Encamên lêgerînê
1.susamış, susuz. 2.kadının kocasının erkek kardeşi.
kîm Ti (Titan’ın kısaltması)
rd susak (susuz, susamış olan)
tî (ii) lşk/m ti * îşareta tiyê ti işareti
tî (iii) b hayret ifadesi
tî (iv) n kayın, kayın birader, kayınço (kadına göre kocasının erkek kardeşi)
tî bûn l/ngh susamak
tî hiştin l/gh susatmak, susuz bırakmak
tî kirin l/gh susatmak
tî û birçî aç susuz
tî û birçî man aç susuz kalmak
tîbaq n tezad
tîbetî nd/rd Tibetli
tîbetkî m 1. Tibetçe (Tibet dili) 2. h Tibetlere yaraşır bir biçimde
tîbûn m susama
tîbûnî m susaklık, susuzluk
tîbûyî rd susuz (susamış olan)
tîbûyîn m susayış
tîcanî nd/rd Ticanî (Kuzey Afrikada kurulmuş bir tarikat ve bu tarikata mensup kimse)
tîcanîtî m Ticanilik
tîdhi tîdhi b köpek kovma ünlemi
tîfil bnr şîlik
tîfo tifo.
bj/m tifo, kara humma
tîftik 1. tiftik 2. rd tiftik (bundan yapılmış olan)
tîfûs tifüs.
bj/m tifüs
tîhiştî rd susatılmış, susuz bırakılmış olan
tîhiştin m susatma, susuz bırakma
tîj m çentik
tîj (i) 1. sivri 2. keskin
tîj (iii) bnr tîş
tîj bûn bnr tûj bûn
tîj kirin bnr tûj kirin
tîj lê xistin çentik atmak
tîjav m sel
tîjik n 1. sivri, sivrice 2. keskin, keskince 3. kıymık 4. üvendire
tîjikî rd 1. sivrice 2. keskince
tîjikî bûn m sivrileşme
l/ngh sivrileşmek
tîjikî kirin l/gh sivrileştirmek
tîjikîkirin m sivrileştirme
tîjk m ışın
tîjmar solucan.
tîjtîjî bnr tîştîşî
tîjtîjok rd sivri uçlu
tîk dik, dikili.
rd 1. dik (eğik olmayan) * tîk sekiniye dik durmuş 2. dik (eğimi dike yakın) * hevrazê tîk dik yokuş 3. dik (yatık durmayan, sert) * porê tîk dik saç 4. dik (ses için; kalın, tok) 5. dik (bakış için; sert) * awirê tîk dik bakış 6. mat dik (birbirine dikey olan doğrulardan oluşmuş) (tiştek)
tîk (i) m bir halay türü
tîk (ii) bj/m tik
tîk bûn l/ngh 1. diklenmek, dikleşmek (yokuş bir duruma gelmek) * rê ji nişka ve tîk bû yol birden dikleşti 2. dikelmek, dikilmek
tîk çûn l/ngh 1. dik gitmek 2. başının dikine gitmek (kimsenin öğüdünü dinlememek, kendi bildiğini yapmak)
tîk danîn diremek (dikine koymak)
tîk kirin dikmek.
l/gh dikleştirmek
tîk sekinîn dik durmak, dimdik durmak, dikilip durmak (veya kalmak)
tîk tîk dik dik
tîk tîk nihêrtin (an jî mêze kirin) dik dik bakmak
tîka hişkolekî kazık gibi (dimdik ve sert)
tîkakarî m ricacılık
tîkakerî m ricacılık
tîkane rd/h 1. dikçe 2. mat dikey
tîkanekî h dikine
tîkanî rd dikey
tîkbûn m 1. diklenme, dikleşme (yokuş bir duruma gelme) 2. dikelme, dikilme
tîkbûyîn m 1. dikleniş, dikleşiş (yokuş bir duruma geliş) 2. dikeliş, dikiliş
tîkçûn m 1. dik gitme 2. başının dikine gitme (kimsenin öğüdünü dinlememe, kendi bildiğini yapma)
tîke (i) n helik (duvar örülürken büyük taşların arasına konulan küçük taşlar)
tîke (ii) n 1. tike (et, ekmek, peynir vb. için) 2. dürüm, dürmaç
tîke kirin l/gh doğramak (eti keserek parçalamak)
tîkegoşt m et tikesi, kuş başı
tîkekirî rd doğranık, doğranmış olan
tîkekirin m doğrama (eti keserek parçalama)
tîker rd susatıcı
tîkgoşe mat/rd dikgen
tîkî rd/h dikçe
tîkirî rd susatılmış, susuz bırakılmış olan
tîkirin m susatma
tîkîtî m diklik
tîkkî h dikine
tîkkirî rd dikleştirilmiş
tîkkirin m dikleştirme
tîktîkî rd diken diken, dikleşmiş, dik duruma gelmiş (saç, kıl vb. için)
tîl (i) rd kurnaz
tîl (ii) m zıpzıp, misket, bilye * lîstika tîlan misket oyunu
tîla ant/m beze, gudde
tîlawet m tilâvet
tîlolek m bir tatlı adı
tîlolik muhallebi.
tîlolîk m muhallebi
tîlotê m fıskiye
tîlotêzik m fıskiye, fışkırık
tîltîlok nd/nt 1. kikirik (zayıf, ince ve uzun boylu) 2. sıska, debil, zayıf yapılı 3. mumya (çok zayıf kimse), solucan gibi (soluk ve zayıf kimse)
tîltîlokî rd 1. kikirikçe 2. sıskaca, debilce 3. cimbakuka, cılızca, çelimsiz, hıra
tîltîlokî bûn l/ngh sıskalaşmak, sıskası çıkmak
tîltîlokîbûn m sıskalaşma
tîltîloktî m 1. kikiriklik 2. sıskalık, debillik
tîm m 1. takım, grup 2. sp takım * tîma sporê spor takımı 3. lşk tim
tîma parêziyê eskort
tîmal bnr tîmar
tîmanc yama.
tîmar m 1. sağaltım, sağaltma (hastaya bakma) 2. tedavi (yara bakımı) 3. timar (binek hayvanların kıllarını, derisini temizleme) 4. ıslah 5. mec tedip uslandırma
tîmar (i) dîr/m tımar
tîmar bûn l/ngh 1. tımar olmak, tedavi olmak, sağalmak 2. ıslah olmak
1) tımar olmak, tedavi olmak, sağalmak 2) ıslah olmak
tîmar kirin l/gh 1. tımarlamak, tedavi etmek, sağaltmak 2. kaşağılamak 3. ıslah etmek 4. tedip etmek, uslandırmak, yola getirmek
1) tımar etmek, tedavi etmek, sağaltmak 2) ıslah etmek
tîmara hespan manej
tîmara taybetî özel bakım veya tedavi
tîmarbûn m 1. tımar olma, tedavi olma, sağalma 2. ıslah olma
rd 1. tımar oluş, tedavi oluş, sağalış 2. ıslah oluş
tîmargeh m tımarhane, ıslah evi
tîmaristan m tımarhane, ıslah evi
tîmarker nd/nt tımarcı, sağaltıcı
tîmarkirî rd 1. tımarlı, tedavi edilmiş 2. tımarlı (timar edilmiş hayvan)
tîmarkirin m 1. tımarlama, tedavi etme, sağaltma 2. kaşağılama 3. ıslah etme 4. tedip etme, uslandırma, yola getirme
tîmarxane tedavi yeri, hastahane.
m 1. tımarhane, akıl hastahanesi 2. ıslah evi, ıslahane
tîmik rd kasis
tîmsal n timsal
tîmseh zo/m 1. timsah (Crocodilus) 2. rd timsah (bu hayvanın derisinden yapılan)
tîmûs ant/m timüs, özden
tîn ısı.
m 1. ısı 2. hararet, sıcaklık * tîna rojê güneşin harareti 3. nufüz, etkî * agir tîna xwe dayê ateş onu etkiledi
tîn dan l/gh ısı vermek
ısı vermek
tîn di (tiştekî) de çûn ısınmaya yüz tutmak
tîn ketin (tiştekî) (bir şey) ısınmak, ısınmaya yüz tutmak
tîn tê çûn l/bw ısınmak, ısınmaya yüz tutmak
tîna (…) şikîn (bir şeyin) etkisi kırılmak * tîna sermayê şikiya soğuğun etkisi kırıldı
tîna cesta ajelan diriksel (veya diril) ısı
tîna germbûnê fiz ısınma ısısı
tîna xwe dan hev birbirine alışmak
tîna xwe şikandin susuzluğunu gidermek
tîna xwe vekuştin susuzluğunu gidermek
tînatî m susuzluk
tînayî m susuzluk
tîndan ısı verme, tesir.
m ısı verme
tîndar rd 1. ısılı 2. hararetli * agirekî tîndar hararetli bir ateş
tîndayî rd ılık
tîndêr kîm/m ısı veren, ekzotermik
tînegerm rd ılık
tînegermî rd 1. ılıcak, ılıkça 2. aşılama (soğuğa sıcak, sıcağa soğuk su katılarak elde edilmiş su) * ava tînegermî aşılama su
tînegermî bûn /ngh ılınmak, ılımak, ılıklaşmak
tînegermî kirin l/gh 1. ılındırmak, ılıtmak, ılıklaştırmak 2. aşılamak (soğuğa sıcak, sıcağa soğuk su katarak su elde etmek)
tînegermîbûn m ılınma, ılıma, ılıklaşma
tînegermîkirin m 1. ılındırma, ılıtma, ılıklaştırma 2. aşılama (soğuğa sıcak, sıcağa soğuk su katma)
tînegermîtî m ılıklık
tînegermoyî rd ılıkça
tîner m tiner, inceltici
tînerkêş nd/nt tinerci, tiner bağımlısı kimse
tînet (i) m maneviyat
tînet (ii) fîz/m tınnet, tını
tîngerm bnr tînegerm
tîngir kîm/rd endotermik
tînî m susama, susuzluk
tînî (i) rd 1. ısıl 2. m sıcaklık
tînî (ii) b oynarken, oynaşırkan bir nida (çocuk dilinde)
tînî bûn l/ngh susanmak
tînîbûn m susanma
tînîbûyîn m susanış
tînik (i) m ısı
tînik (ii) ant/m 1. soluk borusu 2. gırtlak, imik * bi tînika wî girt imiğinden tuttu
tîniqandî rd aşırıc derecede susamış kimse
tîniqandin m aşırıc derecede susatma
l/gh aşırıc derecede susatmak
tîniqîn m aşırıc derecede susama
l/ngh aşırıc derecede susamak * ez tîniqîm ben çok susadım
tînîya xwe kuştin (an jî vekuştin) susuzluğunu gidermek
tînnerm rd yumuşak başlı kimse
tînok rd susak (susayan, susamış olan)
tînokî rd 1. susakça 2. susak, hararetli * filan kes zehf tînokî ye av vedixwe venaxwe têr nabe adam o kadar hararetlmi bir türlü suya doymuyor
tînokî bûn l/ngh susanmak
tînokîbûn m susanma
tînokîbûyîn m susanış
tînokîtî m susaklık
tînoş rd susak (susayan, susamış olan)
tînoşa (yekî) şikestin susuzluğu gitmek
tînoşa (yekî) xwe şikandin (an jî vekuştin) susuzluğu gidermek
tînoşî bûn l/ngh susamak
tînoşî kirin l/gh susatmak
tînoşîbûn m susama
tînoşîbûyîn m susayış
tînoşîkirin m susatma
tînoşîtî m susaklık, susuzluk
tînoşîtîya xwe şikandin susuzluğunu gidermek
tînoşkî rd 1. susakça 2. susak, hararetli
tînoyî rd ılıkça
tînoyî bûn l/ngh ılıklaşmak
tînoyî kirin l/gh ılıklaştırmak
tînoyîbûn m ılıklaşma
tînoyîkirin m ılıklaştırma
tînpîv ısı ölçer.
fiz/m ısıölçer, kalorimetre
tînpîvî m ısı ölçümü, kalorimetri
tînsar rd soğukça
tînşikên rd susuzluk giderici, hararet giderici, kandırıcı (içme isteğini giderici)
tînşikênî m kandırıcılık
tînşikestî rd 1. ılık 2. ılımlı
tînşikînok rd susuzluğu giderici, hararet giderici
tînşîr rd ılık
tînşîrî rd ılıkça
tînstîn rd ısıalan
tîntêçûn m ısınma, ısınmaya yüz tutma
tîp m harf
m 1. ekip, grup * tîpeke tiyatroyê ya ji deh kesan pêkhatî on kişilik bir tiyatro ekibi 2. takım, grup 3. öbek, küme, grup (aynı yerde bulunan kimse veya nesneler bütünü) 4. mzk grup, topluluk (müzik grupları için) * tîpa muzîkê müzik grubu 5. lşk grup, deste, takım 6. lşk kol, devriye 7. lşk tugay
tîp (ii) m 1. tip * du leyzvanê di eynî tîpî de aynı tipte iki oyuncu 2. mec tip (ilgi çekici, değişik kimse) 3. şn/wj tip (oyun karakteri)
tîp (iv) m dalga * gumîna tîpan e tê dalgaların sesi var
tîp û ziwa yazı tura
tîpa biçûk küçük harf
tîpa dubare nd şedde (aynı karakterin iki kez yazılma durumu)
şedde
tîpa girdek nd büyük harf
büyük harf
tîpa hûrdek nd küçük harf
küçük harf
tîpa kelijandinê rz kaynaştırma harfi
tîpa mehterê mehter takımı
tîpa navbir nd kaynaşma harfi
tîpa navbirê rz kaynaştırma harfi
tîpa ravekirinê nd harfi tarif
tîpandin m dikte etme, harfi harfine yazma
l/gh dikte etmek, harfi harfine yazmak
tîpên bêdeng sessiz harfler.
tîpên gotîk gotik harfler
tîpguhêr nd/nt 1. çevriyazı yapan 2. harf çevrisi yapan kimse
tîpguhêrî m 1. çevriyazı, transkripsiyon 2. transliterasyon, harf çevirisi
tîpguhêrî kirin l/gh 1. transkribe etmek 2. transliterasyon yapma, harf çevirisi yapma
1) transkribe etmek 2) harf çevrisi yapmak
tîpguhêrîkirin m 1. transkribe etme 2. transliterasyon yapma, harf çevirisi yapma
tîpguherîn m 1. çevriyazı, transkripsiyon 2. transliterasyon, harf çevirisi
tîpguherîn kirin 1) transkribe etmek 2) harf çevrisi yapmak
tîpguhêz nd/nt 1. çevriyazı yapan 2. harf çevrisi yapan kimse
tîpguhêzî m 1. çevriyazı, transkripsiyon 2. transliterasyon, harf çevirisi
tîpguhêzî kirin l/gh 1. transkribe etmek 2. transliterasyon yapma, harf çevirisi yapma
1) transkribe etmek 2) harf çevrisi yapmak
tîpguhêzîkirî rd 1. transkribe edilmiş 2. harf çevirisi yapılmış olan
tîpguhêzîkirin m 1. transkribe etme 2. transliterasyon yapma, harf çevirisi yapma
tîpguhêzîtî m 1. çevriyazı yapma 2. 2. transliterasyon yapma, harf çevirisi yapma
tîpguhêzker nd/nt 1. çevriyazı yapan 2. harf çevrisi yapan kimse
tîpîk rd tipik
tîpnivîs m daktilo
tîpografî m tipografi
tîpolojî m tipoloji
tîprêz nd/nt dizgici, dizici, dizmen, mürettip
tîprêz kirin l/gh dizmek (basım evinde harfleri yan yana getirerek yazı düzenlemek)
tîprêzgeh m dizgi yeri, mürettiphane
tîprêzî dizgi.
m 1. dizgi, dizim 2. dizgicilik, mürettiplik
tîprêzî kirin l/gh dizmek (basım evinde harfleri yan yana getirerek yazı düzenlemek)
tîprêzîkirî rd dizili, dizilmiş
tîprêzîkirin m dizim, dizme (basım evinde harfleri yan yana getirerek yazı düzenleme) * tîprêzîkirina pirtûkê kuta bû kitabın dizimi bitti
tîprêzîtî m dizgicilik, mürettiplik
tîprêzîya (....) kirin dizmek * min tîprêziya nivîsarên pirtûkê kir kitabın yazılarını dizdim
tîprêzker nd/nt dizgici, dizici, dizmen
tîprêzkerî m dizgicilik, dizicilik, dizmenlik
tîprêzkirin m dizme (basım evinde harfleri yan yana getirerek yazı düzenleme)
tîprêzxane m dizgi yeri, mürettiphane
tîptîpî h 1. grup gurup 2. kamp kamp
tîptîpî bûn l/ngh 1. gruplaşmak, gruplara ayrılmak 2. kamplaşmak
tîptîpî kirin l/gh gruplandırmak
tîptîpîbûn m 1. gruplaşma, gruplara ayrılma 2. kamplaşma
tîptîpîkirin m gruplandırma
tîpwerger nd/nt 1. çevriyazı yapan 2. harf çevrisi yapan kimse
tîpwergerî m 1. çevriyazı, transkripsiyon 2. transliterasyon, harf çevirisi
tîpwergerî kirin 1) transkribe etmek 2) harf çevrisi yapmak
tîqetîq m kahkaha
tîqetîq (i) h dos doğru
tîqetîq jê çûn l/bw kahkahayı basmak (koparmak veya salıvermek)
kahkaha atmak
tîqetîq kirin l/gh kahkaha atmak
tîqetîq pê ketin kahkahayı patlatmak
tîqîn m kahkaha
tîqîn jê çûn l/bw kahkahayı basmak (koparmak veya salıvermek)
tîqîn ketin (yekî) kahkahayı basmak (koparmak veya salıvermek)
tîqîn pê ketin l/bw kahkahayı basmak (koparmak veya salıvermek)
tîqtîq m kahkaha
tîqtîq jê çûn kahkaha atmak
tîr 1.Merkür. 2.koyu, yoğun. 3.ok.
ast/m Merkür
rd 1. koyu (sulu karşıtı) * dewê tîr koyu ayran * motê tîr koyu pekmez 2. yoğun (sıvılar için) 3. tıkız, katı (yoğunluğu çok fazla) 4. ağdalı, kıvamlı 5. kîm konsantre
m oklava, ince oklava
m 1. ok (yayla atılan, ucunda sivri bir demir bulunan ince ve kısa tahta çubuk) 2. ok (yön göstermek amacıyla belli yerlere konulabilen, oka benzeyen işaret) 3. ok (bazı âletlerde veya araçlarda düz ve uzun bölüm) 4. dingil, ok demir 5. mat ok 6. mec anî keskin sancı dayanılmaz sancı * tîr kete pişta min sırtıma acı bir sancı girdi
tîr (iv) m taife
tîr (v) m uzun ve ince tarla parçası
tîr avêtin ok atmak
tîr avêtin kêlekê böğrü sancımak
tîr bûn l/ngh 1. koyulaşmak 2. yoğunlaşmak, tekasüf etmek 3. tıkızlaşmak 4. ağdalanmak, ağdalaşmak * rîçal tîr bû reçel ağdalandı 5. kîm derişmek
tîr ji kevan derketin ok yaydan çıkmak
tîr ji kevan pekîn ok yaydan çıkmak
tîr kirin (i) l/gh oklamak, okla vurmak
tîr kirin (ii) l/gh 1. koyulaştırmak (sıvı şeyler için) 2. terbiye yapmak (bazı yemeklerin suyunu koyulaştırmak) 3. yoğunlaştırmak
tîr û kevan kemane, burgu
tîr û pişk (an jî peşk) yazı tura
tîr û pişk avêtin yazı tura atmak, kura çekmek
tîra avê suyun derin olduğu yer
tîra dilan kara sevda
tîra dilan lê ketin kara sevdaya tutulmak, merak getirmek
tîra êrîşteyê yufka ekmeği ve erişte hamuru açmada kullanılan oklava
tîra eşqê gönül belâsı
tîra eşqê lê ketin kara sevdaya tutulmak, sevdalanmak
tîra kevanê fevri olan kimse
tîraj m tiraj
tîrak m asabiyet, sinir
tîrakî sinirli, asabi.
rd sinirli, asabî
tîrakî bûn l/ngh asabîleşmek
tîrakîbûn m asabîleşme
tîrakîtî m asabîlik, sinirlilik
tîran n 1. tiran 2. rd/mec tiran, despot
tîrar m 1. tas 2. rd tas (bir tasın alacağı miktarda olan)
tîrat şn/m tirat
tîrav nisan ayı
tîrave bj/m kanser
tîrave bûn l/ngh kanserleşmek
tîravebûn m kanserleşme
tîravêj nd/nt okçu, ok atıcısı
tîravêjî sp/m okçuluk, ok atıcılığı
tîravenasî m kanser bilimi, kanseroloji
tîraveyî rd kanserli
tîrawî bj/m kangren
tîrawî bûn l/ngh kangrenleşmek
tîrawîbûn m kangrenleşme
tîrawîbûyî rd kangrenli
tîrawîbûyîn rd kangrenleşme
tîrbaran m oklama (üstüne ok yağdırma)
tîrbaran kirin oklamak, üstüne ok yağdırmak
tîrbaz nd/nt okçu
tîrbazî m okçuluk
tîrbûn m 1. koyulaşma 2. yoğunlaşma, tekasüf etme 3. tıkızlaşma 4. ağdalanma, ağdalaşma 5. kîm derişme, konsantrasyon
tîrbûnî m 1. koyuluk 2. yoğunluk 3. tıkızlık 4. derişiklik
tîrbuşon m tirbuşon
tîrbûyî rd 1. koyulaşmış 2. yoğunlaşmış 3. tıkızlaşmış 4. ağdalı, ağdalaşmış olan 5. kîm derişik
tîrbûyîn m 1. koyulaşış 2. yoğunlaşış, tekasüf ediş 3. tıkızlaşış 4. ağdalanış, ağdalaşış 5. kîm derişme
tîrcimoq rd uzun boylu
tîrdan m sancıma, zonklama
l/gh sancımak, zonklamak
tîrdank m okluk, sadak
tîrdayîn m sancıyış, zonklayış
tîre kabile, tayfa.
tîre (i) m 1. tire (kısa çizgi) 2. mat kiriş
tîre (ii) sos/m boy, kabile, klân
tîre kirin l/gh tirelemek
tîredar n oklava
tîrêj ışın, ziya, şua.
m ışın
tîrêj dan l/gh ışın yaymak
tîrêj kirin l/gh ışınlamak
tîrêja kesk û sor 1) gökkuşağı 4) fîz tayf
tîrêja rojê güneş ışını
tîrêja roniyê fiz/nd ışık ışını
fiz ışık ışını
tîrêja rontgenê nd röntgen ışını
tîrêja tavê güneş ışını
tîrêjdan m ışın yayma
tîrêjdar rd ışınlı
rd ışınlı
tîrêjdarî m ışınlılık
tîrêjdayî rd ışın yaymış olan
tîrêjdayîn m ışın yayış
tîrêjder rd ışın yayıcı
tîrêjên alfayê fiz alfa ışınları
tîrêjên betayê fiz beta ışınları
tîrêjên enfrarûjê enfraruj ışınları
tîrêjên gamayê fiz gama ışınları
tîrêjên gerdûnî (an jî kozmîk) fiz kozmik ışınlar
tîrêjên rontgenê fîz/nd röntgen ışınları
tîrêjên x’ê x ışınları
tîrêjgerîn biy/m fotokinezi
tîrêjî rd ışınsal
tîrêjk m ışın
tîrêjkar rd ışınlayıcı
tîrêjke ani ışık, flaş ışığı.
tîrêjkirî rd ışınlamış
tîrêjkirin m ışınlama
tîrêjn m ışın
tîrêjnas nd/nt ışınbilimci, radyolog
tîrêjnasî m ışınbilim, radyoloji
tîrêjnasiyî rd ışınbilimsel, radyolojik
tîrêjpîv m ışınölçer, radyometre
tîrêjpîvî m ışın ölçümü, radyometri
tîrêjstêr ast/m akan yıldız, meteor
tîrêjtav m güneş ışını
tîrêjzan nd/nt ışınbilimci, radyolog
tîrêjzanî m ışınbilim, radyoloji
tîrêjzaniyî rd ışınbilimsel, radyolojik
tîrekî mat/n köşegen
tîrekirin m tireleme
tîremar zo/n ok yılanı
tîrên cencerê harman döğme makinasının dişli kolları
tîrenan n yufka ekmek
tîrênc bnr tîrêj
tîrendaz okçu.
nd/nt okçu
tîrerast rd dümdüz
tîrevan nd/nt okçu
tîrevanî m okçuluk
tîrgeh m yoğuşturma yeri, deriştirme yeri
tîrhetav m güneş ışın
tîrhewcar n saban oku
tîrî m 1. koyuluk 2. yoğunluk 3. kıvam, koyuluk
tîrî (i) nd/m 1. dolu (yuvarlak ve düzensiz biçimli saydam buz parça durumunda yağış türü) 2. m yıldırım
tîrî bûn l/ngh kıvamlanmak
tîrî ya rehayî salt yoğunluk
tîrîbûn m kıvamlanma
tîrik m 1. akrep (saatın iki ibresinden küçüğü) * tîrika seatê saatın akrebi 2. ibre * tîrika jimêrkerê sayaçın ibresi
tîrik (i) m 1. ok, küçük ok 2. ok (yön göstermek amacıyla belli yerlere konulabilen, oka benzeyen işaret) 3. ok (bazı âletlerde veya araçlarda düz ve uzun bölüm) 4. kara saban oku 5. mat ok
tîrik (ii) m ağızlık, sigaralık, sigara ağızlığı
tîrik (iii) m ince oklava, küçük oklava (ekmek açmada kullanılan oklava)
tîrika cixareyê nd sigaralık, sigara ağızlığı
tîrika erebeyê nd arış, araba oku
tîrika saetê saat oku
tîrika tevnê nd mekik (dokuma tezgahlarında)
tîrk akrep, ibre, yelkovan.
m 1. akrep (saatın iki ibresinden küçüğü) 2. ibre
tîrke m ibre * tîrkeya jimêrkerê sayaçın ibresi
tîrker (i) kîm/rd 1. yoğuşturucu 2. fîz yoğunlaç
tîrker (ii) nd/nt okçu (ok yapıp satan)
tîrkerî m okçuluk
tîrkêş nd/nt okçu (okçuluk sporunu yapan kimse)
tîrkêşî sp/m okçuluk
tîrkevan n ok takımı
tîrkirî rd 1. koyulaştırılmış 2. yoğunlaştırılmış olan
tîrkirin (i) m oklama, okla vurma
tîrkirin (ii) m 1. koyulaştırma (sıvı şeyler için) 2. terbiye yapma (bazı yemeklerin suyunu koyulaştırma) 3. yoğunlaştırma
tîrkom m ışınların odaklandığı nokta
tîrmar n ok yılanı
tîrmeh Temmuz.
m temmuz (yılın 31 gün süren yedinci ayı)
tîrnîşan m ok işareti
tîroîd ant/mtiroit
tîroj m ışın, ışık hüzmesi
tîrojk m ışın, ışıncık
tîrok m 1. küçük ok 2. ok biçiminde çubuk
tîrokalsîtonîn m tirokalsitonin
tîroksîn m tiroksin
tîroşk bnr tîrojk
tîrpîv m yoğunluk ölçer
tîrvan nd/nt 1. okçu (ok yapıp satan) 2. okçu (okçuluk sporunu yapan kimse)
tîrvanî m 1. okçuluk 2. sp okçuluk
tîryak bnr tiryak
tîş m 1. çatlak, yarık (kayadaki, taştaki çatlak) 2. çatlak (herhangi bir şeyin yarılma ve çatlama sonucu oluşmuş parçası) 3. yırtmaç 4. lime, yırtık parça 5. parça, uzun ince parça * axa we çar tîş kirin toprağınızı dört parça ettiler
tîş (i) b 1. davara seslenme nidası 2. keçi sürme nidası
tîş bûn 1) çatlamak, yarılmak * mirov zebeş diavêje nav avê tîş dibe insan karpuzu suya attı mı yarılıyor 2) yırtılmak, çatlamak, çatlaklar oluşmak
tîş kirin 1) çatlatmak, yarmak 2) yırtmak
tîş lê ketin 1) parçalanmak 2) yarılmak
tîş lê vebûn çatlamak, yarılmak
tîş û bertîş lime lime
tîş û bertîşî bûn lime lime olmak, paçavraya dönmek
tîş û rîtol yırtık pırtık
tîş û rîtolê (yekî) li ba bûn hırtlambası çıkmak
tîş û telîş yırtık pırtık
tîş û telîş li ba bûn yırtık pırtıkları savurulmak, hırtlambası çıkmak
tîş û telîşê (yekî) li ba bûn yırtık pırtıkları savurulmak
tîşik (i) bnr têjik
tîşik (ii) m 1. lime 2. dilim, parça (ince uzun parça) * tîşikek zebeş bide min bana bir dilim karpuz ver 3. yırtmaç
tîsîn tıslamak.
tîşk m entarilere dikilmiş muska şeklindeki parça
tîşkirin m 1. yarma 2. yırtma
l/gh 1. yarmak 2. yırtmak
tîşlêketin m çatlama, yarılma (ağaç ve taşların çatlaması)
l/bw çatlamak, yarılmak (ağaç ve taşların çatlaması)
tîsmask bot/m su kenarlarında yetişen, acımsı bır tada sahip yenilebilir bir bitki
tîşort n tişört
tîşqilandin m sataştırma
l/gh sataştırmak
tîşqilîn m sataşma
l/gh sataşmak
tîştîş h 1. yarık yarık 2. lime lime, sırım sırım
tîştîşî rd 1. yarık yarık olmuş, çatlak çatlak olmuş 2. lime lime olmuş, sırım sırım olmuş 3. paramparça
tîştîşî bûn l/ngh 1. yarılmak, yarık yarık olmak 2. lime lime olmak, sırım sırım olmak
tîştîşîbûn m 1. yarılma, yarık yarık olma 2. lime lime olma, sırım sırım olma
tîştîşîkirin m 1. yarma, yarık yarık etme 2. ime lime etme, sırım sırım etme (bez, kumaş parçası için) 3. paçavraya çevirme
l/gh 1. yarmak, yarık yarık etmek 2. ime lime etmek, sırım sırım etmek (bez, kumaş parçası için) 3. paçavraya çevirmek
tîştîşkî h 1. çatlak matlak, yarık marık 2. lime lime, sırım sırım
tît rd süslü, şık
tît bûn l/gh 1. süslenmek, süslenip püslenmek 2. süslenmek (beden için)
tît kirin l/gh 1. süslemek, süsleyip püslemek 2. güzelleştirmek, süslemek (beden için)
süslemek, güzelleştirmek (beden için)
tît û vît süslü püslü (kadın)
tît û vît kirin süsleyip püslemek
tîtal rd 1. yakışıklı, şık 2. atletik (vücudu gelişmiş, biçimli, güzel yapılı genç)
tîtal (i) âdet, töre * rewişt û tîtalên zewacê evlilik âdetleri
tîtal kirin l/gh güzelleştirmek (beden için)
tîtalak m uç (yaprak için)
tîtalê xortan filînta gibi
tîtalek m yaprak ucu
tîtalî m 1. yakışıklılık 2. rd atletik (vücudu gelişmiş, biçimli) * kesekî tîtalî bû atletik biriydi
tîtan kîm/m titan (kısaltması Ti)
tîtav zo/m sülün (Phasianus colchicus)
tîtbûn m 1. süslenme, süslenip püslenme 2. süslenme (beden için)
tîte m süs
tîtî (i) m araba (çocuk dilinde)
tîtî (ii) zo/nt dudu
tîtik (i) rd 1. süslü, süslü püslü, şık 2. yakışıklı
tîtik (ii) m 1. oyuncak 2. cici (şey) 3. rd oynak
tîtik (iii) m cam
tîtik (iv) rd üstü başı yırtık pırtık
tîtik bûn l/ngh üstü başı yırtık pırtık olmak
tîtik kirin l/gh süslemek, süsleyip püslemek * xwe tîtik kir kendini süsleyip püsledi
tîtikandî rd süslemnik, güzelleştirmiş olan
tîtikandin m süsleme, güzelleştirme
l/gh süslemek, güzelleştirmek
tîtikbûn m üstü başı yırtık pırtık olma
tîtikên rengîn nd konfeti, küçük kâğıt parçacıkları
tîtikîn m süslenme, güzelleştirilme
l/ngh süslenmek, güzelleştirilmek
tîtikkirin m süsleme, süsleyip püsleme
tîtilewêskî rd çıt kırıldım
tîtilewêskî bûn l/ngh çıt kırıldım olmak
tîtilewêskîbûn m çıt kırıldım olma
tîtilmehesî rd süslü püslü
tîtilmehesî bûn l/ngh süslenip püslenmek
tîtilmehesîbûn m süslenip püslenme
tîtirmehesî kirin m süsleyip püsleme
l/gh süsleyip püslemek
tîtirwask zo/m yağmur kuşu (Charadrius fluvialis)
tîtkirin m 1. süsleme, süsleyip püsleme 2. güzelleştirme, süsleme (beden için)
tîtolek m başın tepesi
tîtraqûşî rd avanak, alık, bön, budala
tîtraqûşî bûn l/ngh avanaklaşmak, alıklaşmak, bönleşmek
tîtraqûşîbûn m avanaklaşma, alıklaşma, bönleşme
tîtraqûşîtî m avanaklık, alıklık, bönlük
tîvêl n yüz hatları
tîvêlên (yekî) gir bûn yüz hatları kaba olmak
tîvil (i) zo/m serçe (Passer domesticus)
tîvil (ii) n zar * tîvilê pîvazê soğan zarı
tîwtîw b köpek çağırma ünlemi
tîx m hat
tîx (i) n kılıç
tîx ên hevsû denk hatlar
tîxa badayı burmalı hat
tîxa rast düzgün hat, doğru hat
tîxa şikeste kırık hat
tîxa vîç (an jî xwar) eğik hat
tîxdar rd 1. hatlı 2. hat hat taranmış saç
tîxtîxe rd hat hat şeklinde olan
tîyê (tiştekî) bûn susamak, özlemek (çok istemek)
tîz (i) bnr naz û tîz
tîz (ii) m çifte (hayvan çiftesi)
tîz (iii) bnr tûj
tîz (iv) m kaçamak (bir şeyden kaçınma yolu)
tîz (v) m ustura
tîz (vi) rd tiz
tîz bûn l/ngh tizleşmek
tîzav m sülfürik asit
tîzbûn m tizleşme
tîzek rd 1. alıngan, darılgan, kırılgan (kolay ve çabuk gücenen) 2. küseğen 3. osuruğu cinli 4. sulu gözlü zırtlak
tîzekî rd 1. alınganca, darılganca, kırılganca 2. küseğence 3. osuruğu cinlice 4. sulu gözlü zırtlakça
tîzekîtî bnr tîzektî
tîzektî 1. alınganlık, darılganlık, kırılganlık 2. küseğenlik 3. osuruğu cinlilik 4. sulu gözlü zırtlaklık
tîzik m çifte (hayvan çiftesi)
tîzik (i) rd 1. alıngan, darılgan, kırılgan (kolay ve çabuk gücenen) 2. küseğen 3. osuruğu
tîzik avêtin çifte atmak, kıç atmak (hayvan çifte atmak) * bidî tîzikan nedî tîzikan tê bidî heqê dîzikan uçarı kaçarı yok (bu işi yapacaksın)
tîzikandî rd 1. darıltılmış, gücendirilmiş olan 2. gocunmuş olan
tîzikandin m 1. darıltma, gücendirme 2. gocundurma
l/gh 1. darıltmak, gücendirmek 2. gocundurmak
tîzikî rd rd 1. darıltılmış, gücendirilmiş olan 2. gocunmuş olan
tîzikîn m 1. alınma, darılma, gücenme (herhangi bir şeyden dolayı birine kırılma) 2. gocunma
l/ngh 1. alınmak, darılmak, gücenmek (herhangi bir şeyden dolayı birine kırılmak) * ji ber ku gotinên min li hesabê wî nehat, tîzikî söylediklerim hoşuna gitmedi diye darıldı 2. gocunmak
tîziqandin m gocundurma
l/gh gocundurmak
tîziqîn m gocunma
l/ngh gocunmak
tîzmar zo/n 1. yer solucanı (Lumbricus terrestris) 2. solucan (yağmurdan sonra topraktan çıkan solucan) 3. küçük yılan, yılan yavrusu 4. mec farkına varılması güç genç düşman
tîzmask bot/m bir çeşit pancar
tîzok rd 1. alıngan, darılgan, kırılgan (kolay ve çabuk gücenen) 2. çabuk gocunan
tîzokî rd alınganca, darılganca, kırılganca
tîzoktî m alınganlık, darılganlık, kırılganlık
[I] birayê mêrê jinê [II] 1. kesê ku bêav maye 2. kese ku av lê lazim e *“ew dikare mirovî tî bibe ser avê, cardin tî bîne”
1.1, hewceyî avê t-ya nerm(rengdêr) hewceyî vexwarinê, ya/yê ku pêwîstî bi avê yan vexwirakek din heye, ya/yê pirr tiştekê/î dixwaze: Em hemî tiyên azadiyê ne..
Hevwate: têhin, têhn, têhnî, tên, tênî, tihin, tihn, tihnî, tîhin, tîhn, tîhnî, tîn, tînî, têhnî.
Bide ber: birçî, birsî.
Bikaranîn: Lêker: tî bûn, tî kirin, tî man. Navdêr: tîbûn, tîkirin, tîman Rengdêr: tîbûyî, tîkirî, tîmayî.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: tî, têhnî, Kurdî (Soranî): tînû, Kurdiya başûr: tenî, tînî, Hewramî: tejne Zazakî: teyşan.
ji: Proto-hindûewropî: ters- (tî bûn, hişk) Proto-aryayî terş- (tî bûn) Avestayî: terşne- (tî) Pûnjabî: tîşng (vexwarin) Middle Persian: tîşn (tî) , sogdî: cişn’ (tî bûn) Farisî: tişneh (tî) Belûçî: tun (tî) Kurmancî: tî, têhnî (tî) Kurdî (Soranî): tînû (tî) Hewramî: tejne (tî) ... Zazakî: teyşan (tî) Sanskrîtî: terš- (tî bûn), tirşne (tî) Yewnanî: teresesthai (hişk bûn) Latînî: torrēre (hişk bûn), terra (hişk, erd, erdê hişk), Alm.: Durst, durst (tî) Înglîzî: thirsty (tî) ... Çavkanî: Cheung p.384, Watkins p.91, Etymonline.
: tîbar, tîbarî, tîber, tîberî, tîker, tîkerî
tî birin avê, tî anîn (biwêj) ji bo kesên pir kone yan jî pêkhatî tê gotin. kuro tu çawa elî û silo dikî hevalê hev û din? elî yên weke wî tî dibe avê û tî tîne.
tî bûn 1. bêav man 2. av lê lazim bûn
(lêker)(Binihêre:) tî
tî kirin (lêker)(Binihêre:) tî
tî man (lêker)(Binihêre:) tî;;tînî
tîbet (navdêr, mê) herêmek çiyayî ye li rojavaya Çînê.
: tîbetî
tîbetî (navdêr) rûniştvanê/a Tîbetê yan kesa/ê ji wê derê(navdêr, mê) zimanê miletê serekî yê Tîbetê(rengdêr) her tişta/ê Tîbetê, gelê wê yan bi zimanê wê.
ji: Tîbet + -î.
: tîbetîtî
tîbetîtî (navdêr, mê) rewşa tîbetîbûnê.
ji: tîbetî + -tî
tîbûn (navdêr)(Binihêre:) tî
tîbûnî (navdêr, mê) tîyîbûn.
ji: tî +-bûnî
tîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tî
tîcar (navdêr)(Binihêre:) ticar
tîfo (navdêr, mê) tayek (êşek) giran e ku ji bakteryayekê peyda dibe û bi pirranî dibe sedema hinavêşiyê yan îshalê.
Bide ber: tîfus.
ji wêjeyê: - Piştre tu hatî girtin. Dema hatî girtin, leşkerên tirk çi ji te re gotin? - Bi rastî ez hêj jî ne ez im. Min ewdem pîvana zimên wenda kiribû. Ji ber ku ez bi nexweşiya tîfoyê ketibûm. Qet tiştekî ji wê demê nayê bîra min. Lê hin heval dibêjin li filan cihî, wexta em di bin çavan de bûn, çavên te girêdayî, dest û lingên te girêdayî bûn. Me tu bi kalorîferekî ve girêdayî dîtiyî.
tîfşe (navdêr, nêr) ker, qed, parçe, par, zûl, tûş, teqal: tîfşeyek gundorî, tîfşe-tîfşe, teqal, qaş.
Herwiha: tîfş.
Bikaranîn: Lêker: tîfşe kirin. Navdêr: tîfşekirin Rengdêr: tîfşekirî.
: tîfşeker
tîfşe kirin (lêker)(Binihêre:) tîfşe
tîfşeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tîfşe dike.
ji: tîfşe + -ker
tîfşekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tîfşe kirin
tîfşekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tîfşe
tîftolok (navdêr) pelatînk, perwane, pinpinî, pirik, melmelok, têr, nîfrok.
Bikaranîn: Devoka Semsûrê û ya Entabê
tîger (navdêr, mê) şepal, piling
tîj dengê zîz
tîjikî (navdêr, mê) tûjikî.
ji: tîjik + -î
tîjin (Zazaki) (rengdêr) tavîn
tîjmar kurm
tîk tiştê ku vît disekine, çikilandî
(navdêr, mê) derz, kelş, şeq, cihê şkestî lê hûrhûrnebûyî(rengdêr) çik, qinc, hevrazê yan nişîvê ku pirr zû bilind yan nizm dibe.
Bide ber: tak, tek, tik, tike, tûk.
ji wêjeyê: Herwekî ku me got, şikefta Eshabê Kehf li Çiyayê Reqîm e. Ev çiya li ber gundê Dêrqamê bilind dibe. Berê bi hilkişîna hevrazekî gelek tîk re meriv dikanibû xwe bigihîne ber devê şikeftê lêbelê niha rê hatiye çêkirin û wesaît dikanin biçin ber devê şikeftê. Ew dîwarê ku dibêjin Deqyanûsî li ber devê şikeftê daye lêkirin hîn jî heye.(Roşan Lezgîn: Cihê Rastîn Yê Eshabê Kehf, vekolînek e ku hê nehatiye weşandin, 7/2008).
Bikaranîn: Lêker: tîk bûn, tîk kirin. Navdêr: tîkbûn, tîkkirin Rengdêr: tîkbûyî, tîkkirî.
: tîkahî, tîkatî, tîkayî, tîkî, tîkîtî, tîktî
tîk bûn vît bûn
(lêker)(Binihêre:) tîk
tîk kirin vît kirin
(lêker)(Binihêre:) tîk
tîk sekinîn çik li piyan sekinîn
(lêker) zîç sekinin, çîk sekinîn, çîç bûn, kip sekinîn, çik sekinîn.
ji: tîk + sekinîn
tîkane (rengdêr) hinek tîk, çikane, hinek çik.
ji: tîk +-ane
tîkanekî (navdêr, mê) tîkkî, hedran.
ji: tîkane +-kî
tîkayî rewşa tiştê ku dirêjayî hatiye çikilandin
tîkbûn (navdêr, mê) dîwar der di derzin, derizîn, :ev bane tîk bûye
tîkbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tîk
tîke 1. parçe 2. nermegoştê parçekirî
tîke kirin 1. parçe kirin 2. kîte kirin
tîker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tî dike.
ji: tî + -ker
tîkerî (navdêr, mê) rewşa tîkerbûnê.
ji: tîker + -î
tîkî (navdêr, mê) rewşa tîkbûnê, repî, zîqî.
ji: tîk + -î
tîkirî (rengdêr) (Binihêre:) tî
tîkirin (navdêr)(Binihêre:) tî
tîkkî (navdêr, mê) tîkanekî, hedran.
ji: tîk +-kî
tîkkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tîk kirin
tîkkirin (navdêr)derzandin, tîk êxistinê
tîl 1. cihê ku qeşa girtiye û şimşat e 2. cihê ku mirov xwe lê dişiqitîne
tîlayên çavan di aliyê derveyê çavan de bezê ku reşik di navendê de bi cih bûye
tîlepîzî (navdêr)(navdêr, nêr) (navdêr, mê) tiştên ne li rê.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
tîlik 1. kevirê meht ê biçûk 2. kevirê tixûbî
tîlolik cureyekî şîraniya ku ji şîr, şekir û ardê birincî tê çêkirin; şîrşêrk
tîm (navdêr, mê) deste, kom, grûp, taxim, çend kes yan tişt yên li gel hev, koz, ref.
ji: Ji inglîzî team.
: tîmî, tîmkî
tîman (navdêr, mê) (Binihêre:) tî;;tînî
tîmanc pirtiyê ku pê cihê qulbûyî tê pînekirin
tîmar 1. tedawî 2. lênêrîn 3.(hesp) paqijî 4. perwerde
(navdêr, mê) çavdêrî, sereguhî, nobet, nobedarî, xwedîkirin.
ji wêjeyê: Jûjî li têjikên xwe tîmar dikir û digot: Ez qurbana pûrtê we yê hevrîşmî bim..
ji: hevreha farisî تيمار (tîmar), pehlewî tîmar, jiari.
Bikaranîn: Lêker: tîmar bûn, tîmar kirin. Navdêr: tîmarbûn, tîmarkirin Rengdêr: tîmarbûyî, tîmarkirî.
: tîmarkar tîmarker tîmarxane
tîmar bûn 1. tedawî bûn 2. perwerde bûn
(lêker)(Binihêre:) tîmar
tîmar kirin 1. tedawî kirin 2. perwerde kirin
(lêker)(Binihêre:) tîmar
tîmarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tîmar
tîmarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tîmar
tîmargeh (navdêr, mê) nexweşxane.
ji: tîmar +-geh
tîmarker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tîmar dike, îslehker.
ji: tîmar + -ker
tîmarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tîmar kirin
tîmarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tîmar
tîmarxane (rengdêr) bi awayekî tîmar, perwerdexane, islahxane.
ji: tîmar + -ane
tîmî (navdêr, mê) rewşa tîmbûnê.
ji: tîm + -î
tîmora rojhilat (navdêr, mê) welatek giravî ye li başûr-rojhilata Asyayê.
: tîmorî, tîmorîtî
tîn 1. germahî, sênc, heraret 2. dûkel, kel
tîn dan 1. germahî dan, sincirîn 2. kelîn, dûkel bi ser ketin
tînbir dermanê ku herareta cendêk dadixe asteke asayî
tîndar (rengdêr) bi hêz, peyt, lêkdayî
tînegermî kirin sarogermo kirin, şîregermî kirin, çêrme kirin, bizarekirin, şîrokî kirin, tînoyî kirin, xovan kirin, sarûgerm kirin, sarsûrî kirin
tînî hewceyî avê t-ya nerm(rengdêr) hewceyî vexwarinê, ya/yê ku pêwîstî bi avê yan vexwirakek din heye, ya/yê pirr tiştekê/î dixwaze: Em hemî tiyên azadiyê ne..
Hevwate: tî, têhin, têhn, têhnî, tên, tênî, tihin, tihn, tihnî, tîhin, tîhn, tîhnî, tîn, tînî, têhnî.
Bide ber: birçî, birsî.
Bikaranîn: Lêker: tî bûn, tî kirin, tî man. Navdêr: tîbûn, tîkirin, tîman Rengdêr: tîbûyî, tîkirî, tîmayî.
: tîbar, tîbarî, tîber, tîberî, tîker, tîkerî.
ji: Bi hind û ewroprî ters, bi inglizî thirst, bi avestayî terşne, bi zazakî têşan, bi soranî tînû, bi farisî teşnê, bi kurdî dibe tînî.
tînin 1. ji anîn (lêker) ji anîn yan înan: Ew bo me avê û xwarinê tînim..
Herwiha: (devokî) dînin, diînin, dihînin, dihênin. Bi soranî: dehênin.
Dijwate: naînin, dibin Yekjimar, naîne.
Têkildar: tînim, (devokî) dînim, diînim, dihînim, dihênim, tînî, (devokî) dînî, diînî, dihînî, dihênî, tîne, (devokî) dîne, diîne, dihîne, dihêne(em) (devokî) tînîn, dînîn, diînîn, dihînîn, dihênînDemên din, naînin, neînîn, neanîne, neanîbûn 2. em/hûn/ew hewceyî avê ne Baştir: tîn in
tînoşkî (rengdêr) mirov gelek avê vedixwe û tîka wî naşikêt
tînoşkîbûn (navdêr, mê) ji avvexwarinê têr nebûn
tînoşkîkirin (navdêr)hêlan tênî
tînpîv amûra ku rêjeya germa heyî dipîve
tînû (Soranî) (rengdêr) tî
tîp [I] herf [II] desteyeke leşkeran, desteyeke siwaran [III] 1. di hêzên bejayî de desteya ku ji du hengên pêwist pêk tê 2. di hêzên hewayî de desteyeke ji balafir û navgînên destekar pêk tê
(navdêr, mê) herf, pît, gepek nîşanên dengan (Di kurdî de: a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z), cûn, cûre, celeb, çeşît, tov, toxim, tewir, reng, kom, grûp, tîm, deste, taxim: tîpa muzîkê (koma muzîkê, çend kesên li gel hev li muzîkê didin û/yan stranan dibêjin).
Bide ber: alfabeTÎPÊN KURDÎ ﺗﻴﭙﻦ ﻛﺮﺩﻯ 1. Aa ( آ - ا- ٰ ) 2. Bb ( ب ) 3. Cc ( ج ) 4. Çç ( چ ) 5. Dd ( د ) 6. Ee ( اَ - َ ) 7. Êê ( ئ ء ) 8. Ff ( ف ) 9. Gg ( گ ) 10. Hh ( ه ) 11. Ii ( اِ - ِ ) 12. Îî. ( ي - إي -ﯼ ) 13. Jj ( ژ ) 14. Kk ( ک ) 15. Ll ( ل ) 16. Mm ( م ) 17. Nn ( ن ) 18. Oo ( ﻭ - او ) 19. Pp ( پ ) 20. Qq ( ق ) 21. Rr. ( ر ) 22. Ss. ( س ) 23. Şş ( ش ) 24. Tt ( ت ) 25. Uu ( ُ - اُ ) 26. Ûû ( ؤ - اؤ ) 27. Vv ( ڤ ) 28. Ww ( و ) 29. Xx ( خ ) 30. Yy ( ي ) 31. Zz ( ز )Tîpên erebî, ا (Aa, Ee, Êê, Ii, Îî, ), ب (Bb), ت (Tt), ث (ev tîp tunu dewsa wîde s peltek tê xwendin), ج ( Cc), ح ( Hh) (ev tîp tunu dewsa wîde h piçek stûr û hişk tê xwendin), خ ( Xx), د ( Dd), ذ (ev tîp tunu dewsa wîde z peltek tê xwendin), ر (Rr), ز (Zz), س (Ss), ش (Şş), ص (ev tîp tunu dewsa wîde s şilû tê xwendin), ض (ev tîp tunu dewsa wîde d stûr û şilû tê xwendin), ط (ev tîp tunu dewsa wîde t piçek stûr û şilû tê xwendin), ظ (ev tîp tunu dewsa wîde z piçek şilû tê xwendin), ع ( ev tîp tunu dewsa wîde dema dabir bikevite berîya dengdêrekê dengekê taybet wek dil hezanê tê xwendin), غ (ev tîp di kurdîde tunu di tirkîde g ya bikume ğ), ف (Ff), ق (Qq), ك (Kk), ل (Ll), م (Mm), ن (Nn), ه (Hh), و (Ww), ي (Yy)Cûrên tîpan Tîpên gir anku girek (di kurdî de): A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z Tîpên hûr anku hûrek (di kurdî de): a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z Tîpên dengdar di kurdîde 8 libin a e ê i î o u û Tîpên dengdêr di kurdîde 23 libin b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z.
ji: ji frensî yan ji inglizî type ji latinî typus ji yunanî tupos. Tîp ji type ya gelek zimanên ewropî ye ku di frensî de nêzîkî (lê ne tam wek) dengê tîp tê xwendin. Heman peyv di inglîzî de jî heye lê nêzîkî dengê tayp tê xwendin. Bi ihtimaleke mezin pît jî her ji tîp e û bi guhorîna cihê herfan bûye pît. Di kurdî de guhorîna cihê herfan di peyvan de tiştekî gelek asayî ye: befr/berf, cîran/cînar, çekûç/keçûç, nik ya di devoka kurmanciya behdînî de bi manaya cem, li ba, li rex û kin ya di devoka soraniya hewlêrî de bi eynî manayê. Herwiha rast e ku li Başûrê Kurdistanê (bi taybetî li Behdînan) peyva tîp bi manaya koma muzîkê tê bikaranîn. Lê ew jî dîsa ji eynî typea ewropî ye ji ber ku yek ji wateyên type cûn/core/çeşît/taxim/kom tevî ku di inglîzî de bi manaya koma muzîkê nayê bikaranîn jî: http://en.wiktionary.org/​wiki/type (bi taybetî li wateya 1 û 4 binerin)..
: tîpandin, tîpandî, tîpînende, tîpîndetî, tîpînendeyî, tîpîner, tîpînerî
tîp nivîs (navdêr, mê) tîpnûs.
ji: tîp +-nivîs
tîp nivîsîn (lêker) tîpnûsîn.
ji: tîp nivîs +-în
tîpên dengwi çar tîpin g k q x (jibilê kurdî tîpa ğ jî ), Tîpa u dema piştê tîpên dengwi gkqxbê bi dengê witê xwendin jibilê wî bi dengê öya tirkî tê xwendin Mînak wi :gul(gwil)kurd(kwird)quran(qwiran)xuda(xwida), Mînak ö :huner(höner)duhu(döhö)suhbet(söhbet).
Têkildar: tîpên pevdeng,. (Ji kurdî) Tîpên+deng+wi
tîpgel (navdêr, mê) hemî tîpên anku herfên zimanekî, komtîp, alfabe, hirûf, komherf, herfgel, abece, ebced
tîpguhêzî (navdêr, mê) transkrîpsiyon, veguhastina nivîsînan ji alfabeyekê li alfabeyeka din: Tîpguhêzî ji alfabeya kurdî-erebî li alfabeya kurdî-latînî (guherandina alfabeyê lê parastina nivîsê bi eynî zimanî û heman naverokê).
Herwiha: tîpguhastin. Têkilî: tîpguhêz.
ji: tîp + guhastin.
Bikaranîn: Lêker: tîpguhêzî kirin. Navdêr: tîpguhêzîkirin
tîpguhêzî kirin (lêker)(Binihêre:) tîpguhêzî
tîpguhêzîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tîpguhêzî kirin
tîpguhêzîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tîpguhêzî
tîpî (navdêr, mê) sade.
ji: tîp +-î
tîpik (navdêr, mê) tovdank, pizrûk.
ji: tîp +-ik
tîpîk (navdêr, mê) karakterîstîk.
ji: tîpî +-k
tîpkî (navdêr, mê) tîpî.
ji: tîp +-kî
tîpkirin (navdêr) çapkirin
tîprêz kesê ku nivîsekê derbasî kombersê dike
tîprêzî karê tomarkirina nivîsan di kombersê de
tîprêzîkirin, tertîp, verês, verêstin
tîprêzîkirin (navdêr, mê) tîprêzî.
ji: tîprêzî +kirin
tîq dengê kenê
tîq-tîq (navdêr, mê) dengê kenê bilind yan zêde.
Herwiha: tîqtîq.
ji wêjeyê: Bû tîq-tîqa wî, keniya û got, kuro demança çi û fîşekên çi xwedêjêrazî! Kuro hema em ê di nava nivînê de hevdu germ bikin ha... Bi Xwedê ne barûda min maye û ne jî qebzûn û xatir ji me xwest.
tîqar (navdêr, nêr) dîwar, taq, hêt
tîqîn (navdêr, mê) tîqlîqkirin
tîqînî pê ketin ji nişkê ve bi awazeke bilind kenîn
tîqlîqkirin (navdêr)kenîn bi tîqlîq ve, :ka bêje min ew çi tîqlîqe tu di kî?
tîr [I] gerestêrkek e [II] 1. kesîf 2. nezelal 3. rengê girtî *“tîr çêkim dan diçe, rehn çêkim nan diçe” [III] çeka berê ya ku bi kevanê dihate avêtin
1. çekek (navdêr, nêr) çekek seriktûj e ku ji kevanê tê avêtin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: تیر.
ji: hevreha soranî تیر (tîr), farisî تیر (tîr), tacikî тир (tîr), pehlewî tigr, avestayî tiẍre-, tiẍri-, jiari.
Bide ber: rim
serenav, Zawe, Merkûr, extera pergala rojê ya çerxa wê ji ya hemû exterên din zêdetir nêzî rojê
tîr avêtin (lêker)(Binihêre:) tîr
tîr bike dan diçe, ron bike nan diçe (biwêj) ji bo rewşa bêçareserî û bêalternatîf tê bikaranîn. weleh ew reben jî nizane çawa bike. tîr bike dan diçe, ron bike nan diçe.
tîr ji kevanê filitî/tîr ji kevanê filitî pekiya tiştê ku qewimî êdî jêveger ne pêkan e
tîr kirin 1. (reng) girtî û tarî kirin 2. (tiştê rehn) hindekî hişk kirin
tîr kişandin (lêker)(Binihêre:) tîr
tîr lê rabûn tivancî û qolincî bûyîn
tîr lêxistin (Binihêre:) tîr
tîra minê ji minê (biwêj) yê ku pirsgirêkê diafirîne ji min e. disa derd derdê min bi xwe ye. ez çawa bikim? got, tira rninê, ji minê.
tîra reş li nava dilê (yekî) ketin (biwêj) weyla tîra reş jî nava dilê wî ketî, ez dizanim ew çi fesadek e. (nifir)
tîrahî (navdêr) hozek kurd e û bi taybetî li Bakurê Kurdistanê dijî.
Bide ber: tîrahî.
ji wêjeyê: Tîrahî yek ji êlên bakurê Kurdistanê ye û nifûsa wan nêzîkî hezar û pênc sed malbatî ye û niha li bakurê Amedê dijîn. Nêzîkî çar sed malbatê wan jî li Anadoliya Navîn, bi qasî 24 kîlometre dûrî Enqereyê niştecih in. Her wisa hin malbat ji vê êlê li başûrê biçûk ê Kurdistanê dijîn.(Qahir Bateyî: Şêx Adî (1075–1162), Nefel.com, 2/2007)
tîran (rengdêr) (navdêr) zordar, zordest, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm, dilreq, zorbaş, mistebit, mistexalib, diktator, zorbaz, despot, bêrehm, bêmerhemet, dilkevir, zorba, zilimker, bêwijdan, bêbext.
ji wêjeyê: Osman Ocalan berî niha eyameke jî digot “Birayê min di hemî jiyana xwe de sîleh nehilgirtiye.” Mirovê ko di hemî jiyana xwe de sîleh ne hilgirtî çawa dibe serqumandarê gêrîlayan? Çawa biryarê li ser mayîn û nemana gerîlayan dide? Gelek diyar e ko hîleyeka mezin di vê xwînrijandinê de heye. Divê kurd bizanin êdî azadî bi xwînê nayê. Tenê pêwîstiya tîranan bi xwînrijandinê heye..
ji: ji frensî tyran ji latinî tyrannus ji yunanî τύραννος ji zimanek samî.
: tîranane tîranî tîranîtî tîrantî
tîrana Serenav,mê, serbajarê Elbanyayê
tîranane (rengdêr) bi awayekî tîran.
ji: tîran + -ane
tîrane (rengdêr) (anat) sagîtal.
ji: tîr +-ane
tîranî (navdêr, mê) rewşa tîranbûnê.
ji: tîran + -î
tîranîk (rengdêr) zordestane, zorbazane, stemkarane, zalimane, despotîk, totalîter, diktatoriyel, têkildarî tîranan yan tîraniyê, li gor tîraniyê, mîna tîranan.
ji wêjeyê: “Komîteyên gundan”, “konseyên mehele û qezayan”, yên “xwesriya demokratîk” bi pîvan û hêjayîyên sîstemeke demokratîk ya bi pêşketî ve nîne. Ev modeleka sîstemên faşîzan û tîranîk e. Sîstemên demokratîk yên pêşketî, hemî astengên nedemokratîk yên li himberî xweorganîzekirin û xwerêxistinkirina civatê ji navê radikin, civat jî li ser bingeheke demokratîk xwe çawa organîze bike, sîstem jî wê meşrû dibîne û wê diparêze. Ne ko dibêje, va ye min konsey çêkirin û tenê ev konsey meşrû ne..
ji: ji frensî tyrannique, têkildarî tîran + -îk.
: tîranîkane tîranîkî tîranîkîtî tîranîktî
tîranîkane (rengdêr) bi awayekî tîranîk.
ji: tîranîk + -ane
tîranîkî (navdêr, mê) rewşa tîranîkbûnê.
ji: tîranîk + -î
tîravêj (navdêr, nêr) (navdêr, mê) mirovê tîran di havêje
tîravêj/tîrkêş kesê ku bi kevanê tîran diavêje
tîravêjî (navdêr, mê) tîrkêşî, tîrbazî, tîrevanî.
ji: tîr +-avêjî
tîravêtin (navdêr, mê) mirov tîran di havêje
tîraz (navdêr, mê) zûxal, rîçal
tîrbaz tîravêj
tîrbazî (navdêr, mê) tîravêjî, tîrkêşî, tîrevanî.
ji: tîr +-bazî
tîrbûnî (navdêr, mê) siftbûni.
ji: tîr +-bûnî
tîrdank (navdêr, mê) cewdik, avok, metere.
ji: tîr +-dank
tîre 1. hoz 2. tax tîredar kesê ku ji binemaleyeke nas e; xwedanhoz
(navdêr, mê) taîfe, mezheb, terîqet, dîn, ayîn.
ji wêjeyê: Li hêrîşeka dî her li ser wê mizgeftê berî 16 heyvan zîyan gihîştibû gumbeta wê ya zêrîn û bû egera destpêkirina şerrê tîreyî ku bi hezaran Iraqî kuştin û bi milyonan kesên dî derbeder kirin.(Voanews.com, 6/2007).
Bikaranîn: Lêker: tîre kirin. Navdêr: tîrekirin Rengdêr: tîrekirî.
: tîreyî
tîre kirin (lêker)(Binihêre:) tîre
tîrebaz (navdêr, mê) tofkî.
ji: tîre +-baz
tîrêj baqek şewla ku ji kana şewlê derdikeve û li her aliyî belav dibe
tîrêjandin (navdêr, mê) radyasyon, tîrojandin, ronahîdan, tîrojdan, şewqdan
tîrêjke şemala ji nişkê ve
tîrêjpîv amûra ku tewsa şewla heyî dipîve
tîrek (navdêr, mê) dostê dêhlan.
ji: tîr +-ek
tîrekî (navdêr, mê) ladayi, larehêl.
ji: tîre +-kî
tîrekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tîre kirin
tîrekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tîre
tîremar marê biçûk, têjikê marî
(navdêr, nêr) marekî zirav û drêj, serê wî gewr pişt û terîya wî rengê qehwe ye.
Herwiha: marê teyar, marê siwarNavê Zanistî, Platyceps najadum
tîrendaz kesê ku meşqa tîrkêşiyê dîtiye
tîrendazî perwerdeya li ser tîrkêşiyê
tîreroj dema şeveqê tav serê xwe, serê milanra derêxi, ku tav xwerû saf bidete erdê.
ji wêjeyê: Sibê şeveqê xwe bide ber tîrerojê tutiştê te namîni tuyê saxbî..
Têkildar: qijîla tavê.
ji: tîr(xwerû)+e(pêvek)+roj(cihê tav jêtê)
tîrevan (navdêr, mê) tîrker, tîrvan, tîravêj, tîrkêş, tîrbaz, tîrendaz.
ji: tîre +-van
tîrevanî (navdêr, mê) tîravêjî, tîrkêşî, tîrbazî.
ji: tîre +-vanî
tîreyî (rengdêr) komî, sinifî, çînî, tebeq, polî, sefî.
Bide ber: tîrî.
ji: tîre + -î.
: tîreyîtî
tîreyîtî (navdêr, mê) rewşa tîreyîbûnê.
ji: tîreyî + -tî
tîrgeh (navdêr, mê) xestgeh.
ji: tîr +-geh
tîrhavêtin (navdêr, mê) tîrweşandin
tîrî (navdêr, mê) rewşa tîrbûnê, birûsk, beledî, birq, berdewamî, ragirtin, çirî, siftî, zîpik, gijlok, bilêç.
ji: tîr + -î.
Bikaranîn: Navdêr: tîrîbûn
tîrîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tîrî
tîrik kerdenek, kirdan
tîrîpîv (navdêr, mê) xestpîv.
ji: tîrî +-pîv
tîrk derziya saetê
tîrke derziya alavên pîvandinê
tîrker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê tîr dike, tîrvan, tîravêj, tîrkêş, tîrevan, siftker.
ji: tîr + -ker
tîrkerî (navdêr, mê) tîrvanî.
ji: tîr +-kerî
tîrkêş (navdêr, mê) tîrker, tîrvan, tîravêj, tîrbaz, tîrevan, tîrendaz.
ji: tîr +-kêş
tîrkêşî (navdêr, mê) tîravêjî, tîrbazî, tîrevanî.
ji: tîr +-kêşî
tîrkolojî (navdêr, mê) Tirkzanî, Tirknasî.
ji: tîrkoloj +-î
tîrmeh meha heftemîn a salnameya zayînî
(navdêr, mê) temûz, meha 7ê (ji salnameya romî).
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: تیرمه‌ه.
Bide ber: 1. rêbendan, reşemeh, adar, avrêl, gulan, pûşber, tîrmeh, gilavêj, rezber, kewçêr, sarmawaz, berfanbar 2. çile, sibat, adar, nîsan, gulan, hezîran, tîrmeh, tebax, îlon, cotmeh, mijdar, kanûn .Binêre.
Herwiha: axlêve, çiriya yekem, çiriya duyem, kanûna yekem, kanûna duyem.
ji: tîr + -meh.
: tîrmehî
tîrmehî (navdêr, mê) rewşa tîrmehbûnê.
ji: tîrmeh + -î
tîroj (navdêr, mê) tîrêj, tîşk, tav, hetav, ronahiya rojê (bi taybetî dema wek tîran tûj û dirêj dide derekê).
Herwiha: tîrêj, tîrrêj, tîrroj.
Bide ber: dirêj, rêje.
ji: tîr + roj.
Bikaranîn: Navdêr: tîrojdan.
: tîrojî
tîroj dan (lêker)(Binihêre:) tîroj
tîroj kirin (lêker) teyisîn, ronahî kirin, belav kirin, geş kirin, çare kirin.
ji: tîroj + kirin
tîrojandin (navdêr, mê) radyasyon, tîrêjandin, ronahîdan, tîrojdan, şewqdan
tîrojdan (navdêr, mê) radyasyon, tîrojandin, tîrêjandin, ronahîdan, şewqdan
tîrojdar (rengdêr) teyisî, bitîrêj, tîşkdar.
ji: tîroj +-dar
tîrojdarî (navdêr, mê) rengdêrî, tîşkdarî, tonek, rûgeş, pira şeng.
ji: tîroj +-darî
tîrojgerîn (navdêr, mê) fotokinezî.
ji: tîroj +gerîn
tîrojî (navdêr, mê) rewşa tîrojbûnê.
ji: tîroj + -î
tîrojpîv (navdêr, mê) ronayîpîv, fotometre, radyometre.
ji: tîroj +-pîv
tîrok (navdêr, mê) şobik, nabûnk, şopik, şovik, alava girikên hevîrî pê tên pankirin berî ku bên patin.
Herwiha: tîrik.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: تیرۆک.
Bide ber: kefçik, mifsik, moçik.
Têkildar: ar, firrne, kuçk, sêl, tebax, tenûr, xwanik
tîrpîv (navdêr, mê) dansimetre.
ji: tîr +-pîv
tîrpîvî (navdêr, mê) xestpîvî.
ji: tîrpîv +-î
tîrqetîrq kirin (biwêj) bi deng kenîn. yekbûnê wisa tîrqetîrq dikir ku heya mala me dihat.
tîrvan (navdêr, mê) tîravêj, tîrbaz.
ji: tîr +-van
tîrvanî (navdêr, mê) tîrkerî.
ji: tîr +-vanî
tîrweşandin (navdêr, mê) tîrhavêtin
tîş qelş
(navdêr, mê) rîtol, zîvar, pirtî, qîş, tîşik, dir, qelaç, zinar.
ji: t +-îş
tîş lê ketin derizîn
tîş û qertîş pê ketin qelişîn û qalik dan
tîşik (navdêr, mê) qîş, tîş, dir, qelaç, zinar, zîvar, pirtî.
ji: tîş +-ik
tîşk (Soranî) (navdêr, mê) tîroj, tîrêj, tav, hetav, ronahiya rojê (bi taybetî dema wek tîran tûj û dirêj dide derekê), nîvê tîreyî, ew xêza ku derdora bazneyî bi çeqî ve girê dide.
Herwiha: tîjk.
Bide ber: teşk.
ji: tîj + -k.
: tîjkî
tîşkî (navdêr, mê) tîrêjî.
ji: tîş +-kî
tîşkirin (navdêr, mê) nermkirin, hinîn, hunîn, zebloqî, hilîkirin.
ji: tîş +kirin
tîştîşî qelşqelşî
tît perçeyên zêrî jin liser enî yan singa xwe girê di din
tîtal (navdêr, mê) adet, Ew tevger û tiştên ku mirov û gel bi cî tîne bê ku ji bo wan zagon û destûrek nivîskî hebe.
ji wêjeyê: ji layê sîstêma civakî ve, mirovê kurd wekî her mirovekê rojhelatî, yê di terzekê taşandinê da hatîye xudan kirin, ku bi hindek irf û edeta û Rewişt û tîtala ve girêday, gelek tiştêt giring di jîyanê da, wek cins û evîn û gelek tiştêt dî, di perjankirîbûn û ji gunnehêt mezin bû ku behsê wan li dev kiçkê an kurkî bihête kirin, an guhê xwe bidene van tuxme suhbeta.
tîtalî (navdêr, mê) bedewî, ciwanî, terlanî, tevnalî, cindîtî, çelengî, zhibatî, hoşengî.
ji: tîtal +-î
tîtalk cihê herî tûj û bilind yê cihekî, gazekî,çiyayekî, girekî
tîtan (navdêr) (mîtolojiya yewnanî) cûnek afirandiyên xurt û şerrxwaz bûn, (mecazî) xurt, gir, gewre, xwedayî.
Bide ber: gîgant.
ji: Ji yewnaniya kevn.
: tîtanî, tîtanyûm, tîtanîk
tîtanî (navdêr, mê) rewşa tîtanbûnê.
ji: tîtan + -î
tîtav (navdêr) semanek, çor, qerqewil, qereqawil, firrindeyek ji binemala mirîşkan e û li nav zevî û bûstanan dijî bi taybetî nêrên wan bi kilika xwe ya dirêj û pûrtê xwe yê rengîn keşxe ne.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: تیتاڤ.
ji: ?.
: tîtavgir, tîtavgirî, tîtavvan, tîtavvanî, tîtavvanîtî, tîtavvantî
tîtavgir Nav, nêtar, kesê/a ku tîtavan digre, kesê vî karî dike
tîtavgirî (navdêr, mê) karê tîtavgiriyê.
ji: tîtavgir + -î
tîtavvanî (navdêr, mê) karê tîtavvanan.
ji: tîtavvan + -î
tîtel (navdêr) sernav, navê nivîsekê yan pirtûkekê yan filmekê yan berhemek dî yê wek wan, bernav.
Herwiha: taytil.
ji: tîtel ji frensî, taytil ji inglîzî.
Bide ber: tîtal
tîtelo (rengdêr) xir, girovir
tîtetîq/tîqînî hîrehîr
tîtî (navdêr, mê) rewşa tîbûnê, çavnebarî, çavbirçîtî, tûtî, totik, çavtêrnebûn, yarî.
ji: tî + -tî
tîtik 1. pêlîstok 2. amanên avê yên biçûk 3. elbik
tîtîk kirin (navdêr, mê) zivar kirin.
ji: tîtî +-k + kirin
tîtikî (navdêr, mê) tîtik, cîla.
ji: tîtik + -î
tîtilk zîlikê hedamê guhnelî yê tuxmê mê, zîlik
tîtirîn (navdêr, mê) seg li ser kudkê xwe radiwestit, rûniştina seyan
tîtiz (rengdêr) hêrsok, enirî, xeyidok, şemûs, şûm, terwende, nişmî, nijdî, muşkulpesend.
: tîtizane, tîtizî, tîtizîtî, tîtiztî
tîtizane (rengdêr) bi awayekî tîtiz.
ji: tîtiz + -ane
tîtizî (navdêr, mê) rewşa tîtizbûnê.
ji: tîtiz + -î
tîtozî bûn (biwêj) ji bo kesên gelekî guh didine rewş û rindbûna xwe, ser û guhê xwe paqij û rengin dikin tê gotin. di mal de nanê ku zarokên wî bixwin nîn e, tu li tîtozîbûna wî binêre.
tîvil (navdêr, mê) beşa bi ser fêkî yan sebzeyan ve ya ku nayê xwarin.
Herwiha: tîvl.
Bide ber: tûfil.
Têkildar: kevil, qalik .Binêre.
Herwiha: kakil, navik
tîvildar (rengdêr) kelpikdar.
ji: tîvil +-dar
tîvilî (navdêr, mê) kelpikî.
ji: tîvil +-î
tîvilkirin (navdêr, mê) qaşkirin, spîkirin.
ji: tîvil +kirin
tîvkil pişka bergê qurm ta çeq fêqî û htd da di po t, tîvkilê sêvê mozê xiyarî, qelp
tîx xîç, hêl, tîr, texe, cîn
tîyîbûn (navdêr, mê) tîbûnî.
ji: tî +-yî +bûn
tîz [I] terane, tinaze [II] naziyên ji bo fizirîna ji karekî [III] refesa sewalên çarpê [IV] lezgîn
1. dengê bilind (rengdêr) dengê bilind û tûj.
Dijwate: tîz.
ji wêjeyê: Ji ber ku dengbêj ji dengê serî distrên, bêyî ku dengê wan bikeve, dikarin bi rojan hunerên xwe pêşkêş bikin. Gava destanên kurdî dibêjin, ku ew hem bi gotinkî tên gotin hem jî bi newa (melodî) tên strandin, pir bi hostayî û bi zanebûn dengên xwe bi kar tînin. Loma ew şareza û hunermendên deng in û dengekî wan ê zîz, qube û zengilî heye. Qirika wan xurt e, paqij distrên û dengê wan jî rewan e. Bi gotina kin î kurt ku em ji vê rewşa wan behs bikin û bibêjin; ji ber ku giraniya karê wan li ser deng e, ew pispor û hostayê bikaranîna deng in, bi deng dileyîzin, dengên xwe bilind dikin, dadixin, belav dikin, kêm û zêde dikin. Li gorî naveroka berhema xwe reng didin dengê xwe. Wekî pêlên avê dengê xwe dimilmilînin û û d qirika xwe de dixulxulînin. Di heman kilamê de, bi dengê pes û tîz jî distrin.(Zana Farqînî: Dengbêjî: Xweseriyeke muzîka kurdî, Amidakurd.com, 6/2007).
Bikaranîn: Lêker: tîz bûn, tîz kirin. Navdêr: tîzbûn, tîzkirin Rengdêr: tîzbûyî, tîzkirî.
: tîzî, tîzîtî, tîztî 2. kevirek pêlîstinê. Binêre;, tûz
tîz bûn (lêker)(Binihêre:) tîz
tîz dan xwe refes avêtin
tîz î (navdêr, mê) henekbaz, pêkenok, tinazwer, tûman, henekoyî, qerfok.
ji: tîz +-î
tîz kirin (lêker)(Binihêre:) tîz
tîz pê kirin tinaze pê kirin
tîzab (navdêr, nêr) ava dijwar, ava tîj, ava tir , tîjav
tîzav (navdêr, mê) tîjav
tîzbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) tîz
tîzbûyî (rengdêr) (Binihêre:) tîz
tîzek (navdêr, mê) ingirok, ingiroyî, xeydok, sûnik, dilmayî, dilgirtî, hêrsok, dilkeçik.
ji: tîz +-ek
tîzekî (navdêr, mê) ingirokî, xeydokî, intokî, ernokî, eksokî, dilkeçikî, tîzokî.
ji: tîzek + -î
tîzektî (navdêr, mê) ingiroktî, ingiroyîtî, xeydoktî, dilmayîbûn, dilgirtîbûn, rikdarî.
ji: tîzek +-tî
tîzî lezgînî
(navdêr, mê) rewşa tîzbûnê.
ji: tîz + -î
tîzî kirin (lêker) heridîn, Xeyd, xeyîdin, suhketin, sûketin, Xeyîdin, suh ketin, silikîn, sû ketin, sûve hatin, jê hilanîn, sû bûn.
ji: tîzî + kirin
tîzik refes, lotik
tîzikandin xeyîdandin, heridandin, silikandin, sûxistin, enirandin, sû xistin, enitandin silkirin, enitandin, sil kirin
tîzikî (navdêr, mê) xeyidî, xeyîdîn, enirin, tîzikîn, silikîn, sû ketin, ingirîn, zîzikîn.
ji: tîzik + -î
tîzikîn ingirin, xeyîdîn, pingurîn, xeyidîn, engirîn, initîn, dil mayîn, dil girtin, dil kirin, dilê, xeyîdin, enirin, silikîn, sûketin, ingirîn, zîzikîn, vexeyîdîn, sû ketin, tîzikî, hilpetikîn, hiltizhikîn, hêrsbûn, hiltizikîn, hêrs bûn, enirîn, sil bûn
tîzkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye tîz kirin
tîzkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) tîz
tîzmar (navdêr, nêr) kirmên axê
tîzokî (rengdêr) xeydokî, tîzekî, ingirokî, dilkeçikî.
ji: tîz +-okî
tîzokî bûn (biwêj) ji her tiştî xeyîdîn. keçika min tu dizanî, lê bi rastî ew tîtozkîye, pê re debarkirin pirzor e.
thirsty
tî bûn to be thirsty
tîcaret (f.) trade
tîj see: tûj
(dial. var.) = tûj.
tîj kirin see: tûj kirin
tîj û hûr nêrîn li ... to look closely and carefully at ..., to scrutinize
tîn (adj.) thirsty, bêav
1. f. thirst 2. see: bêtîn 3. see: anîn
tîp f. letter of the alphabet; m. type, sort
tîr arrow
(adj.) intense, dark colour, thick, dense
arrow
thick, dense, dark
f. arrow
tîr avêtin to shoot (with a bow)
tîr û kevan bow and arrows
tîraj f. print run; kêm tîraj=of a small print run, printed in small numbers
tîrêj f. sunlight, ray: tîrêjên hêviyê=rays of hope
tîrek an arrow
tîrmeh July
(j.) July
tîş piece, group
Durst
durstig
Schwager
tî birîn û birçî vegerandin durstig herbringen und hungrig zurückschicken
jdn in die Tasche stecken
total überlegen sein
tîhn Durst
tîjmar Wurm
tîk aufrecht
gerade
kerzengerade
senkrecht
steif
tîke Stückchen
Teilchen
tîkî senkrecht
steil
tîma bûn eigenwillig sein
selbstsüchtig sein
tîmsal Inbegriff
Sinnbild
Symbol
tîn Wärme
tînî bûn dürsten
tîp Buchstabe
Gruppe
tîpî Gewitter
tîqetîq Kichern
tîr Achse
dunkel
Pfeil
Speer
stark
tîr û kevan Pfeil und Bogen
tîrandaz Pfeiler/in
tîre Gruppe
tîrêj Licht
Sonnenstrahlen
Strahl
tîremar Natter
Viper
tîrkevan Bogen (Waffe)
Pfeil und Bogen
tîrkivan Pfeil und Bogen
tîs-tîsî kirin klein machen
weich klopfen
zerstören
tîte Durst
Gier
Schmuck
Verlangen
Zierde
tîtî Durst
Gier
Schmuck
Verlangen
Zierde
tîtik Furnier
Garnierung
Schminke
Verzierung
tîtikî Furnier
Garnierung
Schminke
Verzierung
m. tuye, tuî m.
n. vistewre, biramêrde, vistevre, vistore, birayê mêrdeyî n.
rd. têsan, teysan, têsun, teyson, tiysun
tî bûn tng. têsan bîyene
tî histin tg. têsan kerdene, têsan verdayene
tî kirin tg. têsan kerdene, têsan verdayene
tî û birçî vêsan û têsan, teysan û veysan
tîbet m. tîbet n.
tîbetî n/ rd. tîbetij
m. tîbetkî n.
tîbûn m. têsanbîyayis n.
tîcaret m. bazirganîye, tîcaret, tûcarîye, tîcarîye, bazirganênî, tucarênî m.
tîcaretgeh m. tîcaretgeh n.
tîcaretxane m. tîcaretxane n.
tîcarî rd. tîcarî, bazirganî
tîfo m. tip. qotiko sîya, tîfo, halo giran, halo sîya n.
tîftik m. filike, hîtike, tiftike m.
tîfûs m. tip. tîfus n.
tîhistin m. têsanverdayis, têsankerdis n.
tîje m. tîrêjgerîn m. fotokînezîye m.
tîk m. tip. tîk n.
rd. tîk, çik, çut
rd. mat. tîk, çik
tîk ane rd. mat. tîkane, çikane, çutane
tîk bûn tng. tîk bîyene, çik bîyene, çikîyene
tîk kirin tg. tîk kerdene, çik kerdene, çiknayene, denistene
tîkbûn m. tîkbîyayis, çikbîyayis n.
tîke n. cutî, tîke, zincî, dtî, zîncî n.
tîke gost n. cutîyê gostî, tîkeyê gostî, zincî, cutî, tîke n.
tîke kirin tg. cutî kerdene, tîke kerdene, zincî kerdene, hurdî kerdene, qeselnayene
tîketîke rd. cutîcitî, tîketîke, zincîzincî
tîkgose rd. mat. tîkgose, tîkkose
tîkirin m. têsankerdis, têsanverdayis n.
tîkkirin m. tîkkerdis, çikkerdis, çiknayis n.
tîktîk lê mêzekirin tg. tîktîk nîyadayene, tîtîk ewnayene, tîtîk têy nîyadayenetîtîk ewnîyene
tîktîk nihêrtin tg. tîktîk nîyadayene, tîtîk têy nîyadayene
tîl m. moqe, xare, xar m.
tîla n. ana. beze, ginde, giloke, gilîye, gilî, gila n.
tîlda n. tîlda (tîlda) m.
tîltîlokî bûn lng. qîq bîyene, zêlexte bîyene
tîm m. kome m.f
m. lsk. pel, tîme n.
tîmanc n. pol, pîne, polik n.
tîmar m. îsleh, tîmar, îslah n.
m. tîmar n.
m. tîmar, terbîyekerdis, tedîp n.
m. tedawî, darûkerdis, tîmar, weskerdis n.
tîmar bûn tng. tedawî bîyene, wes bîyene, tîmar bîyene
tîmar kirin tg. tîmar kerdene
lg. tîmar kerdene, terbîye kerdene, tedîp kerdene, raye ardene, îsleh kerdene
tg. tedawî kerdene, wes kerdene, tîmar kerdene
tîmara taybetî n. kur, tedawîyo taybetî, tîmaro taybetî n.
tîmarker m/n. sixîya n.
m/n. tîmarker, tîmarcî n. (heywanî)
m. tîmarker, tîmarcî n.
tîmarkirî rd. tîmarkerde
tîmarxane m. tîmarxane, îslehxane n.
m. tîmarxane, nêwesxaneyê xîntan, nêwesxaneyê xêxan n.
tîme m.r ekîbe m.
tîmsah m. zoo. tîmsahe, krokodîle m.
tîn m. tepes, dewes, repes, tazyîk, dawas n.
m. tanî, tonî m.
tîn dan tg. tanî dayene, tîjî dayene
tîna rojê m. tanîya rojî, tanîya tîjî, germê rojî m.
tînayî m. fiz. kalorî, tanî n.
tîndar rd. tanîdar, tanîyin
tîndêr m. kî m. tanîdar, ekzotermîk n.
tînegerm rd. tanîgerm, sîrgerm, sîlgelm
tînegerm bûn tng. tanîgerm bîyene, sîrgerm bîyene
tînegerm kirin tg. tanîgerm kerdene, sîrgerm kerdene
tînegermbûn m. tanîgermbîyayis, sîrgermbîyayis n.
tînegermî bûn tng. tanîgerm bîyene, sîrgerm bîyene
tînegermîbûn m. tanîgermbîyayis, sîrgermbîyayis n.
tînegermîtî m. tanîgermîye, sîrgermîye, tanîgermênî, sîrgermênî m.
tînegermkirin m. tanîgermkerdis, sîrgermkerdis n.
tînegermoyî rd. tanîgermokên, sîrgermokên
tîngerm rd. tanîgerm, sîrgerm, sîlgelm
tîngir rd. kîm. tanîgirewtox, endotermîk
tînî rd. tanîyên, tanîyî
tînik m. ana. zulzulike, qirqilangke, zuqlike, zuriqe, zuqluqe, qilqançike m.
tînok rd. têsan, teysan, têsun, teyson, tiysun
tînpîv m. kalorîmetre, tanîpême m.
tînpîvî m. kalorîmetrî, tanîpêmîye m.
tînsar rd. tanîserdin
tînsikên rd. tanîsaynayox, tanîweberdox, tanîsikitox, heraretsaynayox
tînsikînok rd. têsanîyesikotox
tînstîn rd. kîm. tanîgirewtox, endotermîk
tînû rd. têsan, teysan, têsun, teyson, tiysun
tîp m. lsk. lîva, tugaye, lîwa, tuxaye m.
m. tîp n.
m. herfe, pîte, tîpe m.
tîp û ziwa n. kele-nivis, yazî-tura, nivis-kele n.
tîpa girdek m. rz. girdeke, herfa girde, herfa pîle, herfa girse m.
tîpa hûrdek m. hurike, herfa hurdîye, tîpa hurdîye m.
tîpîk rd. karakterîstîk, tîpîk
tîpografî m. tîpografî n.
tîpolojî m. tîpologî, tîpolojî n.
tîprêz m/n. tîprêzwan, muretîp, pîtrêzwan n.
tîprêzgeh m. tîprêzxane, pîtrêzgeh n.
tîprêzî m. tîprêzîye, herfrêzîye, pîtrêzîye, tertîb m.
tîprêzîtî m. tîprêzwanîye, muretîpîye, pîtrêzwanîye m.
tîprêzxane m. tîprêzxane, pîtrêzgeh n.
tîptîpî bûn tng. komkom bîyene, komkomîyene, komçe komçe bîyene
tîptîpî kirin tg. komkom kerdene, komkomnayene, komçe komçe kerdene
tîptîpîbûn m. komkombîyayis, komkomîyayis, komçekomçebîyayis n.
tîptîpîkirin m. komkomkerdis, komkomnayis, komçekomçekerdis n.
tîqetîq m. tîqetîq, fîqefîq, hîqehîq, pirqepirq, hîrehîr, tîrqetîq n.
tîqetîq kirin tg. tîqetîq kerdene, fîqefîq kerdene, hîqehîq kerdene, pirqepirq kerdene, hîrehîr kerdene, fiqayene, tîrqayene
tîr m. ast. merkur n.
m. êle, teyfe, tayfa m.
m. tîre, tîra nanî m.
m. tîrhengazî, mosla, tîre, gomosî, tîra cite, misla m.
m. tîre m.
rd. hest, oyî
tîr avêtin tg. tîre estene
tîr bûn tng. hest bîyene, oyî bîyene, hestîyene
tîr kirin tg. hest kerdene, oyî kerdene, hestnayene
tîrakî rd. firsikteng, bîhnteng, asabî, zereteng, hêrsin, nêrin, cigirin
rd. tîryakî, tîrakî
tîrar m. uskera, safike, eskura, tasa awe, uskerike, uskura, îskera, wuskera, wiskura, wiskira m.
tîravêj m/n. tîrestox, tîrbaz, tîrwan, tîrcî n.
tîravêjî m. tîrestoxîye, tîrbazîye, tîrwanîye, tîrestoxênî, tîrbazênî, tîrcîyênî m.
tîrawî m. tip. kangrên, gangrêne n.
tîrawî bûn lng. kangrên bîyene
tîrawîbûn m. kangrênbîyayis n.
tîrbaz m. tîrestox, tîrbaz, tîrwan, tîrcî n.
tîrbazî m. tîrestoxîye, tîrbazîye, tîrwanîye, tîrestoxênî, tîrbazênî, tîrcîyênî m.
tîrbûn m. hestbîyayis, oyîbîyayis, hestîyayis n.
tîrbuson m. tîrbuson, tapantox n.
tîrbûyî rd. konsantre, hestbîyaye, oyîbîyaye
tîrdank m. tîrdang, cayêtîran n.
tîre m. êle, hezbete, qebîle, barixe, qebîla, ezbete m.
m. tîrike, hencike, bendike, hence (-) m.
m. rz. hence, tîrike (-) m.
tîrêj m. tîrîje, tîrîjî, trîjî m.
tîrêja rojê n. tîrîja rojî, tîrîja tîje m.
tîrêjdar rd. tîrîjin, tîrîjdar
tîrêjpîv m. radyometre, tîrîjpême m.
m. rosnpê m., fotometre, rostîpê m., tîrîjpême m.
tîrêjtav n. tîrîja rojî, trîrîja
tîrêjvedan m. reflektore, sewqnofe m.
tîrevan m/n. tîrestox, tîrbaz, tîrwan, tîrcî n.
tîrewanî m. tîrestoxîye, tîrbazîye, tîrwanîye, tîrestoxênî, tîrbazênî, tîrcîyênî m.
tîrhevcar m. tîrhengazî, mosla, tîre, gomosî, tîra cite, misla m.
tîrhewcar m. tîrhengazî, mosla, tîre, gomosî, tîra cite, misla m.
tîrî m. bilusk, virsik, bilisk, vire, virisk, virso, blusk, viro, bulusk, virûsûk n.
m. torge, torsele, teyroke, qijile, qircile, teyrike, tuwerge, tuwersele, tosle, tuerge, tuersele, tuerg m.
m. hestîye, oyîye, hestênî, oyîyênî m.
tîrik m. tîre, tîra nanî m.
m. tîrhengazî, mosla, tîre, gomosî, tîra cite, misla m.
tîrikî m. tîrke, îbre m.
tîrk m. tîrke, îbre m. tîrke m. tîrke, îbre m.
tîrker m/n. tîrestox, tîrbaz, tîrwan, tîrcî n.
m. kondansator, hestdang, oyîdang n.
tîrkerî m. tîrestoxîye, tîrbazîye, tîrwanîye, tîrestoxênî, tîrbazênî, tîrcîyênî m.
tîrkês m. tîrestox, tîrbaz, tîrwan, tîrcî n.
tîrkêsî m. tîrestoxîye, tîrbazîye, tîrwanîye, tîrestoxênî, tîrbazênî, tîrcîyênî m.
tîrkevan n. tîrûkewan, tîrûkeban, tîrkewan, tîrkemun n.
tîrkirin m. hestkerdis, oyîkerdis, hestnayis n.
tîrmar n. zoo. tîremar, tîrmar, tîremor n.
tîrmeh m. temûze, hamnana wertêne, textir m., vasçîne
tîroîd m. ana. tîroîd n.
tîroj m. tîrîje, tîrîjî, trîjî m.
tîrosk m. tîrîje, tîrîjî, trîjî m.
tîrozî m. bot. kute, xirtik, xitî, acûr n.
tîrpîv m. hestîyepê m., dansîmetre, oyîpê m., hestîpême m. tîraj m. tîraj n.
tîrvan m/n. tîrestox, tîrbaz, tîrwan, tîrcî n.
tîrvanî m. tîrestoxîye, tîrwanîye, tîrcîyîye, tîrwanênî, tîrcîyênî m.
tîs n. belate, trîlik, zîbar, parçe, zîtol, lî m., balate n.
m. qîs, çîr, dir n.
m. tîs, qilas n.
m. tîs, tîl, tîsê koyî n.
tîsort n. tîsorte m.
tîstîsî kirin lg. parçeparçe kerdene, tfliktîlikî kerdene, zîbarzîbarî kerdene, xebarxebarî kerdene, vrîzilîvizilî kerdene, paremparçe kerdene, xirtûximilî kerdene, belate kerdene, zîtolzîtolî kerdene, vîzilî kerdene
tîtal rd. se m., çeleng, tftal, keles, bedew, xoser, rind
tîtan m. kî m. tîtan n.
tîtav m. zoo. dimrîstfke, silune m.
tîte gewher, micehwer, gewer, cebahîr, micewer, cewher, micowher, gehwer n.
tîtî n. zoo. dîksilêman, dikulik, dudu, hophopik, huthutik, silêmano dinîkil, dodo, duede, dode n.
tîtilkinaçe m. zoo. qaqlîbaze, martf m.
tîtirwask m. zoo. tftirvane, vîçvîçike m.
tîvil m. qalik, qasil, çekûle, qafik, çule, tofil, pûr, çek n.
tîx m. nake, tîxe, nîke n.
tîy n. vistewre, biramêrde, vistevre, vistore, birayê mêrdeyî n.
tîyatro m. tfyatro, temasexane, teatro n.
tîz m. naz, tfz, cîlwe n.
rd. zîl, zîz, tîz (veng)
tîz bûn lng. zîl bîyene, zîz bîyene, tîz bîyene
tîzav m. kezaw, kezab n.
m. kî m. sulfirîkasîd, asîdo sulfurîk, sebaw n.
tîzbûn m. zîlbîyayis, zîzbîyayis, tîzbîyayis
tîze kîm. dgirîye, tîztîzokîye, cigirênî m.
tîzek rd. cigir, tîztîzok, zeremende, zeregirewte, zeredejaye
tîzik m. çindik, lortik, loq, çirtikî n.
tîzik avêtin lg. pasqule estene, loqî estene, loqtfzikî estene, çitma estene, qine we estene, çirtikrî dayene
tîzikîn lng. heredîyene, miradîyene
tîzmar n. zoo. marêsilîye, kile, malik, çêle, kila bînêerdî, molik, soxulcan n.
tîzo kîm. cigirîye, tîztîzokîye, cigirênî m. to n. xavike m.f serê sitî n., helîm m.r sersitî n.
tîzok rd. cigir, tîztîzok, zeremende, zeregirewte, zeredejaye
tîzok girtin lg. xavike girewtene, helîm bestene, xavike giredayene, pîrikiyene
tîcaret ticaret
tîmsah timsah
tîya bura
burası
tîyatro tiyatro