandî, bizdihayî, çavtirs, bizdihî, lerzok.
ji: tirs +-ayî
tirşayî (navdêr, mê) tirşî.
ji: tirş +-ayî
tirşbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tirş
tirşbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tirş
tirsdar (rengdêr) erjeng, kabûs.
ji: tirs +-dar
tirşdar (rengdêr) tirşanî.
ji: tirş +-dar
tirsdêr (navdêr, mê) sehmnak, sawdar, xofdar, tirsnak, tirsda, tirsîner, çavşikên.
ji: tirs +-dêr
tirsek (navdêr, mê) tirsonek, bêzirav, newêrek, ceban.
ji: tirs +-ek
tirşeşirîn (navdêr, mê) tirşeşirînî, meyxweşî, mizbûn.
Herwiha: mizîtî, miztî.
ji: miz + -î.
Bikaranîn: Lêker: tirşeşirîn bûn, tirşeşirîn kirin. Navdêr: tirşeşirînbûn, tirşeşirînkirin Rengdêr: tirşeşirînbûyî, tirşeşirînkirî
tirşeşîrîn (rengdêr) meyxweş , miz
tirşeşirîn bûn (lêker)(Binihêre:) tirşeşirîn
tirşeşirîn kirin (lêker)(Binihêre:) tirşeşirîn
tirşeşirînbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tirşeşirîn
tirşeşirînbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tirşeşirîn
tirşeşirînî (navdêr, mê) meyxweşî, mizî, tirşeşirînbûn, mizbûn.
Herwiha: tirşeşêrînî, tirşeşîrînî.
ji: tirşeşirîn + -î
tirşeşirînkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirşeşirîn kirin
tirşeşirînkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirşeşirîn
tirşî şorî
(navdêr, mê) tişta/ê tirş tişta/ê tirş: Tirşî li min nayê. (Xwarina tiştên tirş bo seheta min nebaş e).
Herwiha: tirşîtî tirştî 2. sewze di ava sêkê de kelemî û îsot û tilozî û hin sewzeyên din di nav ava sêkê de.
Herwiha: tirşîn tirşû turşî turşîn.
Bide ber: tirşik.
ji: tirş + -î
tirsî (rengdêr) nanê bi tenê nanê bi tenê: nanê tirsî xwarin (nan bi tenê - bê ti tiştek dî - xwarin).
Herwiha: tisî, tursî, tusî.
: tirsîtî 2. ji tirsê têkildarî tirsê yan tirsînê, dema borî ji tirsînê, tirsiyayî, tirsayî
tirşik xurekê ku ji sewzeyên curecureyî tê çêkirin
(navdêr, mê) metfînî, şorbe, xwarinek e ku ji çend sebzeyan tê çêkirin.
Herwiha: tirşîk.
Bide ber: tirşî
tirsik (navdêr, mê) tirsok, tirsoyî, bêzirav, newêrok, ceban, tirsonek, newêrek (mec).
ji: tirs +-ik
tirşîkerî (navdêr, mê) tirşî.
ji: tirşî +-kerî
tirsikî (navdêr, mê) tirsonektî, tirsokî, tirsoyîtî, bêziravî, cebanî, newêrokî.
ji: tirsik + -î
tirşîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirşî kirin
tirşîn xwarina ku ji sewzeyên şoravkirî pêk tê
tirsîn (1 şîrove)(lêker)(navdêr, mê) hest bi tirsê kirin, tirs di dilî de hebûn, Ma kesek ji şerrî netirse heye?!, Tirsa ji dijminan ti feyde nagihîne me..
Tewîn: -tirs-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ترسین.
Hevwate: tirsan, tirsiyan, tirsîyan, tirisîn, tirisan, tirisiyan, tirisîyan.
Hevwate: behecîn, bizdîn.
Dijwate: wêrîn.
Têkildar: tirsandin. ji: Ji tirs + -în, Proto-hindûewropî: tres- (tirsîn) , Proto-aryayî: thrah-/trs- (tirsîn) Avestayî: thrāh- (tirsîn) Farisiya Kevin: tars- (tirsîn) Pûnjabî: tyrs- (tirsîn) Middle Persian: tls- /tars-/ (tirsîn) Sogdî: trš- (tirsîn) Farisî: tarsīdan/tars- (tirsîn) Belûçî: tursit/turs- (tirsîn), xunserî:tersā/ters- (tirsîn) Kîrîbatî: tärsēn/tärs- (tirsîn) ... ir Kurmancî: tirsîn/tirs- (tirsîn) Kurdî (Soranî): tirsan/tirs- (tirsîn) Hewramî: tersay/tars- (tirsîn) Zazakî: tersayen/ters- (tirsîn) Sanskrîtî: tras- (tirsîn) Yewnanî: treëin (tirsîn) Latînî: terrēre (tirsîn) ...Çavkanî: Cheung p.393, Watkins p.93, Etymonline. : tirsî, tirsiyayî, tirsok, tirsokî, tirsnak, tirsnakî, tirsonek, tirsonekî
tirsîn/ditirse/bitirse 1. jê saw girtin, jê sehm girtin 2. newêrîn *“kerê mirî, ji gur natirse”
tirsinde (rengdêr) tirsnak, bitirs, bixof, bisam, tirsîner
tirsîner (rengdêr) tirsnak, bitirs, bixof, bisam, tirsinde
tirşing (navdêr, mê) pelhewes, belghevês, belgşordeq, şordeq, belhewîs, pelhewêz
tirsinok (rengdêr) tirsonek, tirstirsok, pend, :tirsinok be jî dirêj be
tirsînok (navdêr, mê) bizdihîn.
ji: tirsîn +-ok
tirşîpîv (navdêr, mê) tirşpiv.
ji: tirşî +-pîv
tirsîtî (navdêr, mê) rewşa tirsîbûnê, nemêrî, boke.
ji: tirsî + -tî
tirskar (navdêr), ?, terorîst, irhabî
tirskarî (navdêr), ?, terorîzm, teror
tirsker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tirs dike, xeternak, zordar, tirsandin, tirskar.
ji: tirs + -ker
tirskerî (navdêr, mê) tirskarî.
ji: tirs +-kerî
tirskî (navdêr, mê) bi tirsî.
ji: tirs +-kî
tirşkî (navdêr, mê) bi tirşî.
ji: tirş +-kî
tirşkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirş kirin
tirşkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirş
tirsnak bixetere, bitalûke
(rengdêr) bitirs, bixof, bisam, tirsîner, tirsinde, kesa/ê yan tişta/ê mirovî ditirsîne, kesa/ê yan tişta/ê mirov jê ditirse.
Bide ber: tirsok, tirsonek.
ji: tirs + -nak.
Bikaranîn: Lêker: tirsnak bûn, tirsnak kirin. Navdêr: tirsnakbûn, tirsnakkirin Rengdêr: tirsnakbûyî, tirsnakkirî.
: tirsnakî, tirsnakîtî, tirsnaktî
tirsnak bûn (lêker)(Binihêre:) tirsnak
tirsnak kirin (lêker)(Binihêre:) tirsnak
tirsnakbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tirsnak
tirsnakbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tirsnak
tirsnakî (navdêr, mê) tirs, xof, kabûs, metirsî, gef, herreşe, tehdîd, tirsnakbûn.
Herwiha: tirsnakîtî, tirsnaktî.
Têkildar: tirsokî.
ji: tirsnak + -î
tirsnakkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirsnak kirin
tirsnakkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirsnak
tirşo, dilê min diêşo (biwêj) ji bo karên ne wekî daxwazê tê gotin. erê dayê, tirşo, dilê min dieşo. heke dawet û lîstik bûya niha tu ji zû de çûbûyî jî.
tirsok (rengdêr) kesa/ê ditirse, kesa/ê nawêre.
Herwiha: tirsoke tirsonek.
Dijwate: bêtirs biste netirs wêrek.
Bide ber: tirsnak.
ji: tirs + -ok.
: tirsoke tirsokî tirsokîtî tirsoktî
tirşok (navdêr, mê) riwekek xwerbar e ku pelgên wê tirş in.
Bide ber: tirsok, tirşik.
ji wêjeyê: Tirşok nebatek ji malbata genimênreş tê hesibandin. Li welatê me bi kêmanî 20 cûre awa texlîtên wê hene. Lê yên babeta vê nivîsê du cureyên ku jibo derman û xwarinan tên bi karanîn e. 1- Tirşoka tirş, an jî tirşoka zinaran ya xwarinê (Rumex Crispus) 2 Tirşoka kewan (Romex acetosella).(Bavê Jîndar, Lotikxane.com, 4/2009).
ji: tirş + -ok. Navê zanistî: Rumex acetosa
tirsokî (navdêr, mê) newêrekî, bêcesaretî, bizdokî, behecokî, bêcuretî, tirs, tinebûna cesaretê.
Herwiha: tirsokîtî, tirsoktî, tirsonekî, tirsonekîtî, tirsonektî.
Têkildar: tirsnakî.
Dijwate: cesaret, curet, wêrekî, bistehî.
ji: tirsok + -î
tirşokî (navdêr, mê) tirşonekî, tirşkole.
ji: tirşok + -î
tirsokî bûn (lêker)(Binihêre:) tirsokî
tirsokî kirin (lêker)(Binihêre:) tirsokî
tirsokîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tirsokî
tirsokîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tirsokî
tirsokîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirsokî kirin
tirsokîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirsokî
tirşolekî (rengdêr) tiştên ekla wan weke tirş yan jî nêzî tirş e.
ji: tirş+-olek+-î
tirsonek 1. newêrek 2. bizdonek *“dilê tirsonek, sînga gewr nabîne”
kesa/ê ditirse, kesa/ê nawêre.
Herwiha: tirsok.
ji: tirsîn - -în + -onek
tirşonekî (navdêr, mê) tirşokî, tirşkole.
ji: tirş +-onekî
tirsoyî (navdêr, mê) tirsok, tirsik, bêzirav, newêrok, ceban.
ji: tirs +-oyî
tirstirsok (rengdêr) tirsonek
tirsyar (navdêr, mê) tirskar, bizdihîn, tirsinok.
ji: tirs +-yar
tirtire geltegan, şelegan
(rengdêr) kirêt, peritî, bêserûber
tirtirî (rengdêr) kesê ko nikarit gotinên xwe bi diristî bi bêjit jiber têkalîna devê xwe, devtitirî, mirovê dengbilindê lewçe û gelek cirebirê dike, pend, :ne ewrê girgirî ne mêrê tirtirî
tirtiro bûn (biwêj) zehf xeber dan. heke ew wisa tirtiro nebûya ji kar dernedixistin. (argo)
tirtovirtoyî kirin (biwêj) karên ne birêkûpêk û netêkûz kirin. hewlogewloyî kirin. jixwe canan hema wer karên tirtovirtoyî dike, (argo)
tirtûl cureyekî kurmikan e
(navdêr, mê) maşot, naşor, kirmikên ku dê paşî bibin pelatînk.
Herwiha: tertûl.
ji wêjeyê: Di payîza sala par de, balafirên bê mirov ên Tirk hinek made avêtibûn herêmên Heftenûn, Qendîl û Zapê. Piştî demekê madeya ku dişibiya kewê, hat zanîn ku qozeya tirtûlan e (naşor, maşot). Îsal ligel şînbûna daran, tirtûl (naşor, maşot ) jî ji qozeyên xwe derketin. Tirtûl dar û belgên daran dixwin û daristanan wêran dikin..
: tirtûlane tirtûlî
tirtûl ketin ber/tirtûlê kulê pê girtin ji bo xwarinekê can avêtin, kumişîn ser û pirteve kirin
tirtûlane (rengdêr) bi awayekî tirtûl.
ji: tirtûl + -ane
tirtûlî (navdêr, mê) rewşa tirtûlbûnê.
ji: tirtûl + -î
tirtûvirt kirin (biwêj) zû bi zû eynî tişt kirin. çeto tirtûvirt kir ew qutiya kompîtorê girt vekir, girt û vekir, heya ku xerabe kir, dû re dev jê berda. (argo)
tirûş (navdêr, mê) bênfirehî, sebir, sebat, semax, tebat, tehemil, tolerans, vehewan, hedan, hedirîn, bênfirebûn, wêrîn, cesaret, wêrekî, bistehî.
Bikaranîn: Lêker: tirûş kirin. Navdêr: tirûşkirin Rengdêr: tirûşkirî.
Herwiha: trûş.
: bêtirûş, bêtirûşî, bitirûş, tirûşdar, tirûşdarî, tirûşî
tirûş bike xwe ragire, Bisebire, sebr bike
tirûş kirin (lêker)(Binihêre:) tirûş
tirûşdar (rengdêr) bibênfirehî, bisebir, bisebat, bisemax, bitebat, bitehemil, bitolerans, bivehewan, bihedan, bihedirîn, bibênfirebûn.
ji: tirûş + -dar.
: tirûşdarî tirûşdarîtî tirûşdartî
tirûşdarî (navdêr, mê) rewşa tirûşdarbûnê, saxlemî.
ji: tirûşdar + -î
tirûşî (navdêr, mê) rewşa tirûşbûnê, tirûş, cehdî, berxwedanî.
ji: tirûş + -î
tirûşkar (navdêr, mê) berxwedêr.
ji: tirûş +-kar
tirûşkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tirûş kirin
tirûşkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tirûş
tirxes kesê ku wekî xesandiyan nikare tûşî jina xwe bibe
ferxes
tirxesî bûn (di têkilîdanîna zayendî de) nivîşkan bûn
tiryak (navdêr, mê) narkotîk, esrar, bengî, dermanên ku mirovî kêfxweş lê bêhiş dikin (bo nimûne: heşîş, eroîn, ekstasî, kokaîn, marîjuana û LSD): tilyak kêşan, tilyak bikaranîn, antîdot, panjehr, dij-jehr, dermanê dijî jehrê, panzehîr.
Herwiha: tilyak.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: تریاک.
ji: hevreha soranî تریاک (tiryak), farisî تریاک (tiryak), tirkî tiryak, hemû ji yunanî θηριακή (thêriakê: dermanê dijî jehrê) ji θηριακός (jehrî) ji θήρ (thêr: hov, dirrinde, lawir, rawir). Heman peyv bi maneya dermanê dijî jehrê ketiye pirraniya zimanên ewropî jî: inglîzî theriac, fransî thériaque, almanî Theriak, latînî û spanî triaca... Hêjayî gotinê ye ku peyva inglîzî drug (tiryak yan derman) ne ji eynî rehî ye..
: tiryakfiroş, tiryakfiroşî, tiryakî, tiryakkêş, tiryakkêşî, tiryakvan, tiryakvanî
tiryakfiroş (navdêr, mê) kesê/a tiryakan difroşe.
ji: tiryak + -firoş
tiryakfiroşî (navdêr, mê) karê tiryakfiroşiyê.
ji: tiryakfiroş + -î
tiryakî (navdêr, mê) rewşa tiryakbûnê, hînbûyî, mibtela.
ji: tiryak + -î.
Bikaranîn: Lêker: tiryakî bûn. Navdêr: tiryakîbûn
tiryakî bûn (lêker)(Binihêre:) tiryakî
tiryakîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tiryakî
tiryakîtî (navdêr, mê) îptila.
ji: tiryak +-îtî
tiryakvanî (navdêr, mê) karê tiryakvanan.
ji: tiryakvan + -î
tiryan seleke ji levenan çêkirîye nanî dixin nav, zilînka nanî, î kev, pend, :tiryanka nanî ji biçûkan ra dîha çilî ji gîskan ra
tiryank (navdêr, mê) zelink, qufik, selik, sêniyên ku wek zembîlan ji rûlan hatine çêkirin, zembîl, zembîlk, quf
tisî 1. xalî 2. bêîlawe
tişt heyber *“tiştê ku çû, mede dû”
(navdêr, nêr) şit, eşya, heyber, çi ya/yê heye yan hebe, maliyet, saman, sermiyan, hûrûmûr, pertal.
: tiştanok, tiştik.
ji: hevreha hin devokên kurmancî çiş, soranî şit, bi kurdiya başûri çişt, bi zazakî çî, farisî çîz, pehlewî tis/çih/çiş jiari. Bo zêdebûna T li dawiya peyvê, binêrin: hest
tişt mezin kirin (biwêj) xem xwarin, weswese kirin, têfirandin. ji ber ku her tiştî mezin dike ew ketiye wî halî. tajdîn heya tiştan mezin neke rehet nabe.
tiştanî (navdêr, mê) objektîf.
ji: tişt +-anî
tiştanok (navdêr, mê) mamik, zanîşk, miema, çiştan, demdamk, nehênî
tişte (navdêr), ?, (wek terma rêzimanî) pêger, bireser, serve, obje
tiştê cil cang, caw, çît, qumaş, fason, kemxe, kisûr, pirtî, pate, paçe, xak, kereseyê cilan, tekstîl
tiştê destan kir, kesan nekir (biwêj) mirov ku bi xwe bi destê xwe hinek karan neke, rehet nabe. tişte destan kir, kesan nekir. ez bi xwe ku xwarina xwe çenekim, bi kirina hinekên din rehet nakim.
tiştê ku min kiri, ba û bara ne birî, lê bendê li ser min hesab kirî (biwêj) hem min ked daye û hem ji ez ketime ziyanê. ev çito kar e, ez tenegihîştim. tişte ku min kirî, ba û banine birî, lê bendê li ser min hesab kirî.
tiştê min ê daleqandî, çavên min lê beleqandî (biwêj) tiştên ku ked û pêwendiya mirov tê de hebe, bala mirov li ser naqete. ew jîxwezayîye, tişte min ê daleqandî, çavên min lê beleqandî.
tiştê nedîtî û nebînayî bûn (biwêj) pir ecêb û balkêş bûn. tiştên neasahî (normal) awarte û pir ecêb kirin. ya ku ew dikin, tiştekî nedîtî û nebînayî ye.
tiştek (navdêr, mê) hin tişt.
ji: tişt +-ek
tiştek çêkirin (lêker) afirandin.
ji: tiştek + çêkirin
tiştek di bin barê (yekî) de nebûn (biwêj) tu niyetek xerab di dil de tune bûn. rast e, carinan wisa şeltepelte xeber dide, lê xwedê dizane tu tiştek di bin bare wî de nîn e.
tiştek di nav dilê (yekî) de qetîn (biwêj) ji nişke ve xof girtin. nizanim çawa bû, lê çawa ku ruln dengê wê bihîst, te digot tiştek di nav dilê min de qetiya.
tiştek di navbera (...) de tune bûn (biwêj) ji bo girêdan û pêwendiyê xalek tune bûn. tu meraqan meke, tiştek di navbera wan de tune ye ku mesele mezin bibe.
tiştek di zikê (yekî) de hebûn (biwêj) li xinisiyekê fikirin. bi dizi li pey hinek hesaban bûn. elîpêl bi pêl dinihêre, ez dizanim tiştek di zikê wî de heye, lê nizanim çi ye.
tiştek ji destê (yekî) nehatin (biwêj) ji bêgavi bê bandor man. minjî nedixwest wisa bibe, lê ez çi bikim tiştek ji destê min nayê.
tiştek kirin (lêker)(Binihêre:) tiştek
tiştek li ber çavên (yekî) nehatin (biwêj) merd û destvekirî bûn, ji her fedekariyê re amade bûn, netirsîn. tîtal ji mesrefên wisa nareve, tiştek li ber çavên wî nayê. der barê zarokên xwe de tiştek li ber çav en cezayir nayê, dikare xwe biavêje nav her xeteriyê.
tiştek li ber çavên xwe nedîtin (biwêj) pir hêrs bûn. ew wisan e, dema ku hêrs dibe, tiştekî li ber çavên xwe nabîne.
tiştek li bîra xwe neanîn (biwêj) li ber çav negirtin yan biha pênedana tiştekî, girîngî bi tiştekî nedan.
Bide ber: girîngî pê nedan, bîr. Ji wêje: Di heman demê de, berpisiyarên şerê qirêj jî xwe bi ti awayî di dergehên hiqûqî de nabînin. Her wekî dewleta Ergenekonê ti caran hiqûq û mafê mirovan li bîra xwe neanî.
tiştek li ser dilê (yekî) tune bûn (biwêj) saf bûn, di dil de tu xerabi nesêwirin. erê wer got, lê tu bawer bike ku tiştek li ser dilê wî tune bu.
tiştek nekirin (lêker) xwe ragirtin.
ji: tiştek + nekirin
tiştek nexistin ser hev (biwêj) tiştek berhev nekirin. tiştek kom nekirin. di ew qas demê de wê tiştek nexiste ser hev.
tiştek nexistin serê hev û din (biwêj) hev û din qanix (ikna) nekirin. ew du hefte ne ku dipeyîvin, lê nikarin tiştekî têxin serê hev û din.
tiştek xistin serê xwe (biwêj) ji bo tiştekî biryareke vebirî girtin. edeta wî ye ku tiştek xiste serê xn’e île divê bike.
tiştek xwestin (lêker)(Binihêre:) tiştek
tiştekî (navdêr, mê) rakirin, başî, qencî, qencayî, pakî, çakî, çêyî, rindî xweşikayî.
ji: tişte +-kî
tiştekî dan (lêker) tehmî, dehfî, palandin.
ji: tiştekî + dan
tiştên nemayî gotin (biwêj) sixêf kirin. xeberên ecêb gotin. biharê şerm nekirji wê jinilca pîr re tiştên nemayî gotin.
tişteyî (navdêr, mê) camidi, heyberî, wanekî, camidî, heyben, objektîf.
ji: tişte +-yî
tiştik (navdêr, mê) qinik, çistan, kelemamik, tiştanok, pêderxistinok, têderxistinok, apik, tişt, teba.
ji: tişt +-ik
tiştîk gotinên ne diyar û bi awayê helbest li civatê di hên gotin bi mînakên êlî mebest jê tiştekê ne diyare ka kî dê bi zanit çîye, têderxistinok, mamik, mamik, :ez çûme ji vêrê pêda min karwanek dî di rêda maka di zikê têjikê da( bersiv, :tovika gundorî) mamik, :tiştîkê min ti tanî bê pê di çe ser banî(bersiv, :dûkêl dûman)
tiştîr bizina dusale ya beravis
(navdêr, mê) Gîska ku ji bi bibe bizin hatiye bijartin, Bizinê 2 zikan zayî
tiştok (navdêr, mê) veşartok, çavgirtonek, veşronek, pîrika veşronek, çavgirtik, çavgirting, çavgirtin, çavikê beşonek, çavgirtinok, pîtros, çavçirtonek, çavgirtinek, bîtî, xefxefok.
ji: tişt +-ok
tiştonek pirsa biraz
(navdêr, mê) mamik.
ji: tişt +-onek
tiştû (navdêr, mê) qertekeç, keça ku temenê wê diçe jor û nazewice
tiştûmişt (navdêr) pertal, mita, eşya, materyal, hûrûmûr, cilûberg, raêxk, maliyet, mal, tişt.
Herwiha: tişt-û-mişt, tişt û mişt.
ji: tişt + -û- + m- + - -t- + tişt
titqal 1. qalik 2. qalikên qat bi qat ser hev
titqal girtin li serê tebeqeyeke ji qalikan çêbûn
titqaltitqalî tiştê ku qat bi qat qalik girtiye
titûn cureyekî çêreya ku ji pelên wê baçik tên çêkirin
tivanc jan û êşa ku endamê zedegirtî diqurêfe; tezî
tivancî jandan û êşîn endamê zedegirtî
girj.
Bikaranîn: Lêker: tivancî bûn. Navdêr: tivancîbûn
tivancî bûn (lêker)(Binihêre:) tivancî
tivancîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tivancî
tivandî (rengdêr) kewîkirî, ûtîkirî, biûtî.
ji: tivand + -î
tivandin (navdêr, mê) yê xwe tivandî ang, :xwe xweş kirîye ciwankirin, xemlandin, tivtivandin, bdn, :ez di tivînim em di tivînîn tu di tivînî hûn di tivînin ew di tivîne…it ewan di tivînin pr, :dêbi+bdn bdb , :di tivand di tivandin db dûr, :tivandibû tivandibûn (f), :bi tivîne bi tivînin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: تڤاندن
tivêka filehan girtin (biwêj) tifaqeke tund pêk anîn. edeta wan e di tiştekî piçûk de jî hema tivêka fila digirin.
tivil 1. qaşil 2. kirasê maran
tivîlk cureyekî kevokan e
koter, qumrî, fatimok, fatfatik, fatfatok, fatûk, tîvil, berşe, beytik, çivîka beytik, goyîn, tivirg
tivîn (navdêr, mê) dengekê zirave mîna dengê kêz mê pê îûberikên tivengan
tiving tifing
tiving bipaca bûn (biwêj) ji pevçûna biqest û necidî re tê gotin. wisa tê xuyan ku ew ji xwe re tiving bipaca bûne.
tivinga destê te, ma teşiya diya te ye! (biwêj) ew ne tiştekî wisa hêsan e, te ku ew alav girt, divê tu heqê wê bidiyê. tu hê tênagihîjî kuro, tu çima wê bi xwe re digerînî? ma tivinga destê te, tu teşiya diya te ye?
tivinga xwe dagirtin (biwêj) xwe amade kirin. weleh ez ji te re bibêjim, wî tivinga xwe dagirtiye û li benda te ye.
tivingker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tiving dike, çixsî.
ji: tiving + -ker
tivir cureyekî hêşinahiyê ye û nepijî tê xwarin
(navdêr, nêr) tirp, riwekek e ku rehên wî yên sor bi xavî di nav zeleteyê de tên xwarin.
Herwiha: tivr.
Bide ber: tevir .Binêre.
Herwiha: tivîrk.
ji: Herwiha tirp, hevreha farisî ترب (turb, turub) jiari. Turp ya tirkî ji zimanekê îranî ye. Herwiha bide ber latînî stirps (reh) û mimkin e ku bi metatezê têkilî peyva samî lipt/lift jî be: erebî لفت (lift), aramî ܠܦܬܐ (lefta), îbrî לפת (léᵽeṯ), akadî ?? (laptu, LUSAR). Heke peyva îranî ji samî be, hingê l-f-t-/l-p-t berovajî bûye anku bûye t-p-l-/t-f-l û paşî L bûye R û P/F di kurmancî de bûye V. Diyardeyên wiha hene..
: tivirî. Navê zanistî: Raphanus sativus.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: tivir, Kurdî (Soranî): tûr Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî: Zazakî: tirewe
tivirg (navdêr, mê) qumrî, tivîrk, koter, kebokurk, kotir, goyîn, fatfatok, fatimok, fatmok, fatik, tiltivîk
tivirî (navdêr, mê) rewşa tivirbûnê.
ji: tivir + -î
tivirik (navdêr, mê) qelew, xurt, zeximî, bezgirtî.
ji: tivir +-ik
tivîrk (navdêr, mê) koter, kebokurk, qumrî, kotir, kotirk, çûkek ji binemala kevokan e, zêdetir li ser daran hêlîna xwe çêdike, du hêkan dike û kurk dibe û dişibin kevokan, goyîn, tivirg, fatfatok, fatmok, tiltivîk, fatimok, kevok.
Bide ber: tivir. Navê zanistî: Streptopelia turtur
tivtivkirin (navdêr)dengê tivênê jê hatin, :pê îtivtivê di ket
tiwalet (navdêr, mê) destavxane, avdestxane, WC, edeb, cihê destavkirinê, cihê lêrîtin û lêmîstinê, cihê mirov lê dirîn û dimîzin.
Herwiha: tewalet, tewalêt, tiwalêt, tolet, tolêt, towalet, towalêt, tuwalet, tuwalêt.
ji: Ji frensî toilette.
: tiwaletgeh, tiwaletî, tiwaletxane
tiwaletî (navdêr, mê) rewşa tiwaletbûnê.
ji: tiwalet + -î
tiwaletxane (rengdêr) bi awayekî tiwalet.
ji: tiwalet + -ane
tiwana (rengdêr) bizever, bitaqet, bişiyan, xurt, kesa/ê ku dikare tiştekî bike, kara, zîrek, çalak, aktîv, behremend, zeverdar, hêzdar, bihêz, biqewet, çeleng, fêris, egîd, leheng, mêrxas, rewan, segvan.
Herwiha: twana.
ji: tiwanîn - -în + -a.
: tiwanahî, tiwanatî, tiwanayî
tiwanatî (navdêr, mê) rewşa tiwanabûnê.
ji: tiwana + -tî
tiwanî 1. hêz û qudûm 2. şiyan û kanîn
tiwanîn (Soranî) (lêker)(navdêr, mê) karîn, şiyan, kanîn, hêz/taqet yan hinêr yan derfet/delîv yan zanîn hebûn bo kirina tiştekî.
Hevwate: kanîn, karîn, şên, şiyan. Tewîn: -tiwan-.
ji: hevreha farisî توانستن (tevanisten, rehê dema niha -tevan-), pehlewî tevan (hêz, taqet, şiyan), avestayî û hexamenişî tav-, hemû ji Proto-hindûewropî tep- (enerjî), binere tav..
: tiwana, tiwanatî, tiwanayî
tiwanîn/ditwane/bitwane karîn, şiyan
tiwêj (navdêr, mê) angaşt, îdia, tez, argument, ingir, dahk
tiwêjandin (lêker) pîvan, nirxandin, bihakirin.
ji: tiwêj +-andin
tiwêjer (navdêr, mê) dozger, doznêr, dadstên, mudeyê umûm.
ji: tiwêj +-er
tiwêjerî (navdêr, mê) dozgerî, doznêrî, dadstênî.
ji: tiwêjer +-î
tixa di dab û nêrîtên filehan de lawikê negihiştî
tixar gonîyeke jibo têkirin kê an û pîvana danî tê bi kar anîn û ji ferdan mezintire
tixavk qalikê ku li ser şîrê kelandî digire
tixe zz, pîs, pîs e (nexwe)(peyvek bo zarrokan tê bikaranîn daku ew tiştek pîs nexwin yan dest nekinê).
Herwiha: tix.
Bide ber: bive kix.
: tixehî tixetî tixeyî
tixetî (navdêr, mê) rewşa tixebûnê.
ji: tixe + -tî
tixis kok û qelew
tixtorî (navdêr, mê) bijîşkî, nojdarî, hekîmî, luqmanî, doktorî, duxtorî, cebarî, bijîşkbûn.
Bikaranîn: Lêker: tixtorî kirin. Navdêr: tixtorîkirin
tixtorî kirin (lêker)(Binihêre:) tixtorî
tixtorîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tixtorî
tixûb 1. kevir, qûç an jî nîşaneya ku du cihan ji hev cihê dike 2. hidûd, sîtar *“ji dijminahiyê re tixûb tuneye”
(navdêr, nêr) sinor, hidûd, merz, xeta du deran ji hev cuda dike (bi taybetî du dewletan yan du zeviyan): li ser sinorê Îranê û Iraqê. hed, dûrtirîn cihê yan nuqteya destûr heye mirov biçiyê yan bike: Divê sinorek bo cengê bêt danîn. (Nabe hema ceng çawan be, bêt qebûlkirin.).
Herwiha: tuxûb, tixwîb, tuxwîb, tixîb, tuxîb.
Hevwate: sinor, hidûd, sînor.
Bikaranîn: Lêker: tixûb girtin, tixûb vekirin, tixûb danîn. Navdêr: tixûbdanîn Rengdêr: tixûbkirî.
ji: ji zimanekî samî, bo nimûne jiarami ܬܚܘܡܐ (tixûma), hevreha akadî texûmu, îbrî תחום (tixûm), erebî تخم (tuxm). Bo guherîna M bi B, bide ber bizmar ji erebî mismar..
: bêtixûb, bêtixûbî, bitixûb, bitixûbî, sertixûb, sertixûbî, tixûbdar, tixûbdarî
tixûb bûn (lêker)(Binihêre:) tixûb
tixûb danîn (lêker)(Binihêre:) tixûb
tixûb girtin (lêker)(Binihêre:) tixûb
tixûb kirin (lêker)(Binihêre:) tixûb
tixûbdanan (navdêr, mê) diristkirina tixûban di navbera erdan da, :dagîrkeran di nav welatê me da tixûb danan danan
tixûbdanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) tixûb
tixûbdar (rengdêr) cihê gotina hatî tixûbkirin, rade bo hatî danan.
Bikaranîn: Lêker: tixûbdar kirin. Navdêr: tixûbdarkirin Rengdêr: tixûbdarkirî
tixûbdar kirin (lêker)(Binihêre:) tixûbdar
tixûbdarî (navdêr, mê) rewşa tixûbdarbûnê.
ji: tixûbdar + -î
tixûbdarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tixûbdar kirin
tixûbdarkirin (navdêr)radek jibo hatî danan, tixûbek jibo danaye
tixûbderî (navdêr, mê) dersînorî, dertixûbî, sînorderî.
ji: tixûb +-derî
tixûbderî bûn (lêker) dersînorî bûn, sînorderî bûn, dertixûbî bûn.
ji: tixûbderî + bûn
tixûbderî kirin (lêker) dersînorî kirin, sînorderî kirin, dertixûbî kirin.
ji: tixûbderî + kirin
tixûbê xwe zanîn 1. persenga devê xwe zanîn 2. şûna piyê xwe nas kirin
tixûbgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) tixûb
tixûbker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tixûb dike, sînorker.
ji: tixûb + -ker
tixûbkirî (rengdêr) hatîye tixûbkirin, tixûbdar
tixûbkirin (navdêr)çêkirina tixûban
tixûbparêz (navdêr, mê) sînorparêz.
ji: tixûb +-parêz
tiya (Soranî) hoker, tê deKurdî (Zazaki) hoker, vir.
Dijwate: wija
tiyan siniya firinê
tiyane (rengdêr) qûşxane, beroş, tencik, diştik, beroşik, êxlewîk, bêrdoş.
ji: tî +y+-ane
tiyanûs (Soranî) (navdêr) defter, lênûsk
tiyatro (navdêr, mê) şanogeh, dik, sehne, şano, sînema, cihê ku lê zarveker li pêş temaşevanan piyesên xwe pêşkêş dikin: Gelek tiyatro li vî bajarrî hene. koma kesên ku piyesan anku şanoyan pêşkêş dikin, meydan, sahe, gorrepan: Bi sedan salan e Kurdistan tiyatroya şerr û cengan e..
Herwiha: teater, teatre.
ji: Ji yewnanî θέατρον (theatron) (nerîngeh) ji θεάομαι (theaomai) lê nerîn, temaşe kirin.
: tiyatral, tiyatralî, tiyatroger, tiyatrogerî, tiyatrovan, tiyatrovanî, tiyatroyî
tiyatroger (navdêr, mê) şanoger, şanokar.
ji: tiyatro +-ger
tiyatrogerî (navdêr, mê) şanogerî, şanokarî.
ji: tiyatro +-gerî
tiyatrovan (navdêr, mê) şanovan.
ji: tiyatro +-van
tiyatrovanî (navdêr, mê) karê tiyatrovanan, şanovanî.
ji: tiyatrovan + -î
tiyatroyî (navdêr, mê) rewşa tiyatrobûnê.
ji: tiyatro + -yî
tiye banesan, baneşanek ku wateya poşmaniyê dide. Yan jî dema mirov ji bo tiştekî dereng dimîne dibêje tiye.
Bikaranîn: -Texsî 10 deqîqe berê çû bajêr. Xwezî hûn piçekî zûtir bihatana -Tiye, em îro man li gund..
Herwiha: tîye
tiyen qeware/qebare
(navdêr, mê) mîzanpaj, qebare, bareste, qeware, hecim, şikil, dirûv, format, mezinahî
tiyerîk (hewramî) (rengdêr) tarî
tiz vîz
tiz kirin vîz kirin
zextandin, zixtandin, zext kirin, dexşandin, pîzkirin, nihiçandin, niçandin, sîqilandin, fîtandin, fit kirin, kiş kirin, pêşkarî, kişkişandin, dan qaqirîşkan, kişkiş kirin, l/gh, hewijandin, hewutandin, cixilandin, kişkişî, silikandin, enirandin, sil kirin, qarandin, qehirandin, behicandin, şarandin, zilzilandin, kilkilandin, pêşkarî kirin, berhevdanî kirin, fît kirin, pesinandin, pesn dan, fitik kirin, dilbijî kirin
tizbî şirdana 33 an jî 99 moriyên ku pê zikr û tesbîhat tên kişandin *“tizbî, bê serkêş nabe”
(navdêr, nêr) ristikek e ku hin libên girrovirr pê ve hene û mirov di destê xwe de dilivîne (bi taybetî dema ku duayan dijimêre).
Herwiha: tizbe tizbeh tizbih.
Hevwate: dijmêr.
ji: ji erebî تسبيح (tesbîḧ: tesbîh, pesndana Xwedê, sibhan gotin/xwendin), têkilî سبحان (subḧan: sibhan, pesn, sena, meth) ji rehê سبح (s-b-ḧ-: pesn dan, meth kirin bi taybetî pesnê Xwedê dan), hevreha aramî שבחא (şebaxe: pesn dan, meth kirin) û îbranî שבח (şebax: pesn dan, meth kirin), hemû ji rehê ş-b-x- yê proto-samî.
tizbî kişandin (lêker)(Binihêre:) tizbî
tizbîk (navdêr, mê) tizbî.
ji: tizbî +-k
tizik tilor, tabût, qûn
zotik, pind, qeşmer, sût, sûtal, mostre, qird, qirdik, lêbok, soyterî, mesqere, tabût, tilor
tizkirî (rengdêr) engizandî, bizêv.
ji: tiz +kirî +
tizkirin tehndan inguşk, nihiçandin, niçandin, zextandin, zextkirin, dexşandin, pîzkirin, tizandin, sîqilandin, fîtandin, fîtkirin, kişkirin, pêşkarîkirin, pêşkarikirin, kişkişandin, hewijandin, hewutandin, cixilandin, kişkişkirin, qaqirişk, pesndan, nihiçan din
tizrûg zirî
tidal bi awayê çûnehatî.
tidy birêkûpêk
rêkûpêk
sererast
tie alandin
alos
girê dan
tie the knot (zimanê k.) mahr kirin, zewicîn.
tied to her apron bi diya xwe an jî jina xwe ve gelek girêdayî
tier upon tier ref bi ref, dor bi dor.
tieup veman, dijwarî.
tiger piling
tight teng
tightfisted qinût
çemçûs
tigress mêpiling 2. pilinga mê
tile qafik
timbre rengê deng.
time car
dem
kat
wext
çax
dem
timely guncan 2. biwext 3. zû 4. tam di wext de.
timepiece katjimêr
Saet. Kronometre.
times car
dem
deman
kat
timeserver ji bo mirovê ku ji nûtiyên demê diparêze û li gorî wan dilibite.
timework karê rojanî, xebata bi saet.
timid tirsonek, bêquvvet
"John's very timid person. I'll doupt he'll be brave enough to face his brother."
tip lûtke
poz
tire betilandin
betilîn
westandin
tired betilî
mandî
westiya
titian porê nîrkutik.
title nav
sernav. sernavê pirtûkê. 2. nav, leqeb, bernavk 3. navê rutbeyê/erkê 5. leqeb dayin. 7. navek dayîn pirtûkê.
title deed pela tapoyê. seneda tapoyê.
title page rûpela destpêkê. rûpela sernavê.
title role karakterê ku navê xwe daye şanoyê.
ticar (1) (bazirgan) trader; merchant (2) (qet, ne ti caran) never
ticaret trade; commerce
ticaret kirin to trade
ticarî (1) commercial; trade (2) (qet, ne ti caran) never
tif f. spit
tifik f. bellows, hearth
tifing (f.) rifle, gun
f. rifle
tifing li ser ling e the gun is loaded
tihn see: tîn
tije (adj.) full
brimful
tije kirin to fill
tije, tijî full
tijî full.
tijî kirin v.t. to fill
v.t. to fill
tika petition
tika kirin to entreat, to beg, to ask, to petition
tilî (f.) finger
f. finger
tilîk = tilî
= tilî
tiliya beranekê thumb
(f.) thumb
tim 1. always. Also see: hertim=always 2. f. desire
(=her gav) always
timobîl f. automobile
tinê (dial. var.) = tenê
tinknijad racially Turkish
tiral (adj.) lazy
lazy
lazy
tiralî (f.) laziness
tirat match, contest
tirb f. grave, tomb
tirên f. train. tirêna di binê erdê de=subway; bi tirênê=by train
tirî m. grape
tirimpêl f. automobile
tirk Turkish
Turk.
tirkî Turkish (language).
tirkiye f. (obl Tirkiyeyê, Tirkiyê) Turkey
tirs fear, horror, terror
(f.) fear, horror
fear (tirsîn: to fear)
f. fear.
tirş (adj.) sour, tart, acid
bitter; rûyê xwe tirş kirin=to scowl
tirsandin to frighten
(bitirsîne) to scare, to frighten, to terrify
v.t. to scare; to fear
v.t. to scare; to fear
tirşeşîrîn (adj.) sourish
tirşî m. pickles
tirşik f. a local meal of Diyarbekir region
tirsîn to fear; to be afraid
(bitirse) to fear, to be scared, to be afraid
v.i. to be afraid, fear
tirşîn (adj.) sour, tart, acid
tirsîn ji ... v.i. to be afraid of ..., fear
tirsîner frightful, frightening
tirsiya ‘he/she was afraid’ Siyabend ji zilamî tirsiya. ‘Siyabend was afraid of the man’ (3rd prs. sng. past simple form for the verb tirsîn/tirsiyan ‘to be afraid of’)
tirsiyayî (adj.j frightened
tirskar terrorist
tirskarî terrorism, terror
tirsok (adj.) coward, funky, ferful
tirsonek (adj.) coward, funky, ferful
tirsonekî (f.) cowardice
tirtûl (m.) caterpillar
tişt think; (eşya) goods; (mijar) matter
(m.) thing
m. thing: tiştekî din something else
tiştek something (anything when used with a negative predicate)
tiştên din other things (tişt: thing; din: other)
titûn f. tobacco
tiving f. (dial. var.) = tufing
tiwê = tu wê
= tu wê
tixtor m. doctor
tixûb border, boundary
tief kûr
nizim
nizm
tief graben çal kirin
çel kirin
tiefe kurayî
kûrahî
nizimtî
tiefer seufzer keserek kûr
tier dêwar
lawir
sewal
tier der vorhut gole
tierarzt beytar
tiere heywanet
tierendünger zibil
tierentritt zîtik
tierhaut çerm
tierkot rêx
tierkrankheit, an der brust auftretend çopilme
tierlast deng
tiermutter mak
tierscheiße in runder form (pferd, esel) bişkul
tierscheiße, frisch bzw. von kühen rêx
tiger piling
tinte hibr
ximav
tippen xwar kirin
tischler necar
xerat
tischtuch destexanek
titel rutbe
sernav
ti nie
tif Speichel
Spucke
tif kirin ausspucken
spucken
tifal Kind
tife derve kirin ausspucken
herausschleudern
tifik Januar
Kamin
Kochstelle
Schornstein
tifing Gewehr
tifkirin spucken
tifû pfui!
tihn Durst
tijî voll
tijî kirin anfüllen
füllen
tijîbûn sich füllen
tijîkirin füllen
tika Bitte
Ersuchen
Gesuch
Wunsch
tika kirin anflehen
bitten
ersuchen
inständig bitten
tikakirin bitten
tilî Finger
tiliha lingê Zehe
tilik Kleidung
Tracht
tilîlî gellendes Trillern
tilizim Amulett
Schutz
Talisman
tilq Kleidung
Tracht
tilûr Krähe
Saatkrähe
tilûwerî Krähe
Krakeeler
Ruhestörer
Saatkrähe
schreiend
tilyak Rauschgift
tilyatfiroş Rauschgift Verkäufer/in
tilyatkêş Rauschgift rauchende
tim dauernd
immer
ständig
stets
tim pirtir immer mehr
tima gierig
timaî kirin egoistisch sein
geizig sein
gierig sein
verhalten, sich egoistisch ~
timatî kirin egoistisch sein
geizig sein
gierig sein
verhalten, sich egoistisch ~
timî immer
timnek Blechdose
Blechkanister
timtêl Kleidung
tinaz ironie
tinazpêkirin necken
spaßmachen
tine nicht
tipa pêşina elîfbayê A
tiqe tiq Geratter
tiqetiq Kichern
tir Abhang
Furz
Pfeil
tiral faul
tirat Aufnahme
Konkurrenz
tirc Zitrone
tire Faden
Haar
tirê andere
anderer
anders
außerdem
auch nicht
aufgrund von
wegen
tirî Trauben
tirîj Licht
tirimbêl Auto
Automobil
Kraftwagen
tirîya reqî Weintraube
tirmeh Juli
tirozî Gurke
tirp Radieschen
tirs Angst
Furcht
tirş sauer
Soße
tirsandin Angst machen
tirşî Mixpickles
tirşik Essiggemüse
Ragout
tirsîn fürchten
tirsîn Angst haben
tirsnak furchtbar
gefährlich
tirsok Ängstlich
tirsonek ängstlich
feige
Feigling
schüchtern
tirumpe Pumpe
tirxam Abteilung
bestimmt
Teil
Truppe
zugeteilt
tirxan kirin abmachen
tisî begriffsstutzig
rein
unerfahren
tişt Ding
Sache
tişt nîne nichts
tiştek irgend etwas
tiştek tune es gibt nichts
nichts
tiştmişt Dinge
Sachen
tiştonek Rätsel
titik Abzug
tivîlk weiße Taube
tivir Radieschen
Rettich
tiw Speichel
Spucke
tixub Grenze
tixûb Grenze
Rand
tizbî Gebetskette
Rosenkranz
tizbîk Gebetskette
Rosenkranz
tizrûg Blutegel
Parasit
Schmarotzer
tirşing tirşok; rumex acetosa
tirşinga gaya tirşa direvîn; rumex
tibab m. mîkdar n., çitoyîye m., mîqdar n.
tibêk îltimas, hetgirewtis n.
tibî rd. tibî, tipên, tibên
ticar m/n. bazirgan, tucar, tecîr, bazirgun, tujar, ticar, tuzar n.
tif m. tuk, malezî, tif, tu n.
tif kirin lg. tu kerdene, tuk kerdene
tifal rd. mindal, lorek, doman, tifal, qij
tifaq m. îtifaq, yewbînîgirewtis, pêkewtis n.
m. qeza, tifaq, nezih, qeda m.
tifik m. kurane, adirgane, kuçlane, tifaye, adirca, adirgun, adilgin m.
tifing m. tifang, tifing, tufang n.
tifing teqandin lg. tifang teqnayene, tifang estene
tifkirin m. tukerdis, tukkerdis n.
tifre m. paye, mertebe n.
tift rd. tift, miz, meyxos, xunuq
tiftik m. fîlike, hîtike, tiftike m.
tihêl m. ona. serpez, fise, helpez, sîlperz n.
tihn rd. teysan, têsan, têsun, teyson, tiysun
tihok m. teye, tê, tey m.
tihtavik m. bot. zirpûne, nane, pelpûne n.
tihtaviv m. bot. zirpûne, nane, pelpûne n.
tije rd. pir, degirewte, serlo, çik, serquç, kîp, lew ra, fek ra, dekerde, îmantikî ra
tije bûn lng. pir bîyene
tije kirin lg. degirewtene, pir kerdene
tijebûn m. pirbîyayis n.
tijebûyî rd. pirbîyaye
tijekirin m. degirewtis, pirkerdis n.
tijetî m. pirîye, pirênî m.
tijî rd. pir, degirewte, serlo, çik, serquç, kîp, lew ra, fek ra, dekerde, îmantikî ra
tijî bûn tng. pir bîyene
m. pirbîyayis n.
tijî kirin tg. degirewtene, pir kerdene
tijîkirin m. degirewtis, pirkerdis n.
tijîtî m. pirîye, pirênî m.
tik rd. tîk, çik, çut, hulên, amûdên, sakulên
tika m. nega m.f reca m.f dexalet n. ,
m.f rica m.f dîlege
tika kirin tg. nega kerdene, dexalet kerdene, reca kerdene, tika kerdene
tikakar m/n. negaker, dexaletker, tikaker, recaker n.
tikaname m. neganame. recaname. dexaletname. tikaname m. jêtika kirin tg. nega cira kerdene, dexalet cira kerdene, reca cira kerdene, tika rira kerdene
tiketik m. tîqetîq, fîqefiq, hîqehîq, pirqepirq, hîrehîr, tîrqetîq n.
tikî tarî rd. tip-tarî, tik-tarî, tingtarî, tarîzilmafî, tarî û zurmatî, tarî û dermatî
tiktenê rd. tiptenya, tiktenê, tektenya, tipûtenya, tikûtenya,tektêna,tekûtenya,tekûteyna
tikûtenê rd. tiptenya, tiktenê, tektenya, tipûtenya, tikûtenya,tektêna,tekûtenya,tekûteyna
til n. cog. gir, tûm, tîl, tap, qîl, pul, tûmik, tilik, komik, qot, tepe, tile n.
tila m. mecra, raawe, robargeh m.
tilandin lg. gindirnayene, gir kerdene, gilêr kerdene, toterî kerdene, lîr kerdene, xir kerdene, lur kerdene, tilor kerdene, xir kerdene, lêr kerdene, gêr kerdene, tilos kerdene, cêr kerdene
tilfivîk m. zoo. fatfatike m.
tilî m. bêçike, engiste, bêçika destî, engista destî, giste, gîste, îngîste, gist m.
tilî têre kirin tg. bêçike tiro cinitene, engiste tiro dayene, bêqke tira kerdene
tilîdirêj rd. bêqkderg, engistderg
tilik n. cog. gir, tûm, tîl, tap, qîl, pul, tûmik, tilik, komik, qot, tepe, tile n.
m. gistanik, engistane, gistane n.
n. qanqile, rirti m., zanqile, zanqil m.
tilîkês m. lsk. tetik, linga çeke n.
tilîkvan m. gistanik, engistane, gistane n.
tilîlî m. tilîlî, zilxit n.
tilîlî kirin tg. tîlîlî kerdene, zilxitnayene
tilim n. tulu m., tilimî
tilîper m. bot. vaso kermerin n.
tilîsimsatî rd. bêçiksimsat, engistsimsat, bêçikqelem, engistqelem
tilism m. tilsim, tilsm, tism n.
tilismî rd. tils m., tilsimên
tilîya basikan m. qîtike, qîlînçe, qelanrike, engista qilance, gista qilonrik, engista qilince m.
tilîya beraneke n. ano. sertefe, engista pîle, bêçika pîle, engista girde m.
tilîya bûkê m. bot. engînare, angînars n.
tilîya eshedê n. ana. bêçika eshede, engista sade, bêçika sehadete, bêçika nîsane, gista sadî, bêçika îsarete m.
tilîya gustîlkê n. bêçika îstaneyî, engista engistaneyî m.
tilîya gustîrkê n. ana. bêçika îstaneyî, engista engistaneyî m.
tilîya îsaretê n. ana. bêçika eshede, engistasade, bêçika sehadete, bêçika nîsane, gista sadî, bêçika îsarete m.
tilîya mezin n. ana. bêçika linge a pîle, engista linge a girde m.
tilîya navîn n. ana. bêçika mabeyne, engista mîyanêne, bêgka ortêne, engista ortî m.
tilîya nîsandekê n. ana. bêçika eshede, engista sade, bêçika sehadete, bêçika nîsane, gista sadî, bêçika îsarete m.
tilîya qilîncekê m. ana. qîlike, qilînçe, qelanrike, engista qilance, gista qilonrik, engista qilince m.
tilm n. nermikê qorî, gostê qorî n.
tilolik m. tilolike, muhlebî m.
tilor m. hêt, qor, palîste, bite, rehn, palîsne, hête, hite, quer n.
m. ana. hengil, kule, qorik, qalçe, qulî n.
tilor bûn lng. gindirîyene, gir bîyene, toterî bîyene, xir bîyene, lur bîyene, lîr bîyene, gîlêr bîyene, tilor bîyene, gindir bîyene, lêr bîyene, gongil bîyene, tilos bîyene
tilor kirin tg. gindirnayene, gir kerdene, gilêr kerdene, toterî kerdene, lîr kerdene, xir kerdene, lur kerdene, tilor kerdene, xir kerdene, lêr kerdene, gêr kerdene, tilos kerdene, cêr kerdene
tilorbûn m. gindirîyayis, girbîyayis, lurbîyayis, toterîbîyayis, gindirbîyayis, xirbîyayis, lîrbîyayis, gilêrbîyayis, lêrbîyayis n.
tilorkirin m. gindirnayis, girkerdis, toterîkerdis, xirkerdis, lurkerdis, gilêrkerdis, lîrkerdis, lêrkerdis n.
tilp m. tort, durd, qirf, pexax, ley, xirêf n.
tilpa ewr n.
tilpê hewrî n.
tilpe kîm. telpekî, telepekî n.
tilpekî bûn tng. telpekî bîyene, telpekîyene, telepekî bîyene
tilpekîbûn m. telpekîbîyayis, telpekîyayis, telepekîbîyayis n.
tilq n. silêle m., qiyafet n., qilix n., dilq n., qelafet n.
tilqe m. qiloçî, qilopanî, tuqlikî, qilopî, diqloçî, teqle, qulopanî, qulopî, tuqtiqî, telqe n.
tilqe bûn lng. qilopanî bîyene, qiloçî bîyene, teqle bîyene, qilopî bîyene, tuqlikî bîyene, qulopî bîyene, diqloçî bîyene
tilsim m. tilsim, tilsm, tism n.
tilsimî rd. tilsimên, tilsmî
tilûr m. telûr, çunçuwa, qurz, çel, tule n.
tilwar m. kelendire, çelemtu, qiri m., tirpane, kelandire m.
tilx rd. som, yewparçe, yewpare
tim h. hertim, daî m., tim û tim, tim tim, her taw
rd. tim, daîm, dayîm
tim û tima rd. çimvêsan, tamekar, tama timahkar rd. çimvêsan, tamakar
timaî m. çimvêsanîye, tamakarîye, tamakarênî m.
timen m. lsk. firqa, tumene m.
timî m. timîye, xêrayîye, timênî m.
timik h. her tim, daî m., tim û tim, tim tim, her taw timî rd. ti m., daî m., dayimî
timor m. tip. rîse, gilmik, birka xisne, tumor, ur n.
timtêl m. silêle m., qiyafet n., qilix n., dilq n., qelafet n.
tinaz n. tirane, tinazî n.
tinaz kirin tg. tirane kerdene, tinazî kerdene
tinaz pêkirin tg. tirane pêkerdene, tinazî pêkerdene
tinazker m/n. tiraneker, tinazker, tinazcî, tiranecî n.
tinazkerî m. tiranekerîye, tinazkerîye, tinazkerênî, tiranecîyîye, tinazcîyênî m.
ting m. siland, camur, sile, silond, comir, silo n.
m. çing, ting, ring, zing n.
ting û ming çing û zing, ting û ring, ringî û dingîye
tingandin tg. qngnayene, ringnayene, singnayene, tingnayene, zingnayene, zingirnayene
m. çingnayis, ringnayis, singnayis, tingnayis, zingnayis n.
tingêle rd. serlo, tengez, kîp, pir, fek ra, gilî ra
tingeting rd. çingeçing, tingeting, ringering, zingezing, çingîye, tingîye, ringîye
tingeting kirin tg. çingeçing kerdene, tingeting kerdene, ringering kerdene, zingezing kerdene, çingîye cira ardene
tingîn tng. çingayene, tingayene, ringayene, singayene, çiringayene, zingayene
m. çingayis, tingayis, ringayis, singayis, zingayis n.
tinginî m. ringîye, çingîye, singîye, tingîye, zingîye, dingîye m.
tinginî kirin tg. tingîye kerdene, ringîye kerdene, tingîyene
tinoke m. çilke, dilape, piske, niqite, dilope, dalpa, niqute, dalpe m.
tip m. tip, tib n.
pêq. tip
tipa m. tapa, xazik, tipa m.
tipa edlî n. tipo adlî, tipo dadî, adlîtîp, tipo edlî n.
tiptal rd. tiptal, xipxalî, vengvarit, vengûvarit, tipûtal, xirxalî, tiptol, vengvahart, ripûrepal, ripûxalî
tiptarî rd. tiptarî, tiktarî, tingtarî, tarîzilmatî, tarî û zurmatî, tarî û dermatî
tiptazî rd. rutsilt, rutûsilt, zitbulit, siltûtazî, rutûtazî, rutûrepal, riprut, zulut, baneûbanqilîz, dîlhorî, req û rut, çîpçîplax, riprepal, rut û repal
tiptazîtî m. rutsiltîye, zitbulitîye, siltûtazîyênî, rutûtazîyîye, rutûrepalîye, baneûbanqilîzîye, riprutîye, rutsiltênî m.
tiptemam rd. tipetip, bêkêmîye, tip temam, tastemam
tiptenê rd. tiptenya, tiktenê, tektenya, tip û tenya, tik û tenya, tektêna, tekûtenya, tekûteyna
tiptenha rd. tiptal, xipxalî, vengvarit, vengûvarit, tipûtal, xirxalî, tiptol, vengvahart, ripûrepal, ripûxalî
tiptenik rd. tiptenik
tipteze rd. nipnewe, tipteze, niknewe, ternteze, tepteze, nup û newî, newe cedîd, cedîd newe
tiptije rd. pir, degirewte, serlo, çik, serquç, kîp, lew ra, fek ra, dekerde, îmantikî ra
tiptîk rd. tiktrîk, çipçik
tiptûj rd. tiptuj, tiptun, tipguz
tipûnû rd. nipnewe, tipteze, niknewe, ternteze, tepteze, nup û newî, newe cedîd, cedîd newe
tipûtal rd. tiptal, xipxalî, vengvarit, vengûvarit, tipûtal, xirxalî, tiptol, vengvahart, ripûrepal, ripûxalî
tipûtazî rd. rutsilt, rutûsilt, zitbulit, siltûtazî, rutûtazî, rutûrepal, riprut, zulut, baneûbanqilîz, dîlhorî, req û rut, çipçiplax, riprepal, rut û repal
tipûtenê rd. tiptenya, tiktenê, tektenya, tip û tenya, tik û tenya, tektêna, tekûtenya, tekûteyna
tipûtisî rd. bêqatix, zipzuya, anculî, zik û zîa
tiqal m. qalik, qasil, çekûle, qafik, çule, tofil, pûr, çek n.
tir m. tir, torc, teras, kendal, ris, jîl n.
m. tîz, pizdî, tire, tiyz n.
tir kirin tg. tîz kerdene, pizdayene, vizdayene, zirtayene
tir û fis tîz û fisî, tir û fisî
tiraf m. tiramî., tirafe, terafe, tiranî, tramî., turam m.
tirafbûnî m. tiramîbîyayis n.
tiral rd. tiral, tenbel, tembel
tiral bûn tng. tiral bîyene, tenbel bîyene, tiralîyene, tembel bîyene
tiralane rd. tiralane, tenbelkî, tenbelane, tembelane, tiralkî
tiralî m. gewendeyîye, berdosîye, sutalîye, betalîye, tiralîye, gewendênî, sutalênî, tiralênî m.
m. tiralîye, tiralênî, tenbelîye, tembelîye, tenbelênî m.
tiralî kirin tg. tiralîye kerdene, tiralênî kerdene, tenbelîye kerdene, tembelîye kerdene, tenbelênî kerdene
tiram m. tramwaye m.
tirampe m. serbiser, trampe, teqez, têyvurnayis n.
tiranbêl m. tomofîle, otomobîle, ereba m.
tirane n. tirane, tinazî n.
tiraneker m/n. tiraneker, tinazker, tinazcî, tiranecî n.
tiranekerî m. tiranekerîye, tinazkerîye, tinazkerênî, tiranecîyîye, tinazcîyênî m.
tirar m. uskera, safike, eskura, tasa awe, uskerike, uskura, îskera, wuskera, wiskura, wiskira m.
tiras bûn tng. tiras bîyene, taras bîyene
tiraskirî rd. rataste, taste, terde
tirastî rd. rataste, taste, terde
tirat m. musabeqa., têverestis n., yaris n., têveroestis n., lec n.
tirat kirin tg. têver estene, musabeqa kerdene, lej kerdene, yaris kerdene
tiratkirin m. têverestis, musabeqakerdis, yariskerdis n.
tirb m. tirbe m.
tirba wursedar n. mozele, vîrdargorne m.
tirbe m. tirbe m.
tirbedar n. pawançîyê tirbe, tirbepawîtox n.
tirdîn rd. fers, tirxêx, xêxo tewtewe, xêxo hov
tirdînik rd. fers, tirxêx, xêxo tewtewe, xêxo hov
tirdînikî m. fersîye, tirxêxîye, selaxîye, tirxêxênî, selaxênî m.
tirdîniktî m. fersîye, tirxêxîye, selaxîye, tirxêxênî, selaxênî m.
tirê rd. bîn
tiredîn rd. ar g. fers, tirxêx, xêxo tewtewe, xêxo hov
tiredînî m. fersîye, tirxêxîye, selaxîye, tirxêxênî, selaxênî m.
tiredînî bûn lng. fersin bîyene, tirxêxin bîyene
tiredînîbûn m. fersinbîyayis, tirxêxinbîyayis n.
tirek rd. tîzeker, tirek
tirên m. trêne m.
tirêna bar m. bartrêne, trêna barî, barqetare m.
tirf rd. lîç, teze, liyç (sewze)
tirftî m. lîçîye, tezeyîye, lîçênî, tezeyênî m.
tirhêw rd. teretur, pers, tirovir, çirtovirt, çirtvirt
tirî ungur; vitis vinifera
n. bot. hengûre, tirî, engûre, ingûre, ungure, ungire m.
tirî guvastin lg. hengûre ropiloznayene, hengûre guvisnayene, hengûre fijêjnayene, tirî guvisnayene
tirîfiros m/n. hengûrerotox, tirîrotox n.
tirîfirosî m. hengûrerotoxîye, tirîrotoxîye, hengûrerotoxênî, tirîrotoxênî m.
tirîj m. tîrîje, tîrîjî, trîjî m.
tirîj avêtin tng. tîrîje estene
tirîjavêj m. projektor, tîrîjestox, rostîdayox n.
tirik m. tîrke, îbre m.
tirimbêl m. tomofile, otomobîle, ereba m.
tirîn h. tewr, -rên, tewro, en, tor
tirinc m. turunce, tirunce m.
tirincî rd. tûtik, turuncî, turuncgon, turuncreng
tiriske m. çîk, çeq, çîkele, piskele, gizgalik, pesk, çêle, gizgarik, piskene, piskone, çeley, çiqlik, koz n.
tirîske m. bilûsk, virsik, bilisk, vire, virisk, virso, blusk, viro, bulusk, virûsûk n.
tirîskemasî m. zoo. çirûskmase n.
tirît n. tîrît, terît n.
tirix m. tip. rîtike, vîjike, çurike, virike, qolinc, zeresîyayis, emel, rêtike, pîzesîyayis, îshal, riyetik, sortike m.
tirixî bûn lng. ritike kewtene, vîjike bîyene, pîze sîyene, çurike bîyene, emelbîyene, pîze ro ginayene, zere sîyene, rîtike estene, çurike kewtene tirixandin tng. cira bîyene, cira mird bîyene (werd)
tirîyê bêdendik n. hengura bêdendike, tirîya bêdendike m.
tirîyê çivîkan n. bot. hengura mirçikan, engura mîçiko m.
tirîyê maran n. bot. saya hesî, sekoka tirse, mismila, soya hesî, musmula m.
tirîyê rovî n. tirîya luye m.
tirk m/n. tirk, turk n.
kîm. tirkî, tirkkî n.
tirkirin m. tîzkerdis, vizdayis, pizdayis n.
tirkiye m. tirkîye, turkîye m.
tirkman m/n. tirkmen, tirkman n.
tirkmanî m. tirkmenkî n.
tirkmen m/n. tirkmen, tirkman n.
tirkolog m/n. tirksinas, tirkolog, tirkzan n.
tirkolojî m. tirksinasîye, tirkologî, tirkzanîye, tirkolojî m.
tirkperest N/rd. tirkperwer, tirkperest
tirkperestî m. tirkperwerîye, tirkperestîye m.
tirkzan m/n. tirksinas, tirkolog, tirkzan n.
tirkzanî m. tirksinasîye, tirkologî, tirkzanîye, tirkolojî m.
tirmix m. pironcike, dirmixe, gosine, dirxime m.
tirmix kirin lg. pironcik kerdene, dirmix kerdene, gosin kerdene, dirxim kerdene, gosinnayene, dirximnayene
tirmixkirin m. pironcikkerdis, dirmixkerdis, gosinkerdis, dirximkerdis n. hatin tirmixkirin llb. pironcik kerîyene, dirmix kerîyene, gosin kerîyene, ameyene pironcikkerdene, ameyene dirmîxkerdene, ameyene gosinkerdene
tirninî n. tirninî, simbole, tirlîlî (govende) n. tiroît m. ana. tîroîd n.
tirole rd. tiral, tenbel, tembel
tirole bûn tng. tiral bîyene, tenbel bîyene, tiralîyene, tembel bîyene
tirole kirin tg. tiralnayene, tiral kerdene, tenbel kerdene, tembel kerdene
tirolebûn m. tiralbîyayis, tenbelbîyayis, ximbilbîyayis, tembelbîyayis n.
tirolekirin m. tiralnayis, tiralkerdis, tenbelkerdis, tembelkerdis n.
tiroletî m. tiralîye, tiralênî, tenbelîye, tembelîye, tenbelênî m.
tirotî m. kepazeyîye, gostirmeyîye, sosretîye, xaxîye, rezîlîye, risyayîye, hetikîye, kepazeyênî, rezalet, xaxênî, rezîlêni m.
tirotî bûn tng. kepaze bîyene, hetikîyene, gostarme bîyene, sosret bîyene, rezil bîyene, xax bîyene tirotî bûn tng. red bîyene
tirotî kirin tg. rednayene, red kerdene
tirotîbûn m. redbîyayis, redîyayis n.
tirotîkirin m. rednayis, recikerdis n.
tirozî m. kute, xirtik, xitî, acûr n.
tirp m. bot. tirpe, tirewe, tirowe, turpe m.
tirpan m. kelendire, çelemtu, qiri m., tirpane, kelandire m.
tirpan kirin tg. kelendir kerdene, qirim kerdene, tirpan kerdene, çelemtu kerdene
tirpankês m/n. kelendirantox, çelemtuantox, qirimantox, qirimcî m., tirpancî n.
tirpankêsî m. kelendirantoxîye, çelemtuantoxîye, qirimantoxîye, qirimcîyênî, tirpancîyênî, kelendirantoxênî, çelemtuantoxênî, qirimantoxênî m.
tirpankirin m. kelendirkerdis, qirimkerdis, tirpankerdis, çelemtukerdis n.
tirpo -êr, peyqertafa salixnameyan a
tirs m. ters, perwa, senc, qetef, xof, xewf, tars, xowf n.
rd. tirs, tirs
tirs bûn tng. tirs bîyene
tirs dan tg. tersnayene, ters dayene
tirs kirin tg. tirs kerdene, tirsnayene
tirs û tal rd. tirstal, tirsûtal gelek gelek tirs tirs û tutî, tirs û tiloq, tirstitîya
tirşa direvîn tirşinga gaya; rumex
tirsandin tg. tersnayene, tarsnayene
m. tersnayis n.
tg. tirs kerdene, tirsnayene
tirsayî m. tirsîye, tirsênî m.
tirsbûn m. tirsbîyayis n.
tirsehêz rd. sawdar, tersdar, sencdar, muthîs, tersehêz, xofdar, dehsetin
tirsehêz bûn tng. sawdar bîyene, tersdar bîyene, tersehêz bîyene, sencdar bîyene
tirsehêzbûn m. sawdarbîyayis, tersdarbîyayis, tersehêzbîyayis, sencdarbîyayis n.
tirsî m. tirsî, tursî, tirso n.
m. tirsîye, tirsênî m.
tirsik m. çîlvîl, tirsîk, turlî n.
m. tirsî, tursî, tirso n.
tirsikê zaracan n. bot. pêjeke, artuxe? m.
tirsîn tng. tersayene, pêrovisîyene, wecineqîyene
m. tirsî, tursî, tirso n.
tirsînfiros m/n. tirsîrotox, tirsîcî n.
tirsînfirosî m. tirsîrotoxîye, tirsîrotoxênî m.
tirsînkar m/n. tirsîvirastox, tirsîcî, tirsîker n.
tirsînkarî m. tirsîvirastoxîye, tirsîcîyîye, tirsîkerîye, tirsîcîyênî m.
tirskirî rd. tirskerde, tirsnaye
tirskirin m. tirskerdis, tirsnayis n.
tirsnak rd. sawdar, tersdar, sencdar, muthîs, tersehêz, xofdar, dehsetin
tirsnak bûn tng. sawdar bîyene, tersdar bîyene, tersehêz bîyene, sencdar bîyene
tirsnakbûn m. sawdarbîyayis, tersdarbîyayis, tersehêzbîyayis, sencdarbîyayis n.
tirso m. bot. tirsike, amênvas, tirsinge, amêvas m.
tirşok tirşing; rumex acetosa
tirsok m. bot. tirsike, amênvas, tirsinge, amêvas m.
rd. tersonek, visonek, nêwêrek, tersonik, bêcîger, bêkezeb, visonik, tersok, tersokin
rd. tirs, tirsokin
tirsokî rd. tirsokên, tirsîye ser
tirsonek rd. tersonek, visonek, nêwêrek, tersonik, bêcîger, bêkezeb, visonik, tersok, tersokin
tirsonekî rd. tirsokên, tirsîye ser
tirsonektî m. tersonekîye, visonekîye, nêwêrekîye, bêdgerîye, bêkezebîye, tersonikîye, visonikîye, tersonikênî, visonikênî, nêwêrekênî m.
tirsoq m. bot. tirsike, amênvas, tirsinge, amêvas m.
tirsûn m. tirsî, tursî, tirso n.
tirtire rd. tirtire, tartan, zirteboxe, kamore, lasgirs, qirase, qerese
tirtûl m. zoo. îre, tertul, tirtul, teftir,tertur, îri, tertul, tirtir n.
tirtûl ketin tng. îre cikewtene tirûkandin lg. tîrîknayene, qirpnayene
tirûke m. qirpnayis, miçiknayis (çim) n.
tirûs m. tebat, dîyax, tehamûl, xoverdayis, tamûl n.
tirûs kirin tg. dîyax kerdene, sebat dayene, tebat kerdene
tirûsdar rd. dîyaxker, sebatkar, tebatkar, sebatin
tirûsî m. xoverdayis, metanet, pêtîye, dîyaxkerdis, xirtîye n.
tirûskirin tg. tebat kerdene, tehamûl kerdene, dîyax kerdene, xover dayene, xover estene, damîs bîyene
tirxan m. tehsîs, arzînayis, rabirnayis, tahsîs n.
tirxêne m. terxane, terene, tirane n.
tiryak m. tiryak n.
tiryakî rd. tiryakî, tamazîyaye, mûsaye, muptela
tiryakîtî m. tîryakîyîye, tîryakîyênî m.
tis n. pit, tis (kay de) n.
tisek rd. fiseker
tisî rd. anculî, enculu, onrilî, unrilî
tisî bûn tng. anculî bîyene
tisî kirin lg. anculî kerdene, anculînayene
tisîbûn m. anculîbîyayis n.
tisîkirin m. anculîkerdis, anculînayis n.
tist n. çî, esya n.
m. çî n., obje m., nesne m.
n. ewk. emin, çî, neha, nim, çena n.
n. tawa, çîyê, çiba, taba, teba, tava, toa, tewa, tawê n.
tistanok m. çibenoke, çikoneke m.
tiste m. çî n., obje m., nesne m. tistek çîyê, çîk, ewkê, çik *tistek hewce nîne=çîyê ganî nîyo, ewkê gerek nîyo, çîyê lazim niyo
tistê pîs çîyo pîs, çîyo qevçil
tisteyî rd. çîyên, objektîf, nesnel, çîyî
tisteyîtî m. çîyinîye, objektîfîz m., objektîfîye, nesnelîye, çîyîyênî m.
tistik m. çibenoke, çikoneke m.
n. tawa, çîyê, çiba, taba, teba, tava, toa, tewa, tawê n.
tistîr m. zoo. tuske, tuske m.
tittik n. totik n.
titûn m. bot. tutun, tutin, titun n.
titûn çandin tg. tutun denayene, tutun ronayene
titûn danîn tg. tutun denayene, tutun ronayene
titûn kîsandin tg. tutun simitene, tutun antene
titûna nêrgîleyê m. bot. tenbekî, tembakî, tutunê nargîleyî n.
titûna qaçax n. tutuno qaçax n.
titûndank m. tutundang, kamos, kamosê tutunî n.
titûnfiros m/n. tutunrotox, tutuncî n.
titûnfirosî m. tutunrotoxîye, tutuncîyîye m.
tivanc m. sancî, tewe, sunce, sance, soncî, sonce n.
tivandî rd. utîkerde
tivandin lg. utî kerdene
tivêk m. îtifaq, yewbînîgirewtis, pêkewtis n.
tivêkdanîn tg. îtifaq virastene, yewbîngirewtis virastene
tivêl n. sabe, sabeyî m.
tivîlk m. zoo. kotere, goyîne, kergu, kuetere m.
tiving m. tifang, tifing, tufang n.
tiving avêtin tg. tifan g.teqnayene, tifang estene
tivingdank m. tifangdang n.
tivingdar rd. tifangin
tivingfiros m/n. tifangrotox n.
tivingfirosî m. tifangrotoxîye, tifangrotoxênî m.
tivingker m/n. tifangvirastox, tifangcî n.
tivingkerî m. tifangvirastoxîye, tifangcîyênî, tifangvirastoxênî m.
tivingxane m. tifangxane n.
tivir m. bot. tirpe, tirewe, tirowe, turpe m.
tivira derewîn n. bot. tirpa çolî m.
tivirg m. zoo. kotere, goyîne, kergu, kuetere m.
tivîrk m. zoo. kotere, goyîne, kergu, kuetere m.
tivrik m. bot. tirpe, tirewe, tirowe, turpe m.
tiwan m. sîkîyayis, erk, qudret, sayis n.
tiwanc m. sancî, tewe, sunce, sance, soncî, sonce n.
tiwandar rd. erkdar, qadir, hûman, sayisin, sîkîyayisin, hêzdar
tiwane rd. cande, gande, gîyande, ganî, gandar, candar, cunde
tiwanin tg. sîkîyene, eskayene, bese kerdene, sîyayene, sayene, sînayene, bese kerdene, becer kerdene
tiwêj m. îdîa, tez, îda m.
tiwijandin tg. îdîa kerdene
tiwîsî m. barxane, zewade, werd, newale, kumanya n.
tiwîsû m. barxane, zewade, werd, newale, kumanya n.
tixa rd. tixa, dixa
tixis rd. destûpayin, qerpoz, tixs, girmiz, gostdekerde, ganûgostin, gostgiran
tixis bûn tng. destûpayin bîyene, qerpoz bîyene, girmiz bîyene
tixisbûn m. destûpayinbîyayis, qerpozbîyayis, tixsbîyayis, girmizbîyayis n.
tixisî m. destûpayinîye, qerpozîye, girmizîye, qerpozênî m.
tixiskî rd. kûpiskî, tixiskî, kûpisîye ser
tixiskî bûn tng. kûpis bîyene, tixis bîyene, kûpisîyene
tixiskîbûn m. kûpisbîyayis, tixisbîyayis, kûpisîyayis n.
tixtixikî rd. deqdeqin, belekin, pulpulin, xabxalin, çirtikin
rd. xetiki n, tejiki n
tixûb m sîndor, toxib, sînor, hidud,toxim, hudud,taxim, toxm n.
tixûb danîn tg. sîndor antene, sîndor ronayene, toxib ronayene, hidud ronayene, sîndornayene
tixûbdanîn m. sîndorronayis, toxibronayis, hidudronayis, sîndorantis, sîndorronayis n.
tixûbdar rd. sîndorin, toxibin, hidudin, sîndorkerde, sîndorin
tixûbdar kirin tg. sîndorin kerdene, toxibin kerdene, hidudin kerdene, bi sînor kerdene, sîndorin kerdene hatin tixûbdar kirin llb. sîndorin kerîyene, ameyene toxibinkerdene, sîndorin kerîyene, toxibin kerîyene, ameyene hidudinkerdene, ameyene sîndorinkerdene
tixûbkirî rd. sîndorkerde, toxibkerde, sînorkerde
tixwîb n. sîndor, toxib, sînor, hidud, toxim, hudud, taxim, toxm n.
tiyatro m. tîyatro, temasexane, teatro n.
tiyatroger m/n. tîyatrocî, tîyatrowan n.
tiyatrogerî m. tîyatrocîyîye, tîyatrowanîye, tîyatrocîyênî m.
tiyatrovan m/n. tîyatrocî, wayirtîyatro n.
tiyatrovanî m. tîyatrocîyîye, tîyatrowanîye, tîyatrocîyênî m.
tiyen m. qevare, harim, qebare, herim, hecm n.
tiz m. per, kis, tiz, fîtrn
tiz kirin tg. per kerdene, fît kerdene, tiz kerdene, kis kerdene, qurdî kerdene, gij kerdene
tizbî m. tezbîye, tizbîye, tesbîhî, tizbêhî, tuzbê, tuzba m.
tizbî kisandin tg. tezbîyî antene, tizbîyî antene
tizik n. ana. tizike, zutike, tize m.
tizirûg m. zoo. tûzrûg, zelî, dûzrig, tûzrig, zîlî, tizrûg, dûzirik n.
tizkirin m. perkerdis, fîtkerdis, tizkerdis, kiskerdis, qurdî kerdis, gijkerdis n.
tizo-mizo rd. çirt-virt, zirt-pirt, zirt-virt, çirt-pirt, çirtmirt
tizûrig m. zoo. tûzrûg, zelî, dûzrig, tûzrig, zîlî, tizrûg, dûzirik n.
ti sen
ti çitur a? Sen nasılsın?
ti senî pîyê xo ra wina vanî? Babana nasıl böyle dersin?
ti senîn î? Sen nasılsın?
tib tıp
tibo edlî adli tıp
adli tıp
tikê az
biraz
tirk Türk
tirkî Türkçe
tirkîya Türkiye
tirkmenîstan Türkmenistan
tirşim biraz
tirşing kuzukulağı- karabuğdaygill er; rumex acetosa
tiştîrî bir-iki yaşındaki keçi yavrusu (çepiç)
tizike anüs çıkıntısı
ticaret bazirganîye (m), tîcaret (n)
ticaret bakanlığı wezaretê bazirganîye (n)
ticaret hukuku huqûqê bazirganîye (n), huqûqê tîcaretî (n)
huqûqê bazirganîye (n), huqûqê tîcaretî (n)
ticaret mahkemesi dadgeha bazirganîye (m), dadgeha tîcaretî (m)
dadgeha bazirganîye (m), dadgeha tîcaretî (m)
tifo tîfo (n)
tiftik hîtik (n), fîlik (n), tiftik (n)
tiftik külah kilawa/kulika hîtikêne (m), kilawa/kulika fîlikêne (m), kilawa/kulika tiftikêne (m)
tiftikli hîtikin, -e; fîlikin, -e; tiftikin, -e
tifüs hal (n), tîfus (n)
tilki luwî (m), luye (m)
tilkişen ungura mara2; asparagus aphyllus
timsah tîmsah, -e; krokodîl, -e
tipi puk (n), weleke (m), xedev (n)
tire la (n), destekî (m)
tirfil b. yabanyoncası
tiriz kobe (n), kobeyê kincan/cilan (n)
tişört tîşort (n)
titreme lerze (m), recif (n); lerzîyayîş (n), recifîyayîş (n)
titreme tutmak lerze dekewtene, recif dekewtene
titremek lerzîyayene, recifîyayene
titreşmek lerze dekewtene, recif dekewtene
titretmek lerznayene, recifnayene
tiyatro tîyatro (n)
timi tirsîn.
tipo cûn, cûre.
tiri (bi bal xwe ve) kêşan.
ticaret kirin komerci
tijî plena
til fingro
tilî fingro
tilîk fingro
time tempo
tirsîn timi
tişt afero
tiyatro teatro