Encamên lêgerînê
rih (i) n ruh
rih (ii) bnr rî
rih berdan sakal bırakmak.
rihal bnr rewal
rihan reyhan.
bot/m reyhan, fesleğen (Ocimum asilicum)
rihana bej bot/nd bir tür fesleğen
rihana kêwîle bot/nd kandil çiçeği
rihana maran bot/m yer fesleğeni
rihandî rd aşınık, yıprak
rihandin m aşındırma, yıpratma
l/gh aşındırmak, yıpratmak
rihber rd canlı
rihdirêj rd uzun sakallı
rihê nêrî bot/nd çayır melikesi
rihê palik nd çember sakal??
rihek m bitki
rihel m 1. çeyiz 2. gardırop (bir kimsenin sahip olduğu bütün giysileri)
rihel çêkirin çeyiz düzmek
rihel danîn l/gh çeyiz hazırlamak
çeyiz hazıirlamak
rihela (yekê) amade kirin çeyizlemek
rihela (yekê) hazir kirin çeyizlemek
rihela tiştek le ne kêm e çeyiz çemen
rihelçêker nd/nt çeyizci
rihelçêkerî m çeyizcilik
riheldanîn m çeyiz hazırlama
rihelfiroş nd/nt çeyizci (satan kimse)
rihelfiroşî m çeyizcilik
rihelîn (i) m titreme, titreyiş, tirildeme
rihelker nd/nt çeyizci (imal eden)
rihelkerî m çeyizcilik
rihet rd iyi (esen, sağlıkklı) * hûn rihet in? iyi misiniz?
rd 1. rahat (üzüntü, sıkıntı ve tedirginliği olmayan) * tu rojên rihet bibînî, rahat günler göresin 2. rahat (sıkıntı, yorgunluk veya tedirginlik vermeyen) * livîneke rihet rahat bir yatak 3. rahat, kolay (sıkıntı çekmeden, yorulmadan yapılan, zahmetsiz, emeksiz) 4. kolay, basit 5. hafif, sıkıntısız, ferah 6. geniş (kolay kolay tasalanmayan, hoşgörülü) 7. sakin * ji xwe re rihet rihet bisekine sakin sakin dur 8. h rahat 9. h kolay, basit (kolayca, sıkıntısız bir biçimde)
rihet bisekine! rahat dur!, uslu dur!
rihet bûn iyileşmek, iyi olmak
rihet bûn (i) l/ngh iyileşmek, afiyet bulmak, sağlığını kazanmak, salâh olmak, sağalmak
rihet bûn (ii) l/ngh 1. rahatlamak, hafiflemek (bir sıkıntıdan kurtulmak) * piştî ku dev ji karê xwe yê duyem berda, rihet bû ikinci görevini bırakınca hafifledi 2. tatmin olmak 3. boşanmak (dertlerini veya yakınmalarını anlatmak) 4. kolaylaşmak 4. basitleşmek
rihet dibe cihê xenceran, rihet nabe cihê xeberan bıçak yarası onulur, dil yarası onulmaz
rihet e kolay da * ew tişt rihet e, lê yê din zor e o iş kolayda, diğeri zor (yek)
rihet kirin iyi etmek, iyileştirmek
rihet kirin (i) l/gh iyileştirmek, sağaltmak
rihet kirin (ii) l/gh 1. rahatlaştırmak 2. kolaylaştırmak 3. basitleştirmek
rihet nehiştin (birini) rahat bırakmamak, (birine) rahat vermemek
rihet nesekinîn tek durmamak, uslu durrmamak
rihet rihet 1) rahat rahat 2) kolay kolay * ew wisan rihet rihet nakeve dest o öyle kolay kolay ele geçmez 3) sakin sakin * ji xwe re rihet rihet bisekine sakin sakin dur
rihet rûniştin uslu oturmak, doğru oturmak
rihet sekinîn rahat durmak, uslu durmak (veya oturmak), tek durmak
rihetbûn (i) m iyileşme, afiyet bulma, sağlığını kazanma, salâh olma, sağalma
rihetbûn (ii) m 1. rahatlama, hafifleme (bir sıkıntıdan kurtulma) 2. tatmin olma 3. boşanma (dertlerini veya yakınmalarını anlatma) 4. kolaylaşma 4. basitleşme
rihetbûyîn (i) m iyileşme, afiyet bulma, sağlığını kazanma, salâh olma, sağalış
rihetbûyîn (ii) m 1. rahatlayış, hafifleyiş (bir sıkıntıdan kurtulma) 2. tatmin oluş 3. boşanış (dertlerini veya yakınmalarını anlatma) 4. kolaylaşma 4. basitleşiş
rihetî m 1. rahatlık 2. rahat, huzur 3. rahatlık, dirlik, düzenlik 4. kolaylık 5. konfor (işlerin kolay bitmesini sağlayan şey)
rihetî dan rahatlık vermek, huzur vermek
rihetî dan (yekî) (birine) rahat vermek
rihetî nedan (yekî) (birine) rahat vermemek, rahat bırakmamak
rihetî nedîtin dirlik yüzü görmemek
rihetî nehiştin rahat birakmamak
rihetîya (tiştekî) mêzandin (bir işin) kolayına bakmak (veya kolayına kaçmak)
rihetîya (tiştekî) nihêrtin (bir işin) kolayına bakmak (veya kolayına kaçmak)
rihetîya can can sağlığı
rihetîya dil gönül ferahlığı li
rihetîyek jê re neman rahatı kaçmak
rihetker (i) nd/nt iyileştirici
rihetker (ii) rd 1. rahatlatıcı 2. kolaylaştırıcı
rihetkirî (i) m iyileştirilmiş, sağaltılmış olan
rihetkirî (ii) m 1. rahatlaştırılmış 2. kolaylaştırılmış 3. basitleştirilmiş
rihetkirin (i) m iyileştirme, sağaltma
rihetkirin (ii) m 1. rahatlaştırma 2. kolaylaştırma 3. basitleştirme
rihî yayla muzu
rihil m titreşim (küçük ve hızlı salınım)
rihilandin m titretme, tirildetme
l/gh titretmek, tirildetmek
rihilîn (i) l/ngh titremek, tirildemek
rihilîn (ii) m çözülme (gevşeme, güçsüz kalma)
l/ngh çözülmek (gevşemek, güçsüz kalmak)
rihîn m 1. aşınma, yıpranma, yenme 2. tirfillenme (havı dökülme) 3. akma (kumaş için; yıpranıp ipleri ortaya çıkma) 4. yatkınlaşma
l/ngh 1. aşınmak, yıpranmak, yenmek * şalê wî paqij lê rihiyabû pantolonu temiz ama yıpranmıştı * enîşka saqo rihiyaye ceketin dirseği yenilmiş 2. tirfillenmek (havı dökülmek) 3. akmak (kumaş için; yıpranıp ipleri ortaya çıkmak) * fote jî cih bi cih rihiyabû çarşafın kumaşıda yer yer akmıştı 4. yatkınlaşmak
rihiyayî rd 1. yıprak * ji berîka xwe pereyekî kaxiz ê rihiyayî derxist cebinden yıprak bir kâğıt para çıkardı 2. yatık, yatkın (zamanla dayanıklığını yitirmiş) * qumaşê rihiyayî yatık kumaş
rihnik bot/m bir üzüm türü
rihojek m sistire
rihojîn m 1. kazınma 2. kazınma (derisini yüzercesine tıraş olma)
l/ngh 1. kazınmak 2. kazınmak (derisini yüzercesine tıraş olmak)
rihojk m 1. sistire 2. kazımık * rihojka binê beroşê tencere dibinin kazmığı
rihojk kirin l/gh sistirelemek
rihojkkirî rd sistirelenmiş
rihojkkirin m sistireleme
rihoşk m 1. sistire 2. kazımık, kazıntı 3. sıyrıntı (kaptan kalan yemek artığı)
rihoşkî rd kazıntılı
rihoştî rd kazılmış (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırmış olma)
rihoştin m kazıma, kazıyış (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırma)
l/gh kazıma (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırmak)
rihotî rd kazılmış (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırmış olma)
rihotin m kazıma, kazıyış (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırma) 2. kazıma (kesici bir araç kullanarak silme, çıkarma) 3. kazıma (tıraş etme) 4. sıyırma (kazıyarak, silerek üzerinde veya içinde hiçbir şey bırakmama)
l/gh 1. kazımak (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırmak) * binê beroşê rihot tencerenin dibini kazıdı 2. kazımak (kesici bir araç kullanarak silmek, çıkarmak) * bi derziyê nivîs rihot û jê bir yazıyı iğneyle kazıyıp çıkardı 3. kazımak (tıraş etmek) 4. sıyırmak (kazıyarak, silerek üzerinde veya içinde hiçbir şey bırakmamak) * binê miqilkê rihotiye tavayı sıyırmış
rihotk m kazıntı (kazıma sonucu oluşan iz)
rihspî bnr rîspî
rihstîn bnr ruhstîn
rih pirça rû *“aqil di seriyan de ye, ne di rihan de ye”
1. mûyê li rûyê zelaman r-ya zirav(navdêr)bi gelemperî pirrjimar, rî, mûyên li gep û alekên zelaman şên dibin (û bi gelemperî tên tiraşîn).
Herwiha: ri, rî.
Bide ber: simêlBinere.
Herwiha: kose.
Bikaranîn: Lêker: rih berdan: rih dirêj kirin, rih netiraşîn, rih qusandin: rih kurt kirin, rih kin kirin, rih tiraşîn: rih jê kirin, rih birrîn. Navdêr: rihberdan, rihqusandin, rihtiraşîn Rengdêr: rihberdayî, rihqusandî, rihtiraşî.
ji: hevreha soranî ریش (rîş), farisî ریش (rîş), pehlewî rêş, ji Proto-hindûewropî wréh₂ds (reh, ra) ku herwiha serekaniya reh û rêv yên kurdî ye jî (binere: reh, rêv). Forma rîş ji farisî ketiye soranî ji ber ku ş ya farisî hevberî h ya kurdî ye: farisî çeşm kurdî çehv > çav, farisî aşna kurdî hîn (hîn bûn/kirin)..
: bêrih, bêrihî, bêrihîtî, bêrihtî, birih, birihî, birihîtî, birihtî, rihdar, rihdarî, rihdarîtî, rihdartî, rihdêr, rihdêrî, rihdêrîtî, rihdêrtî, rihspî, rihtiraş, rihtiraşî, rihtiraşk.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: rî, rih soranî: ridên, rîş zazakî:
rih berdan pirça rûyî dirêj kirin û kur nekirin
rih dirêj, dil qirêj bûn (biwêj) bi xwe di dilqê oldar û başan de bûn, lê di dil de jî xayînî û xerabî sêwirîn. tu wisa li şaşika wî ya kesk û riha wî ya dirêj menêre, ew yekî rili dirêj û dil qirêj e.
rih girtin (lêker) rih kirin.
ji: rih + girtin
rih kirin (lêker) rih girtin.
ji: rih + kirin
rih kur kirin pirça rûyî tiraş kirin
rih û îmana xwe di ber ... de qetandin (biwêj) ji bo tiştekî gelekî hewl dan. fêrisê reben rili û îmana xwe di ber de qetand, lê bi tiştekî jî nehate hesibandin.
riha 1. rizgarî 2. felat 3. serfirazî
(navdêr, mê) bajarrek e li bakurê Kurdistanê.
Herwiha: Ruha.
Hevwate: Urfa.
: rihayî
riha bûn 1. rizgar bûn 2. filitîn 3. serfiraz bûn
riha kirin 1. rizgar kirin 2. filitandin 3. serfiraz kirin
riha zer (navdêr, mê) koka zer, zerçûbe, zerdeçal, zerdeçû.
ji: riha z +-er
rihan cureyekî çêreya bêhnxweş a ku tevî toraq, penîr û xurekan dikin
1. riwekek û biharata wê (navdêr, mê) rihan: riwekek terraşî ya yeksalî ye û pelên wê wek biharat tên bikaranîn, biharata ji wê riwekê, Rihan: navek jinan e.
Herwiha: reyhan, rêhan, rîhan, ruhan.
ji: ji erebî ريحان (reyḥan) ji ريح/روح (rîḥ/rûḥ: bêhna xweş; ruh), hevreha aramî רוחא (rûxa: ruh) û ריהא (r-y-ḥa: bêhna xweş), îbrî רוח (rûxe: ruh). Binêre: ruh..
: rihanî. Navê zanistî: Ocimum basilicum
rihandin (lêker)nûhandin, peritandin, hilhilandin, çilçilandin, kevnkirin.
ji: rih +-andin
rihanî (navdêr, mê) rewşa rihanbûnê.
ji: rihan + -î
rihavêtin (navdêr, mê) hişînayîdar û giya rihên wî bi hêz di bin û di erdîra belav dibin zemalê rihên xwe yên berdayî bi tiraşit
rihayî (navdêr, mê) rizgarî.
ji: rih +-ayî
rihban (navdêr) rahîb, qeşe, metran, rêber û zanayên dînî (bi taybetî yên fileyan).
Herwiha: ruhban.
ji: Ji erebî.
: rihbaniyet, rihbanî, rihbanîtî, rihbantî
rihbanî (navdêr, mê) rewşa rihbanbûnê.
ji: rihban + -î
rihdarîbûn (navdêr, mê) rihdarikirin.
ji: rih +-darî +bûn
rihdarîkirin (navdêr, mê) rihdaribûn.
ji: rih +-darî +kirin
rihdirêj (navdêr, mê) rîgaz.
ji: rih +-dirêj
rihê (yekî) ketin serê poz (biwêj) gelekî jar bûn. qudret wisa bûye ku, rihê wê ketiye serê poz.
rihê (yekî) pê re kişîn (biwêj) zehf jê aciz bûn, ji destê yekî eziyet kişandin. bavê min jî digot ez nahêlim, lê ez û diya xwe bi lavan, bi ricayan hatinê, bi qurban, bi heyran, heta ew qayîl bû. rihê me pê re kişiya. sîma semend
rihê (yekî) pere bûn (biwêj) pir temahkar û xesîs bûn. rihê ferzende pere ye, ew tenê li pereyan difikire.
rihê xwe diqusîne, dû re eynikê tîne (biwêj) ji bo karên çiloçepî tê gotin. jixwe ew jî yekî çiloçepî ye. rihê xwe diqusîne, dû re eynikê tîne.
rihe xwe xelas kirin (biwêj) xwe ji xeteriyekê rizgar kirin. yanê aliyek direviya ku rihê xwe xelas bike, aliyek jî dibezî ku zikê xwe ter bike. zeynelabidîn zinar
rihel cîz, çeyîz, cihêz, gîz, bavanî, cêz, cihaz, cil, çek
rihel çêkerî (navdêr, mê) cihêzçêkerî.
ji: rihel +-çêkerî
rihel çêkirin (lêker) cihêz çêkirin.
ji: rihel + çêkirin
rihelfiroş (navdêr, mê) cihêzfiroş.
ji: rihel +-firoş
rihelîn (lêker) dudil bûn, dilwas bûn, tezîn.
ji: rihel +-în
rihet aramdar
rihet bûn arimîn
rihet kirin 1. arimandin 2. jan birîn 3. bi dilê xwe lê dan
rihet rûniştin (biwêj) çalak nebûn, zêde neshî kirin. ba.ş e ku di dema wê axaftinê de rêzan rihet rûnişt.
rihetbûn (navdêr, mê) bêhinvedan, tenabûn
rihetî aramdarî
rihetker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê rihet dike, aramker, arambexş.
ji: rihet + -ker
rihetkirin (navdêr) tenakirin, bêhinvedan
rihgirtî (rengdêr) çandî.
ji: rih +girtî
rihî fêkiya giyayek ku li çiyayan çêdibe. ter e û avî ye. hinekî tirş e. zirav û bi qasê 30-50 cm dirêj e.
rihik (navdêr, mê) xwarin corekê zadî ye ji hevîr goşt rûn û biharat an di hên çêkirin û di rûnî da qelînin
rihil (navdêr, mê) lerz, refick
rihilandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rihilandin
rihilandin (lêker)(navdêr, mê) lerizandin, recifandin, livlivandin, teztezandin, cirifandin, ricifandin, qutifandin, ligligandin, ricricandin, li ber bayî yan sarmayê yan jî bi tirsê livlivandin, hatin recifîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕهلاندن.
Herwiha: rehelandin, rihêlan, rihêlan.
Bide ber: rahêlan. Tewîn: Lêker: -rihilîn-.
Têkildar: rihilîn.
: rihilandî, rihilîner, rihilînk
rihilîn (lêker)ligligîn, ricifîn. Tewîn: -rihil-.
ji: rihil +-în
rihîn (lêker)nuhîn, nûhîn, mehîn, peritîn, hilhilîn, çilçilîn, kevnbûn, filfilîn, hedimîn, qurmiçîn, çilmisîn, nermijîn. Tewîn: -rih-.
ji: rih +-în
rihînok (navdêr, mê) avzêl, herriya piyên mirovî bi asanî tê re kûr diçin xwarê.
Herwiha: rehînok.
Bide ber: rêl.
ji: rihîn + -ok.
: rihînokî
rihînokî (navdêr, mê) rewşa rihînokbûnê.
ji: rihînok + -î
rihiyayî (rengdêr) nihiyayî, nûhiyayî, peritî, hilhilîn, mehiyayî.
ji: rihiyay + -î
rihk (navdêr, mê) binyat, rih.
ji: rih +-k
rihkî (navdêr, mê) bi rihdarî.
ji: rih +-kî
rihkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rih kirin
rihkurkirin (navdêr)kurtkirina yan tiraşîna rîhan
rih (f.) beard
f. beard
rihet (adj.) right, quiet
easy, comfortable, quiet.
(dial. var.) = rehet
rihet sekinin to remain quiet
rihetî (f.) quietness, security, quietness, rest
f. ease, comfort
f. comfort, ease
rihm (dial. var.) = rehm
rih Bart
Vollbart
rih berdan Bart stehen lassen
Bart wachsen lassen
riha Befreiung
rihabûn vermeiden
rihakirin korrigieren
retten
rihal Festbekleidung
rihan Basilikum
rihel Aussteuer
Brautgut
rihet bequem
rihet bûn ausruhen, sich ~
besser werden
heilen
rasten
rihvî Darm
rihan rîhan; ocimum basilicum
rih m. reh, riçik, penc n.
riha zer m. bot. zerçibe, zerdeçal, zerdim n.
rihan m. bot. rihane, reyhane, rihun m.
rihana kêwîle m. bot. pepikvas, vasê pepikan n.
rihana maran n. bot. rihaneke, rihana maran m.
rihandin lg. rohelesnayene, roperitnayene, hencirnayene, pinrirnayene, kan kerdene, rohenritene, roperetnayene (kince...)
m. rohelesnayis, ropêritnayis, henrirnayis, pinrirnayis, kankerdis (kince...) n.
rihel m. cêz, gêz, cîz, ceyîz n.
rihelfiros m/n. cêzrotox, cêzcî, gêzrotox n.
rihelfirosî m/n. cêzrotoxîye, cêzcîyîye, gêzrotoxîye, cêzrotoxênî, cêzcîyênî n.
rihet rd. asan, rehet, qolay, rihet, asun
rihet bûn lng. . asan bîyene, rehet bîyene, qolay bîyene, rihet bîyene
rihet kirin tg. rehet kerdene, asan kerdene, rihet kerdene
rihet sekinîn lng. . asan vindetene, rehet vindetene *bi rihetî rd. bi asanîye, bi rehetîye, bi asanênî, bi rihetênî
rihetî m. rehetîye, asanîye, hûzûr, rihetênî, hûzir m.
rihîn lng. . rohelesîyene, ropêritîyene, henrirîyene, pinrirîyene, kan bîyene (kince...)
m. rohelesîyayis, ropêritîyayis, henrirîyayis, pinrirîyayis, kanbîyayis (kince...) n.
rihostin lg. neqernayene
m. neqernayis n.
rihotin lg. rêç kerdene, kinitene, esteritene
m. rêçkerdis, kinitis, esteritis n.
riha Urfa
rihan fesleğen; ocimum basilicum