Encamên lêgerînê
tarî rd karanlık (ışığı olmayan, bütünü veya bir kısmı ışıktan yoksun olan) * odeya tarî karanlık oda 2.m karanlık (ışık olmama durumu) * di tariyê de xebat nayê kirin karanlıkta çalışılmaz 3.rd/nd karanlık (gereğince anlaşılıp belirlenemeyen, ne olacağı, sonu belli olmayan) 4.rd koyu (acı, karaya kaçan renk) * sorê tarî koyu kırmızı * keskê tarî koyu yeşil * keskê tarî acı yeşil 5. sis perdesi (herhangi bir olayın gizli ve karanlık olduğunu belirtmek için kullanılır) 6. gölge (resimde bir şekli cisimlendirmek için, onun ışık almaması gereken yerlere vurulan az çok koyu renk) 7. mec gölgeli
tarî (di) tarîyê de îşaret dan karanlıkta göz kırpmak
tarî (i) m tazelik
tarî (ii) rd mahalleli
tarî bi ser de girtin karanlığa kalmak
tarî bûn kararmak.
l/ngh 1. kararmak * dinya êdî baş tarî bûbû hava iyice kararmıştı 2. koyulaşmak (renkler için)
tarî ketin karanlık basmak (veya çökmek)
tarî ketin erdê karanlık basmak (veya çökmek), ortalık kararmak, tünmek, hava kararmak, sular kararmak
tarî kirin l/gh 1. karartmak, karanlık etmek * perdeyan ode tarî kirin perdeler odayı kararttı 2. koyulaştırmak (renkler için) 3. gölgelemek (resim sanatında)
karanlık etmek
tarî kumişîn ser (cihekî) karanlık basmak (veya çökmek)
tarî lê ketin erdê üstüne karanlık çökmek
tarî li hev ketin ortalık karışmak
tarî pilolo zifiri karanlık
tarî qelaştin karanlığı deşmek (veya yırtmak)
tarîban m alaca karanlık
tarîbar m karanlık
tarîbara sibehê tan vakti
tarîbûn m 1. kararma 2. sn kararma (görüntü için) 3. koyulaşma
tarîbûyîn m 1. kararış 2. koyulaşış (renkler için)
tarîf m tarif, tanım
tarîfe m 1. tarife (fiyat gösteren çizelge) 2. tarife (taşıtların gidiş geliş zamanlarını gösteren çizelge) 3. tarife (ilâç, alet vb. nasıl kullanılacağını açıklayan kâğıt, tanıtmalık)
tarîgan çavdar.
bot/m çavdar (Secale cereale)
tarîgewrik m alaca karanlık (sabahınki için)
tarîgewrikî rd karaca (esmerce)
tarîk m karanlık
tarîker rd karartıcı
tarîkirî rd 1. karartılmış 2. koyulaştırılmış
tarîkirin m 1. karartma, karanlık etme 2. koyulaştırma (renkler için) 3. gölgeleme (resim sanatında)
tarînî m karanlık
tarîqelêş rd karanlık yırtma özeliği olan şey
tarîqet m tarikat
tarîqet dan destê (yekî) el vermek
tarîqetparêz nd/rd tarikatçı (tarikatları savunan kimse)
tarîqetparêzî m tarikatçılık
tarîqetvan nd/rd tarikatçı (bir tarikata bağlı kimse)
tarîqetvanî m tarikatçılık
tarîş bnr tariş
tarîşk ant/m 1. kas, adale 2. damarcık, kılcar damar
tarîstan bnr taristan
tarîtî m 1. karanlık (ışık olmama durumu) 2. koyuluk, siyahlık
tarîx m 1. tarih (bir olayın gününü, ayını veya yılını bildiren söz veya gün) 2. tarih (bilim dalı olarak) * tarîxa Kurdan Kürt tarihi 3. tarih (evrensel tarihin herhangi bir bölümünü ele alan anlatı) * tarîxa serdema nêzîk yakın çağ tarihi 4. tarih (kitabı) 5. tarih (dersi)
tarîx avêtin (cihekî) tarih atmak (veya koymak)
tarîxa (tiştekî) xuya (an jî diyar) kirin tarihlendirmek
tarîxa mucewher mücevher tarih (divan edebiyatında, ebcet hesabına göre yalnız noktalı harfleri sayıldığında söz konusu olayın tarihini gösteren söz veya dize)
tarîxî rd 1. tarihî, tarihsel (tarihle ilgili, tarihe dair) 2. tarihî (tarihe geçmiş) 3. mec tarihî (unutulmayan, anılma değeri olan)
tarîxnivîs nd/nt tarihçi yazar
tarîxnivîsî m tarih yazarlığı
tarîxzan nd/nt 1. tarih bilimci 2. tarihçi
tarîxzanî m 1. tarih bilimi 2. tarihçilik
tarîya sibehê tan vakti
tarî 1. tîr û girtî, nezelal 2. tarîban û neronak *“di tariyê de, çira ro ye”
(rengdêr) cihê ronahî nîne/tine ye yan pirr kêm e: Bû şev û dinya tarî bû. guhartoyên anku varyantên rengan yên ber bi reşî ve: şînî tarî, sorî tarî, keskî tarî, (mecazî) tawankar, gumanbar.
Hevwate: zilmat.
Herwiha: tarîk tîrîc.
Dijwate: li gel wate 1: ron geş li gel wate 2: vebûyî.
Bikaranîn: Lêker: tarî bûn, tarî kirin. Navdêr: tarîbûn, tarîkirin Rengdêr: tarîbûyî.
: tarîbûyî tarîker tarîkerî tarîkirî tarîtî tikîtarî.
ji: Proto-hindûewropî teme- (reş) > teme-s-rā- (tarî) Proto-aryayî: avestayî: teθre- (tarî) Pehlewî: tar (tarî) Farisî: tarîk (tarî) Belûçî: tar, tehar (tarî) Osetî: tar (tarî) Kurmancî: tarî (tarî) Kurdî (Soranî): tarîk (tarî) Hewramî: tarîk (tarî) Zazakî: tarî (tarî) Sanskrîtî: tamisrā (tarî) Latînî: tenebrae (tarî) ... Çavkanî: Horn p.82, Watkins p.90, MacKenzie P.121.
ji wêjeyê: •Şeva tarî li min xweş kir , •Dilê xem dîde pir geş kir , •Li xanî xanimê meş kir , •Û daye dergevanê min .(Cegerxwîn:Helbest HAT CIVANÊ MIN BI ŞEV)
tarî bûn 1. êvar bûn 2. reng girtîtir û tîrtir bûn 3. rewşa bînahiya çavan xera bûn
(lêker)(Binihêre:) tarî
tarî ketin (lêker)(Binihêre:) tarî
tarî kirin 1. êvar bi ser de anîn 2. reng girtîtir û tîrtir kirin 3. rewşa bînahiya çavan xera kirin
(lêker)(Binihêre:) tarî
tarîban rewşa bêronahiyê
tarîbar (rengdêr) telxbar.
ji: tarî +-bar
tarîbûn (navdêr, mê) bûne tarî, nemana ronahîyê êlîbûn, çavên wî yên tarîbûyn , :ang dinyayê ba nabînit
tarîf (navdêr, mê) pênase, wate, mane, çend gotinên ku maneya peyvekê şirove dikin. Bi gotineke din bi temamî daxuyakirin û ravekirina wesfên têgînekê(mefhûmekê): Tarîfa avê vexurka zelal ya bêtam e.2. Daxuyandin û ravekirina azîna(metoda) kirina karekî.Nimûne 1: Wê, çêkirina xwarinê bi kitekit ji min re tarîf kir .Nimûne 2: Min jê re tarîf kir ku divê çawa makîneyê bixebitîne.
Herwiha: tahrîf, tehrîf, terîf.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: tarîf kirin. Navdêr: tarîfkirin Rengdêr: tarîfkirî.
ji wêjeyê: Mixabin heta sala 1925an jî tarîfek Ataturk a li ser tirkbûnê tune bû. Di qanûnan de jî tarîfa tirkbûnê tune bû.(Cemil Koçak li gor Netkurd.com, 11/2006).
: tarîfî
Tarîf(an jî terîf): Bi temamî daxuyakirin an jî ravekirina wesfên têgînekê(mefhûmekê).Metoda ku çêkirina tiştekî rave dike.Nimûne:Gramerzanan, gramer bi awayên têvel tarîf kirine (Celadet Bedirxan)
tarîf kirin (lêker)(Binihêre:) tarîf
tarîfî (navdêr, mê) rewşa tarîfbûnê.
ji: tarîf + -î
tarîfkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tarîf kirin
tarîfkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tarîf
tarîgan cureyekî zêd e û dişibihe gênim
(navdêr, nêr) şilêl, açar, çewder, baçîk, çexdar, riwekek wek cehî û genimî ye û nan dikare ji arê wî bêt çêkirin: nanê çewderî.
: tarîganî. Navê zanistî: Secale cereale
tarîganî (navdêr, mê) rewşa tarîganbûnê.
ji: tarîgan + -î
tarîgewrik (rengdêr) (navdêr, mê) dema ku dinya ne zêde tarî û ne jî zêde ron e (bi taybetî berêvaran).
ji: tarî + gewr + -ik.
: tarîgewrikî
tarîgewrikî (navdêr, mê) rewşa tarîgewrikbûnê.
ji: tarîgewrik + -î
tarîgewrk şevereşa pêşîn û paşîn a şevê
tarîk (Soranî) . Bi kurmancî: tarî.
ji: Bi pehlewî tarîk, bi inglîzî dark.
tarîker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tarî dike.
ji: tarî + -ker
tarîker danan (lêker) çavgirtînik, ronahiya çirîskdar.
ji: tarîker + danan
tarîkerî (navdêr, mê) rewşa tarîkerbûnê.
ji: tarîker + -î
tarîkî (Soranî) . Bi kurmancî: tarîtî
tarîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tarî kirin
tarîkirin (navdêr) bi nehêlana ronahîyê biyav tarî dibe, vemirandina ronahîyan,
tarîparêz dijberê pêşketinê; tedhîşkar
tarîparêzî dijberiya pêşketinê; tedhîşkarî
tarîperest (rengdêr) kesê kotekîyê li mirov û jîngehê dike û jibo tarî û pa damanê herdem di xebite, :tîrorist tarîperestin , :dijminê tarîperest ang; dijminê dijî pêşveçûnê
tarîşk (navdêr, mê) bazû, masûlke, lemlate, zevlek, ezalet, hencav
tarîstan şevereşa ku hemû deverê radipêçe
(navdêr, mê) tarîbûneka berfireh a deverekê hemûyê digire, evên pir tarî
tarîtî rewşa bêronahiyê û nezelaliyê tar kirin par ve kirin
(navdêr, mê) rewşa tarî.
Herwiha: tarî (navdêr).
Dijwate: ronahî.
ji: tarî + -tî
tarîvan (rengdêr) tarîperest
tarîx (navdêr, mê) dîrok, mêjû, bûyerên demên berê: Tarîx xwe dubare dike. (Tiştên ku berê qewimîne dîsan diqewimin.), zanista li ser demên berê: Şerefxanê Bedlîsî wek bavê tarîxa kurdan tê nasîn. dem, çax, wext, zeman, dema ku tiştek qewimiye yan hatiye kirin: Ev name di tarîxa 1.8.2006 de hatiye nivîsîn. Tarîxa derketina vê pirtûkê ne diyar e. (Li ser vê pirtûkê nehatiye nivîsîn ka kengî hatiye çapkirin.).
Herwiha: terîx, teirîx.
ji: ji erebî تأريخ (teirîx).
Bide ber: wext, dem, kêlîk.
: tarîxî, tarîxnas, tarîxnasî, tarîxnivîs, tarîxnivîsî, tarîxvan, tarîxvanî, tarîxzan, tarîxzanî
tarîxandin (lêker)dem danîn, kat danîn, berwarnûsîn, demnûsîn, dîrokandin.
ji: tarîx +-andin
tarîxçe (navdêr, mê) dîrokçe, kurtedîrok, mêjûçe, kurtetarîx
tarîxî (rengdêr) dîrokî, mêjûyî: kevnar, qedîm, tişta/ê demên berê: bajarrek tarîxî (bajarrê ku kelhe û tiştên din yên ji serdemên berê lê berçav in), giring, muhim, tişta/ê ku ihtimal e dê paşî di dîrokê de basa wê bêt kirin: peymanek tarîxî, biserkeftinek tarîxî.
Herwiha: terîxî, teirîxî.
ji: tarîx + -î.
: tarîxîtî
tarîxîtî (navdêr, mê) rewşa tarîxîbûnê.
ji: tarîxî + -î
tarîxvanî (navdêr, mê) karê tarîxvanan.
ji: tarîxvan + -î
tarîxzan (navdêr, mê) dîrokzan.
ji: tarîx +-zan
tarî dark, darkness
(adj.) to grow weak
f. dark, darkness
dark.
tarî ket erde night has fallen
tarî reng dark colour
tarîfe tariff
tarîtî (f.) darkness
f. darkness
tarîx f. history
tarî dunkel
tarîgan Roggen
tarîtî Dunkelheit
tarîx Datum
Geschichte
tarî m. tarî, zilmatî n.
tarî bûn tng. tarî bîyene
tarî kirin lg. tari kerdene, tarînayene
tarîbûn m. tarîbîyayis n.
tarîf m. tarîf, salixûsulix/?.
tarîf bûn lng. tarîf bîyene, salixûsulix bîyene, salixûsulixîyene, salixîyene
tarîf kirin lg. tarîf kerdene, salixûsulixnayene, salixûsulix kerdene
tarîfe m. tarîfe, tarîfnameye, salixûsulixnameye, salixûsulixe m.
tarîfeya balafirê n. planê raperayisî, tarîfeya firdayisî, tarîfnameya firokeyî m.
tarîfkirin m. tarîfkerdis, salixûsulixnayis n. hatin tarîfkirin ltb. tarîf kerîyene, salixûsulix kerîyene, ameyene tarîfkerdene, ameyene salixûsulixkerdene
tarîgan m. bot. çewdere, silêl, çewder, sileyl, çodere m.
tarîgewrik m. lêl, lêlê sodirî, lêlav, lêlê sewdirî, lêlê sipêderî, xemam, nêmtarî, lêlê sibayî, layl, lêle, lîl, lil n.
tarîkirin m. tarîkerdis, tarînayis n.
tarîqet m. tarîqete, tarîqate m.
tarîqetvan rd. tarîqetcî, tarîqetwan
tarîqetvanî m. tarîqetcîyîye, tarîqetwanîye, tarîqetcîyênî m.
tarîreng rd. tarîgon, tarîreng, rengo tarî
tarîsk m. ana. masûlke, edale n.
tarîtî m. tarîyîye, tarîyênî n.
tarîx m. tarîx, tarix n.
tarîxî rd. tarîxî, tarîxên