Encamên lêgerînê
re (I) navê tîpa re'yê ye (II) 1. re (dengê di navbera do û mî' yê de) 2. re (kurtebêja vê notaya ku vî dengî dinimîne) mzk/m
Re, kurtebêja renyûmê m
Re, kurtebêja renyûmê m
re (i) navê tîpa re’yê ye
re (ii) 1. re (dengê di navbera do û mî’ yê de) 2. re (kurtebêja vê notaya ku vî dengî dinimîne) mzk/m
reaksiyon 1. vebizav, bertek, berpêyî, reaksiyon 2. reaksiyon kim/m
1. vebizav, bertek, berpêyî, reaksiyon 2. reaksiyon kîm/m
reaktör reaktor m
reaktor m
realist 1. rastîbîn, heqîqetbîn, realîst 2. rastîparêz, rastîhez (kesê ji alî rastiyê) rd/nd
1. rastîbîn, heqîqetbîn, realîst 2. rastîparêz, rastîhez (kesê ji alî rastiyê) rd/nd
realite rastî, rastîn, rasteqîn, heqîqet, realîte m
rastî, rastîn, rasteqîn, heqîqet, realîte m
realizm rastîbînî, rastîtî, rasteqînî, heqîqetî, realîzm m
rastîbînî, rastîtî, rasteqînî, heqîqetî, realîzm m
reasüran reasurans m
reasürans reasurans m
reaya 1. goran, bendegan, reiya (gelê di bin fermanrewatiya hikumdarekî de) 2. reiya (beriya Tanzîmatê pêgir û rajêrên dewleta Osmanî) 3. reiya (gelê ne misilman) nd
1. goran, bendegan, reiya (gelê di bin fermanrewatiya hikumdarekî de) 2. reiya (beriya Tanzîmatê pêgir û rajêrên dewleta Osmanî) 3. reiya (gelê ne misilman) nd
rebab ribab mzk/m
ribab mzk/m
rebbena rebbena, Xudayê me, xuda
rebbena, Xudayê me, xuda
rebbena hakkı için bi navê Xwedê, heq navê Xwedê
bi navê Xwedê, heq navê Xwedê
rebiyülâhır meha çaremîn a salnameya heyvê
meha çaremîn a salnameya heyvê
rebiyülevvel meha sêyemîn a salnameya heyvê
meha sêyemîn a salnameya heyvê
receb receb (meha heftemîn a salnameya heyvê)m
receb (meha heftemîn a salnameya heyvê) m
reçel rîçal, reçel m
rîçal, reçel m
reçelci 1. rîçalfiroş 2. rîçalker (ê ku rîçalê çêdike) nd/nt
1. rîçalfiroş 2. rîçalker (ê ku rîçalê çêdike) nd/nt
reçelcilik 1. rîçalfiroşî 2. rîçalkerî m
1. rîçalfiroşî 2. rîçalkerî m
reçelli ê riçalan (mêweyên ku ji bo çêkirina riçalan hatiye veqetandin) nd
reçellik ê rîçalan (mêweyên ku ji bo çêkirina rîçalan hatiye veqetandin) nd
reçete 1. reçete, dermanname 2. rê û rêzan (mec) 3. çarename (mec) m *reçete gibi nivîsa ku jê nayê fêmkirin
1. reçete, dermanname 2. rê û rêzan (mec) 3. çarename (mec)m
reçete gibi nivîsa ku jê nayê fêmkirin
reçeteli bireçete rd
bireçete rd
reçetesiz bêreçete rd
bêreçete rd
reçeteyi yaptırmak reçete çêkirin
reçete çêkirin
recim recm, ricm ol/m
recm, ricm ol/m
reçine 1. mestekî, mistek, benîştê daran 2. reçine kim/m
1. mestekî, mistek, benîştê daran 2. reçîne kîm/m
recmetme recmandin, ricmkirin m
recmandin, ricmkirin m
recmetmek recmandin, ricm kirin l/gh
recmandin, ricm kirin l/gh
redaksiyon 1 daraştina nivîsê, redaksiyon 2. rastkirin, redaksiyon (rastkirina nivîsaran) m
1. daraştina nivîsê, redaksiyon 2. rastkirin, redaksiyon (rastkirina nivîsaran)m
redaksiyon kurulu lijneya rastkirinê, desteya redaksiyonê
lijneya rastkirinê, desteya redaksiyonê
redaktör 1. nivîskar 2. rastker, redaktör (ê ku nivîsaran sererast dike)
1. nivîskar 2. rastker, redaktor (ê ku nivîsaran sererast dike) * baş redaktör serredaktor * sorumlu redaktör redaktorê berpirs nd/nt
redaktörlük rastkerî, redaktorî m
rastkerî, redaktorî m
reddedilme tirotîbûn, redbûn m
tirotîbûn, redbûn m
reddedilmek 1. tirotî bûn, red bûn l/ngh 2. hatin redkirin l/tb
1. tirotî bûn, red bûn l/ngh 2. hatin redkirin l/tb
reddetme redandin, tirotîkirin, redkirin m
redandin, tirotîkirin, redkirin m
reddetmek 1. red kirin, redandin, tirotîkirin, lê zivartin 2. avêtin *seni evlatlıktan reddettim min tu ji ewladiya xwe avêt l/gh
1. red kirin, redandin, tirotîkirin, lê zivartin 2. avêtin * seni evlatlıktan reddettim min tu ji ewladiya xwe avêt l/gh
reddiye rediye m
rediye m
reddolunma redbûn m
redbûn m
reddolunmak red bûn l/ngh
red bûn l/ngh
redif 1. di heynên dawî yê Osmanî de eskerê ku piştî qedandina leşkerîya xwe wekî yêdek dihat terxankirin dir 2. redîf wj/m
1. di heynên dawî yê Osmanî de eskerê ku piştî qedandina leşkeriya xwe wekî yêdek dihat terxankirin dîr 2. redîf wj/m
redingot redingot (çeşîdekî saqoyê mêran e ku ji paş ve vekirî ye) n
redîngot (çeşîdekî saqoyê mêran e ku ji paş ve vekirî ye) n
redingotlu biredîngot rd
biredîngot rd
redoks redoks kim/m
redoks kîm/m
reel rast, rasteqin, reel rd
rast, rasteqîn, reel rd
refah geşdarî, gumrahî, xweşî, xweşhalî, halxweşî, refah m
geşdarî, gumrahî, xweşî, xweşhalî, halxweşî, refah m
refahiye Gêrcanis (Navçeyeke girêdayî Erzînganê)
refakat 1. tevberî, pereyi, pêratî, refaqet 2. pê re strîn, refaqet mzk/m
1. tevberî, pêreyî, pêratî, refaqet 2. pê re strîn, refaqet mzk/m
refakat etmek 1) pê re çûn, pê re hevaltî kirin 2) pê re strîn, pê re gotin mzk
1) pê re çûn, pê re hevaltî kirin 2) pê re strîn, pê re gotin mzk
referandum -referandûm, dengdayîna gelî m.
-giştpirsî
referans referans, çavkanî m
referans, çavkanî m
refetmek 1. hildan jorê l/gh 2. ji navê hilanîn l/bw
1. hildan jorê l/gh 2. ji navê hilanîn l/bw
refiij peyarêya navrê nd
refik 1. heval, dost 2. şû, mêr n
1. heval, dost 2. şû, mêr n
refika jin w, pîrek m, bermalî m, külfet n
jin m, pîrek m, bermalî m, kulfet n
refleks gizik, bertekî, refleks biy/psî. m
gizik, bertekî, refleks biy/psî m
reflektör şewqvedêr, reflektör m
şewqvedêr, reflektor m
reform vesazî, nûsazî, îslehat, reform m
vesazî, nûsazî, îslehat, reform m
reformcu vesazîparêz, nûsazîparêz, reformparêz, îslehetparêz, reformxwaz, reformîst rd/nd
vesazîparêz, nûsazîparêz, reformparêz, îslehetparêz, reformxwaz, reformîst rd/nd
reformculuk vesazîparêzî, nûsazîparêzî, reformparêzî, îslehetparêzî, reformxwazî, reformîzm m
vesazîparêzî, nûsazîparêzî, reformparêzî, îslehetparêzî, reformxwazî, reformîzm m
reformist vesazîparêz, nûsazîparêz, reformxwaz, reformîst nd/rd
vesazîparêz, nûsazîparêz, reformxwaz, reformîst nd/rd
reformizm vesazîparêzî, nûsazîparêzî, reformxwazî, reformîzm m
vesazîparêzî, nûsazîparêzî, reformxwazî, reformîzm m
refüj peyarêya navrê nd
regaip 1. regaîb (şeva ku Hz. Muhemed ketiye zikê diya xwe) 2. regaîb (şeva înê ya meha recebê ku wekî şeva qendîlê tê pîrozkirin) m
1. regaîb (şeva ku Hz. Muhemed ketiye zikê diya xwe) 2. regaîb (şeva înê ya meha recebê ku wekî şeva qendîlê tê pîrozkirin) m
reglan reglan (cure paltoyek e) m
reglan (cure paltoyek e) m
regülâtör regulator m
regulator m
reha reha, rizgarî, xelasî, felat m
reha, rizgarî, xelasî, felat m
rehabilitasyon rehabilîtasyon bj/m
rehabilîtasyon bj/m
rehavet giranî, xavî, rehawet (sistî û giraniya bedenê, tiralî) m
giranî, xavî, rehawet (sistî û giraniya bedenê, tiralî)m
rehavet çökmek (veya rehavet basmak) ji hev da xav bûn, giranî li ser (yekî) çêbûn
rehavet çökmek (veya basmak) ji hev da xav bûn, giranî li ser (yekî) çêbûn
rehber 1. rêber, rayber ndnt 2. rênîşander, rênîş (mec) ndnt 3. navnivîsk *telefon rehberî navnivîska telefonan m
1. rêber, rayber ndnt 2. rênîşander, rênîş (mec) ndnt 3. navnivîsk * telefon rehberi navnivîska telefonanm
rehber öğretmen mamasteyê rêber ped
mamasteyê rêber ped
rehberlik I. rêberî, rayberî 2. rênîşanderî, rênîşî m
1. rêberî, rayberî 2. rênîşanderî, rênîşîm
rehberlik etmek rêberî kirin
rêberî kirin
rehin gerew, barimte, mişkane, barîte, rehîn m
gerew, barimte, mişkane, barîte, rehînm
rehin vermek di gerewê de dan, rehîn dan, barimte dan
di gerewê de dan, rehîn dan, barimte dan
rehine gerewe, desteber, gerewdar, destbiser, girap, rehîne nd/nt
gerewe, desteber, gerewdar, destbiser, girap, rehîne nd/nt
rehine koymak (veya rehine vermek) kirin gerewa (tiştekî)
rehine koymak (veya vermek) kirin gerewa (tiştekî)
reis 1. ser, serek, sermiyan, reys, reîs 2. reys (kaptanê keştiya biçûk) n
1. ser, serek, sermiyan, reys, reîs 2. reys (kaptanê keştiya biçûk) n
reisicumhur reysêcumûr, serokkomar, serkomar nd/nt
reysêcumûr, serokkomar, serkomar nd/nt
reislik serektî, sermiyantî, serîtî, reysîtî m
serektî, sermiyantî, serîtî, reysîtîm
reislik yapmak serektî kirin, serîtî kirin
serektî kirin, serîtî kirin
reisülkütap 1. serekkatib dîr 2. wezîrê karê derve (di dewleta Osmanî de beriya Tanzîmatê) n
1. serekkatib dîr 2. wezîrê karê derve (di dewleta Osmanî de beriya Tanzîmatê) n
reji 1 rejî (ji bo îdareya tekel'ê) 2. derhênan, rejî (ji bo sînema, şano, radyo, tv'yê) m
1. rejî (ji bo îdareya Ôtekel’ê) 2. derhênan, rejî (ji bo sînema, şano, radyo, tv’yê) m
rejim 1. sazûman, pergal 2. rejîm (awayê birêvebirina dewletekê) 3. parêz, rejîm 4. rejîm erd/m
1. sazûman, pergal 2. rejîm (awayê birêvebirina dewletekê) 3. parêz, rejîm 4. rejîm erd/m
rejim yapmak xwe parêz kirin
xwe parêz kirin
rejisör derhêner, rejîsor nd/nt
derhêner, rejîsor nd/nt
rejisörlük derhênerî, rejîsorî m
derhênerî, rejîsorî m
rekabet hemberî, pozberî, berberî, hevrikî, rikeberî, milmilan, qayîşkêşî, qayîşkêşanî reqîbî, reqabet m
hemberî, pozberî, berberî, hevrikî, rikeberî, milmilan, qayîşkêşî, qayîşkêşan, reqîbî, reqabetm
rekabet etmek hemberî kirin, pozberî kirin, berberî kirin, qayîşkêşî kirin, qayiş kişandin, serî pê re kişandin, reqabet kirin
hemberî kirin, pozberî kirin, berberî kirin, qayîşkêşî kirin, qayiş kişandin, serî pê re kişandin, reqabet kirin
rekabete girişmek ketin hemberiya hev, ketin reqabeta hev, hemberiya hev kirin rekâket keketî, lalûtetî m
ketin hemberiya hev, ketin reqabeta hev, hemberiya hev kirin
rekâket keketî, lalûtetî m
rekât rekat, rikat, rekaet m
rekat, rikat, rekaet m
reklam 1. reklam (hemû rê û rêzanên ji bo danasın û firotina tiştekî) 2. reklam (tiştê ku ji bo vê yekê hatine amadekirin mîna fîlm wêne û nivîs ) m
1. reklam (hemû rê û rêzanên ji bo danasîn û firotina tiştekî) 2. reklam (tiştê ku ji bo vê yekê hatine amadekirin mîna fîlm, wêne û nivîs )m
reklam etmek reklam kirin
reklam kirin
reklamcı reklamker nd/nt
reklamker nd/nt
reklamcılık reklamkerî m
reklamkerî m
rekolte rekolte m
rekolte m
rekor rekor m
rekorm
rekor kırmak rekor şikandin, rekor bi pêş ve birin
rekor şikandin, rekor bi pêş ve birin
rekortmen rekortmen, rekorşikên nd/nt
rekortmen, rekorşikên nd/nt
rekortmenlik rekortmenî, rekorşikênî m
rekortmenî, rekorşikênî m
rektör rektör nd/nt
rektor nd/nt
rektörlük 1. rektorî 2. meqamê rektor m
1. rektorî 2. meqamê rektor m
rektum roviya dawîn, tortorîk ant/m
roviya dawîn, tortorîk ant/m
rekzetmek çikilandin, daçikandin l/gh
çikilandin, daçikandin l/gh
remel 1. yek ji pîvanên arûzê 2. di muzîka Tirkî de usûlek
1. yek ji pîvanên arûzê 2. di muzîka Tirkî de usûlek
remi navê lîstikeke ku bi kaxizên îskambîlê tê Ieyîstin
navê lîstikeke ku bi kaxizên îskambîlê tê leyîstin
remil remil m
remilm
remil atmak (veya remil dökmek) remil avêtin, li remil nihêrtin
remil atmak (veya dökmek) remil avêtin, li remil nihêrtin
remilci remildar nd/nt
remildar nd/nt
remilcilik remildarî m
remildarî m
remiz remz, sembol m
remz, sembol m
ren geyiği şivira kedi zo/nd
şivira kedî zo/nd
rencide rencide, azarde, dilmayî, dilşikestî rd
rencide, azarde, dilmayî, dilşikestîrd
rencide etmek rencandin, rencide kirin, dilê (yekî) şikandin
rencandin, rencîde kirin, dilê (yekî) şikandin
rencide olmak rencide bûn, dilşikestî bûn
rencîde bûn, dilşikestî bûn
rençper 1. reneber, rêncber, pale, êlxat 2. reneber, cotkar nd/nt
1. rencber, rêncber, pale, êlxat 2. rencber, cotkar nd/nt
rençperlik 1. reneberî, rêncberî, paletî, êlxatî 2. reneberî, cotkarî m
1. rencberî, rêncberî, paletî, êlxatî 2. rencberî, cotkarî m
rende 1. rende, rinde, rendeş, rindek, rendetraş 2. rinde, rêşker (ji bo ya mutbexê) m
1. rende, rinde, rendeş, rindek, rendetraş 2. rinde, rêşker (ji bo ya mutbexê) m
rendeleme 1. rendandin, renandin, rindekirin 2. rindekirin, rêşkerkirin m
1. rendandin, renandin, rindekirin 2. rindekirin, rêşkerkirin m
rendelemek 1. renandin, rinde kirin, rendandin 2. rêşker kirin, rinde kirin l/gh
1. renandin, rinde kirin, rendandin 2. rêşker kirin, rinde kirin l/gh
rendelenme rindebûn m
rindebûn m
rendelenmek 1. rinde bûn l/ngh 2. hatin renandin, hatin rindekirin l/tb
1. rinde bûn l/ngh 2. hatin renandin, hatin rindekirin l/tb
rendeli 1. rindekirî 2. rindekirî, rêşkerkirî rd
1. rindekirî 2. rindekirî, rêşkerkirî rd
rendesiz bêrinde, rindenekirî rd
bêrinde, rindenekirî rd
rengâreng rengrengî, rengareng, rengorengo rd
rengrengî, rengareng, rengorengo rd
rengi bozulmak rengê (tiştekî) xera bûn sewq dan, reng dan
rengi sararmak rengê (tiştekî) zer bûn
rengi solmak rengê (...) çilmisîn, qîçik bûn
renk 1. reng, gon, gûn 2. reng (di wateya awa û çawaniyê de) *bu işin rengi değişti rengê vî tiştî guherî n
bilimi rengnasî m
1. reng, gon, gûn 2. reng (di wateya awa û çawaniyê de) * bu işin rengi değişti rengê vî tiştî guherîn
renk almak reng girtin
reng girtin
renk atmak (kaçmak veya uçmak) 1) reng jê çûn, çilmisîn 2) reng jê çûn, rengê (yekî) qusikin, reng lê neman, ji reng û sîfet ketin, mehdê (yekî) çûn, rûyê (yekî) qelibin (ji ber tirs, heyecanê û hwd.)
reng avêtin, ji reng ketin
reng avêtin, ji reng ketin
renk bilimi rengnasî m
renk cümbüşü cimbûşa rengan
cimbûşa rengan (birine)
renk gelmek sorayî ketin canê (yekî), reng û rûçik hatin (yekî)
sorayî ketin canê (yekî), reng û rûçik hatin (yekî)
renk körlüğü rengkorî, rengekorî, daltonîzm m
rengkorî, rengekorî, daltonîzm m
renkorî, rengekorî, daltonîzm
renk körü rengkor, rengekor rd
rengkor, rengekor rd
renk ölçme rengpîvî, kolorimetrî m
rengpîvî, kolorîmetrî m
renk renk reng reng, gûnegûne, rengo rengo
rengreng, gûnegûne, rengo rengo
renk vermek (veya renk katmak) reng dan (tiştekî), reng vedan
renk vermek (veya katmak) reng dan (tiştekî), reng vedan
renk vermemek (veya rengini beli etmemek) 1) neanîn ser xwe, niyeta xwe nedan der, neanîn ser eynê xwe 2) ji rengê xwe de neketin, beqem nebûn
renk vermemek (veya renkini beli etmemek) 1) neanîn ser xwe, niyeta xwe nedan der, neanîn ser eynê xwe 2) ji rengê xwe de neketin, beqem nebûn
renk yuvar kromosfer ast/m
renk yuvarı kromosfer ast/m
renkçi rengvan (resamê ku ronî, sî û fişte wisa bi riya rengan dide wêne) nd/nt
rengvan (resamê ku ronî, sî û tiştê wisa bi riya rengan dide wêne) nd/nt
renkgideren rengbir kim/m
rengbir kîm/m
renki atmak (kaçmak veya uçmak) 1) reng jê çûn, çilmisîn 2) reng jê çûn, rengê (yekî) qusikîn, reng lê neman, ji reng û sîfet ketin, mehdê (yekî) çûn, rûyê (yekî) qelibîn (ji ber tirs, heyecanê û hwd.)
renki bozulmak rengê (tiştekî) xera bûn sewq dan, reng dan
renki sararmak rengê (tiştekî) zer bûn
renki solmak rengê (...) çilmisîn, qîçik bûn
renkleme rengandin, gonandin, rengkirin m
rengandin, gonandin, rengkirin m
renklemek rengandin, gonandin, reng kirin (bi rengan boyax kirin) l/gh
rengandin, gonandin, reng kirin (bi rengan boyax kirin) l/gh
renklendirme 1. rengînkirin, rengdarkirin 2. şênkirin, rengdan (mec) m
1. rengînkirin, rengdarkirin 2. şênkirin, rengdan (mec) m
renklendirmek 1. rengîn kirin, rengdar kirin 2. şên kirin, reng dan *gecemizi renklendirdi reng da şeva me (mec) l/gh
1. rengîn kirin, rengdar kirin 2. şên kirin, reng dan * gecemizi renklendirdi reng da şeva me (mec) l/gh
renklenme 1. rengînbûn, rengdarbûn 2. şênbûn (mec) m
1. rengînbûn, rengdarbûn 2. şênbûn (mec) m
renklenmek 1. rengîn bûn, rengdar bûn 2. şên bûn (mec) l/ngh
1. rengîn bûn, rengdar bûn 2. şên bûn (mec) l/ngh
renkli 1. rengîn, rengdar, bireng 2. rengîn (tiştê ji bilî rengê spî reng an jî rengên din lê hene) 3. şên (mec) 4. ciyawaz *renkli bir politikacı siyasetmedarekî ciyawaz e (mec) 5. rengîn *renkli film=fîlmê rengîn (mec) rd
1. rengîn, rengdar, bireng 2. rengîn (tiştê ji bilî rengê spî reng an jî rengên din lê hene) 3. şên (mec) 4. ciyawaz * renkli bir politikacı siyasetmedarekî ciyawaz e (mec) 5. rengîn * renkli film fîlmê rengîn (mec)rd
renkli basın çapemeniya rengîn, çapemeniya rengdar
çapemeniya rengîn, çapemeniya rengdar
renklilik 1. rengînî 2. rengdarî 3. şênayî (mec) 4. ciyawazî (mec) m
1. rengînî 2. rengdarî 3. şênayî (mec) 4. ciyawazî (mec) m
renkölçer rengpîv, kolorimetre m
rengpîv, kolorimetre m
renksemez akromatîk fiz/m
akromatîk fiz/m
renkser rengî, kromatik rd
rengî, kromatîk rd
renksiz 1. bêreng, bêgon 2. zerhimî, çilmisî 3. nexweser, neciyawaz (mec) rd
1. bêreng, bêgon 2. zerhimî, çilmisî 3. nexweser, neciyawaz (mec) rd
renksizleştirmek bêreng kirin l/gh
bêreng kirin l/gh
renksizlik 1. bêrengî, bêgonî 2. nexweserî, neciyawazî (mec) m
1. bêrengî, bêgonî 2. nexweserî, neciyawazî (mec) m
renkten renge girmek ji (wî) rengi derketin ketin rengeki din
renkten renke girmek ji (wî) rengî derketin ketin rengekî din
renkteş hemreng, hemgon, hevreng rd
hemreng, hemgon, hevreng rd
renkteşlik hemrengî, hemgonî, hevrengî m
hemrengî, hemgonî, hevrengî m
renyum renyûm, elementeke ku nimroya wê ya atomî 75, giraniya wê 186,2, siftiya wê 21 u dı 3150 C'yî de dihele; kurtebêja wê Re ye Um/m
renyûm, elementeke ku nimroya wê ya atomî 75, giraniya wê 186,2, siftiya wê 21 û di 3150¼ C’yî de dihele; kurtebêja wê Re ye kîm/m
reomür remour m
remour m
reorganizasyon reorganîzasyon, nûrêxistinkirin m
reorganîzasyon, nûrêxistinkirin m
reosta reosta m
reosta m
repertuar repertuar m
repertuar m
replik replîk şn/m
replîk şn/m
resen 1. bi serê xwe, jixweber 2. jixweser, serbixwe h
1. bi serê xwe, jixweber 2. jixweser, serbixwe h
resepsiyon 1. pejirandin, qebûl 2. resepsiyon m
1. pejirandin, qebûl 2. resepsiyon m
reseptör reseptör fiz/m
reseptor fiz/m
resesif lêçûyî, resesîf rd Li gorî yên din ya bêquwet, ya bindest
lêçûyî, resesîf rd
resif resîf jeo/m
resîf jeo/m
resim 1. wêne, nîgare, nîgar, resm n 2. wênesazî, resm (hunerê wênesaziyê) 3. wêne, fotoğraf, sûret, şekl 4. bac, xerc hîq/m
1. wêne, nîgare, nîgar, resmn 2. wênesazî, resm (hunerê wênesaziyê) 3. wêne, fotograf, sûret, şekl 4. bac, xerc hîq/m
resim almak 1) wêne çêkirin, resm çêkirin 2) wêne kişandin, resm kişandin 3) bac stendin
1) wêne çêkirin, resm çêkirin 2) wêne kişandin, resm kişandin 3) bac stendin
resim çekmek (veya resim çıkarmak) wêne kişandin, resm kişandin, şekl girtin (bi makîneya fotografan)
resim çekmek (veya çıkarmak) wêne kişandin, resm kişandin, şekl girtin (bi makîneya fotografan)
resim etmek bnr. resmetmek
bnr resmetmek
resim gibi wekî resm e
wekî resm e
resim yapmak wêne çêkirin, resm çêkirin
wêne çêkirin, resm çêkirin ...nin
resim yazı wênenivîs, hiyeroglîf m
wênenivîs, hiyeroglîf m
resimci 1. wênekêş, wênekar, fotografkêş 2. mamosteyê wênesaziyê 3. wênekê, nîgarkêş, çînker, nexşkar nd/nt
1. wênekêş, wênekar, fotografkêş 2. mamosteyê wênesaziyê 3. wênekê, nîgarkêş, çînker, nexşkar nd/nt
resimdir (..'nın) delîlê vî tiştî ye
delîlê vî tiştî ye
resimleme wênedarkirin, nîgarkirin, resimandin m
wênedarkirin, nîgarkirin, resimandin m
resimlemek wênedar kirin l/gh, nîgar kirin l/gh, resimandin l/gh, bi resm kirin l/bw
wênedar kirin l/gh, nîgar kirin l/gh, resimandin l/gh, bi resm kirin l/bw
resimlendirmek bnr. resimlemek
bnr resimlemek
resimleşmek bûn wêne, bûn resm, bûn nîgar l/ngh
bûn wêne, bûn resm, bûn nîgar l/ngh
resimli 1. wênedar, nîgardar, biwêne, binîgar, biresm, resmdar 2. nîgarkirî, wênekirî, resîmkirî rd
1. wênedar, nîgardar, biwêne, binîgar, biresm, resmdar 2. nîgarkirî, wênekirî, resîmkirî rd
resimlik wênedank, resmdank m
wênedank, resmdank m
resimsi wêneyokî, nîgarokî, resmokî rd
wêneyokî, nîgarokî, resmokî rd
resimsiz bêwêne, bênîgar, bêresm rd
bêwêne, bênîgar, bêresm rd
reşit bîrbir, reşît rd
bîrbir, reşîtrd
reşit olmak birbirî bûn, reşît bûn
bîrbirî bûn, reşît bûn
resital resîtal m
resîtal m
reşme reşme m
reşme m
resmen 1. bi awayekî fermî, bi awayekî resmî 2. resmen, li gorî qanûn 3. bi mîsogerî, bi awayekî qethî h
1. bi awayekî fermî, bi awayekî resmî 2. resmen, li gorî qanûn 3. bi mîsogerî, bi awayekî qethî h
resmetme 1. nîgartin, wênekirin, resmandin, resmkirin, wênekêşan 2. nîgartin, nexşandin m
1. nîgartin, wênekirin, resmandin, resmkirin, wênekêşan 2. nîgartin, nexşandin m
resmetmek 1. nîgartin, wêne kirin, resmandin, resm kirin, wêne kêşandin 2. nîgartin, nexşandin, çîn kirin l/gh
1. nîgartin, wêne kirin, resmandin, resm kirin, wêne kêşandin 2. nîgartin, nexşandin, çîn kirin l/gh
resmî 1. fermî, resmî, mîrî (tiştê aîdê dewletê) 2. fermî, resmî (tiştê li gorî qanûnan) 3. cidî, resmî (mec) rd
1. fermî, resmî, mîrî (tiştê aîdê dewletê) 2. fermî, resmî (tiştê li gorî qanûnan) 3. cidî, resmî (mec)rd
resmi dil zimanê firmî, zimanê resmî
resmî dil zimanê fermî, zimanê resmî
resmi elbise (veya giysi) kincê fermî, cilê resmî, unîforma
resmî elbise (veya giysi) kincê fermî, cilê resmî, unîforma
resmi geçit alayîş, rê û resm, merasîma bihurînê nd
resmi nikâh mehra fermî, mehra resmî
resmî nikâh mehra fermî, mehra resmî
resmigeçit alayîş, rê û resm, merasîma bihurînê nd
resmîleştirme fermîkirin, resmîkirin m
fermîkirin, resmîkirin m
resmîleştirmek fermî kirin, resmî kirin l/gh
fermî kirin, resmî kirin l/gh
resmilik fermîtî, resmîtî, resmiyet m
resmîlik fermîtî, resmîtî, resmiyet m
resmiyet fermîtî, resmîtî, resmiyet m
fermîtî, resmîtî, resmiyetm (bir işi)
resmiyete dökmek (tiştek) kirin resmiyetê
(tiştek) kirin resmiyetê
ressam wênesaz, nîgarkêş, nîgarekar, wênekar, şêwekar, wênekêş, resam, wênevan, sûretvan nd/nt
wênesaz, nîgarkêş, nîgarekar, wênekar, şêwekar, wênekêş, resam, wênevan, sûretvan nd/nt
ressamlık 1. wênesazî, nîgarkêşî, nîgarekarî, wênekarî, şêwekarî, wênekêşî, resamî 2. wênesazî (hunerê wênesaziyê) m
1. wênesazî, nîgarkêşî, nîgarekarî, wênekarî, şêwekarî, wênekêşî, resamî 2. wênesazî (hunerê wênesaziyê) m
rest rest m
restm
rest çekmek 1) rest kişandin (di leyza pokerê de, hemû pereyê li ber leyzvan ku dide pêş) 2) meydan xwestin
hev bêminet kirin
1) rest kişandin (di leyza pokerê de, hemû pereyê li ber leyzvan ku dide pêş) 2) meydan xwestin (birbirine)
restleşmek xwe li hev kişandin l/gh
xwe li hev kişandin l/gh
restoran restoran m
restoran m
restorasyon restorasyon m
restorasyon m
restore restore m
restorem
restore etmek restore kirin
restore kirin
resul peyamber 2. pêxember, resûl (pêxemberê xwedankitêb) n
1. peyamber 2. pêxember, resûl (pêxemberê xwedankitêb) n
resülmal sermaye m, sermiyan n
sermaye m, sermiyan n
resululallah resûlulallah n
resûlulallah n
ret 1. red 2. avêtin (avêtina kesekî ji nav malbatê) m
1. red 2. avêtin (avêtina kesekî ji nav malbatê) m
retina tora çav, retîna ant/m
tora çav, retîna ant/m
retorik 1. xweşbejî, xweşpeyvîn, xîtabet 2. rewanbêjî, belaxet, xweşbêjî m
1. xweşbejî, xweşpeyvîn, xîtabet 2. rewanbêjî, belaxet, xweşbêjî m
reva rewa rd
reward (bir davranışı birine)
reva görmek (veya reva görmemek) jê re rewa dîtin (an jî nedîtin)
reva görmek (veya görmemek) jê re rewa dîtin (an jî nedîtin)
revaç rewac m
rewacm
revaç bulmak di rewacê de bûn
di rewacê de bûn
revak sivder m
sivder m
revakiye revakiye, stoatî fel/m
revakiye, stoatî fel/m
revaliiasyon revaluasyon m
revalüasyon revaluasyon m
revan rewan rd
rewan rd
revani rewanî (navê çeşîdekî şîraniyê ye) m
rewanî (navê çeşîdekî şîraniyê ye) m
revanici 1. rewanîker 2. rewanîfiroş nd/nt
1. rewanîker 2. rewanîfiroş nd/nt
reverans serkupî, reverans m
serkupî, reveransm
reverans etmek serkupî kirin, reverans kirin
serkupî kirin, reverans kirin
revir revîr, jarxane m
revîr, jarxane m
reviş 1. çûyîn, meşîn 2. şîwaz, üslûp 3. rê û rêzan m
1. çûyîn, meşîn 2. şîwaz, uslûp 3. rê û rêzan m
revize revîze, sererastî rd
revîze, sererastîrd
revize etmek sererast kirin, revîze kirin
sererast kirin, revîze kirin
revizyon revizyon, sererastî, venêrîn, kontrol kirin m
revîzyon, sererastî, venêrîn, kontrolkirin m
revizyoncu revîzyonîst nd/nt
revîzyonîst nd/nt
revizyonculuk revîzyonîzm nd/nt
revîzyonîzm nd/nt
revizyonist revizyonîst nd/nt
revizyonîst nd/nt
revizyonizm revizyonîzm m
revizyonîzm m
revnak rewnaq m
rewnaq m
revolver şeşderb, şeşar, revolver m
şeşderb, şeşar, revolver m
revü revü m
revû m
rey 1. deng n, ray *son seçimlerde yüzde on beş rey almış di hilbijartinên dawî de ji sedî pazdeh ray stendiye 2. ray, raman, fikr, hizr m
1. deng n, ray * son seçimlerde yüzde on beş rey almış di hilbijartinên dawî de ji sedî pazdeh ray stendiye 2. ray, raman, fikr, hizrm
rey vermek deng dan, ray avêtin, ray dan
deng dan, ray avêtin, ray dan
reybi bnr. şüpheci
reybî bnr şüpheci
reyhan merzekew, firincemişk, rihan bot/m
merzekew, firincemişk, rihan bot/m
reyon reyon m
reyon m
rezalet rezîli, xaxî, tirotî, gosarmetî, kepazetî, hetekî, hetîketî, rezalet m
rezîlî, xaxî, tirotî, gosarmetî, kepazetî, hetekî, hetîketî, rezaletm
rezalet çıkarmak hetîketî kirin, xax kirin, gosarmetî kirin
hetîketî kirin, xax kirin, gosarmetî kirin
reze 1. zirze, rizde m 2. çengel i xelek m
1. zirze, rizde m 2. çengel n, xelek m
rezeksiyon rezeksiyon bj/m di emeliyatan de derxistina parçeyeke hinavekê.
rezeksiyon bj/m
rezeleme 1. rizdekirin 2. çengelkirin m
1. rizdekirin 2. çengelkirin m
rezelemek 1. rizde kirin 2. çengel kirin l/gh
1. rizde kirin 2. çengel kirin l/gh
rezene rizyanik, rizyane, rizyang, cehcehik (Foeniculum vulgare) bot/m
cehcehik / rîzyanîk; foeniculum vulgare
rizyanik, rizyane, rizyang, cehcehik (Foeniculum vulgare) bot/m
rezerv 1. danhevî 2. yêdek, îhtiyat 3. rezerv m
1. danhevî 2. yêdek, îhtiyat 3. rezerv m
rezervasyon 1. rezervasyon, veqetana cih 2. rezervasyon (cihê ku rezervasyon lê tê kirin) m
1. rezervasyon, veqetana cih 2. rezervasyon (cihê ku rezervasyon lê tê kirin)m
rezervasyon yaptırmak rezervasyon kirin
rezervasyon kirin
rezidans rezîdans m
rezîdans m
rezil gosartme, hetek, tirotî, rezîl, kepaze rd
gosartme, hetek, tirotî, rezîl, kepazerd
rezil etmek hetikandin, rezîl kirin, kepaze kirin
hetikandin, rezîl kirin, kepaze kirin
rezil olmak hetikîn, tirotî bûn, kepaze bûn, rezîl bûn
hetikîn, tirotî bûn, kepaze bûn, rezîl bûn
rezil rüsva olmak (veya rezil kepaze olmak) rezîl û ruswa bûn, rezîl û kepaze bûn
rezil rüsva olmak (veya rezil kepaze olmak) rezîl û ruswa bûn, rezîl û kepaze bûn
rezilce kepazekî, bi kepazeyî, rezilkî, bi rezîlî rd/h
kepazekî, bi kepazeyî, rezilkî, bi rezîlî rd/h
rezillik gosartmetî, hetîketî, tirotîtî, rezîli, kepazetî m
gosartmetî, hetîketî, tirotîtî, rezîlî, kepazetî m
rezistans rezîstans fiz/m
rezîstans fiz/m
rezonans rezonans fiz/m
rezonans fiz/m
re kîm Re (renyum elementinin kısaltması)
mzk/m 1. re (gam dizisinde do ile mî arasında ses) 2. re (bu sesi ggösteren nota kısaltması)
reaksiyon m 1. reaksiyon, tepki 2. kîm reaksiyon, tepkinme
reaksiyon nîşan dan reaksiyon göstermek, tepkimek
reaksiyoner rd reaksiyoner, tepkili
reaksiyonî rd tepkisel
reaktor m reaktör
reaktora atomê atom reaktörü
reaktora nukleerî nükleer reaktör
realîst nd/rd realist, gerçekçi (gerçeği gören, ona göre davranan)
realîte m realite
realîzm 1. realizm, gerçekçilik 2. fel realizm, gerçekçilik
reasurans m reasürans
reaya nd reaya
reb n Rab
rebanî rd 1. rabbanî¸ ilâhî, tanrısal 2. rabbanî (Tanrıya ulaşmış)
rebas m sulanmış ziraat
rebbena nd rebbena
rebê min Rabım
reben zavallı.
nd/nt 1. zavallı 2. garib, gariban * jê vegere yekî reben e boş ver garibanın tekidir 3. âciz, zebun (güçbüz, zayıf) 4. tutsak (kendisini her şeyin etkisinden kurtarmayan kimse) * hûn rebenê patronê xwe ne siz patronunuzun tutsağısınız 5. mec fakir (alçak gönüllülük için birinci kişi zamiri görevinde kullanılır) * ez rebenê Xwedê do hatim mala we jî, min hûn nedîtin fakir dün evinize geldimsede bulamadım
rebenî m 1. zavallılık 2. zavallılık (gücü bir şeye yetmeme) 3. garibanlık 4. âcizlik, zebunluk
rebenok nd/nt 1. zavallı 2. gariban 3. allahlık (kendisinden hiç bir işte yararlık umulmayan saf, zararsız kimse) 4. kadıncık (zavallı kadın)
rebenokî rd 1. zavallıca 2. garibanca 3. garip garip (üzgün bir biçimde)
rebête bnr revête
rebisandî rd sulanmış olan
rebisandin m araziyi sulama
l/gh araziyi sulamak
rebît rd gürbüz
rebît bûn l/ngh gürbüzleşmek
rebîtbûn m gürbüzleşme
rebîtbûyîn m gürbüzleşme
rebîtî m gürbüzlük
reca m rica
reca jê kirin ( birine) ricada bulunmak (veya birinden rica etmek)
reca kirin l/gh rica etmek
rica etmek
recaker nd/nt ricacı
recakerî m ricacılık
recakirin m rica etme
reçale bnr rîşale
receb m receb, receb ayı
reçel bnr rîçal
reçêle zo/m sığırcık, çekirge kuşu (Sturnus vulgaris)
reçete m reçete
reçete çêkirin reçeteyi yaptırmak
recî bnr recû
recifandin bnr ricifandin
recifîn bnr ricifîn
reciftin m titretme
l/ngh titretmek
reçîne m 1. reçine, akındırık 2. kîm reçine
recm ol/m recim
recm kirin l/gh recmetmek
recmandî rd recmedilmiş olan
recmandin m recmetme
l/gh recmetmek
recmkirî rd recmedilmiş olan
recmkirin m recmetme
recû m 1. yardım parası (yardım için toplanmış para) 2. dillenme
recûkar nd/nt 1. yardım parası toplayan 2. dilenci
recûkarî m 1. yardım parası toplama 2. dilencilik
recûxwaz nd/nt 1. yardıma muhtaç (yardım için para toplamaya muhtaç kimse) 2. dilenci
recûxwazî m 1. yardıma muhtaçlık 2. dilencilik
red m ret
m bitme, tamamlama, sona erme
red bûn red olmak
bitmek, tamamlamak
red bûn (i) l/ngh reddolunmak, reddedilmek
red bûn (ii) l/ngh 1. bitmek, bitirilmek 2. bitmek (sona ermek, tamamlanmak) 3. mec bitmek, sıska olmak, aşırı zayıflanmak
red kirin reddetmek.
reddetmek
bitirmek, tamamlamak
red kirin (i) l/gh reddetmek * dîrok îxaneteke wiha napejirîne red dike ihanetin böylesini tarih kabul etmez, reddeder
red kirin (ii) l/gh 1. bitirmek * min karê xwe red kir işimi bitirdim 2. bitirmek, tamamlamak * xanî red kir evi tamamladı
reda (yekî) anîn (birini) yenmek
reda (yekî) birin (birini) yenmek
reda (yekî) hatin eriyip bitmek, zayıflaşmak
reda (yekî) kirin (birini) ret etmek, (birini) men etmek
redaksiyon m 1. redaksiyon (yazı yazma, yazı kaleme alma) 2. redaksiyon (yazıyı yayına hazır duruma getirme)
redaktor nd/n 1. redaktör (yazı yazan, bir yazıyı kaleme alan kimse) 2. redaktör (bir yazı üzerine gerekli düzeltmeleri yaparak onu yayına hazır duruma getiren kimse)
redaktorê berpirs sorumlu redaktör
redaktorî m redaktörlük
redandî rd rededilmiş
redandin m reddetme
l/gh reddetmek
redbar rd red edilebilir
redbarî m red edilebilirlik
redbûn (i) m reddolunma, reddedilme
redbûn (ii) l/ngh 1. bitme, bitirilme 2. bitme (sona erme, tamamlanma) 3. mec bitme, sıska olma, aşırı zayıflanma
redbûyîn (i) m reddolunuş, reddediliş
redbûyîn (ii) l/ngh 1. bitiş 2. bitiş (sona erme, tamamlanış, tamamlanma) 3. mec bitme, sıska olma, aşırı zayıflanma
redîf wj/m redif
rediman m yıkım
redimandî (i) rd yıkık
redimandî (ii) rd dolu
redimandin (i) m yıkma
l/gh yıkmak
redimandin (ii) m doldurma, dolum
l/gh doldurmak
redimîn (i) m yıkılma
l/ngh yıkılmak
redimîn (ii) m dolma
l/ngh dolmak
redîngot n redingot (bir tür resmî erkek ceketi)
rediye m reddiye
redkar nd/nt redçi, reddeci
redker (i) nd/nt reddedici
redker (ii) nd/nt bitirici
redkirî (i) rd reddedilmiş olan
redkirî (ii) rd 1. bitirilmiş, bitik 2. bitirilmiş, tamamlanmış olan
redkirin (i) m reddetme
redkirin (ii) m 1. bitirme 2. bitirme, tamamlama
redkok m köken
redoks kîm/m redoks
redresor fiz/m redresör, doğrultmaç
redûksiyon m (mat/kîm) redüksuyon, indirgeme
redûse kirin l/gh 1. kîm indirgemek 2. mat indirgemek
redûseker kîm/rd indirgeyici
redûsekirin m1. kîm indirgeme 2. mat indirgeme
reel rd reel
ref m 1. grup, saf 2. dizi, sıra 3. koşun, saf (yan yana durmuş asker dizisi) 4. sürü (kuş sürüsü) 5. mec kuşak (aynı dönemin insanları)
ref (ii) m 1. raf 2. sergen
ref bi ref öbek öbek, saf saf, takım takım
ref girtin saf bağlamak (veya tutmak)
refah m refah, genlik
refandî rd 1. çitilmiş 2. örük, örülü
refandin çorap, kilim vs.nin söküklerini örerek tamir etmek.
m 1. çitme, gözeme (kumaştaki deliği örerek kapatma) 2. örme
l/gh 1. çitmek, gözemek (kumaştaki deliği örerek kapatmak) * qula di qumaş de refandine kumaşın deliğini çitmişler 2. örmek * min qulika li ser çoka xwe refand pantalonum diz kısmındaki deliği ördüm
refaqet m refakat
refaqetî m refakatlık
refaqetvan nd/nt rafakatçı
refde m sürü, yırtıcı hayvan sürüsü
refê qulingan turna katarı
referandûm m referandum, halk oylaması
referans m referans
refes m çifte, tekme (at, katır ve eşeğin arka ayaklarıya vurması)
refes avêtin l/gh çiftelemek, çifte atmak, tekmelemek
refes avêtin (tiştekî) tekme atmak, çifte atmak (veya vurmak)
refes avêtin (yekî) (birini) çiftelenmek
refes avêtin hev (û din) tepişmek
refes dan l/gh çifte atmak
argo zıplamak
refes lê hatin xistin tekmelenmek
refes lê xistin l/bw tepmek (hayvan ayağıyla vurmak
refesavêtin m çifteleme, çifte atma, tekmeleme
refesdan m çifte atma
refesk m raf, seren
refeslêxistin m tepme (hayvan ayağıyla vurma)
refesok rd 1. çifteli (çifte atan hayvan) 2. argo sataşkan (rahat durmayan)
refgirtin m saf tutma
l/gh saf tutmak
refik m 1. raf, tereke 2. sergen 3. lâmbalık 4. tabaklık
refik (ii) m 1. seki (toprak üstündeki yükseklik) 2. erd seki, taraça, teras 3. ocak (bostanlarda her cins sebze için ayrılmış, çevresi yükseltilmiş toprak parçası) * refika xiyaran hıyar ocağı 4. kerde 5. yastık (fide yetiştirmek için ince toprak ve gübreden hazırlanmış yüksekçe yer) 6. evlek, maşala
refik (iii) m lavaş ekmeğini tandıra yapıştırmada kullanılan bezden araç
refik kirin l/gh 1. sekilemek 2. evleklemek
refika bixêriyê baca başı
refika çirayê çıralık (çıra konulan yer)
refikandî rd 1. çitilmiş 2. örük, örülü
refikandin m 1. çitme, gözeme (kumaştaki deliği örerek kapatma) 2. örme
l/gh 1. çitmek, gözemek (kumaştaki deliği ürerek kapatmak) 2. örmek
refikîn m çitilme, gözelenme
l/ngh çitilmek, gözelenmek
refikkirî rd 1. sekili, sekilenmiş olan 2. evlekli
refikkirin m 1. sekileme 2. evlekleme
refîn m çitilme, gözelenme
l/ngh çitilmek, gözelenmek
refîne rd 1. rafine 2. m rafineri
refînerî m rafineri, arıtım evi
refîq n refik, arkadaş
refîqî m refiklik, arkadaşlık
refleks biy/m1. refleks, tepke, tepki 2. psî refleks, tepke
refleksa bêmerc şartsız refleks
refleksa mercdar koşullu tepke
reflektor m reflektör, yansıtıcı
reform m reform, düzeltim, ıslahat
reforma erd toprak reformu
reformîst nd/nt reformist, reformcu
reformîzm m reformizm, reformculuk
reformparêz rd/nd reformcu, reformist, reform savunucusu
reformparêzî m reformculuk, reform savunuculuğu
reformxwaz rd/nd reformcu, ıslahatçı, reform yanlısı
reformxwazî m reformculuk, ıslahatçılık
reftar m davranış, tutum
reftarî m davranış
reg ant/m1. damar 2. bot damar (içinden ongun besi suyunun dolaştığı odunsu dokundan boru) 3. kök (bitkileri toprağa bağlayan ve onların topraktaki besi maddelerini emmesine yarayan klorofilsiz bölüm) 4. mat kök (denklemde)
rega ducar mat kare kök
rega ducar hesap kirin mat kare kök almak
regaîb m 1. regaip (Amina Hatun’un Hz. Muhmmed’e gebe kaldığı gece) 2. regaip (recep ayının kandil olarak kullanılan ilk cuma gecesi)
regan n 1. regan 2. rd regan (bu deriden yapılmış şey)
regez Unsur , öğe
regez (i) m 1. kök, damar 2. soy, nesep 3. ırk
regez (ii) m cinsiyet
regezî (i) rd ırkî, ırksal
regezî (ii) rd 1. cinsel, seksi 2. çapkın (cinsellik taşıyan veya hatırlatan)
regezî kirin l/gh 1. seksileştirmek, cinselleştirmek 2. erotize etmek
regezîkirî rd 1. cinselleştirilmiş, seksileştirilmiş 2. erotize edilmiş olan
regezîkirin m 1. seksileştirme, cinselleştirme 2. erotize etme
regezîtî m ırkçılık
regezmend nd/nt ırkçı
regezname m kimlik (ırkı kimlik)
regeznas nd/nt etnolog, budun bilimci
regeznasî m etnoloji, budun bilimi
regezperest nd/n ırkçı
regezperestî m ırkçılık
regezperestî kirin ırkçılık yapmak
regî rd köksel
regîtî m köktencilik
reglan m reglan (bir tür palto)
regulator fiz/m regülâtör, düzenleyici
reh kök, köken, damar.
ant/m 1. damar 2. ant bağ 3. bot damar (içinden ongun besi suyunun dolaştığı odunsu dokundan boru) * reha darê ağacın damarı 4. kök (bitkileri toprağa bağlayan ve onların topraktaki besi maddelerini emmesine yarayan klorofilsiz bölüm) 5. sinir, damar 6. kök, köken, asıl, orijin
reh (i) m yol
reh berdan l/gh kök salmak, köklenmek, kökleşmek
1) kök salmak, kökleşmek 2) kök salmak (soy yönünden genişleyip yayılmak) * ew ji ajareke ku reh berdaye, dihat dal budak salmış bir soydan geliyordu
reh berdan erdê yere kök salmak (bir yere iyice yerleşmek)
reh berî erdê dan köklenmek (temeli bir biçimde yerleşmek)
reh girtin l/gh köklenmek
reh li xwe xistin l/bw köklenmek
reh û çik kökten, tamamıyla
reh û damar sinir ve damar
reh û damarên diran diş sinir ve damarları
reh û rîş 1) kök, damar 2) soy sop
reh û rîşa (yekî) ji dinyayê rabûn soyu kurumak
reh û rîşal berdan kök salmak, kökleşmek * têkoşîna azadiyê di nav Kurdan de reh û rîşal berdaye özgürlük mücadelesi Kürtler arasında kök salmış
reh û rîşal berî erdê dan kök salmak, köklenmek (bir yere iyice yerleşmek, temeli bir biçimde yerleşmek) * li gund reh û rîşal berî erdê daye nayê köye kök salmış gelmiyor
reh û rîşalên (...) ji dinyayê birandin kökünü kurutmak, köküne kibrit suyu dökmek
reh û rîşalên (...) ji dinyayê birîn kökü kazınmak
reha m kurtuluş
reha (i) rd mutlak
reha bihîstinê işitme siniri
reha bînahiyê ant görme siniri
reha bûn l/ngh kurtulmak
reha ducar mat/ kare kök
reha ducar hesap kirin mat kare kök almak
reha kirin l/gh kurtarmak
reha mirinê nd şah damarı
reha navîn bot/nd orta damar
reha porpare kılcal damar
reha xelekî nd halkalıdamar
reha zer bot/m Hint safranı
reha zirav nd koledok
rehab n rahib
rehabar rd kurtarılabilir
rehabilîtasyon bj/m rehabilitasyon
rehabûn m kurtulma
rehabûnî m kurtulma
rehabûyî rd kurtulmuş, vareste
rehabûyîn m kurtuluş
rehakar nd/nt kurtarıcı
rehaker nd/nt kurtarıcı
rehakerî m kurtarıcılık
rehakirî rd kurtarılmış olan
rehakirin m kurtarım, kurtarma, kurtarış
rehal m çeyiz
rehawet m rehavet
rehaxwaz nd/nt kurtuluşçu
rehaxwazî m kurtuluşçuluk
rehayî m mutlakiyet
rehber nd/nt1. rehber 2.m rehber
rehbera adreseyan adres kitabı (veya rehberi)
rehbera bajêr şehir rehberi
rehbera navnîşanan (an jî adreseyan) adres kitabı (veya rehberi)
rehbera telefonê telefon rehberi
rehberdan m kök salma, köklenme, kökleşme
rehberdayî rd kök salmış, kökleşmiş olan
rehberdayîn m kök salış, kökleniş, kökleşiş
rehbik m rahibe
rehbikî m rahibelik
rehçik m kökçük
rehdar rd 1. köklü 2. kökenli
rehdar kirin l/gh köklendirmek
rehdarkirin m köklendirme
reheknasî botanik.
rehêle m sağanak yağmur
rehên qûna xwe qetandin kıçını yırtmak (bağırıp çağırmak)
rehepeyv m etimoloji
rehêş bj/m siyatik
rehêşan bj/m siyatik
rehgirtî rd köklenmiş
rehgirtin m köklenme
rehî rd 1. köksel 2. kökensel 3. rz köksel
rehidîn incinmek.
rehik ant/m 1. sinir 2. damarcık (küçük damar) 3. biy lif
rehik dan l/gh liflenmek
liflenmek * petêxan rehik dane kavunlar liflenmiş 4. bot kıl (bitkilerde görülen, genelikle silindirimsi, içi boş ince uzantı) 5. bot ek kök, telcik 6. çil (köklerdeki kıl gibi uzantılar) 7. kökçük (bitkileri toprağa bağlayan ve onların topraktaki besi maddelerini emmesine yarayan klorofilsiz bölüm) 8. kök sap
rehikdan m liflenme
rehikî rd kılcal, kıl gibi
rehikîtî m kılcallık
rehilîn titremek.
rehim m rahim
rehîm (i) ant/m rahim, döl yatağı
rehîm (ii) rd rahîm, koruyan, acıyan
rehîn m rehin
rehîn dan rehin vermek
rehîne nd/nt rehine, tutak
rehînkirî rd tutulu (tutu olarak alınmış)
rehistin m kök salma, yeşerme
l/gh kök salmak, yeşermek
rehîv m doğum lekesi
rehjen (i) nd/nt yolcu, yol tepen
rehjen (ii) bj/m nabız
rehjenîn nabzını ölçmek/tutmak.
m nabız çarpması
rehjenîna (yekî) jimartin nabzını saymak
rehkar nd/nt ırkçı, rasist
rehkarî m ırkçılık, rasizm
rehle m rahle
rehm m 1. rahm, acıma, merhamet 2. bereket (yağmur) * rehm dibare bereket yağıyor
rehm ketin dilê (yekî) birinde acıma duygusu oluşmak
rehm kirin l/gh acımak, merhamet etmek
rehm lê kirin l/gh (birine) acımak, merhamet etmek
rehma xwedê lê be 1) Allah rahmet eylesin 2) süngüsü depreşmesin (ölülerden kötü bir anışla söz edilirken söylenir)
rehma xwedê li dê û bavê te be! 1) cedine rahmet!, anana babana rahmet 2) su gibi aziz ol!
rehma xwedê li miriyên we be û lê be jî ölülerinize ve ona da Allah rahmet eeylesin
rehma xwedê li miriyên we û yên haziran be ölülerine rahmet
rehma xwedê li te be! su gibi aziz ol!
rehman nd/rd rahman (merhamet eden, Tanrı)
rehmanî rd 1. rahmanî (Tanrısal, Şeytanî karşıtı) 2. rahmanî (tanrı yolunda olan) * jineke rehmanî ye rahmanî bir kadın
rehmdar rd rahman, acıyan, merhamet eden
rehmet m 1. rahmet (Allah birinin suçunu bağışlama) 2. rehmet (yağmur) * ava rehmetê rahmet suyu
rehmet kirin l/gh rahmetli (veya rahmetlik) olmak, merhum olmak (vefatetmek)
rehmet lê be geçmiş ola
rehmet li bavê te (be) babana rahmet, cedine rahmet!
rehmet li dê û bavê te be! cedine rahmet!
rehmetdar rd rahmetli
rehmetî rd 1. rahmetli, rahmetlik 2. nd/nt rahmetli, rahmetlik. Merhum, merhume (ölmüş bir kimsenin adı yerine kullanılır)
rehmetkirin m rahmetli (veya rahmetlik) olma, merhum olma (vefatetme)
rehmker rd rahman, acıyan, merhamet eden
rehmkirin m acıma, merhamet etme
rehne m rahne, gedik
rehnik rd aydınlık
rehnuma m yol gösterici
rehok rd kökçük
rehokî rd kökçül
rehoştin bnr rihoştin
rehqelan m soykırım
rehrehkî rd 1. damarlı * destê rehrehkî damarlı el 2. damar damar
rehşik m 1. kökçük 2. damar, damarcık
rehsinandî rd terkedilmiş olan
rehsinandin m terketme
l/gh terketmek * mêrê xwe rehsinand kocasını terketi
rehsinîn m terkedilme
l/ngh terkedilmek
reht rd yorgun, argın * destê reht li ser zikê têr e yorgun el tok karın üzerine kurulur
reht bûn l/ngh 1. yorulmak 2. kesilmek (bitkin düşmek) * dernekete serê kaş reht bû yokuşu çıkamadan kesildi
reht kirin l/gh yormak
rehtan kir, rihetan xwar yapan değil yapmayan yedi
rehtbûn m 1. yorulma 2. kesilme (bitkin düşme) 3. yorgunluk, argınlık
rehtbûn jê re tune bûn 1) üstüne kapanmak, aralıksız çalışmak 2) menzilci beygiri gibi koşmak
rehtbûnî m yorgunluk
rehtbûyî rd apışık (kuyruğunu apış arasına alarak yılgın yılgın giden hayvan)
rehtbûyîn m 1. yoruluş 2. kesiliş (bitkin düşme)
rehtî m yorgunluk
rehtker rd yorucu
rehtkirin m yorma
rehwan atın rahvan yürüyüşü.
bnr rewan
rehwanî bnr rewanî
rehzexm rd sağlam köklü
reil bnr rihil
reilandin bnr rihilandin
reilîn bnr rihilîn
reîs n reis, başkan
reîsê belediyê belediye başkanı
reîseşir n aşeret reisi
reîsî m reislik, başkanlık
reîstî m reislik, başkanlık
reiya m 1. reaya 2. mec adî, bayağı, şirret
rejî m 1. kömür 2. (tekel idaresi) 3.rd kömür (koyu, kara rengi belirtmek için kullanılır)
rejî (i) m reji (sinema, tiyatro, radyo ve televizyon oyunlarında oyunu yönetme)
rejî bûn l/ngh kömürleşmek
rejî kirin l/gh kömürleştirmek
rejî ye kömür gibi
rejîber n maden kömürü
rejîbûn m kömürleşme
rejîdank m kömürlük
rejîdar rd kömürlü
rejîfiroş nd/nt kömürcü (satan kimse)
rejîfiroşî m kömürcülük
rejîkirin m kömürleştirme
rejîm 1. rejim, yönetim 2. rejim (bir devletin yönetim biçimi) 3. rejim (perhiz, diyet) 4. rejim erd/m
rejîm kirin rejim yapmak
rejîma girtî kapalı rejim
rejîma parlementeriyê parlamenter rejim, açık rejim
rejîsor nd/ntrejisör, yönetmen
rejîsorê fîlman film yönetmeni
rejîsorî m rejisörlük, yönetmenlik
rejîvan nd/nt kömürcü
rejîvanî m kömürcülük
rejîya hestî kemik kömürü
rejû m kömür
rejûber m taş kömürü
rejwake m biçilmiş ve yerde peşpeşe olan tahıl demetleri
rek m doldurmada kullanılan küçük taş, çamur ya da çimento karışımı ara dolgu
rekandin (i) m indirmek (yüksekten veya yukarından aşağıya inmesini sağlama)
l/gh indirmek (yüksekten veya yukarından aşağıya inmesini sağlamak)
rekandin (ii) m kısmak
l/gh kısmak
rekat m rekât
rekeh m 1. kafes (aralıklı telden, metal veya ağaç çubuklardan yapılmış, genellikle taşınabilir koyacak) * rekeha çûkan kuş kafesi 2. kafes (vahşî hayvanlar için yapılmış taşınabilir bölme)
rekeha sing ant göğüs kafesi
rekehdar rd kafesli
rekehfiroş nd/nt kafesçi (satan kimse)
rekehfiroşî m kafesçilik
rekehkar nd/nt kafesçi (imal eden)
rekehkarî m kafesçilik
rekehokî rd kafesimsi (kafes biçiminde olan)
rekî m iki duvar arasındaki taş ve çamur harcı
rekih bnr rekeh
reklam m 1. reklâm (bir şeyi halka tanıtmak, beğendirmek ve böylelikle sürümünü sağlamak için denenen her türlü yol) 2. reklâm (bu amaç için kullanılan yazı, resim, film vb.)
reklam kirin l/gh reklâm etmek
reklâm etmek
reklamkar nd/nt reklâmcı
reklamkarî m reklâmcılık
reklamker nd/nt reklâmcı
reklamkerî m reklâmcılık
reklamkirin m reklâm etme
rekolte m rekolte
rekor m rekor
rekor bi pêş ve birin rekor kırmak
rekor şikandin l/gh rekor kırmak
rekorşikandin m rekor kırma
rekorşikên nd/nt rekortmen
rekorşikênî m rekortmenlik
rekortmen nd/nt rekortmen
rekortmenî m rekortmenlik
rektor rektör.
nd/nt rektör
rektorî m rektörlük
remakî rd 1. adî, sıradan 2. seviyesiz
remakî bûn l/ngh 1. adîleşmek 2. seviyesizleşmek
remakî kirin l/gh 1. adîleştirmek 2. seviyesizleştirme
remakîbûn m 1. adîleşme 2. seviyesizleşme
remakîbûyîn m 1. adîleşme 2. seviyesizleşme
remakîkirin m 1. adîleştirme 2. seviyesizleştirme
remakîtî m 1. adîlik 2. seviyesizlik
remandî rd devrik, yıkık
remandin m devirme, yıkma, yıkış
l/gh devirmek, yıkmak
remaq m damak
remax m tavan (ev tavanı)
rembeşk m küçük tencere
remekî rd adî, sıradan
remêl m güvercine benzeyen ve eti yenilen bir kuş
remendol m incir gibi meyveleri devşirmede kullanılan bir araç
remeq m ramak
remezan m ramazan * cejna remezanê ramazan bayramı
remezanî m ramazanlık
remezaniye nd ramazaniyelik
remî (i) m ateş alazı
remî (ii) m tarama (yaylım ateşi ile tarama)
remî (iii) m gösterme
remî dan l/gh göstermek
remî kirin (i) l/gh taramak (yaylım ateşi ile taramak)
remîdan m gösterme
remîk m incir gibi meyveleri devşirmede kullanılan bir araç
remîkirin m tarama, tarayış (yaylım ateşi ile tarama)
remîkirin (ii) m gösterme
l/gh göstermek
remîkirina gur yoğun yaylım ateş, baraj ateşi
remil m remil, kum falı (bazı işaretlerle gayıptan haber çıkarma) bi
remil (ii) m 1. tortu, çökelti 2. balçık
remil avêtin l/gh fal bakmak
remilan çûn (yekî) birini iğnelemek
remilandî rd tıkanık
remilandin m 1. tıkama 2. tıkama (yol, su, geçit vb. geçilmez duruma getirme)
l/gh 1. tıkamak 2. tıkamak (yol, su, geçit vb. geçilmez duruma getirmek)
remilavêtin m fal bakma
remilbaz nd/nt remilci, remmal
remilbazî nd/nt remilcilik
remildar remilci.
nd/ntremilci, mmal
remildarê ku li ser pîlan remil vedike kebzeci
remildarî m remilcilik
remilî rd tıkanık, tıkanmış olan
remilîn m tıkanma
l/ngh tıkanmak
remilvan bnr remildar
remk n sebep * sê remkên stranan hene
reml (i) bnr remil (I)
reml (ii) bnr remil (II)
remour m reomür
remtandî rd uzanık
remtandin m uzatma
l/gh uzatmak
remtele bnr rewtele
remteletî bnr rewtele
remûzat nd/nt komik kimse
remz (i) m rumuz, sembol
remz (ii) m taklit
remzî rd sembolik
remzkar nd/nt taklitçi
remzker nd/nt taklitçi
remzkerî m taklitçilik
rena nd -e gibi, -e benzer
renandin m rendeleme
l/gh rendelemek
renc acı, sıkıntı, zahmet, emek.
m 1. ağrı, sızı, acı 2. cefa, eziyet, üzgü 3. sıkıntı, güçlük, meşakkat, zahmet
renc dan l/gh 1. acı vermek, incitmek 2. sıkıntı vermek
acı vermek
renc kişandin 1) acı çekmek 2) zahmet çekmek, meşakat çekmek, zahmet görmek
rencandî rd 1. incinik (incinmiş) 2. gücenik
rencandîbûn m 1. incinik (incinmiş) 2. güceniklik
rencandin acı vermek zahmet vermek, rencide etmek.
m 1. incitme 2. incitme, üzme (kötü söz veya davranışla birini kırma)
l/gh 1. incitmek 2. incitmek, üzmek (kötü söz veya davranışla birini kırmak)
rencber nd/nt rençper (tarım işçisi)
rencberî m rençperlik
rencdan m 1. acı verme, incitme 2. sıkıntı verme
rencdar rd 1. incitici 2. meşakkatlı, zahmetli 3. acılı, zahmetkeş
rencdarî m 1. inciticilik 2. meşakkatlılık, zahmetlilik 3. zahmetkeşlik
rencîde rd 1. rencide 2. zahmet çeken
rencîde bûn l/ngh 1. incinmek 2. incinmek, üzülmek
rencide olmak
rencîde kirin l/gh 1. incitmek 2. incitmek, üzmek (kötü söz veya davranışla birini kırmak)
rencide etmek
rencîdebûn m 1. incinme 2. incinme, üzülme
rencîdekirin m 1. incitme 2. incitme, üzme (kötü söz veya davranışla birini kırma)
rencîdetî m 1. rencide olma 2. zahmet çekme
rencîn rencide olmak.
m incinme
l/ngh incinmek
rencîner rd incitici
renckar rd eziyetli, eziyet verici
renckêş nd/rd 1. çileli, çilekeş, zahmetkeş 2. ezgin (çok cefa görmüş kimse)
renckêşan m acı çekme, eziyet çekme
renckêşî m 1. çilecilik, çilekeşlik, zahmetkeşlik 2. ezginlik (cefa görme halı)
rencor bnr rencûr
rencûr rd 1. sızılı, ağrılı, sancılı 2. sıkıntılı, meşakkatlı, çileli, zahmet * karekî rencûr çileli bir iş 3. üzgülü 4. m eziyet külfet, zorluk
rencûr bûn l/ngh 1. incinmek, rencide olmak 2. zahmet görmek, eziyet görmek
rencûrbûn m 1. incinme, rencide olma 2. zahmet görme, eziyet görme
rencwer rd 1. rencide 2. zahmet çeken
rencwerî m 1. rencideti 2. zahmet çekme
rend rd rint
rendandin m rendeleme
l/gh rendelemek
rende m rende
rende kirin l/gh rendelemek
rendelemek
rendek m mahalle
rendekirin m rendeleme
rendeş m rende
rendeş kirin rendelemek.
rendetraş m rende
rendeya daran küstere
rendeya dirêj küstere
renêşan bj/m siyatik
reng renk.
n 1. renk 2. beniz (yüz rengi) 3. renk (nitelik) * rengê vî tiştî guherî bu işin rengi değişti 4. tarz, şekil * bi vî rengî nabe bu şekilde olmaz
reng (i) bot/m 1. kızıl kök, kızıl boya, kök boyası (Rubia tinctorum) 2. kîm kızıl kök, kızıl boya, kök boyası, alizarin (bu bitkiden elde edilen boya)
reng avêtin l/gh reng atmak, solmak, uçuklaşmak (rengini yitirmek, rengi uçmak)
1) renk atmak, solmak * li ber tavê perdeyan reng avêtiye güneşten dolayı perdelerin rengi attı 2) benzi atmak (veya uçmak), beti benzi atmak veya solmak, beti uçmak
reng dan l/gh 1. reng vermek 2. mec renklendirmek, renk vermek * reng da şeva me gecemizi renklendirdi
reng dan (tiştekî) renk vermek (veya katmak
reng dêran l/gh niteliğini belli etmek
reng e belki
reng e ku olabilir ki
reng girtin renk almak
reng hatin (yekî) (birine) renk gelmek
reng jê çûn l/bw rengini yitirmek, rengi uçmak, solmak
1) rengi atmak, rengi kaçmak rengi uçmak, solmak 2) rengi atmak, rengi kaçmak, rengi uçmak (korku, heyecarn vb. den dolayı) 3) benzi solmak, beniz geçmek
reng kirin l/gh renklemek (renklerle boyamak)
reng korî renk körlüğü.
reng lê çûn l/bw benzi solmak
reng lê neman l/bw 1. benzi solmak, rengi uçuklamak 2. solmak (rengini yitirmek, rengi uçmak)
1) rengi atmak, rengi kaçmak, rengi uçmak) (korku ve heyecandan dolayı) 2) benzi uçmak, sararıp solmak
reng lê neman bûn weka kilsê kireç gibi olmak
reng lê qelibîn l/bw benzi atmak (veya uçmak)
reng lê qusikîn l/bw kızarıp bozarmak
reng lê sor bûn l/bw kızarıp bozarmak
reng qelibîn l/ngh 1. benzi solmak 2. solmak (rengini yitirmek, rengi uçmak)
reng reng renk renk
reng û deng ses seda
reng û deng hatin (yekî) (biri) ses seda duymak
reng û rû 1) yüz göz (bir kimsenin fiziki görünüşü) 2) beti benzi
reng û rûçik yüz göz
reng û rûçik lê neman beti beniz kalmamak
reng û rûçik lê zer bûn beti benzi kireç kesilmek, beti benzi atmak veya solmak, beti uçmak
reng û rûyê (yekî) xweş bûn yanağından kan damlamak
reng û sîfet kalıp kıyafet
reng vedan l/gh renk vermek, renklendirmek
rengandin m 1. renklendirme 2. renkleme
l/gh 1. renklendirmek 2.renklemek (renklerle boyamak)
rengareng rd rengâreng, renkli menkli
rengavêtî solgun, soluk.
rd 1. solgun, soluk 2. solgun (kumaş, giysi vb. için)
rengavêtî bûn l/ngh solgunlaşmak, soluklaşmak
rengavêtîbûn m solgunlaşma, soluklaşma
rengavêtîbûnî m solgunluk, solukluk
rengavêtin m reng atma, solma, uçuklaşma (rengini yitirme, rengi uçma)
rengbir kîm/m renkgideren
rengdan m 1. reng verme 2. mec renklendirme, renk verme
rengdanek m renk kutusu
rengdar rd renkli
rengdar bûn l/ngh renklenmek
rengdar kirin l/gh renklendirmek
rengdarbûn m renklenme
rengdarbûyîn m renkleniş
rengdarî m renklilik
rengdarkirin m renklendirme
rengdayîn m 1. reng veriş 2. mec renklendiriş, renk veriş
rengdêr sıfat.
rz/m sıfat, ön ad
rengdêra çawahîn (çawanî an jî çilobûn) rz neteleme sıfatı
rengdêra çûbûyî (an jî çêkirî) rz türemiş sıfat
rengdêra diyarker (an jî diyarkirî) rz belirtme sıfatı
rengdêra hejmara beşdarî rz üleştirme sayı sıfatı
rengdêra hejmara hîmî rz asıl sayı sıfatı
rengdêra hejmara kesrî rz kesir sayı sıfatı
rengdêra hejmara rêzdarî rz sıra sayı sıfatı
rengdêra hejmarî rz sayı sıfatı
rengdêra hevedudanî rz bileşik sıfat
rengdêra îşarkî rz gösterme sıfatı
rengdêra jimarîn sayı sıfatı.
rengdêra jimarîn (an jî jimarde) rz sayı sıfatı
rengdêra jimarîn a rêzîn rz sıra sayı sıfatı
rengdêra kifşker rz belirtme sıfatı
rengdêra nebinavkirî (nebinav an jî nexuya) rz belgisiz sıfat
rengdêra nîşandanê işaret sıfatı.
rengdêra nîşandanê (an jî şanîdanê) rz işaret sıfatı
rengdêra parvekirinê rz üleştirme sıfatı
rengdêra pêkhatî rz türetilmiş sıfat
rengdêra pêşanî rz gösterme sıfatı
rengdêra pêşker (an jî pêşkarî) rz işaret sıfatı
rengdêra pêveber rz yüklem sıfatı
rengdêra pirsiyarkî soru sıfatı.
rengdêra pirsyarî (pirsê an jî pirsyarkî, pirsgerî) rz soru sıfatı
rengdêra rêzîn (an jî rêzda) rz sıra sıfatı
rengdêra şanîdanê rz işaret sıfatı
rengdêra wesfîn rz niteleme sıfatı
rengdêra xurtkirî rz pekiştirmeli sıfat * kincên têrpaqij tertemiz elbiseler
rengdêra xwedîtiyê (an jî xweyîtiyê) rz iyelik sıfatı
rengdêra xwemalîn rz iyelik sıfatı
rengdêra xwerû rz sade sıfat
rengdêra zêdedar rz artılgan sıfat
rengdêran m niteliğini belli etme
rengdêrên çawaniyê niteleme sıfatları
rengdêrên îşarkî işaret sıfatları
rengdêrên jimarîn sayı sıfatları
rengdêrên nebinavkirî belgisiz sıfatlar
rengdêrên pirsyarkî (an jî pirsyariyê) soru sıfatları
rengdêrên wesfîn niteleme sıfatları
rengdêrên xwedîtiyê iyelik sıfatları
rengdêrên xwemalîn iyelik sıfatları
rengdêrî rd sıfatımsı
rengdêrî kirin l/gh sıfatlaştırmak
rengdêrîkirî rd sıfatlaştırılmış
rengdêrîkirin m sıfatlaştırma
rengdêrîn rd sıfatımsı
rengê bo/m boya kökü
rengê (...) çilmisîn rengi solmak
rengê (...) xera bûn rengi bozulmak
rengê (...) zer bûn rengi sararmak, sapsarı kesilmek (veya olmak)
rengê (yekî) bûn wekî çiftexas (birinin yüzü) kâğıt gibi (olmak)
rengê (yekî) li hev ketin ağzı burun birbirine karışmak (yüzde aşırı öfke, üzüntü, yorgunluk gibi durumların izleri görünmek)
rengê (yekî) li hev qelibîn 1) (yüzü, rengi veya benzi) kül kesilmek 2) ağzı burun birbirine karışmak, nevri dönmek (yüzde aşırı öfke, üzüntü, yorgunluk gibi durumların izleri görünmek)
rengê (yekî) qelabtî bûn rengi solmuş olmak
rengê (yekî) qelibîn 1) (biri) fena olmak (hasta gibi olmak) 2) kızarıp bozarmak
rengê (yekî) qemitîn reng atmak, sararmak
rengê (yekî) qusikîn 1) reng atmak, rengi uçmak (korku ve heyecandan ötürü) 2) kızarıp bozarmak 3) (yüzü, rengi veya benzi) kül kesilmek
rengê (yekî) spî bûn kireç gibi olmak
rengê (yekî) vebûn açılmak, ferahlanmak (kendine gelmek, biraz iyileşmek) * piştî ku êşa nexweş xwe danî rengê wê vebû acısı dinince hasta biraz açıldı
rengê (yekî) vegerîn açılmak, ferahlamak, kendine gelmek
rengê (yekî) xweş bûn 1) sağlığı yerinde olmak 2) ekonomik durumundan dolayı iyi durumda olmak
rengê (yekî) zer kirin wekî şimayê (birinin yüzü) kâğıt gibi (olmak)
rengê avî nd 1. sulu boya 2. rd sulu boya (sulu boya ile yapılmış olan)
sulu boya
rengê bindeqê rd fındıkî
rengê çivîtê nd çivid mavisi
çivid mavisi
rengê di hev de (an jî lihevqelaptî) karışık renkli
rengê dû nd 1. duman rengi 2. rd duman rengi (bu renkten olan)
rengê germ nd sıcak renk
sıcak renk
rengê girtî koyu renk
rengê kirasê hespan at donu
rengê miriyan bi (yekî) ketin beti benzi sararmış olmak
rengê miriyan bi ser (yekî) de hatin ölü toprağı üstüne serpilmiş gibi olmak
rengê miriyan lê ketiye cenaze gibi
rengê porteqalan nd 1. portakal rengi 2.rd portakal rengi (bu renkten olan)
rengê pûrta hespan at donu
rengê qehweyî nd/rd kahve rengi
kahve rengi
rengê qeşmerokî deli alacası
rengê qirêjî 1) tahin rengi 2)rd tahin rengi (bu renkten olan)
rengê rengê nd kök kırmızısı
rengê sar nd soğuk renk
rengê sar soğuk renk, ölü renk
rengê sifir nd 1. bakır rengi 2. rd bakır rengi (bu renkten olan)
rengê ten nd 1. ten rengi 2. rd ten rengi (bu renkten olan)
rengê tevlihev karışık renkli
rengê titûnê nd 1. tütün rengi 2. rd tütün rengi (bu renkten olan)
rengê tûnc tunç rengi
rengê xwe winda kirin rengini kaybetmek, kirden rengini kaybetmek (kirden matlaşmak)
rengê xweliya agir kül rengi
rengê zengarê demir pası rengi
rengê zengê nd 1. pas rengi 2. rd pas rengi (bu renkten olan şey)
rengê zincarê bakır çalığı rengi
rengê zîv gümüş rengi
rengedeng n ses tonu
rengekor nd/nt reng körü
rengekorî m rengkörlüğü
rengên germ sıcak renkler
rengên sar (an jî reş) soğuk renkler
rengenîgarî m çok renklilik
rengezer nd sarı renk
rengezêr nd altın rengi
rengezêrî rd altınımsı renkli
rengguhêr rd renk değiştiren, renk değiştirme özelliği olan
rengguhêz rd renk değişikliğine uğrayan
rengî rd renkser
rengîn renkli.
rd 1. renkli 2. renkli (beyaz rengi dışında başka rengi veya renkleri olan) 3. sn renkli * fîlmê rengîn renkli film 4. renkli, boyalı * xaniyê rengîn û penceresor sarı boyalı kırmızı pencereli ev
rengîn bûn l/ngh renklenmek
rengîn kirin l/gh renklendirmek
rengînbûn m renklenme
rengînî m renklilik
rengînkirin m renklendirme
rengjêçûn l/bw rengini yitirme, rengi uçma, solma
rengkal rd yaşlıca (55 60 yaşlarında)
rengker rd renklendirici
rengkirî rd 1. renkli, renklendirilmiş 2. renkli, boyalı (renklerle boyanmış olan) * xaniyê rengkirî û penceresor sarı boyalı kırmızı pencereli ev
rengkirin m renkleme (renklerle boyama)
rengkor rd renk körü
rengkore rd renk körü
rengkoreyî m renk körlüğü, daltonizm
rengkorî m renk körlüğü
renglêçûn m benzi solma
renglêneman m 1. benzi solma, rengi uçuklama 2. solma (rengini yitirmek, rengi uçma)
rengnas nd/nt renk bilimci
rengnasî m renk bilimi
rengnasîtî m renk bilimcilik
rengnavêj rd solmaz
rengnebîn rd renk körü
rengnebînî m renk körlüğü, daltonizm
rengnedêr rd solmaz
rengnesax rd soluk benizli
rengo mengo rd alaca bulaca, alacalı bulacalı
rengorengo rd rengâreng, renk renk
rengpîşe belirteç.
rz/m belirteç, zarf
rengpîşeya awakî rz/nd durum belirteci
rengpîşeya cihkî rz/nd yer belirteci
yer belirteci
rengpîşeya çiqasî rz nicelik belirteci
rengpîşeya demkî rz/nd zaman belirteci
zaman belirteci
rengpîşeya gumanî rz/nd kuşku belirteci
rz kuşku belirteci
rengpîşeya pêşanî (an jî îşarkî) rz gösterme zarfı
rengpîşeya pirsyarkî rz/nd soru belirteci
soru belirteci
rengpîv m kolorimetre, renk ölçer
rengpîvanî m kolorimetri
rengpîvî m renk ölçme
rengqelibî rd 1. solgun 2. solgun (kumaş, giysi vb. için)
rengqelibî bûn l/ngh solgunlaşmak
rengqelibîbûn m solgunlaşma
rengqelibîn m 1. benzi solma 2. solma (rengini yitirmek, rengi uçma)
rengqelibîtî m solgunluk
rengrengî rd rengâreng
rengsefal rd alçak, değersiz
rengsemawî rd gök rengi
rengşîn rd mavi renkli
rengşînok rd mavi renkli
rengşînokî rd mavi renklice
rengsor rd ala renkli, kızıl renkli
rengsorîn rd ala renklice
rengtal rd buruk, tatlı acı karışımı bir tat
rengtarî rd koyu renk
rengtewifî rd benzi uçuk
rengtûj rd keskin renkli
rengûreng rengârenk.
rengvan nd/nt renkçi
rengvedan mrenk verme, renklendirme
rengxwaz rd kromofil
rengxwelî rd kül rengi
rengxweş rd güzel renkli
rengyaqût rd yakut renkli
rengzan nd/nt renk uzmanı
rengzanî m renk uzmanlığı
rengzehferanî rd safran renkli
rengzer rd 1. sarı renkli 2. sarı benizli, hasta
rengzerhimî rd solgun, saz benizli (kimse)
rengzerî rd sarı renklice
rengzêrîn rd altın renkli
rengzirêç bnr rengzirîç
rengzirîç nd 1. kurşunî 2. kurşunî (bu renkten olan)
rengzîvîn rd gümüş renkli
renî m 1. çığ 2. kar seli (kar suyunun oluşturduğu seli)
renik m 1. silgi 2. silgi (keçeden yapılma silgi)
renîn m rendelenme
l/ngh rendelenmek
renkdank m renklik, renk kutusu
rentele rd deli dolu
renû m çığ
renyûm kîm/m renyum (renyum elementinin kısaltması Re)
renza bnr ranza
reograf nd reograf
reorganîzasyon m reorganizasyon
reosta m reosta
rep rd 1. dik (yatık durmayan, sert) * guhê rep dik kulak 2. dikik 3. 3. tıkız, sıkı (çok sıkıştırılmaktan)
m rap
rep bûn l/ngh 1. dikelmek, dikleşmek, diklenmek 2. dikilmek (bazı üreme organlarının dokularına kan dolmasıyla sert ve dik duruma gelmesi) 3. kalkmak (erkek cinsel organı dikleşmek) 4. tıkızlaşmak 5. çığalanmak (atın kuyruğu dikilmek)
dikleşmek
rep kirin kaldırmak.
l/gh 1. dikleştirmek 2. kaldırmak (erkek; cinsel organını dikleştirmek)
dikleştirmek
rep rep rap rap
rep rep kirin rap rap etmek
repal bnr rût û repal
repandin vurmak, kabaca dövmek.
m 1. girişme, pataklama (dövmeye başlama) 2. girişme (yeme)
l/gh 1. girişmek, pataklamak (dövmeye başlamak) * min repande kurikê çocuğa giriştim 2. girişmek (yemek) * wisa repandiye nan ku... ekmeğe öyle girişmiş ki...
repandin (yekî) (birine) girişmek, pataklamak
repandin hev (birbirine) girişmek, kavgaya tutuşmak
repbûn m 1. dikelme, dikleşme, diklenme 2. dikilme (bazı üreme organlarının dokularına kan dolmasıyla sert ve dik duruma gelmesi) 3. kalkma (erkek cinsel organı dikleşme) 4. tıkızlaşma 5. çığalanma (atın kuyruğu dikilme)
repbûnî m 1. dikleşme, dikilme 2. ereksiyon
repbûyî rd 1. dikik (dikelmiş, dikleşmiş) 2. kalkık (erkek cinsel organı için) 3. tıkız, sıkı (çok sıkıştırılmaktan)
repbûyîn m 1. dikeliş, dikleşiş, dikleniş 2. dikiliş (bazı üreme organlarının dokularına kan dolmasıyla sert ve dik duruma gelmesi) 3. kalkma (erkek cinsel organı dikleşme) 4. tıkızlaşma 5. çığalanış (atın kuyruğu dikilme)
repbûyîtî m 1. dikiklik 2. kalkıklık 3. tıkızlık
reperep h tıpır tıpır
reperep kirin l/gh tapırdamak, tıpırdamak (yürürken tıpır tıpır ses çıkarmak)
reperepkirin m tapırdama, tıpırdama (yürürken tıpır tıpır ses çıkarma)
repertuar mzk/m repertuar
repetep h lângir lungur
repibandî rd sıkılaştırılmış
repibandin m sıkılaştırma
l/gh sıkılaştırmak
repik rd dikik
repik bûn l/gh diklenmek, dikleşmek
repik kirin l/gh dikleştirmek, dikleme
repikbûn m diklenme, dikleşme
repikkirî rd dikleştirilmiş
repikkirin m dikleştirme, dikleme
repîn şahlanmak.
l/ngh 1. girişilmek, pataklanmak (dövülmeye başlanmak) 2. girişilmek (yemek yenilmek)
m 1. tapırdama, tıpırdama (yürürken tıpır tıpır ses çıkarma) 2. patırdama
repin (i) bot/m bir bitki adı
repîn (i) nd bastırılıp düzeltilmiş alan
repin (ii) m haşat etme
repîn (iii) m 1. girişilme, pataklanma (dövülmeye başlanma) 2. girişilme (yemek yenilme)
repîn ketin (tiştekî) patırdamak
repin kirin l/gh haşat etmek
repînî m 1. tapırtı, tıpırtı 2. patırtı
repînî jê anîn patırdatmak
repînî jê çûn patırdamak
repînî kirin l/gh 1. tapırdamak, tıpırdatmak 2. patırdamak
repînîkirin m 1. tapırdama, tıpırdatma 2. patırdama
repinkirin m haşat etme
repisandî rd 1. tıkışık 2. tıkız, sıkı (iyice sıkıştırılmış, doldurulmuş) * ev balîf pir repisandî ye bu yastık pek tıkız olmuş 3. basılmış olan, sıkıştırılarak yerleştirilmiş olan 4. dolgun (dolarak biçimi yuvarlaklaşmış) * balîfa repisandî dolgun yastık 5. h tıka basa
repisandin m 1. tıkıştırma, tıka basa doldurma 2. tıkma (iterek, zorla sokma) 3. basma (sıkıştırarak yerleştirmek) 4. argo dövme, aşırı bir biçimde dövme
l/gh 1. tıkıştırmak, tıka basa doldurmak 2. tıkmak (iterek, zorla sokmak) 3. basmak (sıkıştırarak yerleştirmek) 4. argo dövmek, aşırı bir biçimde dövmek
repisandîtî m 1. tıkışıklık 2. tıkızlık
repisî rd 1. tıkışık 2. tıkız, sıkı (çok sıkıştırılmaktan) * ev balîf pir repisî ye bu yastık pek tıkız olmuş
repisîn m 1. tıkışma 2. tıkılma 3. tıkızlaşma
l/ngh 1. tıkışmak 2. tıkılmak 3. tıkızlaşmak
repisîtî m tıkızlık
repisok rd 1. tıkışık 2. tıkız, sıkı (iyice sıkıştırılmış, doldurulmuş)
repisokî rd 1. tıkışıkça 2. tıkızca, sıkıca
repîtî m diklik
repkirî rd 1. dikik (dikleştirilmiş) 2. kalkık (cinsel organ için)
repkirin m 1. dikleştirme 2. kaldırma (cinsel organ için)
replîk şn/m replik
reportor nd/nt raportör, sözcü
reportorî m t raportörlük, sözcülük
reprep rd tıkız
reprep (ii) h tıpır tıpır
reprep kirin l/gh tapırdamak, tıpırdamak (yürürken tıpır tıpır ses çıkarmak)
reprepê zilaman iri kıyım
reprepkirin m tapırdama, tıpırdama (yürürken tıpır tıpır ses çıkarma)
reprepok rd sıkı, daracık (giysi) * cilên reprepok sıkı giysiler
reprepokî rd sıkıca, daracıkça (giysi)
repsokî bnr repisokî
reptiye m raptiye, pünez
req 1.kalkık, ereksiyon. 2.su kaplumbağası.
zo/m su kaplumbağası
rd 1. katı, sert (yumuşak karşıtı) * nanê req sert ekmek 2. kuru, sert, katı * sabûna req sert sabun 3. takır takır * nanekî req û hişk takır takır bir ekmek 4. kaskatı 5. sert, sivri, keskin * zimanê wî req e dili sivri 6.takır takır (sert ve kuru biçimde)
m küt (bir nesneye vurulduğunda çıkan ses)
req (i) bnr teq û req
req (v) rd 1. seyrek (sık karşıtı) * teyrikê lê xistiye, pelê darê req bûne dolu vurumuş ağacın yaprakları seyrekleşmiş 2. sığ (göl, deniz, akarsu vb. için) * reqa avê suyun sığ yeri
req (vi) m taşlık arazi
req bûn katı olmak
req bûn (i) l/ngh 1. sertleşmek, katılaşmak 2. kurumak (nesneler için; yumuşaklığını yitirmek) 3. kaskatı kesilmek, kaskatı olmak 4. donmak (buz tutmak)
req bûn (ii) l/ngh sığlaşmak
req kirin l/gh 1. sertleştirmek, katılaştırmak, pekleştirmek 2. dondurmak
req req küt küt * got req req li derî da küt küt diye kapıyı vurdu
req û çûn anîden gitmek
reqabet m 1. rakabet 2. yarışma, rakabet
reqabet kirin rekabet yapmak
reqaço m 1. kramp 2. bir tür kasılma (bir tür kasılma sonucu oluşan hastalık)
reqakirî rd kolalı
reqalav m donanım (bilgisayar terimi olarak)
reqandî rd 1. sertleştirilmiş, katılaştırılmış 2. kolalı 3. sıkı dokunmuş olan
reqandin l/gh 1. takırdamak 2. tıklatmak * me reqande derî kapıyı tıklattık 3. şakırdamak 4. girişmek (yemeye başlamak) * bi kevçiyan reqande savar kaşıkla bulgura girişti 5. girişmek (dövmeye başlamak, vurmak, aşketmek) * wisa reqandiye nan ku... ekmeğe öyle girişmiş ki...
reqandin (i) m 1. sertleştirme, katılaştırma 2. kolalama, kolalayış 3. sık dokuma
l/gh 1. sertleştirmek, katılaştırmak 2. kolalamak 3. sık dokumak
reqandin (ii) m 1. takırdama 2. tıklatma 3. şakırdama 4. girişme (yemeye başlama) 5. girişme (dövmeye başlama, vurma, aşketme)
reqandin (tiştekî) yumulmak, girişmek, saldırmak * mîna gurê har reqandibûn xwarinê yemeğe aç kurtlar gibi yumulmuşlardı
reqandin hev 1) birbirine girişmek 2) atışmak
reqas (i) fîz/m pandül, sarkaç
reqas (ii) n rakkas (raksı meslek edinmiş erkek)
reqase m rakkase, dansöz
reqasetî m rakkaselik, dansözlük
reqasger m rekkase
reqasok n rekkas
reqatî m 1. sertlik, katılık 2. kuruluk
reqayî rd sertçe
reqbûn (i) m 1. sertleşme, katılaşma 2. kuruma (nesneler için; yumuşaklığını yitirme) 3. kaskatı kesilme, kaskatı olma 4. donma (buz tutma) * pileya reqbûnê donma derecesi
reqbûn (ii) m sığlaşma
reqbûyîn (i) m 1. sertleşiş, katılaşış 2. kuruyuş (nesneler için; yumuşaklığını yitirme) 3. kaskatı kesiliş, kaskatı oluş 4. donuş (buz tutma)
reqbûyîn (ii) m sığlaşış
reqço çelik çomak.
reqdîsk m harddisk (bilgisayar hardiski)
reqê beqê bû çawîşê erzeqê argo hakketmediği göreve gelmek
reqeçem m su kıyısındaki taşlık arazi
reqeço m çelik çomak
reqeçov m çelik çomak
reqedar rd kolalı
reqel bnr çeqel û reqel
reqele rd arık, sıska, cılız
reqele bûn l/ngh arıklamak, arıklaşmak
reqele kirin l/gh arıklatmak
reqelebûn m arıklama, arıklaşma
reqelekirin m arıklatma
reqeletî m arıklık
reqem m rakam
reqem (ii) n organ, uzuv
reqem lê danîn l/bw rakamlamak
rakamlamak
reqema pir mezin astronomik rakam
reqemên romen nd Romen rakamları
reqemeşk m kuru tulum
reqemî rd rakamlı * hejmareke sê reqemî üç rakamlı sayı
reqên bnr reqîn
reqên deryayê zo/nd deniz kamlumbağaları
reqereq h 1. takır takır 2. şakır şakır
reqesok m rakkase
reqezevî m sert kuru arazi, çorak
reqf m set
reqhêzan m tahtarevali
reqî (i) m rakı
reqî (ii) m sertlik, katılık
reqî (iii) m katı yeşil sabun
reqîb nd/nt 1. rakip 2. hasım, karşıt
reqîbî m rakiplik, rekabet
reqîbî kirin rekabet yapmak
reqif m set
reqifandin m set çekme
l/gh set çekmek
reqîn 1.şıkırtı tıkırtı. 2.şıkırdamak, tıkırdamak.
m 1. takırdama, tıkırdama 2. şakırtı * reqîna kevçiyan bû her tarafta kaşık şakırtıları 3. silâh sesi
reqîn jê anîn l/bw kütletmek
kütletmek
reqîn jê birin l/bw kütletmek
kütletmek
reqîn jê çûn l/bw kütlemek
kütlemek
reqîn ji serê (yekî) çûn kafasına dank etmek (veya demek)
reqînî m 1. takırtı 2. şakırtı
reqînî jê anîn l/bw 1. takırdatmak 2. şakırdatmak
takırdatmak
reqînî jê hatin takırdamak
reqîptî m 1. rakiplik 2. hasımlık, karşıtlık
reqisandin m 1. raksettirme 2. oynatma (herhangi bir canlıya istenilen hareketleri yaptırma)
l/gh 1. raksettirmek 2. oynatmak (herhangi bir canlıya istenilen hareketleri yaptırmak) * hirç reqisandin ayı oynatmak
reqişandin m su serpme
l/gh su serpmek
reqisîn m raksetme, kırınma
l/ngh raksetmek, kırınmak
reqisvan nd/nt rakseden
reqîtî (i) m 1. sertlik, katılık 2. kuruluk
reqîtî (ii) m sığlık
reqkirin m 1. sertleştirme, katılaştırma, pekleştirme 2. dondurma
reqoyî rd katıca, sertçe
reqreq bnr reqereq
reqs m rakıs
reqs kirin l/gh raksetmek
rakıs etmek, raksetmek
reqsandin bnr reqisandin
reqsgeh m dansing, disko
reqsker nd/nt rakkas, dansçı
reqskirin m raksetme
reqsok m 1. rakase 2. rd kıvrak
reqsvan nd/nt rakkase
reqsxane m disko
reqûn h dört nala
reş kara, siyah.
n 1. kara, siyah (en koyu renk) * çavên wê yên reş ên gir hene iri siyah gözleri var 2.rd kara, siyah (bu renkten olan) 3. nd kara, esmer 4. siyah (baskıda) * tîpa reş siyah harf 5. mec kara (kötü, uğursuz) * bextê min ê reş kara bahtım * rojên reş kara günler 6. hayal, hayalet (belil belirsiz görülen şey, gölge) * reşek bi pêş çavê min ket bir hayalet gördüm sanki 7. karartı, siluet (ne olduğu anlaşılmayan karartı) * min di heyveronê de reşê wî dît ay ışığında onun karartısını gördüm * ez dibêjim qey reşê jinikekê ji min re xuya dibe bir kadının siluetini görür gibiyim 8. karı erimiş kara parçası
reş (ii) nd 1. korkuluk (bir işe yaramayan, beceriksiz kimse) 2. gulyabanî
reş (iii) rd 1. kutsal * mishefa reş kutsal kitap * çarşema reş kutsal çarşamba 2. büyük
reş bûn l/ngh 1. kararmak, karalanmak, siyahlanmak, siyahlaşmak 2. karalanmak (çizilmek) 3. morarmak, morlaşmak (darp, hastalık vb. gibi durumlar sonucu vücut morarmak) 4. kararmak (kederlenmek) * dilê me reş bû içimiz karardı 5. mec görünmek, karartısı görünmek
reş bûn wekî qitran arap gibi olmak
reş dakirin l/gh karalara bürünmek
karalara bürünmek
reş dîtin l/gh kötümsemek
reş girê dan l/bw karalar bağlamak (veya giymek), karalara bürünmek, siyahlara bürünmek, yasa bürünmek, yaslanmak, yas tutmak
karalar bağlamak (veya giymek), başına karalar bağlamak
res ketin l/ngh olgunlaşmak
reş kirin (i) l/gh tobrağı belemek
reş kirin (ii) l/gh 1. karartmak, siyahlaştırmak, siyahlatmak 2. karalamak (kalemle çizmek) * dîwar reş kirine duvarı karalamışlar 3. karalamak (bir yazının üzerini çizerek onu geçersiz kılmak) 4. karalamak (taslak olarak yazmak veya çizmek) 5. karartmak (kötü bir duruma getirmek) * dilê me reş kir içimizi kararttı 6. yakmak (karatmak) * li ber tavê canê xwe reş kiriye güneşte vücudunu yaktı 7. morartmak (darp, hastalık vb. gibi nedenlerden ötürü) 8. söndürmek * lembayê reş bike lambayı söndür 9. gölgelemek (resim sanatında)
reş qelîn m kararma
l/ngh kararmak
reş û heş oğursuz * ew şev reş û heş be o geceye lanet olsun
reş û mor morarma
reş û mor bûn morarmak, gövermek
reş û şîn morarma
reş û şîn bûn morarmak, bertilmek (darp, hastalık vb. gibi durumlar sonucu vücut morarmak)
reş û şîn kirin morartmak
reş û spî siyah beyaz siyah beyaz film
reş û tarî kapkaranlık
reş û tarî bûn bulanmak (parlaklığını ve açıklığını yitirmek)
reşa xwe girê dan siyahlara bürünmek, yas tutmak
reşad bot/m bir bitki
reşadî m reşadiye (Osmanlı döneminde altın sikke)
reşahî bnr reşayî
reşal bot/m dere otu
resam nd/nt ressam
resamî m ressamlık
reşandî rd serpme (duvar)
resandin m olgunlaştırma, yetiştirme, olgunlaştırıp yenecek hale gelmesini sağlama
l/gh olgunlaştırmak, yetiştirmek, olgunlaştırıp yenecek hale gelmesini sağlamak
reşandin m1. serpme, saçma, saçış 2. serpme (azar azar, ince ince yağma) 3. püskürtme (hızla ve savurtarak çıkartma) 4. sıkma (basınçlı bir araçla fışkırtma) 5. sızdırma 6. mec yağdırma (bir şeyi çok sayıda ve aralıksız atma, indirme, savurma, söyleme) 7. mec atıp tutma (abartılı konuşma)
l/gh 1. serpmek, saçmak 2. serpmek (azar azar, ince ince yağmak) * baran direşîne yağmur serpiyor 3. püskürtmek (hızla ve savurtarak çıkartmak) 4. sıkmak (basınçlı bir araçla fışkırtmak) * av reşande agir suyu ateşe sıktı 5. sızdırmak * cêr av direşîne testi su sızdırıyor 6. mec yağdırmak (bir şeyi çok sayıda ve aralıksız atmak, indirmek, savurmak, söylemek) * çêr lê reşandin ona küfürler yağdırdılar 7. mec atıp tutmak (abartılı konuşmak)
reşandin (yekî) 1) verip veriştirmek ateş yağdırmak (çevresindekilere ağır sözler söylemek) 2) kurşun atmak, düşmanlık etmek
reşanewe bj/m taun
reşaş m bir tür otomatik silâh
reşaşe m makineli tüfek
reşatî m 1. karalık, siyahlık 2. karartı
reşav bj/m kıran, ölet
reşava girêyî nd veba, kırlağan
reşayî m 1. karalık, siyahlık 2. jeo kara, toprak (yer yüzünün denizle örtülü olmayan yüzü) * derkete reşayiyê toprağa ayak bastı 3. karartı, siluet 4. morluk, morartı (darp, hastalık vb. nedenlerden ötürü oluşan morluk)
reşbelek (i) m 1. mektup 2. karalama, yazı 3. rd alaca, siyah beyaz karışımı
reşbelek (ii) m kadınlı erkekli halay
reşbend m kuş tuzağı
reşberî m alaca, kar lekesi
reşbîn rd karamsar, kötümser
reşbîn bûn l/ngh karamsarlaşmak, kötümserleşmek
reşbîn kirin l/gh karamsarlaştırmak
l/gh karamsarlaştırılmak
reşbînane h karamsarca, kötümserce
reşbînbûn m karamsarlaşma, kötümserleşme
reşbînbûyîn m karamsarlaşiş, kötümserleşiş
reşbînî m karamsarlık, kötümserlık
reşbînî bûn l/ngh karamsarlaşmak, kötümserleşmek
reşbînî kirin l/gh karamsarlaştırmak, kötümserleştirmek
karamsarlık yapmak
reşbînî pê re çêbûn (birinde) karamsarlık oluşmak
reşbînîbûn m karamsarlaşma, kötümserleşme
reşbînîkirin m karamsarlaştırma, kötümserleştirme
reşbînkirin m karamsarlaştırma
reşboz nd 1. kır 2. kır (bu renkte olan)
reşbûn m 1. kararma, karalanma, siyahlanma, siyahlaşma 2. karalanma (çizilme) 3. morarma, morlaşma (darp, hastalık vb. gibi durumlar sonucu vücut morarma) 4. kararma (kederlenme) 5. mec görünme, karartısı görünme
reşbûnî m karalık, siyahlık
reşbûyî rd kararmış, siyahlaşmış
reşbûyîn m 1. kararış, karalanış, siyahlanış, siyahlaşış 2. karalanış (çizilme) 3. morarış, morlaşma (darp, hastalık vb. gibi durumlar sonucu vücut morarma) 4. kararış (kederlenme) 5. mec görünüş, karartısı görünme
reşçav rd karagözlü (göz rengi kara olan)
reşçêlek zo/m kuzgun
reşçole rd siyahımsı, siyahtırak
reşdakirî rd karalara bürünmüş
reşdakirin m karalara bürünme
reşdar (i) rd karalı
reşdar (ii) bot/m kara ağaç (Ulmus)
reşdîtin m kötümseme
reşdîtinî m kötümseme
reşe (i) rd siyahımsı, siyahımtırak
reşe (ii) n 1. karartı, ağartı, silvet, siluet * li bexçe reşeyek heye, lê min tê dernexist bê kî ye bahçede bir karartı var kim olduğunu çözemedim 2. korkuluk, bostan korkuluğu (tarlalarda, bağ, bahçe veya bostanlarda kuşların zarar vermesini önlemek için konulan insana benzeyen kukla) 3. korkuluk (bir işe yaramayan, beceriksiz kimse) 4. hayal, hayalet (belil belirsiz görülen şey, gölge) * reşeyek bi pêş çavê min ket bir hayalet gördüm sanki 5. gerçek olmayan şey, aslı astarı olmayan şey
reşê (yekî) de kendine ... süsü vermek
reşê (yekî) li vir xuya nebû burada görünmedi, bu semte uğramadı
reşê bajarî nd bir üzüm türü
reşê cancankî çitlembik gibi (ufak tefek, esmer ve sevimli)
reşê çê bot/nd bir tür üzüm
reşê cûnikî donuk siyah di
reşe dan l/gh kara propaganda etmek
reşê girtî nd koyu siyah
koyu siyah
reşe gotin l/gh kara propaganda etmek
reşê kerkûş bot/nd bir üzüm türü
reşê keskûnî nd 1. ördek başı 2. rd ördek başı (bu renkten olan)
1) ördek başı 2)rd ördek başı (bu renkten olan)
reşê qemerî kara yağız
reşê qetran nd kuzgunî
kuzgunî
reşê qîr nd kuzgunî siyah, koyu parlak siyah
kuzgunî siyah, koyu parlak siyah
reşê şevê nd gulyabanî
reşê sor donuk siyah
reşê tarî nd kuzgunî
reşê zirhimokî kara sarı
reşeba 1.romatizma. 2.güneydoğu rüzgarı.
m karayel
reşebêj nd/nt kara propagandacı
reşebêjî m kara propaganda
reşebîn nd/nt karamsar, kötümser
reşebînî m karamsarlık, kötümserlik
resed (i) m alışkı, huy, alışkanlık * vî karî ji xwe re bike resed bu işi kendine alışkanlık edin
resed (ii) m rasat, gözlem
resed kirin l/gh alışkı yapmak, huy edinmek
reşedan m kara propaganda etme
reşedar ormanın kışın yapraksız hali, dişbudak.
resedkirin m alışkı yapma, huy edinme
resednişîn nd rasathanede oturan
resedxane ast/m rasathane, gözlem evi
reşegah argo/m kadın avret yeri
reşegiraneta bj/m tifüs
resek nd yünlü ve kıllı hayvanlar
reşek (i) m görüntü, hayalet
reşek (ii) m taslak, eskiz
reşek (iii) m tayf
reşekon n karaçadır
reşekone bnr reşekon
reşekor nd/nt gece körü
reşekorî m gece körlüğü
reşekuj nd/nt terorist
reşekujî m 1. terör 2. suikast
reşel zo/m çekirge kuşu (Sturnus vulgaris)
reşêle sığırcık kuşu.
zo/m sığırcık (Sturnus vulgaris)
reşele m taslak
reşêlek bnr reşêle
reşemar zo/n kara yılan (Coluber)
reşemî Şubat ayı.
m şubat (yılın ikinci ayı)
resen rd 1. özgün, orijinal, asıl 2. özgün (bir buluş sonucu olan, nitelikleri bakımında benzerlerinden ayrı ve üstün olan) 3. nd/rd özgün (çeviri olmayan, asıl olan) 4. soylu, asil 5. asil (yüksek duygu ile yapılan) 6. kökenli (belli bir kaynağa dayanan)7. köklü * malbateke resen köklü bir aile 8. sade, duru (dil için)
resenatî m 1. özgünlük, orijinallik, orjinalite 2. soyluluk, asalet, asillik 3. köklülük
resene rd hirpanî, kaba saba
resenî m 1. özgünlük 2. soyluluk, asillik, asalet 3. duruluk (dil ve üslûp için)
resenî bûn l/ngh özgünleşmek
resenî kirin l/gh özgünleştirmek
resenîbûn m özgünleşme
resenîkirin m özgünleştirme
reşenivîs karalama, müsvedde
resenkî h özgünce
resenperest nd/nt sadeci, sadelik taraftarı
resenperestî nd/nt sadecilik
resepsiyon m resepsiyon
reseptor fiz/m reseptör, almaç, ahize
reşeqîr rd zift karası, çok koyu
reşeroj m kara gün
reşerojî m musibet
reşêş m çisenti
resesîf biy/rd resesif, çekinik
reşêşk m az miktarda yağan ve kısa süren yağmur
reşetarî rd 1. zifirî 2. zifirî karanlık, koyu karanlık
reşeve rd siyahımsı, siyahtırak
reşexelk nd sıradan halk
reşexewn m kabus, karabasan
reşferş n kara yası taş
reşgirêdan m karalar bağlama (veya giyme), karalara bürünme, siyahlara bürünme, yasa bürünme, yaslanma, yas tutma
reşgirêdayî rd karalar bağlanmış (veya giymiş kimse), yaslı, matemli
reşgirêdayîn m karalar bağlama (veya giyme), karalara bürünme, siyahlara bürünme, yasa börünme, yaslanma, yas tutma
reşgon nd siyah renk
reşgul m siyah gül
reşgûn nd siyah renk
reşh m siyah damla, mürekkeb damlası
reşhe m siyah damla
reşî karartı.
reşî (i) m 1. karalık, siyahlık 2. karartı
reşî (ii) m kara * bi reşiyê ketin karaya çıkmak 2. karı erimiş kara parçası
reşî (iii) m koçların arkalarına bağlanan süs
resîd m silinme
reşîd rd reşit, ergin
resîd bûn l/ngh silinmek
reşîd bûn l/ngh reşit olmak, erginleşmek
resîd kirin l/gh silmek (kazıyarak veya sürterek yok etmek)
residandin m olgunlaştırma
l/gh olgunlaştırmak
resîdbûn m silinme
reşîdbûn m reşit olma, erginleşme
reşîdbûyîn m reşit oluş, erginleşme
residîn m erişme, olgunlaşma
l/ngh erişmek, olgunlaşmak
resîdkirin m silme (kazıyarak veya sürterek yok etme)
resîf (i) jeo/m resif (su yüzeyindeki sıra kayalar)
resîf (ii) m döşeme
resîf kirin l/gh döşemek
resîfkirin m döşeme
reşik siyah olan.
m 1. kara * çavê reşik kara gözler 2. karalık (siyaha yakın leke) 3. nd kara, esmer (kimse) 4. siyahî, zenci 5. Arap 6. yas süresince karalara bürünme 7. karanlık
reşik (i) bnr mêrê şevê
reşik (ii) zo/m çekirge kuşu (Sturnus vulgaris)
reşik (iii) m 1. keçi kılından yapılmış bir tür ayakkabı 2. ayakkabı ipi (ayakkabı yüzü ipi)
reşik (iv) bot/m 1. çörek otu (Nigella damascena) 2. siyah kimyon 3. bir tür siyah üzüm
reşik (vi) m göz karası, irisi
reşik (vii) m dalak
reşik (viii) m yabani ceviz yaprağında elde edilen siyah kök boya
reşika çav ant/nd iris, göz karası
reşika çavan and/nd iris
reşika muxribê alaca karanlık (akşamınki için)
reşikan nd esmerler
reşikê şevê nd gülyabanî
reşikî rd 1. karaca, siyahça, siyahımsı 2. esmerce
reşikî bûn l/ngh siyahlaşmak
reşikîbûn m siyahlaşma
reşikîbûyîn msiyahlaşış
reşîle zo/m sığırcık kuşu
resilqet erd/m burun (karanın türlü biçinde uzanan kısmı)
resimandî rd resimlenmiş olan
resimandin m resimleme
l/gh resimlemek
resîn m erişme, olgunlaşma
l/ngh erişmek, olgunlaşmak
reşînî rd siyahımsı, siyahtırak
reşîş m sağnak yağmur
reşişandin bnr raşişandin
reşît bnr reşîd
resît m karalanma (çizilme)
resît bûn l/ngh karalanmak (çizilmek)
karalanmak
resît kirin l/gh 1. karalamak (kalemle çizmek) 2. karalamak (bir yazının üzerini çizerek onu geçersiz kılmak)
resîtal m resital (tek bir sanatçının tek bir enstrümanla verdiği konser)
resîtbûn m karalanma
resîtkirî rd karalı (çizilmiş)
resîtkirin m 1. karalama, karalayış 2. karalama (bir yazının üzerini çizerek onu geçersiz kılma)
reşk m kıskanma
reşkandin kıskandırmak.
reşke kimyon.
bot/m 1. kimyon (Cuminum cyminum) 2. kimyon (bu bitkinin tohumundan elde edilen ve baharat olarak kullanılan toz)
reşkew m kırçıl koyun
reşkezî m kara örük
reşkî bnr reşikî
reşkîn kıskanç, kıskanmak.
reşkirî rd 1. karartılmış, siyahlaştırılmış 2. karalı (çizilmiş)
reşkirin (i) m tobrağı beleme
reşkirin (ii) m 1. karartma, siyahlaştırma, siyahlatma 2. karalama, karalayış (kalemle çizme) 3. karalama (bir yazının üzerini çizerek onu geçersiz kılma) 4. karalama (taslak olarak yazma veya çizme) 5. karartma (kötü bir duruma getirme) 6. yakma (karatma) 7. morartma (darp, hastalık vb. gibi nedenlerden ötürü) 8. söndürme 9. gölgeleme (resim sanatında)
reşkole rd 1. sıyahımsı 2. zo bir kuş
reşkon n kara çadır
resm n 1. resim 2. resim (resim sanatı) 3. işaret
resm (i) m merasim, tören * resmên xwe yên olî bi serbestî dikin dinî törenlerini özgürce yapıyorlar
resm çêkirin 1) resim yapmak 2) resmetmek, çizmek
resm kirin l/gh resmetmek, çizmek
resm kişandin resim çekmek (veya çıkarmak)
reşmal m kara çadır, otak
reşmalvan n otakçı
resmandin m resmetme
l/gh resmetmek
reşmar zo/n kara yılan (Coluber)
resmdank m resimlik
resmdar rd resimli
reşme m reşme (hayvanın başlığı, yuları ve gemi)
resmê (...) çêkirin resmini yapmak
resmê (yekî) derketin resmi çıkmak
resmê (yekî) hatin xêzkirin resmi çizilmek
resmê ji caman cam resim
reşmeh nd kış ayları
resmen h resmen, kanunî olarak
resmî rd 1. resmî (devlete ait, devletle ilgili, devletin olan) 2. resmî (devletin öngördüğü yöntemlere uyun olarak yapılan) 3. resmî, teklifli (içten, samimî olmayan) (tiştek)
resmî kirin l/gh resmîleştirmek
işi resmiyete dökmek
resmîkirin m resmîleştirme
resmîn m resmedilme
l/ngh resmedilmek
resmîtî m resmîlik
resmiyet m resmiyet, resmîlik
resmkirî rd resimli, resmedilmiş olan
resmkirin m resmetme, çizme
resmokî rd resimsi
reşname m karalama yazısı
reşnivîs müsvedde.
m 1. karalama (el alıştırmak için tekrarlanarak yazılan yazı) 2. taslak
reşokî rd 1. siyahımsı, siyahtırak 2. adî, sıradan
reşole rd siyahımsı, siyahtırak
reşpatî m morartı (darp, hastalık vb. gibi nedenler sonucu oluşan morluk)
reşpatî bûn l/ngh morarmak (darp, hastalık vb. gibi durumlar sonucu vücut morarmak)
reşpatî kirin l/gh morartmak
reşpatîbûn m morarma (darp, hastalık vb. gibi durumlar sonucu vücutta oluşan morarma)
reşpatîbûyîn m morarış (darp, hastalık vb. gibi durumlar sonucu vücutta oluşan morarma)
reşpatîkirin m morartma (darp, hastalık vb. gibi nedenlerden ötürü)
reşpel n müsvede, karalanmış kâğıt
reşpêst nd/nt zenci, siyahî
reşpoş nd/nt karalar giymiş, siyah giyimli
reşpost nd/nt zenci, siyahî
reşqatil nd/mec katil (yar için)
reşreşik (i) bot/m mürdüm erik
reşreşik (ii) bot/m çörek otu
reşreşk (i) bot/m mürdüm erik
reşreşk (ii) bot/m çörek otu (Nigella damascena)
reşreşk (iii) m püskürük
rest m rest
rest kişandin rest çekmek (poker oyununda)
reştarî m kapkaranlık, zifiri karanlık
reste m muhtaç olma
resteban rd muhtaç
restem jeo/nd çakmak taşı
reştik m karakeçi
restîş m ihtiyaç
restoran m restoran
restorasyon m restorasyon
restore m restore
restore kirin l/gh restore etmek
restore etmek
restorekirin m onarma
reştoz m kara toz
resûl n resul, kitaplı peygamber
resûltî m resulluk
resûlulallah n resululallah
reşûpêş n korkuluk (tarlalarda, bağ, bahçe veya bostanlarda kuşların zarar vermesini önlemek için konulan insana benzeyen kukla)
reşûpêş kirin l/gh ürkütmek
reşûpêşkirin m ürkütme
reşûşînbûn m morarma
l/ngh morarmak
reşûşînî m morartı
reşûşînkirin m morartma
l/gh morartmak
reşûtankî rd kara kuru
reşyanave bj/m kolera
retandin birini, bir belayı vb. atlatmak.
retîna ant/m retina, ağ tabakası
retorîk m retorik (söz sanatlarını inceleyen bilgi dalı)
rev m 1. kaçma, kaçış 2. kaçırma
rev lê ketin l/bw bozguna uğramak, hezimete uğramak
bozguna uğramak, hezimete uğramak
rev lê xistin bozguna uğratmak, püskürtmek
rev pê ketin l/bw bozguna uğramak
bozguna uğramak
rev pê xistin l/bw 1. bozguna uğratmak 2. püskürtmek * rev bi eskeran xistin askerleri püskürtüler
bozguna uğratmak, püskürtmek
reva pisîkê heta ber devê kadînê ye tilkinin dönüp dolaşıp geleceği yer kürkçü dükkanıdır
revakiye fel/m revakiye
revaluasyon m revalüasyon
revandek nd/nt kaçakçı
revandekî m kaçakçılık
revandî rd 1. kaçırılmış 2. kaçırılan kız 3. rehine
revandin l/gh 1. kaçırmak * xewa min revand uykumu kaçırdı 2. kaçırmak (zor kullanarak yanında götürmek) * keç revand kız kaçırdı 3. kaçırmak (çalmak, aşırmak, gizlice götürmek) * eşya ji gumrikê revandin eşyayı gümrükten kaçırdılar 4. kaçırmak (yasal olmayan yoldan mal çıkarmak) * mal direvînin derveyî welat yurt dışına mal kaçırıyorlar 5. kaçırmak (delirmek)
m 1. kaçırma, kaçırış 2. kaçırma (zor kullanarak yanında götürme) 3. kaçırma (çalma, aşırma, gizlice götürme) 4. kaçırma (yasal olmayan yoldan mal çıkarma) 5. kaçırma (delirme)
revandina jinê adetê dinê kız kaçırmak bir adettir
revandîtî m kaçakçılık
revaştî rd kemirik, kemirilmiş
revaştin m kemirme
l/gh kemirmek
revayî rd kaçmış olan * jina revayî kaçmış kadın
revd m 1. grup, guruh 2. kurt sürüsü
revde güruh, köpek sürüsü.
kurt sürüsü
m 1. derinti, güruh (değersiz, aşağı görülen topluluk) 2. sürü (yırtıcı, vahşî hayvan sürüsü) 3. kurt sürüsü
revek bnr revok
revend nd/nt göçer
revendî rd göçer
reverans m reverans
reverans kirin reverans etmek
reverev 1. kaçaraktan 2. alelâcele, çok acele ederek
revereva (yekî) bûn kaçışmak
reverevî h 1. kaçaraktan 2. alelâcele, çok acele ederek
revête m 1. bakım 2. besleme, büyütme
revête kirin l/gh 1. bakım yapmak 2. beslemek * wî pezê xwe baş revête kiriye davarlarını iyi beslemiş
revêtekirî rd 1. bakımlı 2. besili, iyi beslenmiş olan
revêtekirin m 1. bakım yapma 2. besleme
revêtin tahtayı yontup işlemek, tahta işlemeciliği yapmak.
revêze m irsî bir hastalık
revî (i) rd kaçmış olan
revî (ii) m hafif ateş alevi
revî (iii) m 1. at sürüsü 2. at, eşek, katır sürüsü
revîn m 1. kaçma, kaçış (kimseye bildirmeden bulunduğu yerden ayrılma) 2. kaçma (hızla koşup bir yere saklanma) 3. kaçma (kendini göstermeme, rastlatmamaya çalışma) 4. kaçma (kaçınma) 5. kaçma (ipliği kopma) 6. kaçma, sıvışma, tüyme (görünmeden gitme, sıvışma) 7. kaçma (hızlı koşma) 8. kaçma (kız, kadın için, evlenmek için evinden ayrılma, birene varma)
l/ngh 1. kaçmak (kimseye bildirmeden bulunduğu yerden ayrılmak) * keça wan ji malê reviye kızları evden kaçmış 2. kaçmak (hızla koşup bir yere saklanmak) * gava ku pisîkê em dîtin hema reviya çû kete hundirû kedi bizi görünce hemen içeriye kaçtı 3. kaçmak (kendini göstermemek, rastlatmamaya çalışmak) * tim ji bavê xwe direviya babasından sürekli kaçıyordu 4. kaçmak (kaçınmak) * ez ji kar narevim ben işten kaçmam 5. kaçmak (ipliği kopmak) * goreya min reviya çorabım kaçtı 6. kaçmak, sıvışmak, tüymek (görünmeden gitmek, sıvışmak) * hevalê we li vir bû, bi ku de reviya? arkadaşınız burdaydı, nereye kaçtı? 7. kaçmak (hızlı koşmak) 8. kaçmak (kız, kadın için, evlenmek için evinden ayrılmak, birene varmak) * keçik reviyaye bi pey yekî ketiye kız herifin birine kaçmış
revînok rnd/nt kaçırıcı
revînokî m kaçırıcılık
revîr m revir
revîrevî 1. kaçaraktan 2. koşar adım 3. alelâcele, çok acele ederek
revîrevî (ji cihekî) çûn tası tarağı toplamak
revîrevî hatin kaçaraktan gelmek
reviyayî rd kaçmış olan
revîze rd revize
revîze kirin l/gh revize etmek
revîzekirin m revize etme
revîzyon m revizyon
revîzyonîst nd/nt revizyoncu, revizyonist
revîzyonîzm nd/nt revizyonculuk, revizyonizm
revlêketî rd bozguna uğramış, hezimete uğramış olan
revlêketin m bozguna uğrama, hezimete uğrama
revo at veya katır sürüsü.
m 1. at sürüsü, öğrek 2. yılkı (at, eşek gibi tek tırnaklı hayvan sürüsü) 3. sürü (tek tırnaklı, yük hayvanı sürüsü)
revoguro h kurtvari kaçma
revok nd/nt1. kaçak, firar 2. kaçkın, tabansız 3.n aynı kızı tekrar kaçıran erkek 4.rd kaçar, kaçma ve koşmaya elverişli
revok (i) rd seyrek (ekin ot gibi şeylerin seyrekliği)
revoke nd/nt 1. kaçak, firar 2. kaçkın, tabansız 3. kaçınık
revokê dibistanê okul kaçağı, mektep kaçağı
revoketî m 1. kaçaklık, firarlık 2. kaçkınlık, tabansızlık 3. kaçınıklık
revokî m 1. kaçkınlık, tabansızlık 2. kaçamak (hoş görülmeyen bir şeyi ara sıra yapma) * ji erka xwe revokiyan dike û diçe nêçîrê görevinden kaçamak yapıp ava gidiyor 3. kaçamak (bir şeyden kaçınma yolu)
revokî kirin l/gh kaçamak yapmak
revokîkirin m kaçamak yapma
revoktî m 1. kaçaklık 2. kaçkınlık 3. kaçınıklık
revolver m revolver
revonek nd/nt kaçkın
revonekî m kaçkın
revovan n yılkıcı
revovanî m yılkıcılık
revpêketin m bozguna uğrama
revpêxistin m 1. bozguna uğratma 2. püskürtme
revrev m 1. kaçışma 2. h kaçaraktan
revrevî n koşakoşa
revrevik serap.
revrevok rd kaçkın
revrevokî m kaçkınlık
revû m revü
revye m büyük su tulumu
rewa rd 1. meşru 2. reva
m belleme, öğrenme
m 1. nem, gönen, höl (hafif ıslaklık) 2. nem, höl, yaşlık (topraktaki nem)
rewa (i) m alev
rewa bûn l/ngh meşrulaşmak
rewa dîtin uygun bulmak uygun görmek.
reva görmek
rewa hesibandin meşru saymak
rewa hilanîn l/ngh soğuşmak
rewa kirin bellemek (öğrenmek)
meşru kılmak, meşru etmek
rewa kirin (i) l/gh bellemek (öğrenmek)
rewa kirin (ii) l/gh meşrulaştırmak
rewabit m şiraze
rewabûn m meşrulaşma
rewabûyîn m meşrulaşma
rewac revaç, geçerli ve değerde olma. muteber, rağbet, yürürlük, sürüm.
m 1. revaç, geçerlik * ev pere ji rewacê hate hilanîn bu para geçerlikten kaldırıldı 2. sürüm
rewacdar geçerli, yürürlükte.
rd geçerli
rewadar rd nemli, gönen (toprak için)
rewahî m meşruiyet
rewahilanîn m soğuşma
rewajok m kazıtıc
rewake m demetlerden oluşan ekin yığını, yığın, tınaz (ekin yığını)
rewaker nd/rd belletici
rewakirî rd bellemiş, öğrenmiş olan
rewakirin (i) m belleme, öğrenme
rewakirin (ii) m meşrulaştırma
rewal rd 1. delikanlı, tüysüz delikanlı 2. genç, toy (zihin bakımında yeterince gelişmemiş)
rewalî m delikanlılık (insanın delikanlı olduğu çağ)
rewan rd 1. rahvan, revan (rahvan at) 2. yürük (çok çabuk yürüyen, iyi yol alan) 3. ulak, tatar * rewanê mala paşê paşagilin ulağı
rewan (i) m can, ruh
rewan (iii) wj/rd 1. akıcı (kolayca söylenebilen, okunabilen, anlamca açık) * zimanekî rewan akıcı bir dil 2. kıvrak * vegotineke rewan kıvrak bir anlatım 3. mzk akıcı
rewan kirin l/gh akıcılaştırmak * zimanê xwe rewan kiriye dilini akıcılaştırmış
rewan şandin ulak çıkarmak
rewanbêj nd/nt beliğ, belâğatlı
rewanbêjane h beliğce, belâğatlıca
rewanbêjî m 1. belâgat 2. retorik (söz sanatlarını inceleyen bilgi dalı) 3. wj belâgat (düzgün anlatım sanatı) 4. talakat (düzgün söz söyleme kolaylığı)
rewanbêjkî h belâğatlı bir şekilde
rewandar rd gönderilen
rewandî rd icra edilmiş olan
rewandin (i) m akaçlama
l/gh akaçlamak
rewandin (ii) m icra etme
li/gh icra etmek
rewandin (iii) m havlatma
l/gh havlatmak
rewanî revani.
m 1. rahvanlık 2. yürüklük 3. akıcılık, kıvraklık
rewanî (i) rd ruhanî
rewanî (ii) m revani (tatlı türü)
rewanî (iii) m rahvan (biniciyi sarsmayan koşma biçimi)
rewanîfiroş nd/nt 1. revanici (revani satan) 2. m revanici (revanî satılan yer)
rewanîker nd/nt revanici (revani yapan kimse)
rewanîkerî m revanicilik
rewankî h 1. rahvan, rahvan bir biçimde 2. akıcı bir şekilde, kıvrakça
rewankirî rd akıcılaştırılmış olan
rewankirin m akıcılaştırma
rewannas nd/nt psikolog, ruh bilimci
rewannasî m psikoloji, ruh bilim
rewanpak nd/nt şehit
rewanpakî m şahadet, şehitlik
rewanxurt rd nefsine hakim, güçlü
rewapîv m nemölçer, higrometre
rewaq m hol, salon (bir evin en geniş bölümü)
rewaqî m salon, hol
rewas bnr ribês
rewatî (i) rd kazınık
rewatî (ii) m meşruluk, meşruiyet
rewatin m kazıma (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırma)
l/gh kazımak (kesici bir aracı sürterek bir şeyin yüzündeki tabakayı kaldırmak)
rewatok m kazıtıc, silici
rewatox nd/nt silici
rewaya xwe hilanîn nemini almak
rewayî m meşruluk, meşruiyet
rewd m 1. guruh 2. sürü
rewdane m kurt sürüsü, it sürüsü
rewêjandin m danıştırma
l/gh danıştırmak
rewêjek m kazıtıc
rewêjek kirin kazıtıcla kazmak
rewêjîn m danışma
l/ngh danışmak
rewêlek kanatlı hayvanlar
rewend nd/rd 1. göçer 2. rd göçücü (mevsimine göre yer değiştiren hayvan)
rewende bnr rewendî
rewendî nd/rd 1. göçebe, göçer, göçmen 2. konar göçer 3. rd göçeri
rewendîbûn m göçebeleşme
rewendîbûyîn m göçebeleşiş
rewendîtî m göçebelik
rewêrte nd/nt yontu
rewêrtek nd/nt yontucu
rewêrtekî m yontuculuk
m yontuculuk
rewêrtin l/gh yontmak
m yontma
l/gh yontmak
rewez m dizi sayısı
rewî n sürü, at sürüsü * rewiyê hespan at sürüsü
rewil bnr rawir
rewîn m havlama
l/ngh havlamak
rewiqandî rd tanenin olgunlaşmadan büzülerek kurumuş olması
rewiqandin at koşturmak.
rewiqandin (i) m 1. çapma, eştirme (atı hızlı sürme, koşturma) 2. savurganlık yapma 3. keyif sürme 4. kovma, kovalama, kovalayış (her birini bir tarafa kovma)
l/gh 1. çapmak, eştirmek (atı hızlı sürmek, koşturmak) 2. savurganlık yapmak 3. keyif sürmek * ew dê çend salan birewiqîne birkaç yıl keyif sürer 4. kovmak, kovalamak (her birini bir tarafa kovmak)
rewiqandin (ii) m sıcağın tanenin olgunlaşmadan büzülerek kurumasına neden olması
l/gh sıcak tanenin olgunlaşmadan büzülerek kurumasına neden olmak
rewiqîn (i) m 1. eşme (at hızlı gitme) 2. kovulma, kovalanma 3. zıplama (kavurulurken)
l/ngh 1. eşmek (at hızlı gitmek) 2. kovulmak, kovalanmak 3. zıplamak (kavurulurken)
rewiqîn (ii) m tane sıcaktan dolayı olgunlaşmadan büzülerek kuruması
l/ngh tane sıcaktan dolayı olgunlaşmadan büzülerek kurumak
rewiqiyayî rd tanenin olgunlaşmadan büzülerek kurumuş olması
rewir nd hayvan (her türlü yabani hayvan)
rewisandin m 1. alazlama, ütme, ütüleme 2. tane olgunlaşmadan sıcaktan dolayı büzülüp kuruma
l/gh 1. alazlamak, ütmek, ütülemek 2. tane olgunlaşmadan sıcaktan dolayı büzülüp kurumak
rewisîn m1. alazlanma, ütülme 2. ekin olgunlaşmadan kuruma
l/ngh 1. alazlanmak, ütülmek 2. ekin olgunlaşmadan kurumak
rewîşk bnr rihojk
rewişt m 1. öz yapı, yaradılış, karakter, seciye, ıra * rewişta Îgilîz İngiliz karakteri 2. fel karakter 3. ahlâk 4. adet, töre
rewişt dan l/gh ıralamak
rewiştdan m ıralama
rewiştdar rd ahlâklı
rewiştdarî m ahlâklılık
rewîşte m ayîn
rewiştî ahlaki.
rd ahlâkî
rewiştin bnr rihotin
rewiştxwaz nd/nt ahlakçı
rewiştxwazî m ahlakçılık
rewiştzanîn m ahlak bilimi
rewitandin ağaçların ve bitkilerin yapraklarını dökmek.
rewîtandin m havlatma
l/gh havlatmak
rewîtîn (i) m havlama, havlayış
l/ngh havlamak
rewîtîn (ii) m yaprak dökme
l/ngh yaprak dökme
rewizîn bnr rewisîn
rewjok m kazıtma aracı
rewk m araç
rewnaq m 1. revnak, parlaklık, göz alıcılık 2. parıltılı
rewnaq dan l/gh 1. parlamak 2. parıldamak, şavkımak
rewnaqdan m 1. parlama 2. parıldama, şavkıma
rewnaqdar rd 1. parlak 2. parıltılı, ışıltılı, gösterişli, zengin * kincekî rewnaqdar zengin bir elbise
rewnaqdar bûn l/ngh parıldamak, şavkımak, nurlanmak
rewnaqdarbûn m parıldama, şavkıma, nurlanma
rewnaqdarbûyîn m parıldayış, şavkıma, nurlanış
rewnaqî m parlaklık, göz alıcılık
rewneq bnr rewnaq
rewq zincirin halkası.
rewrew (i) bnr rewrek
rewrew (ii) rd çok konuşan, çenesi düşük
rewrewk psî/m 1. sanrı 2. serap, yalgın
rewrewka tîrêjê rojê şeytan örümceği
rewrewok bnr revrevok
rewş durum, gidişat, hal, vaziyet.
m 1. durum, hâl, vaziyet (bir şeyin içinde bulunduğu şartların veya taşıdığı niteliklerin bütünü) * her kes li gor rewşa xwe diyariyek da her kes hâline göre bir hediye verdi 2. hâl, tutum (davranış, tavır, gidiş) * ez tu tiştî jê vê rewşa te fehm nakim senin bu hâline bir anlam veremiyorum * ez rewşa vî camêrî naecibînim bu adamın gidişini 3. durum¸ konum (bireyin toplum içindeki ilişkileriyle belirlenen yeri) 4.rz durum 5. ortam (canlı bir varlığın içinde bulunduğu maddî ve doğal şartların tümü) 6. perese, kerte, derece * gere nehata vê rewşê iş bu pereseye gelmemeliydi 7. bir süre, biraz, iyice * rewşek lê bide hele biraz çal * rewşek xweş li hev dan iyice kavga ettiler
rewş (i) m süs, bezek
rewş amade kirin ortam yaratmak
rewş li gora dil bûn (an jî nebûn) hava iyi (veya fena) esmek
rewş ne xweş bûn geri gitmek
rewş û merc durum ve şartlar
rewşa (yekî) li meydanê bûn durumu ortada olmak
rewşa (yekî) xera bûn durumu bozulmak
rewşa (yekî) xweş bûn durumu düzelmek
rewşa ablatîf rz/nd çıkma durumu (Kürtçede /ji, jê/ edatlarıyla olur) * ji malê, ji kuçeyê evden, sokaktan
rewşa awarte olağanüstü durum.
rewşa binavkirî rz/nd belirlilik durumu
rewşa cihkî rz/nd yersel durum
rewşa debara xwe bi keys kirin tıkırını yoluna koymak
rewşa derûnî nd haletiruhiye
1) ruhî durum 2) iç denge
rewşa diyarker rz/nd belirtme durumu
rewşa navdêrî (an jî navdêrê) rz ad durumu, isim hali
rewşa neasayî nd olağanüstü durum
rewşa nebinavkirî rz/nd belirsizlik durumu
rewşa netewandî rz bükümsüz durum
rewşa pêveberî rz/nd yüklemsel durum
rewşa rojê ast gün durumu (güneş açılımının ençok olduğu gün; 21 haziranda, öbürü 21 aralıkta olmaz üzere yılda iki kez olur)
rewşa sade rz yalın durum
rewşa şer savaş hali
rewşa xwe xweş kirin durumunu düzeltmek
rewşedar rd gösterişli, görkemli, muhteşem
rewşen rd 1. aydın, aydınlık 2. ışıklı 3. parlak
rewşen bûn l/ngh 1. aydınlanmak 2. mec aydınlanmak (bir sorun üzerine gereği kadar bilgi edinmek)
rewşên dilzîzî lê qewimîn duygulu anlar yaşanmak
rewşên hestgermî çêbûn duygulu anlar yaşanmak
rewşen kirin l/gh aydınlatmak
rewşenbîr aydın, entelektüel.
rd/nd aydın, entelektüel (münevver)
rewşenbîrane h aydınca, entelektüelce
rewşenbîrî m 1. aydıncılık, entelektüellik 2. aydınlanma
rewşenbîrkî rd/h aydınca, entelektüelce
rewşenbîrok nd/nt aydın, aydıncık (alay yoluyla)
rewşenbûn m 1. aydınlanma 2. mec aydınlanma (bir sorun üzerine gereği kadar bilgi edinme)
rewşenbûyî rd aydınlanmış olan
rewşenbûyîn m 1. aydınlanış 2. mec aydınlanış (bir sorun üzerine gereği kadar bilgi edinme)
rewşendar rd aydınlık
rewşendar bûn l/ngh 1. aydınlanmak 2. mec aydınlanmak (bir sorun üzerine gereği kadar bilgi edinmek)
rewşendar kirin l/gh 1. aydınlatmak (bir yerin karanlığını gidermek) 2. mec aydınlatmak (bir sorun üzerine bilgi vermek)
rewşendarbûn m 1. aydınlanma 2. mec aydınlanma (bir sorun üzerine gereği kadar bilgi edinme)
rewşendarî m aydınlanma
rewşendarkirî rd aydınlatılmış olan
rewşendarkirin m 1. aydınlatma (bir yerin karanlığını giderme) 2. mec aydınlatma (bir sorun üzerine bilgi verme)
rewşenger nd/nt aydınlanmacı
rewşengerî m aydınlanmacılık
rewşenî m 1. aydınlık 2. parlaklık
rewşenkirî rd aydınlatılmış olan
rewşenkirin m aydınlatma
rewşguhêr rd durum değiştiren
rewşguhêrî m durum değişikliği
rewşîn rz/rd durumsal
rewşname m ilmühaber
rewşparêz nd/nt statukocu
rewşparêzî m statukoculuk
rewştengî m sıkışık durum
rewştengîya aborî ekonomik darboğaz, ekonomik kriz
rewt n sırık
rewtanî rd sırık gibi (kimse)
rewtek m akım, cereyan
rewteka çandî kültür akımı
rewteka karebayî (an jî elektrîkê) elekrik akımı
rewteka pêlpêlokî fiz/nd alternatif akım
rewteka yekser fiz/nd doğru akım
rewtele rd sırık gibi, yalı kazığı gibi (kimse)
rewtik ince sırık.
rewtik (i) fiz/m akım
rewtik (ii) n sırık
rex n 1. yan (bir şeyin ön, arka, alt ve üst dışında kalan bölümü) * were li rex min rûnê gel yanıma otur 2. yan, yön, taraf * bi kîjan rexî ve çûn? hangi yana gittiler? 3. yön, cephe * ez naxwazim bi wêjeyên yekrexî bixapim tek cepheli edebiyatlara aldanmak istemiyorum 4. kenar (bir şeyin, bir yerin bitiş kısmı veya yakını) 5. kıyı, uç
rex (i) n kale (satranç oyununda)
rex (yekî) ketin birine takılmak, sataşmak
rex anîn l/gh inkâr etmek
rex û rexê kersaxê çûn kıyıyı izlemek
rexanîn m inkâr etme
rexav n kıyı, sahil
rexbet m rağbet
rexbik m rahibe
rexcencere m harman döven ayağı
rexdar nd/nt taraftar
rexder n 1. kapı sereni 2. kapı kasası
rexê cencerê nd döven makinasının kızağı
rexekî m kenar yazısı
rexgerdûm m özek ağacı
rexhev rd bitişik
rexistin bnr raxistin
rexîz rd en kötü
rexkî h yandan, yanlamasına
rexm m inat, nispet * ji rexma wî re ona nispet olsun diye
rexma h gerçi
rexne m 1. eleştiri, tenkit (bir insanı, bir eseri, bir konuyu doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek maksadıyla yapılan inceleme işi) 2. wj eleştiri (bir edebiyat veya sanat eserini her yönüyle inceleyip açıklamak, anlaşılmasını sağlamak ve değerlendirmek ammacıyla yazılan yazı türü) 3. fel eleştiri (özellikle bilginin temellerini ve doğruluk durumunu inceleme, sınama, yargılama)
rexne bûn l/ngh eleştirilmek
rexne girtin l/gh eleştirmek
rexne kirin eleştirmek.
l/gh eleştirmek
rexne lê girtin eleştiriye tabi tutmak
rexne lê hatin girtin 1) eleştiriye tabi tutulmak 2) eleştiriye uğramak
rexnebûn m eleştirilme
rexnedar nd/nt 1. eleştirmen, eleştirici 2. rd eleştirili
rexnedarî m eleştirmenlik, eleştiricilik
rexnegir nd/nt eleştirmen, eleştirmeci, eleştirici
rexnegirî m eleştirmenlik, , eleştirmecilik, eleştiricilik
rexnegirtin m eleştirme
rexnekar nd/nt eleştirmen, eleştirici
rexnekarane h eleştirmence
rexnekarî m eleştirmenlik, eleştiricilik
rexneker nd/nt 1. eleştirici, eleştirmeci * lênêrîneke rexneker eleştirici bir görüş 2. fel eleştirimci 3. eleştirmen, eleştirmeci, eleştirici
rexnekerane h 1. eleştiricice 2. eleştirmence
rexnekerî m 1. eleştiricilik, eleştirmecilik 2. fel eleştiricilik, eleştirimcilik 3. eleştirmenlik eleştirmecilik, eleştiricilik
rexnekirane rd eleştirel
rexnekirî rd eleştirilmiş olan
rexnekirin m eleştirme
rexnevan nd/nd 1. eleştirmen, eleştirmeci 2. fel eleştirmen, eleştirmeci
rexnevanî m 1. eleştirmenlik, eleştirmecilik 2. fel eleştirmenlik, eleştirimcilik
rexneyî rd eleştirel, eleştirmeli, tenkidî
rexrexkî h yandan, yanlamasına
rexş n yürük, gösterişli at
rexsandin m toplama
l/gh toplamak
rexşê belek Zaloğlu Rustem‘ın atı
rexsernivîs m yan başlık
rext n fişeklik, kargılık
rextdar tütün tüccarı, tekel memuru.
rextik bot/n 1. kabak (Cucurbita)
reyan m havlama, ürüme
reyandin (i) m 1. havlatma 2. hırlatma
l/gh 1. havlatmak 2. hırlatmak
reyandin (ii) m yassılama
l/gh yassılamak
reyhanî m bir tür yazı biçimi
reyîn havlamak.
m 1. havlama, havlayış, ürüme 2. hırlama (kızgınlıkla ters konuşma)
l/ngh 1. havlamak, ürümek * se direye karvan li riya xwe diçe it ürür karvan yürür 2. hırlamak (kızgınlıkla ters konuşmak)
reyîn hev (an jî û din) hırlaşmak, ağız dalaşına girmek
reyîvan n deve çobanı
reyon m reyon
reys n 1. reis 2. reis (küçük tekne kaptanı)
reyse m yığın, tınaz (ekin yığını)
reysê cumûr nd/nt reisicumhur
reysîtî m reislik
rez bağ.
n 1. bağ (üzüm bağı) 2. meyve bahçesi
rez baş bû teyrok lê hat herşey iyiydi bir de ... olmasaydı
rez berdan bağ bozmak
rez birîn bağ budamak
rez çinîn bağ bozmak (bağın üzümlerini toplamak)
rez danîn 1) bağ kurmak 2) demir atmak (bir kimse bir yerde uzun süre kalmak)
rez hilanîn (an jî quraftin) bağ bozmak (bağın üzümlerini toplamak)
rez kesaxtin (an jî dapitandin) bağ budamak
rez ne tu rez bû terezê jî lê xist zaten durum kötüydü bir de üstüne … geldi
reza m rıza
reza dilê (yekî) bûn rızası olmak
reza lê dîtin l/bw uygun görmek
rıza göstermek
rezadil n gönül rızası
rezadilî rd gönüllü * bi rezadilî bûbûn leşker gönüllü asker oldu
rezalet m rezalet
rezamend rd razı
rezamende rd razı
rezamendî m razı olma, onay * rezamendiya parêzgar me stend valinin onayını aldık
rezber Eylül ayı.
m eylül (yılın 30 gün süren dokuzuncu ayı)
rezberdan bağ bozumu.
m bağ bozumu
rezçinîn m 1. bağ bozumu 2. bağbozumu dönemi
rezê xwedê birîn günah işlemek * me tu rezhe Xwedê nebiriye lo ne günah işledik?
rezeksiyon bj/m rezeksiyon
rezene bot/m rezene
rezerv m rezerv
rezervasyon m 1. rezervasyon 2. rezervasyon (rezervasyon yapılan yer)
rezervasyon kirin rezervasyon yapmak
rezîdans m rezidans
rezik n 1. bağ, küçük bağ 2. bot/m bağlarda yetişen bir bitki
rezika rûvî bot/nd bağlarda yetişen bir bitki
rezîl rd rezil, alçak
rezîl bûn l/ngh rezilleşmek, rezil olmak
rezil olmak
rezîl kirin l/gh rezilleştirmek, rezil etmek
rezil etmek
rezîl û kepaze bûn rezil kepaze olmak
rezîl û riswa bûn rezil rüsva olmak
rezîl û riswa kirin (birinin) maskarasını çıkarmak
rezil rüsva etmek, kepaze rezil etmek (yek)
rezîlane h rezilce, alçakça
rezîlayî m rezillik, alçaklık
rezîlbûn m rezilleşme, rezil olma
rezîlî m rezillik, rezalet
rezîlkî rd/h rezilce
rezîlkirî rd rezil edilmiş olan
rezîlkirin m rezilleştirme, rezil etme
rezîltî m rezillik, rezalet
rezîn m bağlık
rezîstans fiz/m rezistans
rezkê rovî bot/nd bağlarda yetişen bir bitki
rezm (i) m ritim
rezm (ii) m savaş
rezmgeh m savaş alanı
rezmî rd ritmik
rezom m bağlık, bağ (üzüm bağı)
rezonans fiz/m rezonans
rezqelîng bot/m bir bitki adı
rezrenîn m bağ bozumu
rezûk bot/m ayrık otu (Agropyrum repens)
rezvan nd/ntbağcı
rezvan rez nas dike, pezvan pez nas dike, tevneçêker gulan nas dike, cotkar tov nas dike bağcı üzümü, davarcı davarı, halıcı deseni, çiftçi ise tohumu tanır
rezvanî m bağcılık
re daçek, bi ... re, pê re: Ez bi te re me. (Ez li gel te me.), di ... re, tê re: Em ji Dihokê bi rê ketin û di Mêrdînê re çûn Diyarbekirê. ji ... re, jê re: Ev diyarî ji te re ye. (Ev hedye bo te ye.).
Herwiha: ra.
ji: herwiha ra, hevreha kurdiya başûrî era (jê re, ji bo, bo; bo çi, çima, çira), zazakî ra (ji) û rê (jê re), farisî ra (pirtika berkariyê), pehlewî ray (jê re, bo, ji bo, ji ber), hexamenişî radi (bo, ji bo, ji ber, seba, sera, ji sebebê ku), jiari. Herwiha bide ber latînî ratione (sebeb)..
: çire, çira dû re, jê re lewre, pê re, tê re Tirkî: (navdêr) navê herfa R
re nedan (Binihêre:) re
re nîşandan (Binihêre:) re
re- pêşgir, pêşbendikek e wateya dîsan yan jinûve dide gelek peyvên ji latînî yan yewnanî: reorganîzekirin, re-entegrasyon, reformNêzîk, ve-.
ji: ji latinî. Înglîzî: pêşgir, pêşbendikek e wateya dîsan yan jinûve dide.
: reactivate, reallocate, rearrange, reassign, reborn, recall, re-cover , re-creation , redo, re-form, regroup, rehouse, reintegrate, rejig, rekindle, relist, remake, renew, reopen, reread, rerun, resell, retake, revisit, rewind
reaksiyon (navdêr, mê) bertek, vebizav, bersiv, cewab, gotinek yan kirinek wek bersiv bo yan dijî gotinekê yan kirinekê.
Herwiha: rêaksiyon.
ji: Ji frensî réaction.
: reaksiyonî
reaksiyoner (navdêr, mê) vebizavdar, bertekdar.
ji: reaksiyon +-er
reaksiyonî (navdêr, mê) rewşa reaksiyonbûnê, bertekiyî.
ji: reaksiyon + -î
realîst (navdêr, mê) beravan
realîstîk (rengdêr) waqiî, gengaz, mimkin, pêkan, pratîk
realîte (navdêr, mê) heqîqet, rastî, rastînî, waqîe, tişta/ê ku heye, ne xeyalî, ne aşopî: realîteya me kurdan (rewşa me kurdan, tiştên ku di derbarê kurdan de rast in), diristî.
Herwiha: reyalîte, riyalîte.
Têkildar: real, realîst, realîzm, reel.
ji: Bi rêya frensî realité ji latînî realitas
realîze (rengdêr) bicihînayî, pêkînayî, bicihbûyî, pêkhatî.
Herwiha: rêalîze.
Bikaranîn: Lêker: realîze bûn, realîze kirin. Navdêr: realîzebûn, realîzekirin Rengddêr: realîzebûyî, realîzekirî.
ji wêjeyê: HAK-PAR girêdayî realîteya Tirkiyeyê ya plûral ya etnikî, neteweyî, çandî, zimanî, îdeolojî, ol û mezheban, çîn û tebeqeyan sîstemê dixwaze jinûve ava bike û realîze bike. Lewra sîstema li Tirkiyeyê unîter, neteweyî ya tirk, Kemalîst e; sîstema serdestan e.(Îbrahîm Güçlü di parêznameya xwe ya bi kurdî de ji dadgehê re, Netkurd.com, 8/2007).
ji: Ji frensî réalisé ji réaliser.
: realîzeker
realîze bûn (lêker)(Binihêre:) realîze
realîze kirin (lêker)(Binihêre:) realîze
realîzebûn (navdêr)(Binihêre:) realîze
realîzebûyî (rengdêr) (Binihêre:) realîze
realîzeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê realîze dike.
ji: realîze + -ker
realîzekirî (rengdêr) (Binihêre:) realîze
realîzekirin (navdêr)(Binihêre:) realîze
realîzm (navdêr, mê) tevgerrîna li gor îmkanên heyî, hunerya yan wêjeya rastiya jiyana rojane salox dide,beravantî.
Herwiha: reyalîzm.
Têkildar: realîst.
Bide ber: îdealîzm, romantîzm.
ji: Ji inglîzî realism ji real (rast, rastîn) + -ism (-îzm)
realpolîtîk (navdêr, mê) siyaseta reel
realtîvîte (navdêr, mê) rêjeyîtî, îzafiyet, roletîvîzm, dîmanetî, dîmaneyîparêzî
reb (navdêr) xuda, : Ya Rebê alemê, tu gunehên me bixefirînî!.
Herwiha: rab, rabb, rebb.
Bide ber: rap, rep.
ji: ji erebî رب (rebb) jiarami ܪܒܐ (reba: mezin), hevreha akadî rabûm (mezin).
: rebî, ya reb, ya rebî, yareb, yarebî
rebat 1. benda ser gumlekî. Binêre; rîbat bend 2. kewê ribat. Binêre; ribat
reben 1. belengaz 2. xizan, feqîr 3. bêsiûd
Hevwate (rengdêr) belengaz, hejar, feqîr, perîşan, jar, goyîn, nedar, belingaz(navdêr, nêr) keşîş, qeşe, abidên fileyan.
ji: ‎Reben bi maneya keşîş, qeşe, abidên fileh (inglîzî: monk) jiarami reben tê ku maneya mezinê me dide (bide ber erebî: rebbena xwedayê me, rebbê me) û hevreha reb (xweda) û rebbî (serekên dînî yên cihûyan) e. Forma wê ya mê jî rebene ye. Reben bi maneya perîşan, belengaz, şerpeze, jar, hejar jî divê ji wê be ji ber ku abidên fileh wek yên misilman jî (derwêş, sofî, feqî) wek kesên feqîr û jar tên hesibandin. Bo hin peyvên din jî yên deynkirî ku ji wateya xwe ya bingehîn dûr ketine, binere: bedew, cindî (bi maneya keşxe).
: rebenane rebene rebenî rebenîtî rebentî
rebenane (rengdêr) bi awayekî reben.
ji: reben + -ane
rebene (navdêr, mê) rexbik, raxîbe, rahîbe, rehbik, abidên jin, keşîşên jin, jinên ku li xelwetxaneyan dijîn û peristîşê dikin.
Bide ber: reben.
: rebenetî, rebeneyî
rebenetî (navdêr, mê) rewşa rebenebûnê.
ji: rebene + -tî
rebenî 1. belengazî 2. xizanî 3. bêsiûdî
(navdêr, mê) jarî, goyînî, miskînî, milahimî, perîşanî, şerpezetî, feqîrî, newêrekî, hejarî, xizanî, nedarî, belingazî.
Herwiha: rebenîtî, rebentî.
Bide ber: rebenetî.
Dijwate: şatirî.
ji: reben + -î
rebeq bi hev re, li ser hev, pêk ve
rebeqe (navdêr, mê) (wateya peyvê nayê zanîn).
Herwiha: zirbehir, zirbehr, zirrbehr.
ji wêjeyê: Serê şêst salên rebeqe karekê bê rawestiyan dihête kirin da soranî bibe zimanê serekî yê Kurdistanê û dergehên herêmê li himber 50 milyon kurdên Kurdistana mezin bihêne girtin.(Îsmayîl Tahir: Kurmanciya jorî li ber metirsiyên mezin û giran e, gelavej.com, 7/2008)
rebî (navdêr) xwedayê min: Ya rebî!.
Herwiha: rebbî.
ji: Ji erebî: reb (xweda) + -î (-yê min)
rebîe Serenav,mê, bajarokek e li wilayeta Nînewa li Başûrê Kurdistanê.
Herwiha: Rabîa.
Bide ber: ribe.
ji: ji?.
: rebîeyî rebîeyîtî
rebît (rengdêr) xurt, saxlem, qayîm, qewî, çist, rep.
Bikaranîn: Lêker: rebît bûn, rebît kirin. Navdêr: rebîtbûn, rebîtkirin Rengdêr: rebîtbûyî, rebîtkirî.
ji wêjeyê: Min li çend deveran li simbilê zad nihêrî, bereketa Xwedê tê de be, wisa rebît û qebilî bûn ku êdî hew tê gotin. Min sedemê vê başiya zad ji çend gundiyên kal pirsî, weha gotin: Ji xwe îsal şilî zêde bû, lê ew toza ku ji aliyê Erebistanê ve wek ewran dihat, ji zadên me re hemû bûye wek zibl û derman.(Zeynelabidîn Zinar di hevpeyivînekê de li gel Gabar Çiyan, Netkurd.com, 7/2009).
: rebîtane, rebîtî
rebît bûn (lêker)(Binihêre:) rebît
rebît kirin (lêker)(Binihêre:) rebît
rebitandin (lêker)(navdêr, mê) repisandin, givaştin, şidandin, epişandin, eciqandin, dewisandin, zirviçandin, merriçandin, hijiqandin, heşandin, raheşandin
rebîtane (rengdêr) bi awayekî rebît.
ji: rebît + ane
rebîtbûn (navdêr)(Binihêre:) rebît
rebîtbûyî (rengdêr) (Binihêre:) rebît
rebitî (navdêr, mê) tixisî.
ji: reb +-itî
rebîtî (navdêr, mê) rewşa rebîtbûnê.
ji: rebît + -î
rebîtkirî (rengdêr) (Binihêre:) rebît
rebîtkirin (navdêr)(Binihêre:) rebît
rebo (navdêr) nexweşiyeke ku bêhan mirov teng dike. (Nexweşiya xîzok ango Rebo çi ye û çawa rû dide? , Dema ku rêçik û boriyên bêhnê teng dibin wekû kirîza bêhnê û bêhnçikandinê tê nîşankirin û navbera nobet û kirîzê de her dem zarok xwe xwezayî dibînin. Rebo ew bi xwe kulbûnek kronîk e, lê ne mikrobeke di hundirê dîwarê lûlêyên bêhnê de ye û ji ber vê yekê ango vê sedemê dîwarê rêçika bêhnê têne nebixandin û rastî sorbûn, tengbûnê tê û di nava wê de jî belxem dicive. Her wiha di vê rewşê de dîwarên boriyên bêhnê pirr hestiyar û lawaz dibin. Ev nexweşiya giran li bal zarokan pirr tê dîtin li Kurdistanê bi rêjeya 5-15 tê dîtin û dema zarok bi vê nexweşiyê dikeve rastî van tiştan tê, -Rûdana kuxika zuha û hin caran bi belxemê re, eger belxem jî rengê wê sipî be. - Piştî zekemê bi 3ê heftiyan kuxik dewam dike, dema bikaranîna sporê û bi taybet bazdan, êvara bi ken re, kişandina çixre û nergîlê bala mirov dikşîne ser nexweşiya Rebo(Astîma) ji ber ku xîz xîz di sînga mirov de çê dibe. - Bêhn çikandin û her wiha sînga mirov tê şidandin. -Rebo wekû nexweşî tê naskirin? tekez çikandina nefesê, xîzxîz û kuxik nîşana wê ye û divê wêneyê sînê jî bê kişandin. Divê zarokên zêdetirî 6 salan di rêya PEF re bê naskirin ka çiqas rêçikên bêhnê li bal wan tengbûne. Dr.Şêrîn Mele Mistefa ).
ji: erebî >>> الربو
recalled (lêker) dema borî ji recall
receb (navdêr, mê) receb: meha berî meha remezanê (li gor salnameya koçî) (navdêr, nêr) Receb: navek zelaman eSalnameya koçî, miherem, sefer, rebî el-ewel, rebî el-sanî, cumada el-ewel, cumada el-sanî, receb, remezan, şaban, zulqede, zulhicce.
ji: Ji erebî.
: recebî
recebî (navdêr, mê) rewşa recebbûnê.
ji: receb + -î
recefnayene (Zazaki) ricifandin
reçel (navdêr, mê) marmelad, mirabe, fêkiyên ku hatine kelandin û ligel şekirê hatine têkilkirin û di qutiyan yan şûşeyan tên parastin: reçela xoxan, reçela mişmişan, reçela sêvan.
Herwiha: rîçal.
Bide ber: rîçal , reçêle.
Bi alfabeyên din: ره‌چه‌ل.
ji wêjeyê: Dara gilyazê li gelek deverên Kurdistanê hêşîn dibe. Li welatê me di tîrmeh-tebaxê da tê komkirin. Berên wê sor, zer û reş in. Di hundirê wan da dendikekî mezin heye. Gilyazên şirîn hene û yên tirş hene. Ew him xav tên xwarin, him jî reçel, şerbet û xoşava wan tê çêkirin..
ji: Ji kurdî û farisî reçel e û ji wan ketiye tirkî jî lê serekaniya wê ne diyar e.
recif (navdêr, mê) girr, lerz, liv, hej, lebat, netebatî
recifandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye recifandin
recifandin (lêker)(navdêr, mê) lerizandin, rihilandin, livlivandin, teztezandin, cirifandin, ricifandin, qutifandin, ligligandin, ricricandin, li ber bayî yan sarmayê yan jî bi tirsê livlivandin, hatin recifîn.
Herwiha: ricifandin. Tewîn: Lêker: -recifîn-.
Têkildar: recifîn.
ji: recif + -andin.
: recifandî, recifîner, recifînk
recifîn (lêker)(navdêr, mê) lerizîn, livlivîn, teztezîn, cirifîn, ricifîn, qutifîn, ligligîn, ricricîn, li ber bayî yan sarmayê yan jî ji tirsan bêhemdî xwe livlivîn, hatin lerizandin.
Herwiha: refican, reficiyan, recifyan, ricifîn, rifican, rificiyan, ricifyan.
Têkildar: recifandin.
ji: recif + -în.
: recifiyayî, recifî, recifk, recifok, recifoke, recifokî
recifîyayene (Zazaki) (lêker) ricifîn
recifk (navdêr, mê) şok, şoke, lerzik.
ji: recif +-k
recifnayene (Zazaki) (lêker) ricifandin
recifnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin ricifandin
recifok (rengdêr) lerizok, hejhejok, velerizok, tişta/ê ku dilerize.
Herwiha: ricifok.
Têkildar: recifîner, recifk.
ji: -recif- (< recifîn) + -ok.
: recifokane, recifokî, recifokîtî, recifoktî
recifokane (rengdêr) bi awayekî recifok.
ji: recifok + -ane
recifokî (navdêr, mê) rewşa recifokbûnê.
ji: recifok + -î
recim (navdêr, mê) kevir û ber li kesekî cezakirî dan daku ew bêt kuştin, bi kevir û beran kuştin (yan êşandin), (mecazî) bi dijwarî nefret kirin.
Herwiha: recm.
Bide ber: recîm.
ji wêjeyê: Li Îranê cezayê recmê piranî ji bo cezayên zînayê tê dayîn. Mêr heta piştê û jin jî heta sîngê tê binaxkirin û piştre bi keviran lê wan tê dayîn. Lê divê kevir ne pirr mezin bin da ku ew kes zû nemire..
ji: ji erebî رجم (recim), hevreha aramî רגמ (regamu).
: recimandin, recimandî, recimî, recimîn, recimîner, recimker, recmî
recimandin (navdêr, mê) nalet, recm, lanet, afaroz, nifirandin, nifir
recimî (navdêr, mê) rewşa recimbûnê.
ji: recim + -î
recimker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê recim dike.
ji: recim + -ker
recm (navdêr, mê) kevir û ber li kesekî cezakirî dan daku ew bêt kuştin, bi kevir û beran kuştin (yan êşandin), (mecazî) bi dijwarî nefret kirin.
Herwiha: recim.
Bide ber: recîm.
ji wêjeyê: Li Îranê cezayê recmê piranî ji bo cezayên zînayê tê dayîn. Mêr heta piştê û jin jî heta sîngê tê binaxkirin û piştre bi keviran lê wan tê dayîn. Lê divê kevir ne pirr mezin bin da ku ew kes zû nemire..
ji: Ji erebî رجم.
: recmandin, recmandî, recmî, recmîn, recmîner, recmker
recmandin (lêker)ricmkirin, ricm kirin. Tewîn: -recmîn-.
ji: recm +-andin
recmî (navdêr, mê) rewşa recmbûnê.
ji: recm + -î
recmker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê recm dike.
ji: recm + -ker
reco (navdêr, nêr) navek zelaman e, bernavê Recebî ye.
ji: Ji Receb
red (rengdêr) ne qebûl, ne pejirandî, ne qebûlkirî, ne qebûlbûyî, ne qebilandî, ne qebilî, ne pejirî.
Herwiha: retBikaranîn. Lêker: red bûn: nepejirîn, neqebilîn, nehatin pejirandin, nehatin qebûlkirin red kirin: nepejirandin, neqebilandin, qebûl nekirin. Navdêr: redbûn, redkirinRengdêr, redbûyî, redkirî.
Bide ber: înkar.
: redkar, redkarî, redker, redkerî
redakte (rengdêr) nivîsa sererastkirî: redakte kirin (nivîs sererast kirin, şaşî û kêmasiyên wê jê rakirin).
Herwiha: redekte.
Têkildar: redaksiyon, redaktor, redaktorî.
ji wêjeyê: Weşanxaneya Îthakî ji min tika kir, di sala 2005an de, min sê romanên Uzun redekte kirin. Mirina Kalekî Rind, Siya Evînê û Tu. Yanî min her sê roman kite bi kite xwendin. Nabêjim ku hema çend peyvên hevedudanî Uzun li ferhenga kurdî zêde nekirine. Lê ger bîra min baş be û zindî be; bi gumana min hejmara wan peyvên ku beriya Uzun min ew nedîtibin nagihîje deh peyvan..
Bikaranîn: Lêker: redakte kirin. Navdêr: redaktekirin Rengdêr: redaktekirî
redakte kirin (lêker)(Binihêre:) redakte
redakteker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) redaktor, sererastker, ya/ê redakte dike.
ji: redakte + -ker
redaktekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye redakte kirin
redaktekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) redakte
redaktor (navdêr) redakteker, sererastker, kesa/ê ku nivîsan dixwîne û şaşiyên wan rast dike berî ku ew nivîs bên weşandin.
Têkildar: redaksiyon, redakte.
ji wêjeyê: Ev salek û nîv in ko ez kolumnîstê Nefelê û redaktorek ji redaktorên zimanê wê me.(Newzad Hirorî: Ji Nefelê bo Kulturnameyê, Nefel.com, 1/2008).
: redaktorî
redaktorî (navdêr, mê) rewşa redaktorbûnê, teshîhkerî, dûzkerî, rastkerî.
ji: redaktor + -î
redandin (lêker) tirotîkirin, redkirin, red kirin, lê zivartin. Tewîn: -redîn-.
ji: red +-andin
redane (rengdêr) bi awayekî red.
ji: red + ane
redkarî (navdêr, mê) rewşa redkarbûnê.
ji: redkar + -î
redker Nav, nêtar, kesê/a ku tiştan red dike
reel (rengdêr) realîst, li gor rewşa heyî.
ji: ji frensî
ref 1. komeke çivîkan 2. dor 3. rêz 4. depeke ku bi dîwarî ve tê qayîm kirin û tişt li serê tên rêzkirin *“her teyr bi refa xwe re ye”
1. kom (navdêr, mê) kom, birr, grûp, kerî, celeb, revde, çendîn kes yan tişt bi hev re, gelek kes yan tişt li gel hev.
ji: jiari, hevrehên kurdî ref, revde, revo, farisî رم (rum) û رمه (rem), parsî rem, pehlewî remek. երամ (eram), երամ (eramak) û րամ(ram) yên ermenî ji zimanên îranî hatine deynkirin..
Bikaranîn: Lêker: ref girtin. Navdêr: refgirtin.
: refgir refgirî ref-ref refî
ref girtin (lêker)(Binihêre:) ref
refah (navdêr, mê) kamiranî, xweşguzarî, xweşî, nebûna şerrî yan hejariyê yan nesaxiyan, alîkariya dewlet dide hewcedaran.
Herwiha: refeh.
ji wêjeyê: Mehmet Gönülaçar got ew mijarên derbarê vebûna pirsa Kurd de jî pir di nêz de dişopîne. Herî zêde jî bilindkirina asta refahê yê gelê herêmê dixwaze.(Aknews.com, 8/2009).
ji: Ji erebî.
: mirefih, mirefihî, mirefihîtî, mirefihtî, refahdar, refahdarî, refahdarîtî, refahdartî, refahî
refahdar (rengdêr) bikamiranî, bixweşguzarî, bixweşî.
ji: refah + -dar.
: refahdarî refahdarîtî refahdartî
refahdarî (navdêr, mê) rewşa refahdarbûnê.
ji: refahdar + -î
refahî (navdêr, mê) rewşa refahbûnê.
ji: refah + -î
refandî (rengdêr) hîvaztî.
ji: refand + -î
refandin (lêker)rişkoyî.
ji: ref +-andin
refandin/direfîne/birefîne xalîçeya qulbuyî hêvîs kirin
refank refa dîwarî
refaqet (navdêr, mê) hevalî, hevrêtî, hogirî, hevalînî, hevaltî, bihevrebûn, ligelbûn.
Têkildar: refîq.
ji wêjeyê: Birêvebir û parlamenterên DTP û herweha bi hezaran kes jî refaqetî grûpê dikin. (anku li gel wan in.) (Netkurd.com, 10/2009).
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: refaqet kirin. Navdêr: refaqetkirin Rengdêr: refaqetkirî
refaqet kirin (lêker)(Binihêre:) refaqet
refaqetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye refaqet kirin
refaqetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) refaqet
refaqetvan (navdêr, mê) birêkar.
ji: refaqet +-van
referandûm (navdêr, mê) gelpirsî, hemepirsî,giştpirsî, tevpirsî, rapirsî, dengdana hemû milet li ser mijarekê daku ew mijar bêt pejirandin yan redkirin: Qanûna Bingehîn ya Yekîtiya Ewropayê li Frensayê û Holendayê di referandûmê de hat redkirin. Referandûma li ser Kerkûkê îsal pêk nayê anku nayê kirin..
Herwiha: referendûm.
ji wêjeyê: Wezîrê derve yê tirkan Ali Babacanî îro li parlamentoya tirkan îdia kir ko paşvedana referanduma Kerkûkê encama siyasete Tirkiyeyê bû û got Tirkiyeyê berê jî gotiye ko pirsa Kerkûkê bi referandumê çareser nabe. (Nefel.com, 12/2007).
ji: Bi rêya frensî référendum ji latînî referendum ji referre (şêwirîn)
referans (navdêr, mê) çavkanî, serekanî, jêder, cihê yan kesê ku agadarî jê tê yan hatiye wergirtin.
Herwiha: referens.
ji: Ji frensî référence yan ji inglîzî reference.
ji wêjeyê: Em di hemû warên hunerê de tim referansên xelet hildibêjin û êdî divê di vî warî de em hin tiştan destnîşan bikin.(Ibrahîm Seydo Aydogan: Çar Newa û laboratuara wê, Amude.de, 2/2007).
: referansî
referansî (navdêr, mê) rewşa referansbûnê.
ji: referans + -î
refes çirtikavêtina sewalên çarpê bi lingên paşîn; lotik
refes avêtin (biwêj) nexwestin, xolî bûn, têkilî sar kirin. berê navbera wan pir xweş dihat xuyan, lê di vê dawiyê de keçik refesan diavêje wî.
refes kirin çirtik avêtin, lotik avêtin
refgir (navdêr, mê) kesê/a refan digire.
ji: ref + -gir
refgirî (navdêr, mê) karê refgiriyê.
ji: refgir + -î
refgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) ref
refî (navdêr) hilgir, raker, hilder, ragir.
ji wêjeyê: Çûn îradet hate sultanê refî Çêkirî Adem bi vî şiklê bedî Emrî hate goşê Cibrîlê emîn : Qebdeê bîne ji beydaê zemîn Ew dilê erdê û hem husn û biha Zîneta meknûn û durra bê biha Hatî Cebraîl li ba emrê Letîf Çengekî axê ji wê qebra şerîf Bû wekî durra sipî wê seatê Xewte da der çûyî barê Cennetê Emrê Cebraîl kirî paşî çûnan Wê bigêrre der zemîn û asîman Behr û berr û şerq û xerbê alemê Hate gêrran hêj ne behsa Ademê Nê hezaran salê çûne axîrî Ew nebûbû Adem. hêj av û herî Paşî hingî Xaliqê her sûretê Çêkirî Adem bi destê qudretê w:Mela Hisênê Bateyî
refî' Binêre: refî
refick (navdêr, mê) lerz, recifîn yan recifandin, rihil.
Herwiha: ricifk
refîq (rengdêr) refîq: heval, hogir, dost, kirîv, hevrê(navdêr, nêr) Refîq: navek zelaman e.
Herwiha: rafîq.
Bide ber: reqîb, reqîq.
ji: Ji erebî.
: refîqî, refîqîtî, refîqtî
refîqî (navdêr, mê) rewşa refîqbûnê.
ji: refîq + -î
refleks (navdêr, mê) bertek, gizik, refleksiyon, reaksiyon, bersiv (reftara bêhemdî ya leşî).
Herwiha: rêflêks.
ji: Ji latînî reflexus ji reflectere.
ji wêjeyê: Serfermandarî piştî “Muxtiraya Serokomariyê” niha jî banga “refleksa girseyî” dike. Her hal kesên ku hinek aqil di serê wan de heye ew qas nezan nîn in ku ev bang tê çi wateyê.
refleksiyon (navdêr, mê) refleks, bertek, gizik, reaksiyon, bersiv
reform (navdêr, mê) guhartin, guherrandin, guherrîn, nûkirin, nûbûn.
Herwiha: rêform, rîform.
ji: Ji latînî re- + form (> reformare formek/dirûvek/şiklek nû danê).
Bikaranîn: Lêker: reform kirin. Navdêr: reformkirin Rengdêr: reformkirî.
: reformandin, reformandî, reforme, reformî, reformîst, reformîstî, reformîzm, reformxwaz, reformxwazî, reformyar, reformyarî
reform kirin (lêker)(Binihêre:) reform
reformandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reformandin
reformandin (lêker)(navdêr, mê) nû kirin, nûjen kirin, reform kirin. Tewîn: Lêker: -reformîn-.
ji: reform + -andin.
: reformandî, reformîner
reforme (rengdêr) nûkirî, guhartî, guherrandî, nûjenkirî.
ji wêjeyê: Sekreterê giştî yê Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê Celal Talebanî duhî di civîneka digel 1 000 kesên ko ji tevgera Goranê ya Noşîrwan Mistefayî paşve li YNK-ê vegeriyane de got wî berî du salan dixwest YNK-ê reforme bike lê belê hevalên Goranê nehişt.(Nefel.com, 12/2009).
ji: Ji frensî reformé ji reformer, têkildarî reform ji latînî re- + form (> reformare formek/dirûvek/şiklek nû danê)
reformî (navdêr, mê) rewşa reformbûnê.
ji: reform + -î
reformîst (rengdêr) (navdêr, mê) guhertinxwaz, nûxwaz, pêşverû
reformîzm (navdêr, mê) vesazîparêzî, nûsazîparêzî, reformparêzî, îslehetparêzî, reformxwazî.
ji: reform +-îzm
reformkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reform kirin
reformkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reform
reformparêz (navdêr, mê) vesazîparêz, nûsazîparêz, îslehetparêz, reformxwaz, reformîst.
ji: reform +-parêz
reformparêzî (navdêr, mê) vesazîparêzî, nûsazîparêzî, îslehetparêzî, reformxwazî, reformîzm.
ji: reform +-parêzî
reformxwaz (navdêr, mê) îslehatxwaz, vesazîparêz, nûsazîparêz, reformparêz, îslehetparêz, reformîst.
ji: reform +-xwaz
reformxwazî (navdêr, mê) îslehatxwazî, vesazîparêzî, nûsazîparêzî, reformparêzî, îslehetparêzî, reformîzm.
ji: reform +-xwazî
refş (rengdêr) xweşik, rindli Makûyê wekî (rewş) jî tê bilêvkirin. Kincê giranbiha ku kesek bistîne lê li xwe neke, ji wî/wê/ kesî/ê ra dibêjin : Ma te sa rewşê(refşê) standiye, çima li xwe nakî ?
reftar 1. helwest 2. tevger
(navdêr, mê) şêweya ku yek bi wê kar û tevger ya jî akara xwe dike, bitaybetî bi kesên din re. reftara wî vê demê pir başe..
Herwiha: revtar, rewtar, riftar, rivtar, riwtar.
Hevwate: tevgerr. bizav. rewişt. liv. lebat. kiryar. hereket. rabûn-û-rûniştin. banek. baw..
ji: reft + -ar.
: bêreftar, bêreftarî, bireftar, bireftarî, reftardar, reftardarî, reftarder, reftarderî, reftarî, reftarnas, reftarnasî
reftardar (rengdêr) bitevgerr, bibizav, birewişt, biliv, bilebat, bikiryar, bihereket, birabûn-û-rûniştin, biedet, biirf, bibanek, bibaw.
ji: reftar + -dar.
: reftardarî reftardarîtî reftardartî
reftardarî (navdêr, mê) rewşa reftardarbûnê.
ji: reftardar + -î
reftarî (navdêr, mê) rewşa reftarbûnê, sincî.
ji: reftar + -î
refûj (navdêr, mê) sitargeh, penageh, pena, sitare, penaberî, iltica, licû, mihacirî, mihacirî, azîl.
ji: Ji frensî.
: refûjî
refûjî (navdêr, mê) rewşa refûjbûnê.
ji: refûj + -î
reg rehên dar û çêreyê
(Soranî) (navdêr) reh, kok
regez 1. nijad, irq 2. nifş
(navdêr) nijad, irq, komek mezin ya mirovan ya ku rengê wan mîna hev e lê ji rengê komên din cuda ye: nijadê spî, nijadê reş, milet, gel, netewe: kurdnijad (kesa/ê ji miletê kurd) tirknijad (kesa/ê ji gelê tirk), binemal, malbat: Ehmedînijad (ji binemala Ehmediyan).
Bikaranîn: Lêker: regez bûn, regez kirin. Navdêr: regezbûn, regezkirin Rengdêr: regezbûyî, regezkirî.
Herwiha: rêgez.
Bide ber: ejdad, nesl, nifş.
: regezî, regezperist, regezperistî
regez bûn (lêker)(Binihêre:) regez
regez kirin (lêker)(Binihêre:) regez
regez man (lêker)(Binihêre:) regez
regezbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) regez
regezbûyî (rengdêr) (Binihêre:) regez
regezdarî (navdêr, mê) fêtkarî.
ji: regez +-darî
regezî (navdêr, mê) rewşa regezbûnê, zayendî, bêhnxweş, şirîn, tuxmî.
ji: regez + -î
regezîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye regezî kirin
regezîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) regezî
regezîzan (navdêr, mê) zayendîzan.
ji: regezî +-zan
regezkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye regez kirin
regezkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) regez
regezmend (navdêr, mê) xweyregez, xweyprensîp.
ji: regez +-mend
regezname (navdêr)(navdêr, mê) nasname
regeznas (navdêr, mê) mirovzan.
ji: regez +-nas
regezperest neteweperest
regezperist (navdêr) nijadperist, rasîst, şovenîst, faşîst, supremasîst, kesa/ê ku bawer dike ku nijada yan miletê wî ji nijadên yan miletên din çêtir e, kesa/ê ku dijî nijadên yan miletên din e.
Herwiha: regezperest.
ji: regez + -perist.
: regezperistane, regezperist
regezperistane (rengdêr) bi awayekî regezperist.
ji: regezperist + -ane
regezperistî (navdêr, mê) nijadperistî, rasîzm, şovenîzm, faşîzm, bîrdoza ku dibêje nijada yan miletê mirovî ji miletên din hêjatir e, bîrdoza ku nijadên yan miletên din û kesên ji wan nijadan yan miletan napejirîne, dijminatiya nijadên yan miletên din.
Herwiha: regezperestî, rêgezperestî, rêgezperistîNêzîk, antîsemîtîzm, aparteîd, etnosentrîzm, faşîzm, şovenîzm, zenofobî.
ji: regezperist + -î
regezperistî kirin (lêker)(Binihêre:) regezperistî
regezperistîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye regezperistî kirin
regezperistîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) regezperistî
regezperwer (navdêr, mê) nijadpercst, nîjadperwer, regezperest.
ji: regez +-perwer
regezperwerî (navdêr, mê) nîjadperestî, nîjadperwerî, regezperestî.
ji: regez +-perwerî
regezzanî (navdêr, mê) zayendzanî.
ji: regez +-zanî
regjimar REGJIMAR(navdêr)(navdêr, nêr) (navdêr, mê) .
Têkildar: MATEMATİK.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: KMR Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
regresyon (navdêr, mê) paşve meşîn, paşve gerîn, ber bi paşve çûn.
Herwiha: regresiyon.
ji wêjeyê: Digel metoda flashbackê, min xwe spartiye psîkoanalîzm û regresiyonê jî; ez carina ber bi zaroktiya wî ve diçim û ew carina li xwe, li dem û rojên xwe ên buhurî vedigere.(Firat Cewerî di hevpeyivînekê de li gel Murad Ciwan li ser romana xwe Ez ê yekî bikujim, Netkurd.com, 11/2008).
ji: Ji inglîzî flash + back
regulator (navdêr) eyarker, kes yan amûra eyarkirinê.
ji wêjeyê: Divê di çarçoveya Geliyê Çemê Dîcleyê de ji aliyê DSÎyê ve li ser Çemê Dîcleyê 2 regulator bên avakirin..
ji: ji frensî régulateur yan inglîzî regulator, herdu jî ji latinî regulare (eyar kirin; bi rê ve birin)
reh 1. kok 2. rêşî 3. rêç
1. parçeyên jêrîn yên riwekan (navdêr, mê) kok, rîş, ripî, riç, cille, parçeyên jêrîn yên riwekan (bi taybetî yên di bin axê ve), rih, demar, temar, pişkên dirêj yên leşî yên ku xwîn tê re dimeşe, binyat, bingeh, serekanî, esil, esas: Ew ji koka xwe ve kurd in lê asîmîle bûne û êdî zimanê kurdî nizanin..
Bikaranîn: Lêker: ji reh kirin: ji koka wê/wî birrîn yan piçandin Navdêr: jirehkirin Rengdêr: jirehkirî.
ji: Ji Proto-hindûewropî wréh₂ds (reh), hevreha soranî ڕه‌گ/reg, farisî ریشه (rîşe), yûnaniya kevn ῥίζα (rihîza), latînî radix, fransî racine, inglîzî root û wort, swêdî rot û ört, albanî rrënjë. Ji heman rehî: rih/rî, rêv..
: bêreh, bêrehî, bêrehîtî, bêrehtî, bireh, birehî, birehîtî, birehtî, rehandin, rehandî, rehdar, rehdarî, rehdarîtî, rehdartî, rehder, rehderî, rehderîtî, rehdertî, rehdêr, rehdêrî, rehdêrîtî, rehdêrtî, rehik, rehiyayî, rehî, rehîn, rehîner, rehk, rewik.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: reh soranî: reg, rêşe zazakî:
reh berdan (lêker)(Binihêre:) reh
reh girtin (lêker)(Binihêre:) reh
reh kirin (lêker)(Binihêre:) reh
reh lê ranebûn hêmanên mêraniyê tê de nebûn
reh û rêşiyên xîretê tê de nebûn ji sehek û hestên rêzdariyê bêpar bûn
reha tiştê ku bêguman dê biqewime
(navdêr, mê) rizgarî, xelasî, felat.
Bikaranîn: Lêker: reha bûn, reha kirin Navdêr, mê: rehabûn, rehakirin Rengdêr: rehabûyî, rehakirî
reha bûn (lêker) filitîn, xelas bûn, rizgar bûn, iflah bûn.
ji: reha + bûn
reha kirin (lêker) berdan, azad kirin, xilas kirin.
ji: reha + kirin
rehabîlîtasyon (navdêr, mê) tedawî, saxlembûn yan saxlemkirin.
ji wêjeyê: Lotikvana agirpêketî, stranbêja nermik û germik Britney Spears li bajarê Los Angelesê razana li navendek ji navendên rehabîlîtasyonê qebûl kir û ewê ji bo demekê gon nexwe û lotikan navêje.(Lotikxane.com, 2/2007)
rehabûn (navdêr, mê) filitîn, filitan, rizgarbûn, xelasbûn, seqirîn.
ji: reha +bûn
rehabûnî (navdêr, mê) xelasî, îflahbûnî.
ji: reha +-bûnî
rehabûyî (rengdêr) filitî, rizgarbûyî, xelasbûyî.
ji: reha +bûyî
rehaker (navdêr, mê) rizgarker, xelasker, felatker.
ji: reha +-ker
rehakerî (navdêr, mê) rizgarkerî, xelaskerî, felatkerî.
ji: reha +-kerî
rehakirin (navdêr, mê) filitandin, rizgarkirin, xelaskirin, seqirandin, can xelaskirin.
ji: reha +kirin
rehaxwaz (navdêr, mê) rizgarîxwaz, felatxwaz.
ji: reha +-xwaz
rehaxwazî (navdêr, mê) rizgarîxwazî, felatxwazî.
ji: reha +-xwazî
rehberdan (navdêr, mê) (Binihêre:) reh
rehbik (navdêr, mê) rebene, rahîbe, raxîbe, rahîbe, abidên jin, keşîşên jin, jinên ku li xelwetxaneyan dijîn û peristîşê dikin.
Herwiha: rexbik.
ji: Ji erebî: rahîb + -e (nîşana mêyîtiyê).
: rehbikane, rehbikî, rehbikîtî, rehbiktî
rehbikane (rengdêr) bi awayekî rehbik.
ji: rehbik + -ane
rehbikî (navdêr, mê) rewşa rehbikbûnê.
ji: rehbik + -î
rehdar (rengdêr) kokdar, birîçal, biripin, binîgirtî, bidamar, bireh, misoger.
ji: reh +-dar
rehê dema niha (navdêr) (rêziman) beşa lêkerê ku dema niha jê tê çêkirin: Rehê dema niha yê lêkera çûnê -ç- ye: ez di-ç-im. Rehê dema niha ji lêkera hatinê -ê- ye: ez t-ê-m.
rehê duyem (navdêr, nêr) rehê duyem yê hejmara n ew hejmar e ku dema li xwe were carandin, hingê dibe n, nîşana wê √ e, rehê duyem yê n \sqrtn yeRehê duyem yê 9ê 3 ye (33)rehê duyem yê 4ê 2 ye ((22).
Bide ber: rehê sêyem
rehek nebat
(navdêr, mê) şênkatî, riwek, gulûgiya, giya
reheknasî zanistên ku pisporiya wan hêşinahiyên li ser rûyê zevînê ne
rehend (navdêr, mê) dirêjahî û bilindahî û firehiya tiştekî, perçeyek taybet ya rewş an jî hêlekî ku li ser fikr û ramanê mirov bandorê çêdike. Eger tu ji vê rehendê li ser mijarê hûr bî, tu wê bibînî ku hin mîrên kurdan berî sed salan xwedî dîwana helbestên tirkî bûne....
ji wêjeyê: Pêwîst e ku xwerêxistinkirina sîstema KCKê ya çar rehendî (dört boyutlu) were pejirandin. Di nav dorbenda zagona navnetewî da konsepta mafê biryardana çarenûs piştî gelek salan guheriye. Ev guherîn ji aliyekî ve rehendeka derveyî eşkere dike ku bi cudaxwaziyê ve têkildar e; ji aliyê din ve jî rehendeka hindirîn eşkere dike ku vê yekê rê daye demokrasiya beşdar û parastina kêmaniyan di konteksta pevrejiyaneka piranîgir/pluralîst di nav sînorên dewletê da.jêder.
: 1-rehendî, yekrehendî 2-rehendî, durehendî 3-rehendî, sêrehendî 4-rehendî, çarrehendî
rehendî (navdêr, mê) bûutdar, bibûut.
ji: rehend +-î
rehet 1. aram 2. mezbût 3. bihuzûr 4. xweş
1. bê şerr yan qerebalix (rengdêr) aram, hêsa, tena, hêmin, hêwir, aşt, asûde, asan, ne zehmet, ne dijwar, ne bêzar, ne bênteng, ne aciz, xweş, bê şerr yan pevçûn, bêdeng yan kêmdeng.
Herwiha: rahet, rihet.
Bikaranîn: Lêker: rehet bûn, rehet kirin. Navdêr: rehetbûn, rehetkirin Rengdêr: rehetbûyî, rehetkirî.
: rehetî, rehetker
rehet berdan (lêker)(Binihêre:) rehet
rehet bûn (lêker)(Binihêre:) rehet
rehet kirin (lêker)(Binihêre:) rehet
rehet nesekinîn (biwêj) bi karên xeter re, bi şer û belayê re mijûl bûn, di hêla zayendî de dest û pê nesekinîn. ev biraziyê min rehet nasekine, wê rojekê me hemûyan jî têxe demaûa xwe. zavayê cemîleyê rehet nasekine. heke dest neavêje baltûz (diş) xwe jî baş e.
rehet sekinîn (lêker) tebitîn, hewîn.
ji: rehet + sekinîn
rehetberdan (navdêr, mê) (Binihêre:) rehet
rehetbûn (navdêr)(Binihêre:) rehet
rehetbûyî (rengdêr) (Binihêre:) rehet
rehetî 1. aramî 2. mezbûtî 3. bihuzûrî 4. xweşî *“nizanim, rehetiya can im”
(navdêr, mê) aramî, tenahî, hêminî, hêwirî, hedan, sebirdarî, bênfirehî, asayî, hêsayî, rewşa aram, ne şerr yan qerebalix yan nerehetî, asanî, sanahî, hêsanî, ne dijwarî, ne zehmet.
Herwiha: rahetî, raĥetî, reĥetî, rihetî, riĥetî.
ji: rehet + -î
rehetî dan (lêker) jê hewîn, jê gerin, jê bûn, bêhn dan.
ji: rehetî + dan
rehetî nedan (yekî) (biwêj) yek aciz kirin, hizûr nedan. wî bêbavî di wê malê de tu car rehetî heda min.
rehetî nedîtin (lêker) xweşî nedîtin, hedûr nedîtin.
ji: rehetî + nedîtin
rehetiya xwe xera nekirin (biwêj) ji bo karên pêwîst jî xwe aciz nekirin. dinya xera bibe jî, ew rehetiya xwe xera nake.
rehetker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê rehet dike, tenaker, aramker.
ji: rehet + -ker
rehetkirî (rengdêr) (Binihêre:) rehet
rehetkirin (navdêr)(Binihêre:) rehet
rehgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) reh
rehî (navdêr, mê) rewşa rehbûnê, nerm, nizm, kokî, qurmî, rehkirî.
ji: reh + -î
rehîb (navdêr, mê) qeşe, papaz
rehidandin/direhidîne/birehidîne 1. êşandin 2. azirandin
rehidîn/direhide/birehide 1. êşîn 2. azirîn
rehik di lêş de riyên xwînê yên ziravik
(navdêr, mê) porik bot, rehşik, rîşe, damar.
ji: reh +-ik
rehik dan (lêker)(Binihêre:) rehik
rehikdan (navdêr, mê) rîçaldan.
ji: rehik +dan
rehikî (navdêr, mê) mûwekî, mûhikî.
ji: rehik + -î
rehilandin/direhilîne/birehilîne lerizandin
rehilîn/direhile/birehile lerizîn
rehîm (rengdêr) rehîm: dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, piyar, rehman, muşfîq, şefîq(navdêr, nêr) Rehîm: navek zelaman e.
Herwiha: rahîm.
ji: Ji erebî, têkildarî rehm, rehman, merhemet.
: Rehîma, Rehîme, rehîmî, rehîmîtî, rehîmtî
rehimandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rehimandin
rehimandin (lêker)(navdêr, mê) bexşandin, efû kirin, lê borîn, xefirandin.
Herwiha: rehmandin. Tewîn: Lêker: -rehimîn-.
ji wêjeyê: Bila Xwedê wî nerehimîne, û rêxa çêlekan li ser çavên wî be...(nerîna xwendevanekî li ser mirina nijaperistê tirk Mehmet Gül, Netkurd.com, 3/2008).
ji: rehm + -andin.
: rehimandî, rehimînende, rehimîner
rehimdar (navdêr, mê) birehm, dilovan, mihrevan, dilnerm, rehîm, rehman
rehîmî (navdêr, mê) rewşa rehîmbûnê.
ji: rehîm + -î
rehîn (navdêr) îpotek, malê ku wek garantiya deyndanê hatiye destnîşankirin.
ji wêjeyê: Ocalan: Ez rehîn im, hûn wek min mekin!.
ji: ji erebî رهين (rehîn) ji rehê رهن (r-h-n-) ku ji bilî zimanên Rojhilata Navîn (bo nimûne tirkî rehin) herwiha ketiye zimanên Nîvgiravê Îberyayê jî: spanî rehén, portugalî refém, galîsî refén..
Bikaranîn: Lêker: rehîn kirin, rehîn girtin, rehîn dan. Navdêr: rehînkirin, rehîngirtin, rehîndan Rengdêr: rehînkirî.
: rehînane rehîne rehînetî rehîneyî rehîngir rehîngirî rehîn girtin rehîn kirin rehînkirî rehîntî
rehîn dan (lêker)(Binihêre:) rehîn
rehîn girtin (lêker)(Binihêre:) rehîn
rehîn kirin (lêker)(Binihêre:) rehîn
rehînane (rengdêr) bi awayekî rehîn.
ji: rehîn + -ane
rehîndan (navdêr, mê) (Binihêre:) rehîn
rehîne (navdêr) barimte, kesa/ê hatiye girtin û nayêt berdan ta ku daxwazek neyêt bicihanîn.
: rehînegir, rehînegirî, rehîneyî
rehînegir (navdêr, mê) kesê/a rehîneyan digire.
ji: rehîne + -gir
rehînegirî (navdêr, mê) karê rehînegiriyê.
ji: rehînegir + -î
rehîneyî (navdêr, mê) rewşa rehînebûnê.
ji: rehîne + -yî
rehîngir (navdêr, mê) kesê/a rehînan digire.
ji: rehîn + -gir
rehîngirî (navdêr, mê) karê rehîngiriyê.
ji: rehîngir + -î
rehîngirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) rehîn
rehînkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rehîn kirin
rehînkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rehîn
rehîntî (navdêr, mê) rewşa rehînbûnê.
ji: rehîn + -tî
rehjen avêtina dilê sax; nebiz
(navdêr, mê) Livîn û hereketa ku bi tiliya li ser reh û demaran tê hîs kirin. Bi her lêdanekî dil ev livîn û hereket pêk tên.
Herwiha: rajen.
ji wêjeyê: “Rajen”ê “nabiz” binav ke “rehjen” û hem “rejenîn” “Kêrguh” û “kêrvoşk”e “tavşan”, “kaçinilmaz”-“çarenîn” (nefel.com, 21.02.2010, Fehengoka bi wezin – kurdî-tirkî – III )
rehjenî avêtina dilê giyaneweran
rehkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reh kirin
rehkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reh
rehl (navdêr, nêr) maseya xwandinê (bi taybetî ya wek şiklê kurtanê hêştiran).
Herwiha: rehil rehle.
ji: ji erebî رحلة ji رحل (r-ḧ-l-: bar kirin, kurtan lê kirin), hevreha aramî רחלא (rexla: barê dewaran). Ji heman rehî: irtihal.
rehm (navdêr, mê) dilnermî, dilovanî, dilsojî, merhemet.
Herwiha: rahim, rahm, rehim, raĥim, raĥm, reĥim, reĥm.
Têkildar: rehîm, rehman.
ji: ji erebî رحمة (reḧmet), têkilî rehîm û Rehman, hevreha aramî ܪܚܡ (rexim), îbrî רחמים (rexemîm).
: bêrehm, bêrehmahî, bêrehmatî, bêrehmayî, bêrehmî, bêrehmîtî, bêrehmtî, birehm, birehmahî, birehmatî, birehmayî, birehmî, birehmîtî, birehmtî, rehman, rehmdar, rehmdarî, rehmdarîtî, rehmdartî, rehmet, rehmetî, rehmî
rehm ketin dilê (yekî) (biwêj) însaf û merhemet kirin. ji xwedê re îsal reltm ketiye dilê smayîl, naxwe rewş dê xe-rabtir bûya.
rehma xwedê kirin (biwêj) wefat kirin, mirin, çûn ber rehma Xwedêé, emrê Xwedê kirin
rehman (rengdêr) rehman: dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, rehîm, piyar, muşfîq, şefîq(navdêr, mê) Rehman: sûretek Quranê ye(navdêr, nêr) Rehman: navek zelaman e.
Herwiha: rahman.
ji: Ji erebî, têkildarî rehm, rehîm, merhemet.
: rehmanî
rehmanî (navdêr, mê) rewşa rehmanbûnê.
ji: rehman + -î
rehmdar (rengdêr) bidilnermî, bidilovanî, bidilsojî, bimerhemet.
ji: rehm + -dar.
: rehmdarî rehmdarîtî rehmdartî
rehmdarî (navdêr, mê) rewşa rehmdarbûnê.
ji: rehmdar + -î
rehmê lê anîn (biwêj) ji bo yekî mirî tiştên baş gotin. kifş e mirovekî baş bûye ku her kes rehme lê tine.
rehmelê (rengdêr) rehmetî, biheştî, Xwedê-jê-razî, bo qedirgirtinê bo kesên mirî tê gotin.
Herwiha: rehmetlê, rahmelê, rahmetlê.
ji wêjeyê: Her kesê ku rêzimana C. Bedirxan û alfabeya tikûz ya Osman Sebrî bixwîne, dê bibîne ku gelek cudahî di navbera nêrîn û biryarên her du rêzdarên rehmelê de hene. Min ev cudahî di gotara (Dibistan, têrm û têgeh) de diyar kiribûn. Gava S. Birahîm di gotara xwe de vê xalê gengeşe nake, dide xuyakirin, ku haya wî ji gotara min tune ye..
ji: Rehmet(a Xwedê) li wî/wê be!
rehmet (navdêr, mê) dilovanî, dilnermî, rehm, rehma Xwedê, (ewfemîzm) wefat, merg, mirin: çûn rehmetê (mirin, wefat kirin).
Herwiha: rahmet, rihmet.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: rehmet kirin. Navdêr: rehmetkirin Rengdêr: rehmetkirî.
: rehmetî
rehmet kirin (biwêj) (mirov) mirin, wefat kirin, çûn rehmetê, çûn ber rehma Xwedêé, çûn ber dilovaniya Xwedêé, jiyana xwe ji dest dané, jiyana xwe winda kiriné, mirin.
ji wêjeyê: Gilberte Favra Zaza: yew kitabê mi esto ke mi seba tutanê ke şerê Lubnanî de merdê, kerdo dîyarî û vateyo verên yê nê kitabî şaîr û nuştoxo pîl Andree Chedidî nuştbi ke demêk ra ver Parîs de rehmet kerd.. (Kitêbeke min heye ku min diyarî zarokên ku ji ber cenga Libnanê mirin kiriye û pêşgotina wê şair û nivîskarê mezin André Chedidî nivîsbû ku ku demek berî niha li Parîsê rehmet kir.).
ji: rehmet + kirin.
: rehmetkirî
rehmetî (rengdêr) merhûm, biheştî, rehmetkirî, mirî, wefatkirî.
Herwiha: rahmetî, rihmetî.
ji wêjeyê: Lê gava em wê yekê jî digrin ber hesêb, ku çi ku rehmetî pêra gîhand bi cî bîne –bûye mal û milkekî çanda kurdî yê nemir – xemgîniya me ber vê undakirinê siviktir dike, ber ku ew mal û milkê bi xwe ra xudanê tomarkirin û lêkolîna xwe jî herwiha zêndî bihêle.(MWezîrê Eşo: Çanda kurdî ziyanek mezin dît, Lalish.de, 11/2007)).
: rehmet + -î
rehmetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rehmet kirin
rehmetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rehmet
rehmî (navdêr, mê) rewşa rehmbûnê.
ji: rehm + -î
rehmî nazil cumleê 'îlet dibit dilovanî datê û hemî êşan jê dibe.
ji wêjeyê: Bête xwendin ger li avê û vexwit Rehmî nazil cumleê îlet dibit w:Mela Hisênê Bateyî
rehn 1. nerm 2. şil 3. ava wê zêde *“girara rehn, ji kêmdanî ye”
rehn bûn 1. nerm bûn 2. şil bûn 3. ava wê zêde bûn
rehn kirin 1. nerm kirin 2. şil kirin 3. av lê zêde kirin
rehnasî (navdêr, mê) etîmolojî, peyvnasî, koknasî
rehnayî 1. nermî 2. şilayî 3. avî
rehperest (navdêr, mê) regezperest.
ji: reh +-perest
rehperestî (navdêr, mê) regezperestî.
ji: reh +-perestî
reht (rengdêr) westî, betilî, gava yek karekî giran dike û dikeve ew rewşa ku nema bikare kar bike.
Bide ber: •rehet.
Bikaranîn: Lêker: reht bûn, reht kirin. Navdêr: rehtbûn, rehtkirin Rengdêr: rehtbûyî, rehtkirî
reht bûn (lêker)(Binihêre:) reht
reht kirin (lêker)(Binihêre:) reht
rehtbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) reht
rehtbûnî (navdêr, mê) westabûn, mandîtî, west, rehtî.
ji: reht +-bûnî
rehtbûyî (rengdêr) (Binihêre:) reht
rehtî (navdêr, mê) westabûn, mandîtî, west, rehtbûnî.
ji: reh +-tî
rehtker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê reht dike, rencîn, mandîker.
ji: reht + -ker
rehtkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reht kirin
rehtkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reht
rehwanî (rengdêr) şarezayî, bistehî
reîs (navdêr) serok, serek.
Herwiha: reyîs.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌ئیس.
ji: ji erebî رئيس ji رأس (reis: ser), hevreha aramî רˀשא (reişa: ser) û akadî raşû (ser)..
: reîsane reîscimhûr reîscimhûrî reîsî reîsîtî reîstî
reîsane (rengdêr) bi awayekî reîs.
ji: reîs + -ane
reîscimhûr Erebî ye; (Binihêre:) serokkomar
reîscumhûr Erebî ye; (Binihêre:) serokkomar
reîscumûr Erebî ye; (Binihêre:) serokkomar
reîseşîr (navdêr) serokeşîr, serekeşîr, serokê/a eşîrekî, serokên eşîran.
ji wêjeyê: Rojên 28-29ê Gulana 2011ê li bajarokê Şeqlawa ser bi Hewlêrê bi navê ‘’Civîna İraqê II. Rawestgeha Hewlêrê’’ ji aliyê Komeleya Lêkolînên Ekonomîk û Civakî (Ekopolîtîk) ve civînek hat sazkirin. Ji Herêma Kurdistanê, Kerkûk, Mûsil û Tirkiyê gelek akademîsyen, rojnamevan, rewşenbîr û herwiha reîseşîr û kesayetî beşdar bûn. Di civînê de hat tekez kirin ku heta Tirkiye pirsa Kurd li navxwe çareser neke nikare peywendiyeke baş ligel Herêma Kurdistanê deyne..
ji: Ji erebî reîs + eşîr.
: reîseşîrane reîseşîrî reîseşîrîtî reîseşîrtî
reîseşîrane (rengdêr) bi awayekî reîseşîr.
ji: reîseşîr + -ane
reîseşîrî (navdêr, mê) rewşa reîseşîrbûnê.
ji: reîseşîr + -î
reîsî (navdêr, mê) rewşa reîsbûnê.
ji: reîs + -î
rejgeh (navdêr, mê) sîlav, sîl, :rejgeha gelîyê elîbegê, :rejgeha gelîyê duhok
rejî gerandina karekî ji aliyê kesekî an jî komekî ve
1. kevirê reş yê têt sotin (navdêr, mê) komirr, kevirek reş e kêrî sotinê anku şewitandinê têt, tişta/ê ku şewitiye û reş bûye.
Herwiha: rejû, rêjî, rêjû, rijî, rijû.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌ژی.
ji: hevreha reş.
Bide ber: xijîlek
rejî bûn (lêker)(Binihêre:) rejî
rejî kirin (lêker)(Binihêre:) rejî
rejîber (navdêr, mê) berqêr
rejîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) rejî
rejîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) rejî
rejîdar (rengdêr) komerdar, bikomir.
ji: rejî +-dar
rejîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rejî kirin
rejîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rejî
rejîm (navdêr, mê) hikûmet, serokatî, desthilat, koma dewletekê bi rê ve dibe (bi taybetî hikûmetên ne-demokrat).
Herwiha: rejêm, rêjîm, rijêm, rijîm, recêm, recîm, rêcîm, recêm, ricêm, ricîm.
ji: Ji latînî.
: rejîmî, rejîmgir, rejîmgirî, rejîmperist, rejîmperistî
rejîmgir (navdêr, mê) kesê/a rejîman digire.
ji: rejîm + -gir
rejîmgirî (navdêr, mê) karê rejîmgiriyê.
ji: rejîmgir + -î
rejîmî (navdêr, mê) rewşa rejîmbûnê.
ji: rejîm + -î
rejîmkirin (navdêr) tuxîbkirina cor û awayê xwarinê ji ber nesaxîyan yan qelewî yê, parêzkirin
rejîsor (navdêr)(rengdêr) derînerê/a filman, çêkerê filmekê yan filman, birêveberê/a filmekê yan filman: rejîsorên kurd yên navdar: Yilmaz Güney, Hiner Selîm, Behmen Qubadî.
Herwiha: rêjîsor.
ji: Ji frensî régisseur.
: rejîsorî, rejîsorîtî, rejîsortî
rejîsorî (navdêr, mê) (rengdêr) deranîna filman, karê rejîsoran.
Herwiha: rejîsorîtî, rejîsortî.
ji: rejîsor + -î
rejîster (navdêr, mê) sicil, tomar, qeyd, bend, lîste, katalog, menû
rejîvanî (navdêr, mê) komervanî.
ji: rejî +-vanî
rekaet (navdêr, mê) parçeyên nivêjê (her cara ku mirov sûreta el-Fatîfe di nivêjê de dixwîne):Nivêja nîvro çar rekaet e..
Herwiha: rikat, rekaet, rikaet, rikaet.
Bide ber: sicde.
ji wêjeyê: Li gorî efsaneyeka navdar û di nav xelkê de gelek belavbûyî ku Şewket Beysanoğlu ji devê Mehemed Bulutê 80 salî yê ji gundê Xizirelyasê di hezîrana sala 1962 de berhev kiriye: “Kesekî bawermend ger bi dilekî xalis beriya berbanga şefeqê du rekaet nimêj bike, paşê sed caran bibêje: ‘Laîlaheîlellah, Ya xêrul xelas, Muhemmed resûlullah, Hawar ya Xizirelyas!’, hingê dê Xoceyê Xizir bibîne. (Roşan Lezgîn: Cihê Rastîn Yê Eshabê Kehf, vekolînek e ku hê nehatiye weşandin, 7/2008).
ji: Ji erebî
rekeh (navdêr, mê) qefes, zeftxaneya ku ji darikên yan şifşeyên zirav hatiye çêkirin û firrinde tê de tên girtin, (mecazî) girtîgeh, girtîxane, zîndan, bendîxane, bendîtî.
Herwiha: reke, rike, rikeh.
ji: ji?
rekeh kirin (lêker)(Binihêre:) rekeh
rekehfiroş (navdêr, mê) qefesfiroş.
ji: rekeh +-firoş
rekehgir (navdêr, mê) kelereq, rûhişk, sersext.
ji: rekeh +-gir
rekehvan (navdêr, mê) qefesvan.
ji: rekeh +-van
reklam (navdêr, mê) namilke daxwiyanî, peyam, beyan, îlan, mesaj, beyanname, belavok (yên tê de pesnê tiştekê/î yan kesekî têt dan, bi taybetî daku ew tişt bêt kirrîn), ragihandin, belavok, daxuyanî, nûçe.
Bikaranîn: Lêker: reklam kirin. Navdêr: reklamkirin.
Herwiha: rêklam rîklam.
: reklamî
reklam kirin (lêker)(Binihêre:) reklam
reklamgerî (navdêr, mê) afîş, dengî, anons, reklam.
ji: reklam +-gerî
reklamî (navdêr, mê) rewşa reklambûnê.
ji: reklam + -î
reklamkarî (navdêr, mê) reklam.
ji: reklam +-karî
reklamker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê reklam dike.
ji: reklam + -ker
reklamkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reklam kirin
reklamkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reklam
rekor (navdêr, mê) baştirîn encam, encama ku heta niha ti ji wê çêtir nebûne: Wî rekora firotina pirtûkan şkand. (Ti kesî hindî wî pirtûk nefirotine.) Îsal zivistan rekor sar e. (Ti zivistan wek vê ne sar bûne.).
Herwiha: rekord.
ji: Bi rêya frensî record ji inglîzî record ji inglîziya navîn recordan ji frensî recorder ji latînî recordari ji re- + cord
rekorder (navdêr, mê) amûrên elektronîkî yên ku dengî yan wêneyan tomar dikin.
ji wêjeyê: Heger hêzên asayîşê yên Kurdistanê dest nedanîbe ser defter, qelem û rekorderên rojnamevanên navnediyar dibe ko van rojan em hevpeyvînên wan di medyaya kurdî de bixwînin.(Nefel.com, 1/2008).
ji: Ji inglîzî recorder
rektor (navdêr) birêveber, gerrînende, midûr (bi taybetî yên zankoyan), midûr, serperişt, serok.
ji wêjeyê: Serokê Kurdistanê Mesûd Barzanî piştî gera xwe ya derveyî welat îro tevlî rektorên unîverstiyan li Hewlêrê beşdarî konferansekê bû û li vir axaftinek kir.(Netkurd.com, 12/2007).
ji: Bi rêya frensî recteur yan inglîzî rector ji latînî rector (birêveber) ji rect-, dema borî ya dûdar ji regere (bi rê ve birin).
: rektorî, rektorîtî, rektortî
rektorî (navdêr, mê) rewşa rektorbûnê.
ji: rektor + -î
relaks (rengdêr) aram, asûde, rehet, miferih, hêmin, hêwir, aşt, tena.
ji wêjeyê: Bêguman ziman her çiqas layanekî sosyalî be jî layanekî wî yê psîko-lingûîstk jî heye û Humbolt bi vê teoriyê ji bo zimanê zikmakî girîngiya psîko-lîngûîstîkê derxistiye holê. Ziman mala me û welatê me ye, dema ziman û welat tune be derûniya meriv jî dikeve xeterê. Em çiqas xwe bi zimanên dagirker û biyaniyan vebêjin jî ew derûniya me relaks nake.Lê dema meriv peyvên Kurdî bilêv dike hêz û hestên taybet tên derûniya me. (Dovan Kovan? Hawêlî: Xwişka Leyla Zana dahûrand, antî-depresanên Kurdan Kurd, Kurdî û Kurdistan in! Lotikxane.com, 9/2009).
ji: Ji inglîzî relax.
: relaksî, relaksîtî
relaksî (navdêr, mê) rewşa relaksbûnê.
ji: relaks + -î
relatîv (rengdêr) guherrbar, ne absolût, ne mitleq, ne qetî, tiştê ku li gor bawerî û dîtinên xelkê cuda ye.
Herwiha: relatîf, rolatîf, rolatîv, Îng.: ratable, Tr.: bağıl, Tr.: bağıntılı, Tr.: göreli, Tr.: izafî, Tr.: rölatif, Tr.: nispi
relatîvî (navdêr, mê) îzafîtî.
ji: relatîv +-î
remayen (Zazaki) (lêker) revîn
remayene (Zazaki) revîn
remeno (Zazaki) (lêker) direve.
ji wêjeyê: Dewijî senî vînenî ke Ap Heş ha goştê bizanê înan weno, hema her yew cayê xo ra kenê qîrî û hawar; o ke kerra erzeno ey, o ke dar gêno şino ser de, o ke pê çu dano piro. Û Ap Heş çirp û remeno.
remezan di îslamê de meha rojîgirtinê
(navdêr, mê) remezan: meha rojîgirtinê (di îslamê de) (meha nehê ji salnameya koçî anku hicrî) (navdêr, nêr) Remezan: navekî zelaman e.
Herwiha: remedan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌مه‌زانSalnameya koçî miherem sefer rebî el-ewel rebî el-sanî cumada el-ewel cumada el-sanî receb remezan şeban zulqede zulhicce.
ji: ji erebî رمضان (ṛemeḍan: remezan), destpêkê maneya meha kel/hişk dida, ji رمض (ṛemide: kizirîn, qijikîn, şewitîn, li ber tavê û germayê hişk bûn) ji ber ku berî îslamê meha remezanê diket beramberî dawiya tîrmehê û destpêka tebaxê anku havînê lê di salnameya koçî de meha nehem e û li gor salnameya zayînî li dor salê dizivire. Herçendî dengê ض (ḍ) yê erebî pirr nêzîkî d ya kurdî be jî, ew bi pirranî di kurdî, farisî û tirkî de wek z tê xwendin/gotin. Di erebî de jî hin kes wê wek ẓ anku nêzîkî dengê z bi lêv dikin. Ji bilî remezanê, navê çend mehên din jî yên salnameya koçî di heman demê de navê zelaman/mêran in jî: Receb, Şeban, Miherem..
: cejna remezanê remezanî
remezanî (navdêr, mê) rewşa remezanbûnê.
ji: remezan + -î
remî (navdêr, mê) fîşek berdan, çek berdan.
Bikaranîn: Lêker: remî lê kirin Navdêr: remîlêkirin Rengdêr: remîlêkirî.
: remîker remî(lêker)
remik navdêr,mê wate ripina buharê ya şil Bikarhatina nav hevokê: Keça min rabe ji ser wê remikê tuê nexweş bikevî.
remîker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê remî dike.
ji: remî + -ker
remil 1. xîz, teqn 2. fal
remilbêj falavêj
remildank (navdêr)(navdêr, mê) şirovekirina fêlan.
ji: remil + -dank.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
remildanka dewlikê burca dewlikê, birca dewlikê
remildar falavêj
remilîn ketin û nikaribûna ji nav derneketinê.Wekok:Me got qey emê çêkin lê em di nav de remilîn.
reml (navdêr, mê) xêf, fal
reml avêtin (lêker) fal vekirin.
ji: reml + avêtin
remlavêj (navdêr, mê) falbêj, falavêj, remldar.
ji: reml +-avêj
remldar (rengdêr) remlavêj, falbêj.
ji: reml +-dar
remnayene (Zazaki) (lêker) revandin
remnîyene (Zazaki) (lêker)hatin revandin
remz nîşane
(navdêr, mê) sembol, dawer, nîşan, totem, nimûne, mînak, îşaret.
ji: ji erebî رمز (remz), hevreha aramî ܪܡܙܐ (remza), îbrî רמז (rêmez).
: remzî
remzîtî (navdêr, mê) rewşa remzîbûnê.
ji: remzî + -tî
remzker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê remz dike, lasaker, zehrker, teqlîdker.
ji: remz + -ker
remzkerî (navdêr, mê) lasakerî, zehrkerî, teqiîdkerî.
ji: remz +-kerî
renas renasreber:kesen nasber nasina wan zaf bas.kese re u regehan bas dinase u fehm dike.nave zelaman
renc 1. azar, eziyet 2. ked 3. şkênc
(navdêr, mê) ked, xebat, kar, cehd, koşîn, zehmetkêşî, têkoşîn, pîkol, berxwedan, hewl, mihawele, rêncberî, paletî.
Herwiha: renç, rênc, rênç .Binêre.
Herwiha: rencandin, rencîde.
ji: jiari, hevreha soranî renc, farisî رنج (renc) û رنجيدن (rencîden: renc dan, ked kirin, zehmetî kêşan), pehlewî renc (renc) û rexten (renc dan, ked kirin, zehmetî kêşan) ku rehê wê yê dema niha -renc- e..
Bikaranîn: Lêker: renc kirin. Navdêr: renckirin Rengdêr: renckirî.
: bêrenc, bêrencî, rencber, rencberî, rencî
renc kirin (lêker)(Binihêre:) renc
rencan (navdêr, mê) torebûn, hêrisbûn
rencandin (lêker)tehlkirin, êşandin, zêrandin, cezaret, tehl kirin, hincirandin, çerçirandin, cewr kirin, ezibandin, rencide kirin.
ji: renc +-andin
rencber 1. kedkar, zehmetkêş 2. sexbêrê sewalan û çandiyar *“rencber û maldar, nabin hemwar”
rencdar (rengdêr) tehlker, rencîner.
ji: renc +-dar
rencder (navdêr, mê) rencber, pale.
ji: renc +-der
rencî (navdêr, mê) rewşa rencbûnê, zehmet, derd.
ji: renc + -î
rencîde azardîtî
(rengdêr) xeyidandî, xeyidî, azarde, dilmayî, dilşikestî, acizkirî, acizbûyî, sil.
Herwiha: rencide.
Têkildar: rencandin, rencîn.
Bikaranîn: Lêker: rencîde bûn, rencîde kirin. Navdêr: rencîdebûn, rencîdekirin Rengdêr: rencîdebûyî, rencîdekirî.
ji: jiari, hevreha farisî رنجيده (rencîdê), têkilî renc û rêncber û farisî رنجيدن (rencîde: renc dan), pehlewî rexten (rehê dema niha -renc-) anku renc dan, zehmetî kişandin)
rencide bûn (lêker)dilşikestî bûn.
ji: rencide + bûn
rencîde bûn (lêker)(Binihêre:) rencîde
rencide kirin (lêker)rencandin, tehlkirin, êşandin, zêrandin, tehl kirin, hincirandin, çerçirandin, cewr kirin.
ji: rencide + kirin
rencîde kirin azar lê kirin
(lêker)(Binihêre:) rencîde
rencîdebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) rencîde
rencîdebûyî (rengdêr) (Binihêre:) rencîde
rencîdekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rencîde kirin
rencîdekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rencîde
rencîn (rengdêr) mirovê mandî, mirovê westayî, renckê.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌نجین
rencîner (navdêr, mê) tehlker.
ji: renc +-îner
renckar (navdêr, mê) tehdekar.
ji: renc +-kar
rencker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê renc dike, ezyetker, zilmker, zordar.
ji: renc + -ker
renckêş zehmetkêş, rencîn, rêncber
renckêşî (navdêr, mê) zehmetkêşî.
ji: renc +-kêşî
renckirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye renc kirin
renckirin (navdêr, mê) (Binihêre:) renc
rencûr xembar
(rengdêr) kovandar, dilbikul, jandar, eziyetdar, bijan, biezyet.
ji wêjeyê: Ma ji vê xûnxwariyê cerek kesî karek diyeEz bi qurban bo çi Seyda dilkul û rencûr dikî!(Cegerxwîn).
: rencûrî, rencûrîtî, rencûrtî
rencûr bûn (lêker) ren­cûr bûn.
ji: rencûr + bûn
rencûrî (navdêr, mê) rewşa rencûrbûnê.
ji: rencûr + -î
rencxwer (navdêr, mê) liştok.
ji: renc +-xwer
rende kartîk
(navdêr, mê) amûra ku dep/texte pê tên renîn anku hilûkirin.
Herwiha: rendeş rindaş.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌نده.
Bide ber: birrek bivir çekûç mişar qezme tefşû tevir destar bêr mer kûling tevirBinere.
Herwiha: rencîde rendol.
ji: Têkilî renîn, hevreha soranî ڕه‌نده (rende), farisî رنده (rendê), têkilî رنديدن (rendîden: renîn), pehlewî rendîden (renîn), hemû jiari.
rende kirin (lêker)(Binihêre:) rende
rende lê ketin (biwêj) perwerde bûn. tu metirse, keçik ew qas jî cahil û nezan nîn e, hinekî rende lê ketiye. reng avêtin 1. ji ber tirs, tatêl an jî tiştekî din rewş guherîn. 2. ji nişkê ve rewşa tenduristî xera bûn. çawa ku qala faysal bû, rewşemji tirsan reng avêt. piştî ku cemal ew xwarin hema ji nişka ve reng avêt.
rendekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rende kirin
rendekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rende
rendgder (rengdêr) tiştê rengî di det.
Dijwate: renggir
rendol kinca ku bi pûş tê tijî kirin û di ber bîstanan de tê çikilandin da ku mirov bê hesibandin û jê bê tirsîn
reng 1. boyax, gûn 2. celeb, cure, awa *“destê dê, reng û rûyê qîzê ye”
(navdêr, nêr) lewn, elwan, gon, boyax, sibox, kesk û sor û zer û spî û reş û taybetiyên din yên ronahiyê, cûn, cor, gûnBide Ber, reş, spî, kesk, sor, zer, kej, kew, mor, şîn, gewr, şîrik, kinûşk, helesor, firûze, micwer, bor, gevez, çûr, sîs, kever, belek, çal, beş, qir, qemer.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: ڕه‌نگ.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: reng, soranî: reng, zazakî: reng, hewramî: renge.
Bide ber: beng, ceng, çeng, deng, heng, leng, neng, şeng, veng, weng, zeng.
Bikaranîn: Lêker: reng avêtin, reng dan, reng jê çûn, reng kirin, reng girtin. Navdêr: rengavêtin, rengdan, rengjêçûn, rengkirin, renggirtin Rengdêr: rengavêtî, rengdayî, rengjêçûyî, rengkirî.
ji: Proto-hindûewropî: (s)reg- (reng dan) , Proto-aryayî: ra(n)j- (reng dan) Middle Persian: rang (reng) Farisî: razīdan (reng dan), rang (reng) Belûçî: rajit (qemirandin), raxt (reng dan) … ir Kurmancî: reng (reng) Kurdî (Soranî): reng (reng) Zazakî: reng (reng) Hewramî: renge (reng) ... Sanskrîtî: raj- (reng dan) ... Çavkanî: Cheung p.314, MacKenzie P.120 Pokorny: 854.
: bêreng, bêrengî, bireng, birengî, renge-reng, renge-rengî, rengdar, rengdarî, (rengdêr) rengdêrî, rengîn, rengînî
reng berdan (lêker) misandin, çirmisîn, pirçom.
ji: reng + berdan
reng bûn (lêker)(Binihêre:) reng
reng çûn (lêker) çilmisîn.
ji: reng + çûn
reng dan (lêker)(Binihêre:) reng
reng e ku (hoker) belkî, dibe ku, ihtimal e ku.
Herwiha: reng e, reng e ko.
ji wêjeyê: Prof. Dr. Miktad Kadioglu, diyar kir ku sala 1998’an, di nava 1400 salên derbasbûyî de germtirîn sal bû, lê reng e ku dê sala 2007’an germtir be..
ji: reng + e + ku
reng girtin (lêker)(Binihêre:) reng
reng kirin (lêker)(Binihêre:) reng
reng û rû pê ve neman (biwêj) jar û lawaz bûn, ji tirsan reng guherîn. vê nexweçiyê wisa kir ku, reng û rû bi selîm ve nema. bi dengê tivingê re, reng û rû bi kubarê ve nema.
reng û rûçik hatin (biwêj) rewşa tenduristî xweş bûn. hingî hatiye mala we, reng û rûçik li nazenînê batiye.
reng û rûyê (yekî) qirqisîn (biwêj) ji bo kesên jar, moralxerab û negeş tê gotin. reng û rûyê rervşenê wisa qirqisîbû ku te digot dinya bi ser de tep bûye.
reng vedan (lêker)(Binihêre:) reng
reng vekirin (Binihêre:) reng
rengandî (rengdêr) corecor, hêvisandî.
ji: rengand + -î
rengandin (lêker)gonandin, rengkirin, boyaxkirin, gonîkirin. Tewîn: -regîn-.
ji: reng +-andin
rengandin/direngîne/birengîne boyax kirin
rengareng (rengdêr) rengîn, tişta/ê ku çend rengên ji hev cuda hene: Alaya Kurdistanê rengîn e: kesk, sor, zer û spî ye. Keskesor rengîn e.Nêzîk, bireng, rengdar, rengî.
ji: reng + -a- + reng.
: rengarengî, rengarengîtî, rengarengtî
rengarengî (navdêr, mê) rewşa rengarengbûnê.
ji: rengareng + -î
rengavêtî 1. gewrotankî 2. verêtî 3. zibilî rengdêr (r) peyvên ku rewşa heyberan dinmînin; hevalnav
rengavêtîbûnî (navdêr, mê) çilmisîtî, tewifîtî, rengqelibîtî.
ji: rengavêtî +-bûnî
rengberdan (navdêr, mê) çilmisîn, çirmisîn, kavilbûn, wêranbûn, pirçim.
ji: reng +berdan
rengbirin (navdêr, mê) duhtin, spîkirin.
ji: reng +birin
rengbûn (navdêr, mê) tiştê rengekî wer digire, :kirasê wî yê reng bûy
rengbûyî (rengdêr) (Binihêre:) reng
rengçûn (navdêr, mê) çilmsîn, pirçom.
ji: reng +çûn
rengçûyî (rengdêr) çilmisî, sîs, çirmisî, pejmirde.
ji: reng +çûyî
rengdan (navdêr)(Binihêre:) reng
rengdar (rengdêr) rengîn, bireng, ne bêreng.
ji: reng + -dar.
Bikaranîn: Lêker: rengdar bûn, rengdar kirin. Navdêr: rengdarbûn, rengdarkirin Rengdêr: rengdarbûyî, rengdarkirî.
: rengdarî, rengdarîtî, rengdartî
rengdar bûn (lêker)(Binihêre:) rengdar
rengdar kirin (lêker)(Binihêre:) rengdar
rengdarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) rengdar
rengdarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) rengdar
rengdarî (navdêr, mê) rengînî, rengdarbûn, rengînbûn.
Herwiha: rengdarîtî, rengdartî.
ji: rengdar + -î
rengdarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rengdar kirin
rengdarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rengdar
rengder (navdêr, mê) boyaxker, siboqker
rengdêr (navdêr, mê) hevalnav, sîfet, adjektîv, peyvên çawaniya navdêran nîşan didin: sêva sor (sor rengdêr e) Em gelek in. (gelek rengdêr e) Ji hemûyan zêdetir. (zêdetir rengdêr e)Baştirîn awa ne ew e ya me ta niha bi kar aniye. (baştirîn rengdêr e), awilnaw.
Bide ber: cînav, (hejmar) hoker, navdêr.
ji: reng + -dêr.
: rengdêrî, rengdêrîtî, rengdêrtîBi Kirmaşanî, gerdnaw
rengderî (navdêr, mê) hêz, çelengî, çalakî, rû.
ji: reng +-derî
rengdêrî (navdêr, mê) rewşa rengdêrbûnê.
ji: rengdêr + -î.
Bikaranîn: Lêker: rengdêrî kirin. Navdêr: rengdêrîkirinBi Kirmaşanî, gerdnawî
rengdêrî kirin (lêker)(Binihêre:) rengdêrî
rengdêrîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rengdêrî
rengê (yekî) guherîn (biwêj) ji ber tiştekî fedî kirin, xiroş bûn anjî tirsîn. çawa ku mamoste ew nameji çenteyê xwe derxist, rengê qiyas guherî.
rengê (yekî) xerab bûn (biwêj) moral xera bûn, rûçik guherîn, ketina tatêlê. wê çaxê rengê yaser xerab bû, rûçikê wî zer bû. kerem soylu
rengê ... guherîn (biwêj) rewş cuda bûn. heke rengê wê bûyerê wer neguheriya, te bidîta dê çi bibûya.
rengê axê xakî
renggirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) reng
renggorî (rengdêr) pêtî, bêreng, xav, xir
rengîn boyaxkirî
(rengdêr) rengareng, tişta/ê ku çend rengên ji hev cuda hene: Alaya Kurdistanê rengîn e: kesk, sor, zer û spî ye. Keskesor rengîn e.Nêzîk, bireng, rengdar, rengî.
ji: reng + -în.
Bikaranîn: Lêker: rengîn bûn, rengîn kirin. Navdêr: rengînbûn, rengînkirin Rengdêr: rengînbûyî, rengînkirî.
: rengînî, rengînîtî, rengîntî
rengîn bûn (lêker)(Binihêre:) rengîn
rengîn kirin (lêker)(Binihêre:) rengîn
rengînbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) rengîn
rengînbûyî (rengdêr) (Binihêre:) rengîn
rengînî (navdêr, mê) rengdarî, rengînbûn, rengdarbûn.
ji: rengîn + -î
rengînkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rengîn kirin
rengînkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rengîn
rengizê (yekî) xweş bûn (biwêj) ji hêla tenduristiyê ve rewş baş bûn, moral xweş û geş bûn. li gorî berê, maşelah van rojan rengizê rewçertê xweş bûye.
rengizkolî (biwêj) ji bo kesên rûtal û sikûmreş tê bikaranîn. kuro, tu bi wê ya rengizkotî re çawa dijî?
rengkirî (rengdêr) (Binihêre:) reng
rengkirin (navdêr)(Binihêre:) reng
rengkor (rengdêr) mirovê çavêd wî hinde rengan ji hev cuda nake
rengkorî şevekorî
(rengdêr) core êşeke çavên mirovî hinde rengan ji hev cuda nakin
renglêkirin (navdêr, mê) rengandin.
ji: reng +lêkirin
rengpîşe hoker
(navdêr, mê) hoker, zerf, adverb, birrek peyvan e ku demê yan cihî yan awayê kirinê diyar dikin (bi gelemperî natewin): rengpîşeyin demkî: îro, sibe, zû, dereng rengpîşeyin cihkî: vir, wir, jêr, jor, evraz, nişîv rengpîşeyin awayî: bi lez, hêdîka, zûka, bi asanî birren peyvan.
ji: reng + pîşe.
: rengpîşeyî
rengpîşeyî (navdêr, mê) rewşa rengpîşebûnê.
ji: rengpîşe + -yî
rengpîv (navdêr, mê) kolorimetre.
ji: reng +-pîv
rengpîvî (navdêr, mê) kolorimetrî.
ji: rengpîv +-î
rengrêj 1. kesê ku bi rengan tiştan direngîne 2. boyaxa qumaşî
rengrengî ronak, bireng, rengareng, rengorengo, bi reng, rengûreng, rengîn
rengtarî (rengdêr) tişta/ê ku rengek yan hin rengên tarî hene lê rengên geş anku vebûyî nînin.
Dijwate: renggeş, rengvebûyî.
ji: reng + tarî.
: rengtarîtî
rengtarîtî (navdêr, mê) rewşa rengtarîbûnê.
ji: rengtarî + -tî
rengvedan (navdêr, mê) refleksiyon, tefkîr, teyisîn, tê re hatin dîtin.
Bide ber: dengvedan.
ji wêjeyê: Yek ji nîşanên herî berçav yên vê bandora nexwestî, bandor û rengvedana (refleksyona) wê li ser zimanê kurdî ye. Ne tenê devokên cida-cida yên kurdiyê (mîna kurmancî, soranî, zazakî, hewramî û feylî û lekî) ji hev dûr hiştine, nehêlaye ko bindevok bi xwe (mîna buhtanî, serhedî, behdînanî, an mukriyanî, şarezûrî, pişderî) jî li hev nêzîk bibin.(Lezgîn Çalî: Pîvankîkirina kurmanciyê, Nefel.com, 9/2010).
ji: reng + vedan.
: rengvedayî, rengveder, rengvederî
rengxweş (navdêr, mê) xweşreng.
ji: reng +-xweş
renî sêlava berfa heliyayî
1. berfa ku dihilise xwarê (navdêr, mê) aşît, şetele, berfa bi carekê ji çiyayekî yan girekî têt xwarê, şape.
Bide ber: remî.
ji wêjeyê: Di dema operasyonan de gundiyan bi dar û beran şerê me dikir. Zivistan bû. Me li gundan operasyon pêk dianîn. Gundên ku me operasyon lê pêk dianî, ewilê dihate dorpêçkirin. Di navberê de serhildêrên li derdorên gund diciviyan bi keviran şerê me dikir. Kevirên dihatin avêtin dibûn sedemê reniyan (aşît). Ji ber reniyê dorpêça me têk diçû û hêzên me serûbino dibûn. Bi vî rengî windayiyên me çêdibûn. Hin caran 100 leşker jî di bin reniyê de diman. Di dema operasyonan de pevçûn jî diqewimîn. Hin rojan zêdetirî 100 serhildêran dihatin kuştin.
renîn (lêker)(navdêr, mê) rende kirin, hilû kirin, girriya tiştekê/î jê birin:Depên xwe renîn û maseyek jê çêkir..
Herwiha: renan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌نین. Tewîn: Lêker: -ren-.
Bide ber: tiraşîn.
ji: Têkilî rende, hevreha soranî ڕه‌نده (rende), farisî رنده (rendê), têkilî رنديدن (rendîden: renîn), pehlewî rendîden (renîn), hemû jiari..
: rende, reniyayî, renî, vereniyayî, verenî, verenîn
renîn/direne/birene alaveke zivir bi ser tiştekî re xişandin û girnozên wî jê birin
renok alaveke mitbexê ya ku pê penîr sewze û hwd tên hûrkirin
(navdêr, mê) amêreke li xwaringehan jibo renîna penîr fêkî û htd bikar dihêt, bîkar
renove (rengdêr) renove kirin, (avahiyek) tamîr kirin, ji nû ve ava kirin, nû kirin, restore kirin, mîna berê lê kirin, xistin rewşa berê.
Bikaranîn: Lêker: renove kirin. Navdêr: renovekirin Rengdêr: renovekirî.
: renovekar, renovekarî, renovekerÎnglîzî (lêker) renove kirin, restore kirin, nû kirin, tamîr kirin, anîn rewşa berê
renove kirin (lêker)(Binihêre:) renove
renovekarî (navdêr, mê) rewşa renovekarbûnê.
ji: renovekar + -î
renoveker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê renove dike.
ji: renove + -ker
renovekirî (rengdêr) (Binihêre:) renove
renovekirin (navdêr)(Binihêre:) renove
reorganîzasyon (navdêr, mê) reorganîzekirin, dîsan organîzekirin, organîzekirina jinûve, vesazandin, reformandinTêkilar, reorganîzator.
ji wêjeyê: Ji bo reorganîzasyon û bêhnvedana xebatkarên rojnameyê, em du mehan rojnameyê didin sekinandin.(Peyama-kurd.com, 7/2006).
ji: re- + oganîzasyon.
: reorganîzasyonî
reorganîzasyonî (navdêr, mê) rewşa reorganîzasyonbûnê.
ji: reorganîzasyon + -î
reorganîze reorganîze kirin: ji nû ve organîze kirin, bi awayek nû bi rêk xistin, vesazandin, reformandin.
Bikaranîn: Lêker: reoganîze kirin. Navdêr: reorganîzekirin Rengdêr: reorganîzekirî.
Têkildar: reorganîzasyon, reorganîzator.
ji wêjeyê: Li Kurdistanê hikûmeteka nû dê bêt ava kirin û hikûmeta niho ya 42-wezarî dê bêt hilweşandin û reorganîze kirin.(Nefel.com, 1/2008).
ji: re- + organîze.
: reorganîzekar, reorganîzekarî, reorganîzeker
reorganîzekarî (navdêr, mê) rewşa reorganîzekarbûnê.
ji: reorganîzekar + -î
reorganîzeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê reorganîze dike.
ji: reorganîze + -ker
reorganîzekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reorganîze kirin
reorganîzekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reorganîze
rep 1. req 2. çik, vît 3. zoq
1. kîrê req (rengdêr) req, rabûyî (bi taybetî kîr): Dema jinên bedew dibîne, kîrê wî rep dibe..
Bide ber: req.
Bikaranîn: Lêker: rep bûn, rep kirin. Navdêr: repbûn, repkirin Rengdêr: repbûyî, repkirî.
ji: Têkildarî peyva req.
: repandin, repandî, repî, repîn, repîner, repînerî 2. cûnek muzîkê ye ,. Binêre; rap
rep bûn 1. req bûn 2. çik rast bûn
(lêker)(Binihêre:) rep
rep kirin (lêker)(Binihêre:) rep
repandin (lêker)çelpandin, şelpandin, repandin (yekî), çerpandin, şeqandin, çeqandin.
ji: rep +-andin
repandin/direpîne/birepîne 1. lê xistin 2. vepelîn ber
repbûn (navdêr)(Binihêre:) rep
repbûnî (navdêr, mê) ereksiyon.
ji: rep +-bûnî
repbûyî (rengdêr) (Binihêre:) rep
reperep 1. dengê domdar ê mêşîna giyanewereke girs 2. dengê domdar ê lêdana tund
(navdêr, mê) Ew dengê dertê dema ku sol û pêlav bi hêz û hêl li erdê tê xistin.
ji wêjeyê: Piştê vê seremoniyê, dibe reperepa lingên wan zarokan û bi yek rêz bêrê xwe didin polan (sinifan) (avestakurd.net, Pixûtî, Evdila Dirêj, 11/2010).
Bikaranîn: Lêker: reperep kirin. Navdêr: reperepkirin Rengdêr: reperepkirî.
Têkildar: teprep, teperep, teptep, tepûrep, teq
reperep kirin 1. dengê meşîna giyanewereke girs hatin 2. li ser hev û bi tundî li tiştekî xistin
(lêker)(Binihêre:) reperep
reperepkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reperep kirin
reperepkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reperep
repertuar (navdêr, mê) lîsteya berhemên ku tiyatro yan sînemayek pêşkêş dike: Vê havînê gelek şanoyên Shakepeare di repertuara me de hene. hemû tiştên ku kesekî hene yan kesek dizane: Repertuara wî ya zimanan dewlemend e. (Ew gelek zimanan dizane.).
Herwiha: repertiwar.
ji wêjeyê: Çendî der barê dameziraka dengbêjiyê de em îro ne xwedî lêkolînên berfireh ên zanistî yên kûr û dûr bin jî, ji ber ku dengbêjiyê heta roja îro berdewam kiriye hatiye, em der heqê wan de ew qas jî ne xwedî agahî û zanyariyên kêm in. Em dizanin ku ciwanên dengxweş wek şagirt li ber destê dengbêjên hosta hînî vê hunerê bûne û perwerdehiya van namzetên dengbêjiyê jî bi salan dom kiriye. Şagirt li ba hostayên xwe mane, xizmeta wan a navmalê kirine, li ser dest û piyên wan çûne û hatine. Heta ku repertuara xwe zengîn nekiribin, stran û kilaman, destan û çîrokan ji ber nekiribin, hînî stîla hostayê xwe yan jî hînî stîleke cuda nebûbin, îcazet ji hostayên xwe nestendine.(Zana Farqînî: Dengbêjî: Xweseriyeke muzîka kurdî, Amidakurd.com, 6/2007).
ji: Bi rêya frensî ji latînî repertorium
repî (navdêr, mê) rewşa repbûnê, tîkî, zîqî.
ji: rep + -î
repik bûn (navdêr, mê) rep bûn.
ji: rep +-ik + bûn
repik kirin (navdêr, mê) rep kirin, bel kirin, qiç kirin, vît kirin.
ji: rep +-ik + kirin
repikkirin (navdêr, mê) repkirin, qiçkirin, belkirin, vîtkirin.
ji: rep +-ik +kirin
repin (navdêr, mê) erda ku baran lê bariya be û bi encama wê hişk bû ye, hişkbûnek wek macûnê ne wek kevir. erda li derdora çeman û robaran ya nîv şil û nîv zuha,ripin.
Bikaranîn: Lêker: repin kirin. Navdêr: repinkirin Rengdêr: repinkirîJi
repîn (lêker)tepin, qerpîn, qurpîn, teqûreq. Tewîn: -rep-.
ji: rep +-în
repin kirin (lêker)(Binihêre:) repin
repin, binêrin ripin
repînî (navdêr, mê) tepînî, qerpînî, qurpînî.
ji: repîn +-î
repînîkirin (navdêr, mê) tepînîkirin.
ji: repînî +kirin
repinkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye repin kirin
repinkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) repin
repisandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye repisandin
repisandin (lêker)(navdêr, mê) givaştin, şidandin, epişandin, eciqandin, dewisandin, zirviçandin, merriçandin, rebitandin, hijiqandin, heşandin, raheşandin, çewisandin, tepisandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌پساندن.
Herwiha: repsandin. Tewîn: -repisîn-.
Têkildar: repisîn.
: repisandî, repisîner, repisînk
repisandin/direpisîne/birepisîne tepisandin
repisîn tijîkirî bûn, dewsandî bûn, hijiqîn, dewisîn, repbûn, belbûn, rep bûn, bel bûn
repisîn/direpise/birepise tepisîn
repisîyayene (Zazaki) (lêker) repisîn
repisnayene (Zazaki) (lêker) repisandin
repisnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin repisandin
repkirî (rengdêr) (Binihêre:) rep
repkirin (navdêr)(Binihêre:) rep
replîk (navdêr, mê) parçeyên gotinên suhbetekê, beşên diyalogekê (bi taybetî di şanoyan de).
ji wêjeyê: ez û bajar di jiyana lîstikvanekî dereplîkên bêdengiyê bûn em û peykerên ji heriyê bûn li ser dikan axê xwe li min digirtavê xwe li bajêrli dû me nîvco dimanhemû kulîlkên cîhanêmorî ji moristanên xwe dixeyidînbîranîna sûretanyextiyar dikir xweşikbûna jinan(Dîlber Hêma: Medûsa, weşanên Şahmaran, Stenbol, 2008).
ji: Ji frensî réplique
reprep (navdêr, mê) dengê pêyan dema rêveçûnê, :ji dengê reprepa pêyên wî ez ji xew rabûn
reprepkirin (navdêr)deng ji pêyan hatin, :reprepê neke da cîran hêris nebin
republîk (navdêr, mê) cimhûriyet, komar, respublîk
repûblîkan (rengdêr) (navdêr, mê) cimhûrî, komar, repûblîkî
repûblîkî (rengdêr) (navdêr, mê) cimhûrî, komar, repûblîkan
req [I] kûsiyê avê [II] sext, hiphişk
1. ne nerm kevirîn, qayim, şidiyayî, sift, silb, paydar, ne nerm, wek keviran, wek beran: Kevir req in lê doşek nerm in. Ev nan req bûye, nikarim bixwim..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌ق.
Dijwate: nerm.
Bikaranîn: Lêker: req bûn, req kirin. Navdêr: reqbûn, reqkirin Rengdêr: reqbûyî, reqkirî.
ji: ji erebî رقيع (reqî), hevreha aramî ܪܩܝܥܐ (reqia), îbrî רקוע (raqua).
: reqî reqîtî reqtî
req bûn hişk û rakişandî bûn
(lêker)(Binihêre:) req
req ketine avê, xwe dane ber tavê (biwêj) xwe ji tiştên xeter dûr girtin û li kêfa xwe nêrîn. ji wan re çi, bextewar li serê wan be, req ketine avê, xwe dane ber tavê.
req kirin hişk û rakişandî kirin
(lêker)(Binihêre:) req
req û rût bûn (biwêj) tu tiştek tune bûn, feqîr û xizan bûn. req û rût û birçî bûn/bêerd û bêxanî bûn. firat cewerî
reqabet (navdêr, mê) hevrikî, dijberî, hevberî, berberî, mixalefet, ixtilaf, misabiqe, riberizî, pêşbazî, pêşbirk, dijî hev bûn, dijî hev xebitîn, berêkane, tirat, berebazî, hawirkan, sîbaq, riberiz, tersî, zidî, kêbirk, milmilane, yarî, hevber bûn, lec, hawirkanî.
ji: Ji erebî, têkildarî reqîb.
Bikaranîn: Lêker: reqabet kirin. Navdêr: reqabetkirin Rengdêr: reqabetkirî
reqabet kirin (lêker)(Binihêre:) reqabet
reqabetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reqabet kirin
reqabetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reqabet
reqandin (lêker)(navdêr, mê) hişk kirin, req kirin , (mecazî) kirina tiştekî bi awayekî zêdeyî adetî û bi awayekî çêjdar, repandin, Min reqand qelemaçan. Min reqand Şorbeyê. li tiştekî sor bûn an jî germbûn, kela dilê xwe hênik kirin, bezandina sewalan û bi piranî ya hespan. Min hesp serebejêr kir û raqand..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌قاندن. Tewîn: Lêker: -reqîn-.
Têkildar: reqîn
reqas 1. semajen 2. lotikavêj *“kesê ku ne di govendê de be, fît reqas e”
(navdêr) kesa/ê reqisê dike, reqisker, danser, semaker, govendker, dîlanker, dawetker.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌قاس.
ji: ji erebî رقاص (ṛeqqaṣ: reqas, reqisker) ji رقص (ṛeqṣ: reqs) ji رقص (ṛeqeṣe: reqisîn).
: reqasî, reqasîtî, reqastî
reqasî (navdêr, mê) rewşa reqasbûnê.
ji: reqas + -î
reqbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) req
reqbûna rehçikan hişkbûn û rakişîna rehên xwînê
reqbûyî (rengdêr) (Binihêre:) req
reqê sêlane (navdêr, nêr) reqê firatê ku tenê di çemê Firatê û Dîcleyê de dihê dîtin. Navê zanistî: Rafetus euphraticus
reqele 1. hejar 2. yax
reqem jimare
(navdêr, mê) jimare, hejmar, hijmar, jimar, nimre, numare, jumar, jumare, (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 û hwd), micar.
ji: Ji erebî.
: bêreqem, bêreqemî, bireqem, reqemdar, reqemdarî, reqemnas, reqemnasî, reqemî
reqemdar (rengdêr) bijimare, bihejmar, bihijmar, bijimar, binimre, binumare, bijumar, bijumare.
ji: reqem + -dar.
: reqemdarî reqemdarîtî reqemdartî
reqemdarî (navdêr, mê) rewşa reqemdarbûnê.
ji: reqemdar + -î
reqemî (navdêr, mê) rewşa reqembûnê.
ji: reqem + -î
reqereq teqereq, şîqeşîq, şeqeşeq, şiqeşiq, xişexiş, xirexir, qirçeqirç, xirtexirt, reptep
reqereq kirin (biwêj) dengê reqîniyê jê derketin. heke wî wisa reqereq nekira, em şiyar nedibûn.
reqîb (navdêr, mê) hevrik, dijber, dijmin, mixalif, pêşbaz, pêşbirkvan, kesên yan tiştên dijî hev: Ey Reqîb (sernavê sirûda neteweyî ya kurdan), rikeber, oponent, pêşber.
Herwiha: raqîb.
ji: Ji erebî, têkildarî reqabet.
: reqîbî, reqîbîtî, reqîbtî
reqik (navdêr, mê) sune, qimil, kîsele, kêzek biçûk û zerardar ku dişibite reqê, li çandiyên weke genim û nîskan dixe û xesarek mezin dide wan. Navê zanistî: aelia rostrata
reqim (navdêr, mê) ew kevirê ku berî kaxez derkevin li ser wan resim dihatin çêdikirin û dihat nivîsandin.
ji wêjeyê: Ez şah im delala minXalîs bê qisûra minDunya ber destûra minCa were huzûra minŞênke kuşk û sera minWalgerîne textê minTu xwe bibe bextê minDayne meclîs suhbetêBi evîn û muhbetêEz ê nakim tu fermanXêncî hûba dû û dermanEz ê hildim tiliya teBigirim takî guliya teKuzkê dilê xwe dakimGazî şems û xweda kimSer reqimê binivîsimDewsa morê ramûsimÛ ji sahê muhbetêBişînim ser cimaetê.
ji: ji erebî, têkilî reqem.
reqînî jê anîn (biwêj) dengê reqînî jê derxistin. rêber bi destên xwe reqînî ji deriyê wî anî.
reqîq (rengdêr) dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, piyar, rehman, muşfîq, rehîm, şefîq.
Herwiha: raqîq.
Bide ber: reqîb, refîq.
ji: Ji erebî.
: reqîqî, reqîqîtî, reqîqtî
reqîqî (navdêr, mê) rewşa reqîqbûnê.
ji: reqîq + -î
reqis (navdêr, mê) sema, dans, dîlan, govend, dawet, livîna bi ahengî li ber muzîkê.
Herwiha: reqs.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌قس.
Bikaranîn: Lêker: reqis gêrran, reqis girê dan, reqis kirin. Navdêr: reqisgêrran, reqisgirêdan, reqiskirin.
ji: ji erebî رقص (ṛeqṣ: reqs) ji رقص (ṛeqeṣe: reqisîn), hevreha aramî ܪܩܕܐ (reqda), îbrî ריקוד (riqqûḏ).
: reqas, reqasï, reqisandin, reqisandî, reqiser, reqiserî, reqisgeh, reqisgêrr, reqisgêrrî, reqisîn, reqisîner, reqisînerî, reqisok, reqiskar, reqiskarî, reqisker, reqiskerî, reqiskêş, reqiskêşî, reqisnas, reqisnasî, reqisvan, reqisvanî, reqiszan, reqiszanî
reqis kirin (lêker)(Binihêre:) reqis
reqisandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reqisandin
reqisandin (lêker)(navdêr, mê) dansandin, dan reqisîn, reqs pê kirin, anîn govendê, înan dîlanê: Akrobat hirçan li sîrkan direqisînin..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌قساندن.
Herwiha: reqsandin. Tewîn: Lêker: -reqisîn-.
Bide ber: rexsandin.
Têkildar: reqas, reqisîn, reqs.
ji wêjeyê: Piştî kurtenalînekê, min destmal di nava tiliyên xwe de reqisand. Min ji “Zavayê Mirî” () re şabaş li ser şabaşê da, ji vê serê dikê heya wê serê dikê yê din govend bi sêgavî gerand. Di orta dikê de stûxwar sekinîm. Destmal ji destê min ket. Çîp û çok li min lerizîn. Bi îskeîsk giriyam. Bi dengekî bilind keniyam û dîsa giriyam..
: reqisandî, reqisîner
reqisandin/direqisîne/bireqisîne 1. rakirin cergebezê 2. lotik dan avêtin *“heke xwedanê malê li defê bide, dê biçûkan bireqisîne”
reqisîn (lêker)(navdêr, mê) sema kirin, dans kirin, govend kirin, dîlan kirin, dawet kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌قسین.
Herwiha: reqisiyan, reqisyan. Tewîn: Lêker: -reqis-.
Têkildar: reqisandin.
Bide ber: qerisîn.
ji: reqs + -în.
: reqisî, reqisok, reqisvan, reqisvanî
reqisîn/direqise/bireqise 1. lîstin 2. lotik avêtin *“ew ber defa bêdeng jî direqise”
reqisîyayene (Zazaki) (lêker) reqisîn
reqisker (navdêr) kesa/ê reqisê dike, danser, semaker, govendker, dîlanker, dawetker, reqas.
Herwiha: reqiskar, reqisvan.
Hevwate: reqas.
ji: reqis + -ker.
: reqiskerî
reqiskerî (navdêr, mê) rewşa reqiskerbûnê.
ji: reqisker + -î
reqiskirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reqis kirin
reqiskirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reqis
reqisnayene (Zazaki) (lêker) reqisandin
reqisnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin reqisandin
reqisvanî (navdêr, mê) karê reqisvanan.
ji: reqisvan + -î
reqîtî (navdêr, mê) hişkatî, hişkî, sirtî, tundî, sextî, zîwanî, zixî, tenikî, notî, tûjî, çorsî.
ji: req +-îtî
reqitîn/direqite/bireqite 1. (erd) av hilçinandin xwe 2. ziwa û hişk bûn
reqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye req kirin
reqkirin (navdêr)gihorîna made yan tiştên din ji gaz ile û nerim bo reqî
reqoyî (navdêr, mê) hişkoleki, rcqayî.
ji: req +-oyî
reqs 1. cergebez 2. lîstik û şahî 3. lotik
reqsker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê reqs dike, danser.
ji: reqs + -ker
requiem (navdêr, mê). Xwendin: rekîm, rêkîm, (wêjeyî) zêmar, şînî, reşgirêdan, mersiye, matemînî, lawika miriyan, stirana ku li ser kesek mirî tê gotin, nivîsa ku bo bibîranîna kesek mirî hatiye nivîsîn, zêmar.
ji wêjeyê: Requiemek Ji Bo Azad Ronakbar(sernavê nivîsarek Kawa Nemir, Diyarname.com, 12/2010).
ji: Ji latînî
reş rengê qîr û qetranê *“bextê reş, tim ê xwedî ye”
(rengdêr) (navdêr, nêr) tarîtirîn reng, rengê ji hemiyan tarîtir, wek rengê rejiyê, tarî, ji ronahiyê bêpar, temirandî: Ka wê çirayê reş bike. çermreş, mirovên çermreş yên mîna efrîqiyan, bêyom, pirr xirab, nebaş:Kîmyabarana Helepçeyê di dîroka Gelê Kurd de rojek reş e..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌ش.
Hevwate: siyah (tenê edebî) qere- (tenê wek pêşgir)Wêne
rengê reş:   
.
Bikaranîn: Lêker: reş bûn, reş kirin. Navdêr: reşbûn, reşkirin Rengdêr: reşbûyî, reşkirî.
ji: hevreha soranî ڕه‌ش (reş) e lê ji wê pê ve êdî etîmolojiya wê nediyar e: di zaravayên din yên kurdî û di zimanên din yên îranî de peyva îranî siya(h) li kar e ku di kurmancî û soranî de ji bilî edebiyata klasîk nayê bikaranîn. Texmînen têkilî peyva rejî ye lê etîmolojiya wê jî nayê zanîn. Ihtimalen jiarami ܪܫܥܐ (reşaa: xirab, bed - ji ber ku sembola xirabiyê rengê reş e) e ku hevreh û hevwateya wê wek רשע (reşa) di îbrî de jî peyda dibe. Dikare herwiha ji peyva bi maneya ser ya zimanek samî hatibe ji ber ku ser anku pirç/porr li Kurdistanê bi piranî reş in. Bo nimûne jiarami ܪܝܫܐ (rêşa: ser), hevreha îbrî ראש (roş), erebî راس (reis)... ji proto-samî raš-. Bo çêkirina navê rengan ji tiştan bide ber qehweyî, pirteqalî, pembeyî, pîvazî, narincî, torincî... Ji aliyê dengnasî ve girêdana bi hevwateya xwe ya sanskrîtî कृष्ण (kṛṣṇá: reş) ve zehmet e..
: reşokî, reşole, reşnivîs, reşmeh, reşname, reşpatî, ripîreş.
Bide ber: reştarî, reşûşîn kirin, reşûşîn, reşpoş.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: reş (giştî), siya(h) (edebî), qere- (hin pêşgir), soranî: reş (giştî), siya (edebî), qere- (hin pêşgir), başûrî: siya, siyaw, hewramî: siyaw, zazakî: siya
reş bi reş keniya, reş çû bi eletewş keniya (biwêj) her kes li yê ji xwe xerabtir dinêre û rehet dibe. ji bo aramiyê rê gelek in. reş bi reş keniya, reş çû bi eletewş keniya.
reş bûn 1. rengê reş lê xuya bûn 2. qemirîn
(lêker)(Binihêre:) reş
reş dakirin (Binihêre:) reş
reş dîtin (lêker)(Binihêre:) reş
reş e weke qîrê, rast e weke tîrê (biwêj) her du alî jî tund û dijwar in. reş e weke qîrê, rast e weke tîrê. min çiqas daxwaz kir jî tiştekî bi asabi rastî min nehat.
reş e, mewija xweş e (biwêj) keçên qemer, şirîntir in. reşbûma wê ji bo min hê baştir e. reş e, mewija xweş e.
reş e, reş e, qaavik e jî (biwêj) ji bilî wê neyîniyê ya hê xerabtir jî heye. kuro, min ew qas jî nizanibû, reş e, reş e, qawik e jî.
reş girê dan (biwêj) ji ber mirin an jî tiştekî pir xemgîn kincên reş li xwe kirin û xemgîniya xwe nîşan dan. ji bo serokên xwe wan mehekê reş girê dan
reş girêdan 1. (ji bo mirinekê) giramî nîşan dan 2. kincên reş (ên ku elameta şînê ne) li xwe kirin
reş kirin 1. bi rengê reş rengandin 2. xêzeke reş kişandin ser nivîsekê
(lêker)(Binihêre:) reş
reş û beş bûn (biwêj) pir kifş bûn. em reş û beş in, herin ku derê kifş in.
reş û hêşîn bûn (biwêj) pir bi şermiyê ketin. piştî wan gotinên mistoyê apê wê, zerîcan reş û hêşîn bû.
reş û hêşîn kirin (biwêj) bi şenniye xistin, bi awayekî zêde li yekî xistin. cewdet ew qas hêvî nedikir, rizgar ew bi gotinên xwe reş û hêşîn kir. rizgar û gebar wisa li zubêd xistine ku reş û hêşîn kirine.
reş û peş kirin çav tirsandin
reşadok (navdêr, mê) giyayek kesk û tamtîje di gel zadan dihêt xwarin
reşahî 1. temtêla rengê qîr û qetranê 2. reşî
(navdêr, mê) di şevê de sîya tiştekî. li serê kuçê reşahiyek xuya dike lê nizanim çi ye, di nav avê de parçeyên erdê
resam (navdêr) nîgarvan, wênesaz, kesa/ê risman çêdike.
Herwiha: ressam.
ji: Ji erebî.
: resamî, resamîtî, resamtî
resamî (navdêr, mê) rewşa resambûnê, wênesazî, nîgarvanî, wênekarî, şêwekarî.
ji: resam + -î.
Bikaranîn: Lêker: resamî kirin. Navdêr: resamîkirin
resamî kirin (lêker)(Binihêre:) resamî
resamîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) resamî
reşandî (rengdêr) lêreşandî.
ji: reşand + -î
reşandin 1. tiştek avêtin tiştekê/î (lêker)(navdêr, mê) av li tiştekê/î kirin, fîşek avêtin kesekê/î yan tiştekê/î, çandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌شاندن. Tewîn: Lêker: -reşîn-.
Têkildar: reşîn.
ji: Têkildarî rijandin, Proto-aryayî: şan- (reşandin) Pûnjabî: wy-şn- (reşandin) Middle Persian: p-şn- /afşān-/ (reşandin, belav kirin, pelate kriin) Sogdî: şn- (reşandin) Farisî: af-şāndan-/af-şān- (belav kirin, pelate kirin) Kîrîbatî: fi-şān- (--to disperse--) Belûçî: şānt/şān- (reşandin, avêtin) Kurdî: re-şandin- (") Tatî: do-şān- (reşandin) Central Mazahua: şanne (ew direşîne) Hewramî: şānāy/şān- (reşandin) ... , (Zazakî: şānāyan/şān- ) Çavkanî: Cheung p.372.
: reşandî, reşîner, reşînk
reşandin/direşîne/bireşîne 1. belav kirin 2. rijandin
reşane (rengdêr) bi awayekî reş.
ji: reş + ane
reşaş (navdêr, mê) hin cûn tifekên otomatîk yan nîv-otomatîk in: reşaş kirin (remî kirin).
Herwiha: reşaşe.
Bide ber: resas.
ji wêjeyê: Li gundê Hemikan (Beşagaç) yê ser bi qezaya Bêşebabê ya Şirnexê ve, reşaşekirina mînîbusa ko gundî tê de bûn ji aliyê ordiya tirk û dûvelanka wê Jîtemê ve hatiye pêkanîn. Ev cînayet ji bo bitenêkirina gerîlayan û çavtirsandina gel tên kirin û paşê diavêjin ser milê PKK-ê da kiryara xwe veşêrin û da PKK-ê rûreş bikin.(ji daxwiyaniyek HPGê li gor Nefel.com, 9/2007).
Bikaranîn: Lêker: reşaş bûn, reşaş kirin. Navdêr: reşaşbûn, reşaşkirin Rengdêr: reşaşbûyî, reşaşkirî
reşaş bûn (lêker)(Binihêre:) reşaş
reşaş kirin (lêker)(Binihêre:) reşaş
reşaşbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) reşaş
reşaşbûyî (rengdêr) (Binihêre:) reşaş
reşaşkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reşaş kirin
reşaşkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reşaş
resayene (Zazaki) (lêker) gihiştin. Têkilî: resnayene.
ji: jiari, hevreha farisî resîden
reşayî (navdêr, mê) reşî.
ji: reş +-ayî
reşbelek name, mektûb
1. reş û spî (rengdêr) reş û spî.
Bikaranîn: Rengdêr: reşbelekkirî 2. reşnivîs (navdêr, mê) reşnivîs, miswede, destnivîs
reşbelekkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reşbelek kirin
reşbext (rengdêr) bextreş
reşbîn kesê ku bûyerê bi neyînî dinirxîne
(rengdêr) pesîmîst, bedbîn, bêhêvî, ne hêvîdar, kesa/ê ku bawerî bi biserketinê nîne.
Dijwate: geşbîn, optîmîst, xweşbîn.
ji: reş + -bîn.
Bikaranîn: Lêker: reşbîn bûn, reşbîn kirin. Navdêr: reşbînbûn, reşbînkirin Rengdêr: reşbînbûyî, reşbînkirî.
: reşbînî, reşbînîtî, reşbîntî
reşbîn bûn (lêker)(Binihêre:) reşbîn
reşbîn kirin (lêker)(Binihêre:) reşbîn
reşbînbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) reşbîn
reşbînbûyî (rengdêr) (Binihêre:) reşbîn
reşbînî (navdêr, mê) rewşa reşbînbûnê, bedbînî, bêbawerî, pesîmîzm, xemgîn.
ji: reşbîn + -î.
Bikaranîn: Lêker: reşbînî bûn. Navdêr: reşbînîbûn
reşbînî bûn (lêker)(Binihêre:) reşbînî
reşbînîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) reşbînî
reşbînkî (navdêr, mê) bi reşbînî.
ji: reşbîn +-kî
reşbînkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reşbîn kirin
reşbînkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reşbîn
reşbûn (navdêr)(Binihêre:) reş
reşbûyî (rengdêr) (Binihêre:) reş
reşê naznav û navê bangkirina jina reş
reşe 1. elametên nenas ên ku ji ber tirs û xeyalan li ber çavên mirovî dikevin 2. rendol
(navdêr, mê) ji tirsan da helamet li ber çavên mirovî çê dibin, sehim, tirs, batirsok, :reşek jibo dewaran çê bi bû lewra revîn
reşê qetran reşê tarî
reşê şevê mirî şevê, terşê şeve
reşeba bayê jêrîn
(navdêr, mê) bahoz, barove, :;derd derdê bawîbûnê
reşedar di zivistanan de temtêla bêbelgbûna darên daristanan
(rengdêr) benav.
ji: reşe +-dar
reşedirî (rengdêr) dirî
resedxane (navdêr, mê) nerîngeh, riwangeh, çavdêrîxane, obzervatiwar, cihê ku mirov jê çavdêriya tiştekî dike (bi taybetî çavdêriya stêran bi teleskopan).
ji wêjeyê: Dînewerî di nav jiyana xwe de şanenava xwe avêtiye bin gelek berheman. Dînewerî ku alimeke piralî bûye, ji pirtûka flora heta pirtûka li ser rojê, ji pirtûka hesaban heta li ser stêrkan, li ser dîrokê heta erdnîgariyê gelek berhem nivîsandine. Dînewerî her wiha li ser stêrknasiyê jî xebitiye û resedxaneyê wî jî hebûye.(Diyarname.com, 7/2007)
reşek 1.1, berdestk (navdêr) xulam, berdestk, xizmetkar, noker.
: reşekane, reşekî, reşekîtî, reşektî.
ji wêjeyê: Ajansa parastina asayîşa herêma Kurdistanê di daxuyaniya xwe de dibêje: Hevwelatiyên ezîz yên Kurdistanê û malbatên şehîdên serbilind, piştî rêxistina terorîstî ya Elqaydeyê û reşekên wê di roja 13.5.2007ê de kiryereke terorîstî ya xwekujî li Mexmûra ezîz encam da û di egerê de 36 kes şehîd û 136 kesên dî birîndar bûn, îro Ajansa Parastina Asayîşa Herêma Kurdistanê binçavkirina encamderên wê kiryarê îlan dike.(Krg.org, 5/2008)
reşekane (rengdêr) bi awayekî reşek.
ji: reşek + -ane
reşekî (navdêr, mê) rewşa reşekbûnê.
ji: reşek + -î
reşekurmancî 1. ji çanda kurdan hûnandî 2. ji sedî sed kurdî
reşêle cureyekî çivîkên ku dişibihin qijikan lê ji wan biçûktir in
(navdêr) Sîrû, cîqereş, zerzûr, çûkreş, cîq, keşûşke, çûkek hûrik ya ji malbata an famîleya cîqan e, garanîk, çîq, alik.
Herwiha: reçêle, reşêlek, reşhêle, rêşole.
ji wêjeyê: Reşêle hinekî ji çûkên beytik girstir xwedî nikulekî dirêj perîkên wan reş in û bi refan bi hevdu re digerin. Tiştên ku xwe pê xwedî dikin kêzik, dexl û fêkî ne. Bi qasî 120 celebên reşêleyan hene. Reşêlên ku li welatê me herî têne dîtin (S.vulgarîs) e dirêjbûna wan 21 cm e. Reşêle perîkên wan di rengê erguwanî û keskekî dibiriqîne de ye. Reşêle bi baskên xweyî ên dirêj û badayî gellekî xweşik difirin. Ji bo ku ji xwe re li xurikan bigerin li erdê xwe çeng dikin û digerin.Ji bo ku kurmikan bibînin erdê dixirpişînin.Hêlînên xwe li nav erdan,li park û daristanan di qul û qewêran de çêdikin.Bi nikûlên xweyî ên dirêj çûkan dikujîn û di hêlînên wan de bi cih dibin.Reşêle dikevin heta nava bajaran li ser arîkên avahiyan dilûsin.Pir bi hêsanî hînî mirovan dibin û teqlîdên ajalên din dikin. Li gorî cihên ku lê dijîn têne senifandina wan ên koçber, ên gerok û ên niştecih hene. Zivistanî li Herêma Marmara bi taybetî li stembolê pir têne dîtin. Hêkên wan di rengê şînê vekirî de ye di navbêna 3-5 hêkan dikin. Ê nêr û a mê bi dorê li ser hêkan rudînên.Reşêle Ji bilî ên ku bi kuliyan xwe xwedî dikin bi piranî ji ber ku ziyanê didin fêkiyan ji hêla cotkaran ve nayêne hezkirin.Reşêle dema ku qelew dibin goştê wan pir bi tahm e.. Navê zanistî: Sturnus vulgaris
reşemeh (navdêr, mê) sibat, şibat, meha 2ê (ji salnameya romî).
Herwiha: reşeme, reşemê, reşemî.
Bide ber: rêbendan, reşemeh, adar, avrêl, gulan, pûşber, tîrmeh, gilavêj, rezber, kewçêr, sarmawaz, berfanbar.
ji: reş + -e- + meh.
: reşemehî
reşemehî (navdêr, mê) rewşa reşemehbûnê.
ji: reşemeh + -î
reşemî meha duyem a salnameya zayînî
resen 1. eslî 2. xwerû, xwemalî
(rengdêr) orijînal, heqîqî, eslî, jixweber, ne sexte, ne jibergirtî, ne kopî, xwerû, pak, ne têkil, ne tevlihev: Kurdiya resen (kurdiya ku peyvên biyanî di nav de nînin).
Bikaranîn: Navdêr: resenbûn.
: resenî, resenîtî, resentî
resen û pesen bûn (biwêj) pir meqbûl û binirx bûn. tebîreke wî hebû, eynî wiha digot: ‘ev gel ji dewra eshaban de gelekî resen û pesen e. mele silêman şoreş
resenatî (navdêr, mê) torinî, maqûlî, zadeganî, hilawî, esalet.
ji: resen +-atî
resenbûn (navdêr, mê) esalet, resenî, orijînalî, esilîtî, eslîbûn
resenî (navdêr, mê) orijînalî, heqîqîtî, eslîtî, bingehî, binyatî, kokî, resenbûn, ne sextetî, ne çêkirokî, esilîtî, eslîbûn, resenbûn, esalet, eslî.
Herwiha: resenîtî, resentî.
ji: resen + -î.
Bikaranîn: Lêker: resenî bûn, resenî kirin. Navdêr: resenîbûn, resenîkirin Rengdêr: resenîbûyî, resenîkirî
resenî bûn (lêker)(Binihêre:) resenî
resenî kirin (lêker)(Binihêre:) resenî
resenîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) resenî
resenîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) resenî
resenîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye resenî kirin
resenîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) resenî
reşenivîs nivîsa ku di asta amadehiyê de ye nehatiye têkûzkirin; muswede
resenkî (navdêr, mê) bi rastî, bi resenî.
ji: resen +-kî
resepsiyon (navdêr, mê) pêşwazî, bixêrhatin, keremkirin, civandin, vehewandin, pêşwazîgeh, cihê ku pêşwazî lê tê kirin (bi taybetî li otêlan).
Herwiha: rêsêpsiyon.
ji wêjeyê: Me resepsiyonek bi riya nûneratiya hukumeta Kurdistanê a bakurê Ewropayê bi saya komeleyeka ku dostên kurdan e kir. Li gor hilsengandinên ku wan dikir ev resepsiyon gelek baş û serkeftî derbas bû.(Taha Berwarî di hevpeyivînekê de li gel Mûrad Ciwan, Netkurd.com, 7/2007).
ji: Ji frensî réception.
: rikibandî, rikibîner, rikibînk
resepsiyonîst (navdêr) kesa/ê ku li resepsiyonekê kar dike.
ji wêjeyê: Berî hilkişim jor, ji resepsiyonîst re daxwaz dikim ku ew ji serdanên min re bibêje ku ez nexweş im û bila kes telefonî min neke.(Firat Cewerî: Ez ê yekî bikujim, roman, Weşanên Avesta, Stenbol 2008, r. 91).
ji: resepsiyon + -îst.
: resepsiyonîstî
resepsiyonîstî (navdêr, mê) rewşa resepsiyonîstbûnê.
ji: resepsiyonîst + -î
reseptor (navdêr, mê) bihîstoka telefonê, cihazê telefonê, telefona ku mirov dide ber dev û guhê xwe, bihîstok, ahîze, şandiyar
reşeşk (navdêr, mê) barana hûrik û hindik
reşgirêdan (navdêr, mê) behî, tazî, matem, zêmar, şînî, matemînî, xem.
ji: reş + girêdan (ji ber ku bi taybetî jin hingê cilên reş li xwe dikin)
reşî erdê ku lê berf nebariye an jî berfa wê ya heyî heliyaye
reşîd bûn (lêker)(Binihêre:) reşîd
reşîd kirin (lêker)(Binihêre:) reşîd
reşîdane (rengdêr) bi awayekî reşîd.
ji: reşîd + ane
reşîdbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) reşîd
reşîdbûyî (rengdêr) (Binihêre:) reşîd
reşîdî (navdêr, mê) rewşa reşîdbûnê.
ji: reşîd + -î
reşîdkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reşîd kirin
reşîdkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reşîd
resîf (navdêr, nêr) rêya çîmentoyî yan kevirî.
ji: ji erebî رصف (reṣf), hevreha aramî ܪܨܦܐ (riṣafa), îbrî רצוף (riṣṣûᵽ)
reşik [I] 1. zencî 2. reşe *“filan keso reşikê şevê ye” [II] bîbika çavî [III] cureyekî çêreya ku tevî toraqê dikin
(rengdêr) (navdêr) zencî, negro, mirovên reş (mîna efrîqiyan), reşkê bûstanan.
Herwiha: reşk.
ji: reş + -ik.
: reşikî reşikîtî reşiktî
reşikandin (lêker)nivîsandin.
ji: reşik +-andin
reşikî (navdêr, mê) rewşa reşikbûnê, esmerokî, qemer, esmer.
ji: reşik + -î.
Bikaranîn: Lêker: reşikî bûn. Navdêr: reşikîbûn
reşikî bûn (lêker)(Binihêre:) reşikî
reşikîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) reşikî
resimandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye resimandin
resimandin (lêker)(navdêr, mê) nîgarandin, nîgar kirin, wêneyê tiştekî yan kesekî çêkirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌سماندن.
Herwiha: resmandin. Tewîn: Lêker: -resimîn-.
ji: resm + -i- + -andin.
ji wêjeyê: Resmandina mezinên kurdan jî karek pîroz e û mîrasek ji bo pêşerojê ye.(Bavê Berfu, Netkurd.com, 2/2007).
: resimandî, resimîner
resimgir (navdêr, mê) fotografer, wênegir, fotogir, kameravan, kameraman
reşimîyayene (Zazaki) (lêker) reşimîn
reşimnayene (Zazaki) (lêker) reşimandin
reşimnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin reşimandin
resîyayene (Zazaki) (lêker) rêsîn
reşk (navdêr, mê) parçeya reş ya tiştekî: reşka çavî(rengdêr) (navdêr) reşik, zencî, negro, mirovên reş (mîna efrîqiyan).
ji: reş + -k.
: reşkî, reşkîtî, reşktî
reşkê bûstanan (navdêr, mê) qeretî, mamkê maşan, nator, helamet, helamt, qeratû, elamet, mamik, qerantû, wêneyên yan nîşanên ku dişibin mirovan yan heywanan ku li nav bûstanan tên bicihkirin daku heywan jê bitirsin û neyên berhemên bûstanan bixwin.
Herwiha: reşkê bîstanan reşikê bîstanan reşikê bûstanan.
ji: reşk (bide ber reşe û reş) + -ê + bûstan + -an
reşkî (navdêr, mê) rewşa reşkbûnê.
ji: reşk + -î
reşkirî (rengdêr) (Binihêre:) reş
reşkirin (navdêr)(Binihêre:) reş
reşlîste (navdêr, mê) lîstek ji kesan yan koman li wan tê nerîn weke nedestûrdayî yan hêja û pirr caran tê nîşankirin ji bo bên sizakirin yan dûrxistinê..
Têkildar: qedexe.
ji: reş + lîste.
: reşlîstekirî. reşlîstekirin.
reşlîstekirî (rengdêr) kesek yan komek yan bêtir di reşlîsteyê de ne..
Têkildar: reşlîste. qedexe.
ji: reş + lîste + kirî.
Herwiha: reşlîstekirin.
reşlîstekirin (navdêr) xistina kesek yan komek yan bêtir di nava reşlîsteyekê de..
Têkildar: reşlîste. qedexekirin.
ji: reş + lîste + kirin.
Herwiha: reşlîstekirî.Lêker, reşlîste + kirin.
reşmal (navdêr, mê) xîvet, kon, çadir
reşmar marê reş yê bê jehir yan jehirdar
resmen (hoker) bi fermî, bi resmî, de jure, li gor qanûnê, aşkira, vekirî, eşkere.
Herwiha: resmiyen, rismen, rismiyen.
ji wêjeyê: Îroj jî Aysel Tuglukê heman tişt li parlamentoyê gotin û resmen îxbara başûrê Kurdistanê li parlamentoyê kir û got: — Li bakurê Iraqê dewletek ava dibe û ev bi destê dewletên mezin çê dibe. Ew dixwazin Tirkiyeyê bikşînin wê seheyê û gav bi gav ber bi perçebûnê ve bibe. Ev yeka hanê dê bibe belaya serê Tirkiyeyê, werin em berjewendiyên Tirkiyeyê nekin qurbana îhtirasên xwe. Ji bona biserneketina vê projeyê jî çareyek tenê heye ko tirk bi kurdên xwe re qest PKK ye hevkariyê bikin. .(Nefel.com, 12/2007).
ji: Ji erebî, têkildarî resmî, resm
reşmêw (navdêr, nêr) core tirîyekê reng re e
resmgirtin (navdêr, mê) mînakgirtin, wênegirtin
resmî (rengdêr) fermî, dewletî, îdarî, mîrî, hikûmî, tişta/ê bi birryara dewletê tê kirin.
Dijwate: ferdî, kesînî, takekesî, şexsî.
Bide ber: gelemperî, giştî.
ji: resm + -î.
Bikaranîn: Lêker: resmî kirin. Navdêr: resmîkirin Rengdêr: resmîkirî.
: resmîtî
resmî kirin (lêker)(Binihêre:) resmî
resmîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye resmî kirin
resmîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) resmî
resmîtî (navdêr, mê) rewşa resmîbûnê, resmiyet, fermîtî, konvensiyonelî, formalbûn, formalî, formalîte.
ji: resmî + -î
resmiyane (rengdêr) bi awayekî resmî.
ji: resmî + ane
resmiyet (navdêr, mê) fermîtî, konvensiyonelî, resmîtî, formalîte, merasim, dêlindêz, rêûresm, ayîn, seremonî.
ji: Ji erebî: resmî + -yet
resmkirin (navdêr) kirina mînakan, wêneyan
resnayene (Zazaki) (lêker) gihandin. Têkilî: resayene.
ji: jiari, hevreha farisî resîden
reşnivîs reşenivîs
(navdêr, mê) bernivîs, miswede, nivîsîna destpêkî, tişta/ê ku cara yekem tê nivîsîn û dê paşî dirûvê xwe yê dawîn bigire, reşbelek.
ji wêjeyê: Beşek ji reşnivîsa destûra Iraqê: Erebek di deh salan de û Kurdek jî di 20 salan de dikare dibe welatiyek Iraqê.(Peyamner.com, 6/2005).
ji: reş + nivîs.
: reşnivîsî
reşnivîs kirin (lêker) reş kirin.
ji: reşnivîs + kirin
reşnivîsî (navdêr, mê) rewşa reşnivîsbûnê.
ji: reşnivîs + -î
reşnivîsk (navdêr, mê) memo, bîrname, not, yadname, yadaştname, memorandûm, mixtira, bîrnivîsk, mixtira, bernivîsk
resnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin gihiştandln
reşo navkirina peyayê re , mêrê re
reşokî cureyekî tifingên kevn e
(rengdêr) Rengê ber bi reş, rengê nêzî reş û reşbûn têde heye.
Herwiha: reşole
reşole (rengdêr) Rengê ber bi reş, rengê nêzî reş û reşbûn têde heye.
Herwiha: reşole
resolusyon (navdêr, mê) biryarname, bangek fermî ya yekdilî ya beşdarên civînekê, biryar (bi taybetî yeke ji alî dezgehek hikûmî ve tê dan).
ji wêjeyê: Balyozê Tirkî li Elmanyayê eşkere kir, ku ger parlamenta Elmanyayê derbarey vê pirsê biryara resolusyonekê bide, ew dê ji bo têkiliyên di navbera herdu welatan (Elmanya û Tirkiyeyê) de xwedî akamine nebaş bin.(amude.de, 21.04.2005: Balyozê Tirkiyê gefan li Elmanyayê dixwe).
ji: bi rêya inglîzî yan frensî ji latînî: resolut (< resovlere: çare kirin)
respîrator (navdêr, mê) nefeskêşk, henasekêşk, hilmkêşk, ventîlator, amûra ku mirov pê nefesê dikêşe eger nikare normal henaseya xwe bibe û bîne.
ji wêjeyê: Kurê me biryar da ko bijît. Zarokên di temenê wî de di destpêkê de bi kêmî du–sê hefteyan bi rêya respîratorê nefesê didin û distînin ji ber pişa wan hêj nekemiliye û nikare têra wan nefesê bide wan. Kurê me her ji roja yekê ve nexwet respîratorê bi kar bîne û bi rêya dev û difina xwe nefes da û stand. Zarokên di temenê wî de di hefteya yekê de gelek caran xwîn dikeve mejiyê wan û divêt ew bên emeliyat kirin. Spas ji Xwedê re ko kurê me bi her awayî saxlem çêbû, wî bi xwe biryar da ko bijît û heta niho jî bêyî nexweşî dijît û doktorên wî dibêjin ew “qehremanekê jiyanê ye” û kêm caran wan “zarokekê hewqasê pêgirê jiyanê” dîtiye.(Arif Zêrevan: Bextewariya jiyana zarokekê zûhatî li pişt perdeya karên rojane, Nefel.com, 12/2007)
reşpoş (rengdêr) mirovê cilên re li ber xwe di ket ji xeman
reşpoşî kesê ku di şînekê de kincên reş li xwe dike û xemgîniya xwe diyar dike
reşpoşkirin (navdêr)ji egera kovanekê mirov xwe bi cilkên re di po it
respublîk (navdêr, mê) cimhûriyet, komar, republîk
reşqelyan (navdêr, mê) dema mirov li ber tava gerima havîne reş dibe û çermê mirovî wek qelyanê lê dihêt
reşqelyayî (navdêr)mirovê ji ber gerimê re bûyî û qelyayî
reşreşk 1. bîbika çavî 2. bihareteke dendikreş û hûrik e
(navdêr, mê) riwekek xwerbar ya ji binemala giyaziravan e û bi dirûvê xwe mîna sibitê (tere) ye.
ji wêjeyê: Reşreşk hêşînhatek (nebatek ) ji malbata giyaziviran (kulîlka dawetê ) tê hesibandin. Bejna wê bi tîrane li gor cûre 20 – 80 cm bilind dibe û gelek çiq jê diçin. Belgên wê li ber navtengê derdikevin, kesk an jî hinekî zerane bi awayek guherbar derdikevin û dişibehin yên sibitê (tere ). Kulîlkên wê spî, peyazîyane yan jî binevşî ne. Pelên kulîlkan dilane yan jî hêkane ne. Di derdorên nava kulîlkê de 30 -50 tozdankên dolkirinê hene. Fêqîya wê wek qapsûlek gurover, ji 5-6 dûzî, di serê her dûzî de tîrikek wek antênên radyoyan heye û dişibe ya xaşxaşê. Di nava wê qapsûlê de bizrek hûr û reş heye. Ji wî bizrî re “reşreşk” (an jî kuncîyên reş) tê gotin. Gelek cûreyên reşreşkan hene. Lê yên herî navdar misrî, şamî, afrîqî û yên kûvî ne (çolî-bejî). Têdahîyên wan hema-hema wek hev in. Tiştên wan yên ji hev cuda rengê kulîlkan û bilindahîya bejna wan e. Ji reşreşkê rûn tê derxistin û ji bo gelek cûreyên dermanên xweristî di sanaîya dermanan de tê bikaranîn. Herweha wek biharat ji bo çêjin û tamxweşkirinê li ser hemû cûreyên xwarinên hevîrî tê reşandin. Bi Almanî navê wê “ Schwarkûmmel, bi Tirkî jî “Çorekotu “ ye.. Navê zanistî: Nigella sativa
reşrihan (navdêr, mê) giya rihana ciwan û reş ve
reştale (rengdêr) mirovê reş , reş ûtarî
reştarî (rengdêr) reş êtarî, :şeveka reş tarî
restem (navdêr, nêr) arbeşk, heste, çeqmaq, beriste, hestem
restoran (navdêr, mê) xwaringeh, xwarinxane, methem, cihê xwarinên amadekirî dikarin lê bên kirrîn û her li wê derê bên xwarin jî.
Herwiha: restaurant, rêstoran xwaringeh.
ji: Ji frensî restaurant.
: restorandar, restorandarî, restorangir, restorankar, restorankarî, retoranvan, restoranvanî
restorandar (rengdêr) bixwaringeh, bixwarinxane, bimethem.
ji: restoran + -dar.
: restorandarî restorandarîtî restorandartî
restorandarî (navdêr, mê) rewşa restorandarbûnê.
ji: restorandar + -î
restorangir (navdêr, mê) kesê/a restoranan digire.
ji: restoran + -gir
restorankar (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê restoran dike.
ji: restoran + -kar
restorankarî (navdêr, mê) rewşa restorankarbûnê.
ji: restorankar + -î
restoranvan (navdêr, mê) otêlvan, mazûbanê mêvanxaneyê.
ji: restoran +-van
restoranvanî (navdêr, mê) karê restoranvanan.
ji: restoranvan + -î
restorasyon (navdêr, mê) tamîrkirina avahiyên kevnar û dîrokî.
ji wêjeyê: Restorasyona keleha Hewlêrê bû para şirketên frensî(Nefel.com, 10/2010).
ji: Bi rêya frensî restauration ji latînî restaurare (tamîr kirin, nû kirin)
restoratîf (navdêr, mê) zindîker, bi hêzker.
ji: restora +-tîf
restore (rengdêr) restore kirin, (avahiyek) tamîr kirin, ji nû ve ava kirin, nû kirin, renove kirin, mîna berê lê kirin, xistin rewşa berê.
Bikaranîn: Lêker: restore kirin. Navdêr: restorekirin Rengdêr: restorekirî.
ji wêjeyê: Qesra Îsheq Paşa li Tirkiyeyê û li nav bajarên kurdan yek ji cihên ku herî navdar e. Her sal dora 100 hezarî tûrîs diçin serdana qesrê. Li gor agahiyên ku ji wir tên, dê qesr bê restorekirin û ji bo vê yekê sala 2007an dê îhale bê vekirin..
: restorekar, restorekarî, restorekerInglîzî (lêker) restore kirin, nû kirin, tamîr kirin, anîn rewşa berêÎnglîzî (lêker) vegerandinve
restore kirin (lêker)(Binihêre:) restore
restorekarî (navdêr, mê) rewşa restorekarbûnê.
ji: restorekar + -î
restoreker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê restore dike.
ji: restore + -ker
restorekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye restore kirin
restorekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) restore
resûl (navdêr) resûl: pêxember, peyamber, nebî, qasid, Resûl: navek zelaman e.
Herwiha: resol.
Têkildar: rîsale.
ji: Ji erebî.
: resûlî, resûlîtî, resûltî
resûlî (navdêr, mê) rewşa resûlbûnê.
ji: resûl + -î
reşûşîn (rengdêr) Ew rengê li ser çermê mirova çêdibe dema ku ziyan bi lêxistin, lêdan an bi pestoyê tê gihandin çerm bê ku çerm biçire an birîn bive.
Herwiha: reşpatî.
: reşûşîn kirin, reşûşîn bûn
reşûşîn bûn (lêker) Bi lêdan û lêxistinê yan jî ji ber nexweşiyên ku dibe sedema xwînbûna bin çerm, reşûşîn bûna çermê mirova.
Herwiha: reşpatî kirin.
Bide ber: reşûşîn, reşûşîn kirin
reşûşîn kirin (lêker) Bi lêdan û lêxistinê çermê mirovekî reşûşîn kirin.
Herwiha: reşpatî kirin.
Bide ber: reşûşîn, reşûşîn bûn
reşûşînbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) reşûşîn
reşûşînbûyî (rengdêr) (Binihêre:) reşûşîn
reşûşînkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye reşûşîn kirin
reşûşînkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) reşûşîn
reşûspî (rengdêr) kever, belek
retkokzan feylezof
retorîk (navdêr, mê) rewanbêjî, xweşbêjî, xweşpeyivîn, belaxet, xîtabet, hunera axiftina bedew û qayilkirina guhdaran yan xwendevanan, peyv û gotinên spehî lê ne rast, peyivîna berbad ya ku li gel rastiyê nagunce, awayê axiftina kesekî.
Herwiha: rêtorîk.
ji wêjeyê: Hukumeta tirk retorîkek nû bikar tîne. Di vê retorîkê de dijminatiya Îsraîlê û antîsemîtîzm berçav dibe.(Netkurd.com, 6/2010).
ji: Ji yewnanî ῥητορικὴ (hunera axiftinê).
: retorîkî
retorîkî (navdêr, mê) rewşa retorîkbûnê.
ji: retorîk + -î
retoromanî (navdêr, mê) zimanek romî ye û bi taybetî li hin kantonên Swîsreyê tê peyivîn
rev 1. firar 2. bez 3. mişextîkarî *“cih heye, rev ji mêraniyê çêtir e”
(navdêr, mê) bazdan, bez, koç, revîn, filitîn, mişextî, bezîn.
Têkildar: rew.
Bide ber: rav rêv.
: revan revandin revî revîn revok revokî.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: rev Zazakî: rem (nerî)
revandek (navdêr, mê) qeçax.
ji: revand +-ek
revandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye revandin
revandin (lêker)(navdêr, mê) bi revê birin, li gel xwe birin û revîn, bezandin, mecbûr kirin ku bireve, qewirandin, dûr xistin, nehêlan li derekê bimîne yan nêzî wê derê bimîne.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌ڤاندن.
Herwiha: revan, rewan , rewandin. Tewîn: Lêker: -revîn-.
Têkildar: revîn.
ji: rev + -andin.
: revandî, revîner, revînk, verevandin
revandin/direvîne/birevîne 1. bezandin 2. jê standin 3. bi lezgînî hildan û birin
revaştin/direvêşe/birevêşe kotin
revde keriyê gur û kûçikan
(navdêr, mê) kom, birr, grûp, kerî, celeb, ref, çendîn kes yan tişt bi hev re, gelek kes yan tişt li gel hev: revdeyek guran (komek gurgan), koz, hoz, ajal, col, colekNêzîk, wevde.
Bide ber: revend.
ji wêjeyê: Ker careka din ziriya û got: Ax, axx! Hûn min dibînin, min hemû ciwanî û gêncîtiya xwe gorî (bi qurbana) mirovan kir. Pişta min xûz û xwar bûye. Roj tune ye ku min ew û barên wan li pişta xwe nekiribin. Lê çawa ku ez piçekî pîr û lawaz (zeîf) bûm, wan ez berdam çolê. Xwedê dizane yan îro yan sibê revdeyeke guran bêm û min parçe parçe bikin..
ji: jiari, hevrehên kurdî ref, revo, farisî رم (rum) û رمه (rem), parsî rem, pehlewî remek. երամ (eram), երամ (eramak) û րամ(ram) yên ermenî ji zimanên îranî hatine deynkirin..
: revdeyî
revdeyî (navdêr, mê) rewşa revdebûnê.
ji: revde + -yî
revend 1. kesê ku ji welatê xwe bi dûr ketiye 2. civat 3. komel
(navdêr) koçer, hozên anku eşîrên yan êlên bi berdewamî li eynî derê najîn (bi taybetî yên ku havînan li zozanan û zivistanan li deştan dijîn), koçber, aware, mişextî, sirgunî, emîgrant, kesên ji welatê xwe bar kirine û li welatek biyanî dijîn.
Herwiha: rewend.
ji: ji farisî ya/yê ku dimeşe/dilive.
: revendane, revendî, revendîtî
revenda kurd kurdên ku li derveyî welêt dijîn
revendane (rengdêr) bi awayekî revend.
ji: revend + -ane
revendî (navdêr, mê) rewşa revendbûnê.
ji: revend + -î
reverevî (navdêr, mê) reverev.
ji: reverev +-î
revêtin/direvêje/birevêje (ji bo teşedanê) dar darijtin
revî kerî, revde
(navdêr, mê) rewşa revbûnê, revo, bazdan, revok, bazda, penaber, revoke, qaçax, revîn, bazbûyî, veşartin, sorikî.
ji: rev + -î
revî revî ji dest xelas bûn (biwêj) zor ji xeteriyekê xelas bûn. bahadîn revî revî ji destê mehemed xelas bû.
revîn (lêker)(navdêr, mê) bazdan, bezîn, filitîn, finîn, zû ji derekê dûr ketin daku ji belayekê rizgar bibe, koç kirin, koçber bûn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌ڤین.
Herwiha: revan, reviyan, revîyan, revyan. Tewîn: Lêker: -rev-.
ji: rev + -în, Proto-aryayî: rem (çûn, livîn) Pûnjabî: hrm- (rakirin), nyrm- (ragirtin) Middle Persian: hrm- /ehram-/ (rakirin) Farisî: remîden/rem- (revîn) … ir Belûçî: remit/rem- (revîn) Kurmancî: revîn/-rev- (revîn) Zazakî: remayen/rem- (revîn) Çavkanî: Cheung p.312.
: reviyayî, revî, revok, revokî
revîn/direve/bireve bezîn *“agir berda malê, revî xwe da palê”
revîner (navdêr) kesa/ê ku tiştekî/kesekî direvîne
revînok (navdêr, mê) revok, revonak, bazdanok.
ji: revîn +-ok
revîrevî bi lez û bez
revîze (rengdêr) guherandî, guhartî, sererastkirî: revîze kirin (guherandin, guhartin, sererast kirin).
Têkildar: revîzel, revîzer, revîsyon, revîsyonîzm, revîsyonîst.
ji wêjeyê: Peymana rakirina hemû awayên dîskrîmînasyona jinan(http://wikisource.org/wiki/Peymana_rakirina_hem C3 BB_away C3 AAn_d C3 AEskr C3 AEm C3 AEnasyona_jinan ).
ji: Bi rêya frensî discrimination ji latînî discriminatus ji discriminare ji discrimen (cudahî), Tirkî revize, Tirkî revize.
Bikaranîn: Lêker: revîze kirin. Navdêr: revîzekirin Rengdêr: revîzekirî
revîze kirin (lêker)(Binihêre:) revîze
revîzekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye revîze kirin
revîzekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) revîze
revizyon (navdêr, mê) venerîn, sererastkirin, duristkirin, kontrolkirin.
Herwiha: reviziyon, revîziyon, revîzyon.
ji wêjeyê: Malpera me Kurdên Kirşehîrê di revîzyonê (bakım) da ye. Em dixwazin bi rûyekê nû, şikleke hê baştir, bi bernameyeke hê qelewtir (zengîntir) vî karî berdewam bikin.(Kurdenkirsehire.com, 8/2008).
ji: Bi rêya frensî revision ji reviser ji latînî revisare ji re- (dîsa, dubare, ve-) + visare (cerribandin), têkildarî videre (dîtin).
: revizyonî, revizyonîst, revisyonîzm
revizyonî (navdêr, mê) rewşa revizyonbûnê.
ji: revizyon + -î
revo (navdêr, mê) ref, revde, kom, garran (bi taybetî ya hespan).
Bide ber: revok.
ji: jiari, hevrehên kurdî ref, revde, farisî رم (rum) û رمه (rem), parsî rem, pehlewî remek. երամ (eram), երամ (eramak) û րամ(ram) yên ermenî, ܪܡܟܐ (remxa) û רמך (rammak) ya îbrî ji zimanên îranî hatine wergirtin..
Bikaranîn: Rengdêr: revoketî.
: revoçî revovan revoyî
revok 1. firarî 2. mişextî revrevk sîtavk û elametên ku li ber çavan peyde dibin; serab, leylan
(rengdêr) (navdêr) firar, bezok, bazder, ya/yê ku direve yan reviye.
ji: revîn - -în + -ok.
Bikaranîn: Lêker: revok bûn, revok kirin. Navdêr: revokbûn, revokkirin Rengdêr: revokbûyî, revokkirî.
: revokî, revokîtî, revoktî
revok bûn (lêker)(Binihêre:) revok
revok kirin (lêker)(Binihêre:) revok
revokbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) revok
revokbûyî (rengdêr) (Binihêre:) revok
revoke (rengdêr) tişt yan jî kesê/a zû ditirse û direve, bizdonek, tirsonek, çûkê beytik çûkekî revoke ye
revoketî (rengdêr) (Binihêre:) revo
revokî (navdêr, mê) firarî, haribî, revokbûn.
Herwiha: revokîtî, revoktî.
ji: revok + -î.
Bikaranîn: Lêker: revokî kirin. Navdêr: revokîkirin Rengdêr: revokîkirî
revokî kirin (lêker)(Binihêre:) revokî
revokîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye revokî kirin
revokîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) revokî
revokkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye revok kirin
revokkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) revok
revolver (navdêr, mê) demance, şeşderb, pîstol.
Herwiha: revolvêr, rêvolver, rêvolvêr.
Bide ber: bombe, çardexwer, çifte, moşek, narincok, sarox, tifeng, top, xedare
revonak (navdêr, mê) revînok, revok, bazdanok.
ji: revo +-nak
revoyî (navdêr, mê) rewşa revobûnê.
ji: revo + -yî
revrevik (navdêr, mê) sîtavk û sînahîyên liber çavên mirovî çê di bin di rastî da nînin
revz (rengdêr) red, qebûlnekirî, nepejirandî: refz kirin (qebûl nekirin), refz bûn (nehatin qebûlkirin).
Herwiha: refis, refs, reviz.
ji: Ji erebî.
: rezsî, refziyet, refzî
rewa 1. bi serbestî bikaranîna mafekî 2. tişt, gotin û kiryar ên qanûnî yên ku mafê mirovî heye pê rabe; meşrû, cayîz
1. heq, dirist (rengdêr) awişt,lejîtîm, heq, rast, dirist: Serxwebûna Kurdistanê mafekî rewa yê gelê kurd e.îsal rewa di erdê de nîne, ango hêwiya di axê de..
Bide ber: rewan.
ji: hevreha soranî ڕه‌وا (rewa), farisî روا (reva: ya/yê ku diçe, bi mecazî li rê, rast, maqûl), pehlewî rewag, rewak, pazendî rewa, ji reften (çûn). Ji heman rehî: rayic, -rew, rewac, -ran..
Bikaranîn: Lêker: rewa bûn, rewa kirin. Navdêr: rewabûn, rewakirin Rengdêr: rewabûyî, rewakirî.
: rewatî, rewayî
rewa bar (rengdêr) bêbend.
ji: rewa +-bar
rewa bûn 1. serbest bûn 2. meşrû bûn, cayîz bûn
(lêker)(Binihêre:) rewa
rewa dîtin (lêker) guncan dîtin, erê kirin, pesendkirin.
ji: rewa + dîtin
rewa kirin (lêker)(Binihêre:) rewa
rewabêj (navdêr, mê) naxî, kakilî, qayim.
ji: rewa +-bêj
rewabûn (navdêr, mê) (Binihêre:) rewa
rewabûyî (rengdêr) (Binihêre:) rewa
rewac (navdêr, mê) meriyet, nirx, biha, qîmet, meqbûliyet, pare, dirav, bazarr.
ji wêjeyê: Îdîanameya ku Dozger Sacit Kayasu di derbarê lîderên Derbeya 12’yê Îlonê amade kiribû hîn rewaca xwe diparêze. Evren gotibû, heger bême darizandim, ezê xwe bikujim. Sacit Kayasu got, ev yek tê wateyê ku Kenan Evren kiryarê xwe wek şermiyek dibîne..
ji: ji erebî رواج (rewac) jiari, hevreha pehlewî revag, ji -rev- ku rehê dema niha ji lêkera reften (çûn) e ku hevreha roştin ya soranî ye. Ji heman rehî: -ran, -rew, rewa, riyac.
Bikaranîn: Lêker: rewac bûn, rewac kirin. Navdêr: rewacbûn, rewackirin Rengdêr: rewacbûyî, rewackirî.
: bêrewac, bêrewacî, birewac, rewacdar, rewacdarî, sahibrewac, sahibrewacî
rewac bûn (lêker)(Binihêre:) rewac
rewac kirin (lêker)(Binihêre:) rewac
rewacbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) rewac
rewacbûyî (rengdêr) (Binihêre:) rewac
rewacdar (rengdêr) bimeriyet, binirx, bibiha, biqîmet, bimeqbûliyet, bipare, bidirav, bibazarr.
ji: rewac + -dar.
: rewacdarî rewacdarîtî rewacdartî
rewacdarî (navdêr, mê) rewşa rewacdarbûnê.
ji: rewacdar + -î
rewacdîtin (navdêr, mê) rewacbûn, tercîhbûn.
ji: rewac +dîtin
rewackirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rewac kirin
rewackirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rewac
rewadar (rengdêr) tewlis, birewa.
ji: rewa +-dar
rewake (navdêr, mê) deriyê konan, dergehê xîvetê, kuna li çadiran ya ku mirov dikare tê re derdikeve yan tê dikeve
rewaker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê rewa dike, hînker, xebitîner.
ji: rewa + -ker
rewakî (navdêr, mê) bi rewayî.
ji: rewa +-kî
rewakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rewa kirin
rewakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rewa
rewal nûciwanê ku hîna simbêlên wî derneketine
(rengdêr) genc, xort, tolaz, law, kesa/ê ku êdî ne zarrok e lê hê nebûye jin yan zelam jî.
Herwiha: riwal.
Bide ber: rewa, rewan .Binêre.
Herwiha: hewal, kewal, newal, sewal, zewal.
ji wêjeyê: Rewaltî giringtirîn qûnaxên temene di jiyana mirov de, qûnaxa ku dikeve di navbera qûnaxa zaroktî û ciwaniyê de, ew salên ku bi dûv zaroktiya derengî têt. Ji sala duwazdeha de despêdike, û di sala bîst û yekê an bîst û dudwan de kuta dibe, ev jî ligorî ku li ser hatiye lihevkirin ji layê pirrtirîn lêkolîner yên di warê zanînên derûnî, perwerdeyî û komelayetî de dixebitin. Lê belku di bin bandora keş (avûba) û hokarên xweristî û xaknîgarî yan ligorî werara نمو kes ji hêla tenduristî ve, dê salekê li pêş yan li paş be. Û gava rewaltî destpêdike, zarok di jiyanê de xwe li pêş qûnaxek nû dibîne ku tucaran bi tiştekî ji xurdeyên wê hest nekiriye, digel guhertinên bahozî û dijwar ku dibin xalek despêkî xweş xuya di rewşa wî de.(Mehmûd Badilî: Rewaltî - kêşeyên qûnaxê û şêwaziyên danûstandinê pê re, Efrin.net, 2/2010).
: rewalane, rewalî, rewalîtî, rewaltî
rewalane (rengdêr) bi awayekî rewal.
ji: rewal + -ane
rewalî (navdêr, mê) rewşa rewalbûnê.
ji: rewal + -î
rewan 1. şareza 2. tiştê ku diherike; herk 3. jiyana domdar
1. zîrek (rengdêr) hespên bo bezê zîrek, kesa/ê bo siwariya hespan pirr zîrek, (mecazî) zîrek, jêhatî, çeleng, fêris, egîd: Ew di xwendinê de rehwan e..
Herwiha: rawan, rehwan, rihwan.
Bide ber: rewa, rewane.
ji: jiari, hevreha farisî راهوار (rahvar), têkilî rê + -van/-wer.
Bikaranîn: Lêker: rewan kirin. Navdêr: rewankirin Rengdêr: rewankirî.
: rewanî
rewan bêj (navdêr, mê) rewan axiftin.
ji: rewan +-bêj
rewan bûn hîn bûn
rewan e, serê malê yek nan e (biwêj) dema ji yekê zêdetir par nakeve bi awayekî tirane tê gotin. na heyran, qet li qusûrê menêre, zêde tune. rewan e, serê malê yek han e. (qerf)
rewan kirin hîn kirin
(lêker)(Binihêre:) rewan
rewanbêj kesê ku di hûnandina peyv û hevokan de şareza ye û li gorî rêzimana wî zimanî nakeve çewtiyan; fesîh
(rengdêr) mirovê zîrek û desthil di gotin vehandina peyvan da
rewanbêjî fesahet
(rengdêr) 3arezayî di warê selîqe gotin û vehandina peyvan, :waneya rewnbêjîya zimanê kurdî; ang çewayîya fêrbûna zimanê kurdî bi awayekê rast ciwan
rewanbêjkî (navdêr, mê) bi rewanbêjî.
ji: rewanbêj +-kî
rewandar (rengdêr) şandbar, hinartî.
ji: rewan +-dar
rewandiz Serenav,mê, bajarek li Başûrê Kurdistanê ye
rewane (rengdêr) şandî, hinartî, birêkirî.
Herwiha: rawane.
Bide ber: rewa, rewan.
Bikaranîn: Lêker: rewane kirin. Navdêr: rewanekirin Rengdêr: rewanekirî.
: rewanebar, rewanebarî, rewanekar, rewanekarî, rewaneker
rewane kirin (lêker)(Binihêre:) rewane
rewanekarî (navdêr, mê) rewşa rewanekarbûnê.
ji: rewanekar + -î
rewaneker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê rewane dike.
ji: rewane + -ker
rewanekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rewane kirin
rewanekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rewane
rewanî şarezatî
1. têkildarî rewanê (rengdêr) giyanî, canî, ruhî, derûnî, psîkî, psîkolojîk, tiştê têkildarî derûnê.
Bide ber: rêwanî.
ji: rewan + -î.
: rewanîtî
rewanîker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê rewanî dike.
ji: rewanî + -ker
rewanîkî (navdêr, mê) bi rewanî.
ji: rewanî +-kî
rewanîtî (navdêr, mê) rewşa rewanîbûnê.
ji: rewanî + -tî
rewanker (navdêr, mê) paqijker.
ji: rewan +-ker
rewankî (navdêr, mê) herikbarkî.
ji: rewan +-kî
rewankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rewan kirin
rewankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rewan
rewannas (navdêr, mê) psîkolog, derûnnas, giyannas, cannas, ruhnas
rewannasî (navdêr, mê) psîkolojî, derûnnasî, giyannasî, cannasî, ruhnasî, lêkolînên zanistî li ser giyanê mirovan, bi taybetî nesaxiyên giyanî, lêkolînên zanistî li ser tevgerr û reftarên mirovan yan ajelan.
Herwiha: rewanasî.
ji: rewannas + -î
rewansaz (navdêr, mê) psîkyatr, derûnsaz, giyansaz, nefssaz, cansaz
rewansazî (navdêr, mê) psîkyatrî, derûnsazî, giyansazî, nefssazî
rewanwerziş (navdêr, mê) yoga, medîtasyon.
ji wêjeyê: Demek e min ji xwe re werzişeke taybetî peyda kiriye. Hero berî êvaran dema ku karê min kuta dibe, ez dest bi rewanwerzişê dikim. Rewanwerzişa min jî weha ye. Ez digel miqamekî kurdî yê kişt yan dîlana qolanî dikim yan jî bi ahenga wî miqamî werzişê dikim. Ev corê werzişê hem ji laş re hem jî ji rewanî re sûdmend e. Lewra ku mirov bi wê werzişê demekê dewr û berên xwe ji bîr dike û diçe cîhaneke nadiyar.(Perwîz Cîhanî: Kekê min çawîş e, Kulturname.com, 6/2010).
ji: rewan + werziş.
: rewanwerzişgeh, rewanwerzişî, rewanwerzişker, rewanwerzişvan, rewanwerzişvanî, rewanwerzişxane
rewanwerzişî (navdêr, mê) rewşa rewanwerzişbûnê.
ji: rewanwerziş + -î
rewanwerzişker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê rewanwerziş dike.
ji: rewanwerziş + -ker
rewanwerzişvanî (navdêr, mê) karê rewanwerzişvanan.
ji: rewanwerzişvan + -î
rewanwerzişxane (rengdêr) bi awayekî rewanwerziş.
ji: rewanwerziş + -ane
rewapîv (navdêr)amûra ku rewaya hewayê dipîve.
Dijwate: bapîv, baranpîv, pestopîv, berfpîv
rewaq (navdêr, mê) tax, mehel, gerrek: Ev rewaqa jar û feqîran e. (Jar û feqîr li vê taxê dijîn.), gerrek.
ji wêjeyê: Di van dawiyan de desthilatdarên misrî rê dane ku navê wî cihî ji Rewaqa Kurdan” biguherin bikin “Rewaqa Tirkan”. Ev jî bûye ciyê nerazîbûna zana û mêjûnasên kurd.(Netkurd.com, 7/2006).
ji: Ji erebî.
: rewaqî
rewaqî (navdêr, mê) rewşa rewaqbûnê.
ji: rewaq + -î
rewatî/rewayî qanûnî, meşrûtî
rewatin (lêker) rihotin, rihoştin, verihoştin, hekandin, xiritandin, rawêştin, darihoştin. Tewîn: -rewêt-.
ji: rewa +-tin
rewayî (navdêr) qanûnî, yasayî
rewc (navdêr, mê) leylan, moran, rewrewk, dêmcame, aqlûne, serav, seraw, serab, pêpirk, pêpirik, tirawîlke
rewd komasiya hesabekî
rewede (navdêr)(navdêr, mê) Reweda guran, kom an desteyek guran an jî lawirên din
rewek (navdêr, mê) tişta/ê ku rewa têde he ye,bi rutûbet, bi şehî.
ji: rewa , Tirkî nem, Tirkî nem
rewekî Bi nem,bi ritûbet
rewêl ajala jakaw
rewend koçer, çolger
rewendî koçerî, çolgerî
rewêştî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rewêştin
rewêştin (lêker)(navdêr, mê) nikirandin, kêlan, kêlandin, kolan, kolandin.
Herwiha: rawêjtin, rawêştin, rewaştin, rewajtin, rewêjtin. Tewîn: Lêker: -rewêj-, -rewê-.
ji wêjeyê: Bi rastî ev bêhtirî deh salan e ku min hîn helbestin wisa xweş û têrwate û nazik û hêsan bi kurmancî nexwendine. Helbestin ku deqên herî kevnar di wêjeyên mirovayetiyê de tînin bîra mirov. Helbestin ku sirûda sirûdan a Silêman di Tewratê de, nivîsên ku li ser kevirên Sumeriyan û Asûriyan hatine rewêştin tînin bîra mirov.(Jan Dost: Dizê êgir: Arjen Arî, Diyarname.com, 12/2007).
: rewêjer, rewêştî
rewî (navdêr, mê) rêbar, rêbwar, rêvingî, welatger, rêberî, rêwîk, geral, lêheytandî, nîzî, seyê rewî.
ji: re +-wî
rewîn (lêker)(navdêr, mê) dengê seyan hewtin, dengê seyan (kirin), dengê kûçikan (kirin).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌وین.
Herwiha: reyîn. Tewîn: -rew-.
Bide ber: revîn.
ji: rew + -în.
: rewî rewok rewokî rew-rew 2. bi rê ve çûn meşîn, bi rê ve çûn, bi rê ketin. Tewîn: -rew-.
Bide ber: revîn.
ji: rew + -în.
: peyrew peyrewî peyrewîtî peyrewtî pêşrew pêşrewî pêşrewîtî pêşrewtî rewî rewok rewokî
rewiqandin xarandin, dan xepirandin, dan vedan, kêf kêfa, tor tora, qewirandin, qewitandin, daneger, beridan, ger dan, berî, destbelavî kirin, pengizandin, pijiqandin
rewiqandin/direwiqîne/birewiqîne hesp bezandin
rewisandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rewisandin
rewisandin (lêker)(navdêr, mê) kuzirandin, kizirandin, bi ser ve sotin, piçekî şewitandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌وساندن. Tewîn: Lêker: -rewisîn-.
Têkildar: rewisîn.
ji: rewis + -andin.
: rewisandî rewisîner
rewisandin/direwisîne/birewisîne 1. kizirandin 2. çilmisandin
rewisî 1. kizirî 2. çilmisî
rewisîn/direwise/birewise 1. por û pirç şewitîn, kizirîn 2. çilmisîn, zibilîn *“quzê ku par rewisiye, îsal jî bêhn dikevê”
rewişt 1. sinc 2. xwî û xislet 3. dab û nêrît 4. exlaq
(navdêr, nêr) sinc, exlaq, moral, etîk, rêç û qeydên reftarê.
Herwiha: rewuşt.
Bide ber: rewşBinere.
Herwiha: nirx, reftar, rûmet.
: bêrewişt, bêrewiştî, birewişt, birewiştî, rewiştdar, rewiştdarî, rewiştî, rewiştnas, rewiştnasî, rewiştparêz, rewiştparêzî, rewiştperist, rewiştperistî, rewiştzan, rewiştzanî
rewişt dan (lêker)(Binihêre:) rewişt
rewişta kurd xwî û xisletên kesayeta kurdan
rewiştdan (navdêr, mê) (Binihêre:) rewişt
rewiştdar (rengdêr) bisinc, biexlaq, bimoral, bietîk.
ji: rewişt + -dar.
: rewiştdarî rewiştdarîtî rewiştdartî
rewiştdarî (navdêr, mê) rewşa rewiştdarbûnê, sinedarî, biexlaqî.
ji: rewiştdar + -î
rewiştî (navdêr, mê) rewşa rewiştbûnê, sinenasî, exlaqnasî, exlaqî, sincî, reftar, etîkî, sincnasî, sinczanî, exlaqzanî, etîk.
ji: rewişt + -î
rewiştî kirin (lêker) sincî kirin.
ji: rewiştî + kirin
rewiştkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rewişt
rewiştpak mirovê xwedî sinca pak
rewiştpîs sincpîs, dehmenpîs, bêrewişt, bêsinc
rewiştpîsî (rengdêr) bêsincî, dehmenpîsî
rewiştxwazî (navdêr, mê) sincîxwazî.
ji: rewişt +-xwazî
rewnaq (rengdêr) (navdêr, mê) mirêsdar, şemal, ihtişamî, wurşedar, bihişmet, debdebe, mihteşem, ron, geş, rewşen, birqok, birqonek, betroske, çirisok.
ji wêjeyê: A girîng, Kawayê hundirê me ye, ji ber ku weke berxwedêr û serhildêrekî ku ji tevgera xwe encameke bilind bidestxistî, tecrûbeya wî ya azadiyê heye, ew jî bi qasî Odysseusî xwedî serpêhatiyên rewnaq e. Heger em li hundirê xwe guhdarî bikin ew ê ji me re mezinbûn û hêjabûna serbestiyê vebêje her wiha ew ê ji me re rê û rêbazên ku mirov çawa dikare bi wan azad bibe jî wê vebêje. Heger em li hundirê xwe ango em li wî guhdarî nekin em ê nikaribin serbestiyê watedar bikin; “mezinbûn” wê ji bo me diyardeyeke “biçûk” be..
Bikaranîn: Lêker: rewnaq kirin. Navdêr: rewnaqkirin Rengdêr: rewnaqkirî.
: birewnaq, birewnaqî, rewnaqdar, rewnaqdarî, rewnaqdarîtî, rewnaqdartî, rewnaqder, rewnaqderî, rewnaqderîtî, rewnaqdertî, rewnaqdêr, rewnaqdêrî, rewnaqdêrîtî, rewnaqdêrtî, rewnaqî
rewnaq kirin (lêker)(Binihêre:) rewnaq
rewnaqdar (rengdêr) bimirêsdar, bişemal, biihtişamî, biwurşedar, bibihişmet, bidebdebe, bimihteşem.
ji: rewnaq + -dar.
: rewnaqdarî rewnaqdarîtî rewnaqdartî
rewnaqdarî (navdêr, mê) rewşa rewnaqdarbûnê.
ji: rewnaqdar + -î
rewnaqî (navdêr, mê) rewşa rewnaqbûnê, ihtişam, mezinahî, mirês, wurşe, debdebe, hişmet, gewretî, şiyan, qewet, qudret, şan, rûmet, hêz, hêzdarî, qedir, qîmet, prestîj, ewrengî, birqonektî.
ji: rewnaq + -î
rewnaqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rewnaq kirin
rewnaqkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rewnaq
rewneq 1. îhtişam 2. kawîtî 3. şemal û ronahî
rewneqdar 1. muhteşem 2. kaw 3. bişemal û ronîdar
(rengdêr) ron, geş, pertewdar, rewşen, ronîdar.
Bikaranîn: Lêker: rewneqdar bûn. Navdêr: rewneqdarbûn
rewneqdar bûn (lêker)(Binihêre:) rewneqdar
rewneqdarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) rewneqdar
rewrewk (navdêr, mê) moran, leylan, dêmcame, aqlûne, tişta/ê mirov bawer dike bi çavên xwe dibîne lê di rastiyê de nîne, serav, serab, seraw, pêpirk, pêpirik, tirawîlke, rewc.
Bide ber: rew-rew.
: rewrewkî
rewrewkî (navdêr, mê) rewşa rewrewkbûnê.
ji: rewrewk + -î
rewş 1. temtêl 2. werz 3. hal *“neyar bi rewşa neyêr nizane”
1. hal (navdêr, mê) destûdar, kavdan, barûdox, hal, weziyet, zirûf, dirim.
Herwiha: rewiş.
Bide ber: rewişt.
ji: ji farisî ji farisî روش (reviş, revêş: terz, awa, metod, azîne) ji -rev- (rehê dema niha ji رفتن /reften/ çûn, bi rê ve çûn) + -iş wek azmayîş, peristiş, werziş... Di farisî de ev peyv bi maneya hal, weziyet nayê bikaranîn..
: rewşî, rewşnas, rewşnasî, rewşzan, rewşzanî
rewş bi rewş kenî, beş çû li newala tewş kenî (biwêj) ji bo rewşa berevajî tê bikaranîn. ew jî serbarê ser bû. rewş bi rewş kenî, beş çû li newaht tewş kenî.
rewşa awarte temtêla ku ne asayî ye
rewşa kembax karesat, bobelat, afet, asîw, katastrof
rewşa zor rewşa dijwar, weziyeta dijwar
rewşandî (rengdêr) zêrkêş, xemlî, tetikandî, xemilandî, neqişkirî, neqşandî.
ji: rewşand + -î
rewşandin (lêker) xemlandin, xemilandin.
ji: rewş +-andin
rewşane (Zazaki) (navdêr, mê) cejn, roşan, eyd
rewşedar (rengdêr) muhteşem, mirês, wurşedar, ewreng, mirêsdar
rewşen ronak
rewşenbîr ronakbîr
rewşenî ronahî *“kincên baş, rewşeniya dinyayê ne”
rewşname (navdêr, mê) cih.
ji: rewş +-name
rewşo mewşo axaftin (biwêj) gotinên bêrê kirin. cimo xwe şaş kiriye, rewşo mewşo diaxive.
rewşparêz (navdêr, mê) statukoparêz.
ji: rewş +-parêz
rewşparêzî (navdêr, mê) statukoparczî.
ji: rewş +-parêzî
rewt şiva dirêj
(Soranî) (navdêr) birêveçûn, meş
rewtele (rengdêr) debdebe, gir, girs, kesa/ê xurt û dirêj
rewtin (lêker)(navdêr, mê) çûn, herrîn, royîştin
rewze (navdêr, mê) zarrokistan, zarrokxane, pêşdibistan, kodekistan, kreş, cihê ku dêbav rojane zarrokên xwe yên ku hê bo çûna dibistanê biçûk in bo çavdêrîkirin û lîstikan dibinê (bi taybetî dema ku dêbav bi xwe li kar in), baxçeyê zarrokan, hêlînxane.
Herwiha: rewde.
ji: Ji erebî.
: rewzekar, rewzekarî, rewzevan, rewzevanî, rewzeyî
rewzekar (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê rewze dike.
ji: rewze + -kar
rewzekarî (navdêr, mê) rewşa rewzekarbûnê.
ji: rewzekar + -î
rewzevanî (navdêr, mê) karê rewzevanan.
ji: rewzevan + -î
rewzeyî (navdêr, mê) rewşa rewzebûnê.
ji: rewze + -yî
rex 1. kêlek, alî, ta 2. tûş
(navdêr, nêr) al, alî, la, teref, hêl, kêlek, tenişt.
Bikaranîn: Lêker: rex anîn. Navdêr: rexanîn.
Bide ber: goşe, kujî.
ji: Bi esehî nayê zanîn lê ihtimalen jiarami ܪܟܢܐ (rexana: rex, alî, beten) yan jî - bi ihtimaleke biçûktir - belkî hevreha farisî رخ (rûx: rû) û kurdî rû jiari..
: rexî, rexkanî, rexrexkanî
rex anîn (lêker)(Binihêre:) rex
rex û çan derûdor
rexanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) rex
rexbet (navdêr, mê) arezû, hewes, meyl, bij, dilbijî, mereq, balkêşî, baldarî, daxwaz, xwestek, xwezî, hêvî, hez, hezkirin, viyan, işteh, miciz, mijaj, mad, mehd, bijîn, dilçûnê, temenî, iştiyak, iqbal.
Herwiha: reqbet.
: bêrexbet, bêrexbetî, birexbet, rexbetdar, rexbetdarî, rexbetî
rexbetdar (rengdêr) biarezû, bihewes, bimeyl, bibij, bidilbijî, bimereq, bibalkêşî, bibaldarî, bidaxwaz, bixwestek, bixwezî, bihêvî, bihez, bihezkirin, biviyan, biişteh, bimiciz, bimijaj, bimad, bimehd, bibijîn, bidilçûnê, bitemenî, biiştiyak, biiqbal.
ji: rexbet + -dar.
: rexbetdarî rexbetdarîtî rexbetdartî
rexbetdarî (navdêr, mê) rewşa rexbetdarbûnê.
ji: rexbetdar + -î
rexbetî (navdêr, mê) rewşa rexbetbûnê.
ji: rexbet + -î
rexd (navdêr) Ji bo giya ne stewiyayî, ne gihaştî, teze: ecûr hîn rexd in.jê, rexdik
rexdik (navdêr, nêr) kulindok, xirtik, dolmik, kulindir, kundir, sebzeyek wek kulindan lê kesk û dirêjok e.
Bide ber: kulind.
ji: rexd + -ik.
: rexdikî
rexdikî (navdêr, mê) rewşa rexdikbûnê.
ji: rexdik + -î
rexî (navdêr, mê) rewşa rexbûnê, paşî, teniştî, serlêv.
ji: rex + -î
rexkî (rengdêr) marjînal, varrê, veder
rexm (navdêr, mê) dij, zid, ters, kerb, kîn, înat, ing, irn (ern), int (ent), rik, ingir, înç, înad: bi rexma.../ji rexma.. (tevî ku, heta heke, li gel ... jî), eks.
Herwiha: rexim raxim (di bin tesîra tirkî de) raxm (di bin tesîra tirkî de).
Bide ber: rehmHevawaz zexm.
ji wêjeyê: Soane yekem brîtanî bû ku etûdeke zimannasiyê li ser kurdî binivîse. Mîrasa Soane ji bo zimanê kurdî dikare hem erênî û hem nerênî bihête nirxandin. Soane, bi rexma ku xwediyê zanîneke sînorkirî li ser zimannasiyê bû, karî zimanê kurdî bi rojavayê, bi taybet Brîtanyayê, bide nasandin..
ji: ji erebî رغم (reğm) ku wek rağm ketiye tirkî jî.
: bi rexma ji rexma rexmen
rexma (hoker) gerçi, welew, rexmen, tevî ku
rexmen (hoker) gerçi, welew, rexma, tevî ku
rexne destnîşankirina şaşiyan û dîyarkirina riya çareserkirinê; tenqîd
(navdêr, mê) gazin, gilî, krîtîk, şikayet, dawa, gazind, gazinc, gazinde,diyarkirina nerazîbûna xwe, nirxandin, rûmetandin, hêjayî û kêmasiyên tiştekê/î yan kesekê/î diyar kirin.
Herwiha: rexine.
Bikaranîn: Lêker: rexne kirin. Navdêr: rexnekirin, rexnegirtin Rengdêr: rexnekirî.
ji: ji farisî رخنه (rexnê: derizî, tîkbûyî, şkestî, têkçûyî).
: rexinandin rexinandî rexnedar rexnedarî rexnegir rexnegirî rexnekar rexnekarî rexneker rexnekerî
rexne kirin (lêker)(Binihêre:) rexne
rexne lê girtin tenqîd kirin
rexne lê kirin tenqîd kirin
rexnedar (rengdêr) bigazin, bigilî, bikrîtîk, bişikayet, bidawa, bigazind, bigazinc, bigazinde.
ji: rexne + -dar.
: rexnedarî rexnedarîtî rexnedartî
rexnedarî (navdêr, mê) rewşa rexnedarbûnê, rexnegirî.
ji: rexnedar + -î
rexnegerî (navdêr, mê) berafî kirin, lê bezîn, rexne kirin.
ji: rexne +-gerî
rexnegir şarezayê rexneyê
(navdêr) nirxîner, hilsengîner, krîtîker, kesa/ê ku berhemên hunerî û wêjeyî dinirxîne yan rexne dike, gilîker, gazinker, kesa/ê ku rexneyan dike.
Herwiha: rexnekar, rexneker, rexnevan.
ji: rexne + -gir.
: rexnegirî, rexnegirîtî
rexnegirî şarezatiya rexneyê
(rengdêr) karê rexnegiran, rexnekerî, rexnevanî, krîtîsîzm, rexnedarî
rexnegirkî (navdêr, mê) bi rexnegirî.
ji: rexnegir +-kî
rexnegirtin (navdêr, mê) dema mirov rexneyê di gire
rexnekerî (navdêr, mê) krîtîsîzm, rexnegirî, rexnevanî.
ji: rexne +-kerî
rexnekirî (rengdêr) (Binihêre:) rexne
rexnekirin (navdêr)(Binihêre:) rexne
rexnevanî (rengdêr) rexnegirî
rexneya avaker rexneya ku ji bo başkirina temtêlê tê kirin
rexneya kavilker rexneya ku bi mebesta ajaweyê tê kirin
rexneyî (navdêr, mê) sinarînî.
ji: rexne +-yî
rexsandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rexsandin
rexsandin (lêker)(navdêr, mê) li dar xistin, bi rêk xistin, durist kirin, amade kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌خساندن. Tewîn: Lêker: -rexsîn-.
Bide ber: reqsandin.
ji wêjeyê: Li destpêka semînarê da Serokê Herêma Kurdistanê xweşhaliya xwe ji bo vê derfetê nîşanda û balkişand li ser wê serdana berdewamiya serdana Wezîrê Derveyê Tirkiye ya Herêma Kurdistanê bû û got: Di destpêkê de dixwazim bi xêrhatina we bikim. Ez gelek xweşhalim ku we vê derfeta axaftinê vê sibehê ji bo min rexsand ku li gel we biaxivim..
ji: Ji Proto-hindûewropî, ji Proto-aryayî, hevreha रक्षति (rákṣati) ya sanskrîtî û ἀλέξω (alêkso) ya yûnaniya kevn. երաշխիք (eraşxikʿ) ya ermenî ji zimanekî îranî hatiye wergirtin..
: rexsandî rexsîner
rext fîşengdank
(navdêr, nêr) kemera fîşekan ya ku mirov li dor xwe dialîne û dema hewce fîşekan jê dike tifenga xwe.
Bide ber: bext, next, sext, text, zext.
: bêrext, bêrextî, birext, rextdar, rextdarî, rextdêr, rextdêrî, rextî.
ji: macarî
rextê bêfîşek dan milên xwe (biwêj) bi karên vala re mijûl bûn. rextê befîşek daye milên xwe, hema tenê xwe dixapîne.
rextî (navdêr, mê) rewşa rextbûnê.
ji: rext + -î
rextik (navdêr, mê) kedû, kulindir, dolmik (Cucurbita).
ji: rext +-ik
rexûçan dewrûber, hemû alî, nêçîrvan li rexûnên xwe nêrî dako nêçrekê bi bîne
rey dan (lêker) ray dan, di hilbijartinan de kesek yan tiştek bijartin: Te dengê xwe da sosyaldemokratan yan konservatîvan? (Te kîjan bijart?).
ji: rey + dan
reyde (Zazaki) daçek, pê re, bi ... re, li gel ...
ji wêjeyê: Eke ma no xususîyet kurmanckî (kirdaskî) reyde muqayese bikin, na çeku her hîrê halan de zî kurmanckî de sey “golik” nusîyêna. Yanî, kurmanckî de hetanî ke çeku mîyanê cumle de nêyero şuxulnayîş, bellî nêbeno ke çeku nêrî, makî yan zafhûmar a. La kirmanckî (Zazaki) de çeku bi tena sereyê xo zî taybetîya xo nîşan dana. No xususîyet qedîmbîyena lehçe zî nawneno.
reyîn (lêker)(navdêr, mê) qîja dirêj û bikeser ku gur yan kûçik dide, axiftinên lewçe.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ڕه‌یین.
Herwiha: rewîn. Tewîn: -rew-.
Bide ber: revîn. ewtin. .Binêre.
Herwiha: rey.
ji: Proto-hindûewropî le- (reyîn, rewîn) Proto-aryayî re- (reyîn, rewîn) Avestayî: re- (reyîn, rewîn) , sogdî: ry- (reyîn, rewîn) Osetî: rêjîn/rêjd- (reyîn, rewîn) Kurmancî: reyîn- (reyîn, rewîn) Hewramî: lalyay/laliye- (reyîn, rewîn) ... Zazakî: lawayen/law- (reyîn, rewîn) Sanskrîtî: ra (reyîn, rewîn) Yewnanî: laiein (deng kirin) Latînî: lātrāre (reyîn, rewîn) ... Çavkanî: Cheung p.306, Hevreh: zirrîn.
: reyî, reyok, reyokî
reyîn/direye/bireye 1. ewtîn 2. çeleçel kirin *“kûçik ji kî aliyî bitirse, wir de direye”
reyting (navdêr, mê) rêje, pile, teqdîr, nirxandin, sinifandin, hejmar, mêjer.
Herwiha: rating.
ji wêjeyê: Ratinga TRT6ê li gor serfiraziyê her roj zêde dibe. Ev salek û nîv e ku em di nav sîstema raitinga hemû qenalên TRTê de ne. Li gor rutingên ku tên TRT6ê, ev kanal pir ji aliyê temaşevanan ve tê temaşekirin. Li herêma Başûrê Rojhilatî, TRT6 di nava hemû qenalên neteweyî yên TRTê de, rêza 13 û 14an digire. Bi rastî ez nizanim ku TRT6 di nava qenalên ku bi Kurdî weşanê dikin de çewan e. Niha TRT6 li tevahiya Tirkiyeyê, di rêza 20î de ye. Lê her roja ku derbas dibe, temaşekirina li weşana TRT6ê, zêdetir dibe û ev yek jî wek rutingê vedigere ser me. Ha wisa her demeke ku derbas dibe, TRT6 jî zêdetir tê temaşekirin û naveroka wê jî çêtirtir tê fêmkirin..
ji: ji inglizî rating ji rate + -ing
rez 1. bax 2. baxê tiriyan *“bihar û havînê rez, zivistanê jî pez”
rêz.
ji: hevreha soranî ڕه‌ز/rez, farisî رز (rez), pehlewî rez, yûnanî ῥάξ (rhaks: tirî) û latînî racemus (wîşî) > fransî raisin, inglîzî raisin (mewîj), hemû ji Proto-hindûewropî. Belkî herwiha hevreha pa-rêz anku bûstan..
Bikaranîn: Lêker: rez berdan, rez birin. Navdêr: rezberdan, rezbirin.
: rezdar, rezdarî, rezik, rezistan, rezî, rezrûvîk, rezvan, rezvanî, rezvanîtî, rezvantî
rez baş bû, tevrok jî lê hat (biwêj) jixwe reş xerabe bû, vêca bi vê derbê jî, hê xerabtir bû. maşelah teze serî girt, rez baş bû, teyrokê jî lê xist. (qerf)
rez berdan (lêker)(Binihêre:) rez
rez birin (lêker)rez kesaxtin, rez dapitandin, rez pêçandin.
ji: rez + birin
rez hilanîn (Binihêre:) rez
rezalet rezîltî
(navdêr, mê) rezîlî, riswatî, rezîlbûn, belingazî, perîşanî, şerpezetî, xizanî, feqîrî, nedarî.
ji: Ji erebî, têkildarî rezîl
rezalet dîtin (lêker)(Binihêre:) rezalet
rezaq (navdêr) rizqder, yê ku rizqî dide.
Herwiha: rezzaq, rizaq, rizzaq.
ji: Ji erebî, têkildarî rizq.
ji wêjeyê: Heqo tu padişah î Xwedanê mêhr û mah î Rezaqê cin û îns î Xwedayê alema quds î Mizgîniyê bibin Kurdistanê Bilav ken deftera îmanê(Şêx Adî, 1075–1162)
rezber meha nehemîn a salnameya zayînî
(navdêr, mê) îlon, eylûl, meha 9ê ji salê.
Bide ber: rêncber, rêber.
Bide ber: 1. rêbendan, reşemeh, adar, avrêl, gulan, pûşber, tîrmeh, gilavêj, rezber, kewçêr, sarmawaz, berfanbar 2. çile, sibat, adar, nîsan, gulan, hezîran, tîrmeh, tebax, îlon, cotmeh, mijdar, kanûn .Binêre.
Herwiha: axlêve, çiriya yekem, çiriya duyem, kanûna yekem, kanûna duyem.
ji: rez + -ber.
: rezberî
rezberdan (navdêr, mê) (Binihêre:) rez
rezberî (navdêr, mê) rewşa rezberbûnê.
ji: rezber + -î
rezbirîn (navdêr, mê) çinîna tirîyê rezan, mizeyt
rezdar (rengdêr) birez.
ji: rez + -dar.
: rezdarî rezdarîtî rezdartî
rezdarî (navdêr, mê) rewşa rezdarbûnê.
ji: rezdar + -î
rezdarkirin (navdêr, mê) rêzgirtin.
ji: rezdar +kirin
rezerv (navdêr, mê) yedek, ihtiyad, heciz.
Herwiha: reserv.
Têkildar: rezerve.
ji wêjeyê: Jêderekî ji wezareta petrola Iraqê ragihand ku reservekî pirr ji petrolê li deverên rojavayê Iraqê û li herêma Kurdistanê heye. Ew reserv weha dihê mezendekirin (texmînkirin) ku yê li rojava sed (100) milyar bermîl (varîl) e û yê li herêma Kurdistanê çil û pênc (45) milyar varîl e.(Peyamner.com, 4/2007).
Bikaranîn: Lêker: rezerv kirin. Navdêr: rezervkirin Rengdêr: rezervkirî
rezerv kirin (lêker)(Binihêre:) rezerv
rezervasyon (navdêr, mê) veqetandina cihekî bo demek diyar, girtina cihekî bo demek diyar bo bikaranîna şexsî: Me rezervasyon li restoranê heye: du mase ji me re hatine veqetandin. cihê ku mirov dikare rezervasyonan lê bike: Ez ji odeya xwe ya otêlê hatim jêr û min ji rezervasyonê xwest ku bo min bangî taksiyekê bikin..
Têkildar: rezerve kirin.
ji wêjeyê: Dewlemendên îranî ji ber ku dawetan li Îranê li gor dilê xwe nikarên çêkin diçin li Tirkiyeyê li otelên mezin ên li deverên turîstîk dawetan çêdikin.Tê raginadin ku di maha dawîyê de 10 hevjînên îranî ji bo daweta xwe li Kuşadasiyê rezervasiyon kirine.(Mehdî Çilgîn: Dewlemendên îranî dawetên xwe li Tirkiyeyê çêdikin, Netkurd.com, 9/2006).
Bikaranîn: Lêker: rezervasyon kirin. Navdêr: rezervasyonkirin Rengdêr: rezervasyonkirî
rezervasyon kirin (lêker)(Binihêre:) rezervasyon
rezervasyonkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rezervasyon kirin
rezervasyonkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rezervasyon
rezerve rezerve kirin: cihek bo demek diyar bo bikaranîna xwe girtin: Min odeyek bo sê şevan ji otêlê rezerve kiriye..
Bikaranîn: Lêker: rezerve kirin. Navdêr: rezervekirin.
Têkildar: rezervasyon.
: rezervekar, rezervekarî, rezerveker, rezerve kirin, rezervekirin, rezervekirî
rezerve kirin (lêker)(Binihêre:) rezerve
rezervekarî (navdêr, mê) rewşa rezervekarbûnê.
ji: rezervekar + -î
rezerveker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê rezerve dike.
ji: rezerve + -ker
rezervekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rezerve kirin
rezervekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rezerve
rezervkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye rezerv kirin
rezervkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) rezerv
rezî (navdêr, mê) rewşa rezbûnê.
ji: rez + -î
rezîl kesê ku karekî nebaş kiriye û rûmeta wî zede girtiye
(rengdêr) riswa, şerpeze, perîşan, belengaz, hejar, feqîr, jar, reben, goyîn, nedar, bêhal, xax, kepaze, aşifte, bêserûber, belingaz, xizan, muhtac, hewcedar, destkurt, bêçare.
Bikaranîn: Lêker: rezîl bûn, rezîl kirin. Navdêr: rezîlbûn, rezîlkirin Rengdêr: rezîlbûyî, rezîlkirî.
Têkildar: rezalet.
ji: Ji erebî.
: rezîlî, rezîlîtî, rezîltî
rezîl bûn li pêşberî xelqê bêrûmet û bêqedr bûn
(lêker)(Binihêre:) rezîl
rezîl kirin li pêşberî xelqê bêrûmet û bêqedr kirin
(lêker)(Binihêre:) rezîl
rezîl û riswa bûn (biwêj) ketin rewşek fedîkarî. heger em heywanekî tenê bigirin, em ê ji edetên mezinên xwe derkevin û rezîl û riswa bibin. feqî huseyn sagmç
rezîl û riswa kirin (biwêj) xistin rewşeke fedîkar û zor. hema li cihê sekinî yektayê rewşen rezîl û riswa kir. rezîltayî derxistin xilapoit û pirsgirêk derxistin. erê, zezê wisa bêdeng tê xuyan, lê hera we bidîta li wir rezîltayiyeke çawa derxist.
rezîlandin (lêker) rezîl kirin, kêm xistin, biçûk xistin.
ji: rezîl +-andin
rezîlane (rengdêr) bi awayekî rezîl, nemerdane, adiyane.
ji: rezîl + ane
rezîlbûn (navdêr)(Binihêre:) rezîl
rezîlbûyî (rengdêr) (Binihêre:) rezîl
rezîlî (rengdêr) pîsî, çirîkî, melûlî
rezîlker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê rezîl dike, riswaker.
ji: rezîl + -ker
rezîlkirî (rengdêr) (Binihêre:) rezîl
rezîlkirin (navdêr)(Binihêre:) rezîl
rezîltî rewşa ku kesê rezîl ketiyê; riswatî
rezman (Binihêre:) rez
rezrûvîk (navdêr, mê) tirîrûvîk, riwekek e.
ji wêjeyê: Li Behdînan du nav hene: Rezrûvîk û Tirîrûvîk. Navê wî yê latînî jî ev e: Solanum nigrum..
ji: rez + rûvî + -k
rezume (navdêr, mê) CV, curriculum vitae, lîsteya perwerde û karên kesekê berê kirî li ser hatine rêzkirin.
ji: ji frensî résumé
rezvan baxvan
(navdêr) kesê/a ku bi rez dixebite.
ji: rez+-van.
: rezvanî
rezvanî baxvanî
(navdêr, mê) karê rezvanan.
ji: rez+-van+-î
re (kurt.) Reformed Episcopal, Right Ex cellent, Royal Engineers. (daçek) dair, derbareyî, derheqê, li ser. (pêşqertaf) paş, paşve: recall
reabsorb ji nû ve mijîn an kişandin hundurê xwe.
dîsmêjtin, dîsmêtin
reach gihan
dirêj kirin, dirêjandin 2. destê xwe dirêjî tiştekî kirin û standin 3. lêdirêjbûn, xwe gihandin, biservebûn, serderîbûn 4. pê re gihan, serderîbûn, xwe gihandin 5. hatin 6. (behr.) bi aliyê bayê ve birêketin.
gihîştin, bigihîje
reach ahead berev pêş ve xwe dirêjkirin.
reach down destê xwe ber bi xwar ve dirêjkirin.
reach for ji bo standina tiştekî xwe dirêjkirin.
react hilfirişkin, bizivîn, berekdan 2. berevejiyê tiştekî an kesekî tevgerîn 3. (fîz.) paşdedan, paşde hatin, hilpetikîn 4. (kîm.) bi tiştekî re ketin reaksiyonê, ji bo tiştekî bertekdan.
reaction bertek
bertek, reaksiyon, vebizav, kardanewe 2. li ber dan, li dijî rabûn, bertekdan 3. lêvegeran, lidijrabûn, muqabele, liberrabûn, kartêka ters, bandora berevajî 4. paşverûtî, îrtîca 5. (biyol.) bertekî, refleks 6. (psîk.) bertek 7. (kîm.) reaksîyon 8. (bij.) tesîra dermanan ya li ser nexweşan, reaksîyon.
reactionary paşverû, paşvexwaz, kevnparêz (kes)
reactionist kesê paşverû, kevnparêz.
reactivate dîsa xistin meriyetê, ji nû ve merî kirin, dîsa şixulan, ji nû ve kar pê kirin.
reactive vebizavî, bertekiyî, reaktîvî 2. ya ku dibe sedema kartêka paşpêkî, ya ku dibe egera bandora vajî.
bertekiyî, reaksiyonî 2. tişta dij û bandorker.
reactivity bertekdan, vebizivîn, hilfirişkîn 2. (kîm.) şiyana bi tiştekî re ketina reaksiyonê, karîna bertekdana tiştekî.
read xwendin
zana, xwende.
xwendin 2. fêm kirin, têgihiştin, rave kirin, şirove kirin, tefsîr kirin 3. têderxistin, mane pê xistin 4. nîşandan, raber kirin, qeyd kirin 5. (di metnekî de) nivîsîbûn 6. xwendin û elimandin 7. hatin xwendin 8. (zimanê k.) xwendin 9. maweya xwendinê. 10. ji nû ve xwendin, dîsa xwendin.
xwendin, bixwîne
read (someone) to sleep bi xwendina pirtûka razandin.
read between the lines serwextî wateyeka nepenî ya tiştekî bûn.
read out ji endamtiya derketin, endamtiya xwe betal kirin.
read over sertanpê xwendin, ji serî heta binî xwendin, xitim kirin
read the riot act azirandin, tehn lê kirin, erza yekî şikandin.
readability bexwendinîtî
readable berxwendin, tişta ku tê xwendin, paknivîs, fesîh 2. ya ku ber xwendinê dikeve, ya ku hêjayî xwendinê ye, balkêş. 3. hêjayî xwendinê bûn, ber xwendinê ketin.
reader xwendevan, xwîner 2. kesê ku rexneyan li berhemên çapbûyî digire 3. serrastker 4. pirtûka xwendinê 5. (Îng.) wanbêj, lektor, dersdar, seyda.
1. Xwendêr 2. Xwendevan
readers xwendevan
readily bi kêfxeşî, bi dilxwazî.
readiness amadebûn, berdestbûn
reading xwendin 2. hatin xwendin 3. xwendin 4. gercusta wêjeyî, vekolîna edebî 5. mane, wate 6. metna ku wê bê xwendin 7. pîvaneka ku nîşanekê qeydkirî ye 8. metn, deq, tekst 9. şirove, rave, tebîr 10. ya ku ji bo xwendinê kêrhatî ye, ya ku bi kêrî xwendinê tê. 11. kursî, rûniştek, daniştek.
reading desk sêpêyê pirtûkan
reading group Koma Xwendinê
reading lamp lemba maseyî.
reading room lîwana xwendinê, salona xwendinê.
readjust ji nû ve sererastkirin, ji nû ve saz kirin, ji nû ve durist kirin 2. ji nÛ ve banîn, ji nû ve elimîn.
readjustment hînî şert û mercên nû bûn 2. elimandin 3. ji nû ve saz kirin, ji nû ve birêkûpêk kirin.
nû vesazkirin
readmit dîsa ji bo xwendekarî an endamtiyê qebûl kirin.
reads dixwîne
ready amade
berdest
amade, berdest berkar 2. jêhatî, kêrhatî, zane 3. yê ku zû têdigihe, ya ku zû serwextî tiştekî dibe 4. amadebûn 5. rewşa nîşangirtinê 6. amade kirin, berdest kirin. 7. amadetî, amadeyî, berdestî 8. dilxwazîtî.
amade
ready money pereyê berdest, neqd.
Hişkepere
readymade amade, hazir, berdest.
readymix (DYA) bi avlêkirinê ji nû ve amadekirina tişteki.
readytowear konfeksiyon.
reaffirm ji nû ve peyitandin, ji nû ve piştrast kirin.
reagent (kîm.) miyar, qetînek, veqetînek, vavêrker.
real rast
rast, rastî, heq, heqîqet 2. esl, rastî 3. dilsoz, samîmî, ji dil 4. (dad.) tişta derheqê xeyrî menqûlan de 5. bi rastî jî gelek.
real estate (dad.) malê xeyrî manqûl, milk.
real image dîmenên rast.
real number (çap.) hejarên reel.
real property (dad.) milk.
real wages mişeya ku li gorî hêza kirrînê hatiye hesab kirin.
realgar (mîn.)) arsenîka sor.
realism rasteqînî, realîzm.
realist rastîbîn, heqîqetparêz, realîst.
realistic rastbîn
heqîqetbînî, ya ku nêzikê rastiyê ye, ya ku li gorî heqîqetê ye.
realistically li gorî rastiyê, li gorî heqîqetê.
reality rasteqîn
rastî
heqîqet, rasteqînî 2. rastî, realîte.
rastî
realizable dibe ku pêk bê, dibe ku çêbe.
realization ferq kirin, ji hev têderxistin, tê anîn der 2. tê der bûn, ketin ber destan, ketin ber çavan, ferq bûn, hatin girtin, hatin dîtin 3. pêk hatin, çêbûn 4. pêk anîn, anîn pê, çêkirin 5. têgihan, fêhmberî, serûderî, serwextî, îdraq, bîrbirin 6. wergerandina pereyan, di berdêla pereyan de dan an firotina tiştekî.
reallife (DYA), (zimanê k.) ya ku pala xwe dide jiyana rastî.
really bi rastî
bi rastî, bi rastî jî.
realm herêm
xak, welat, niştiman 2. qralî, şahî, keyîtî 3. welat, memleket, war 4. diyar, dar û diyar, war 5. (zool.) herêm, dever, zom.
realness rasteqînî, heqîqet.
realpolitik (Al.) polîtîkaya ku hêza xwe ji hêzê distîne, polîtîkaya ku pal û pişta xwe spartiye hêz û qewetê.
realtor (DYA), (baz.) (mark.) emlaqfiroş, milkfiroş.
realty (DYA), (dad.) malên xeyrî menqûl, milk.
ream firehkirina kunekî 2. (behr.) ji bo kalafatê jihên vekirî merês kirin. reamer hacetek e ku pê hundurê tiştên madenî yên di şiklê boriyan de rast dikin 3. lîmonguvêşker.
topa kaxezan ya bi 480 an 500 tewqî 2. (pirh.), (zimanê k.) pir, zêde, mîqdarek zêde.
reanimate ji nû ve vejandin, ji nû ve ruh pê de hatin an berdan.
reap çinîn, dirûn, paleyî kirin, debra xwe hilanîn 2. debra xwe hilanîn, paleyî kirin 3. firaze standin, heqê zehmeta xwe standin.
reaper daskêş, pale, dirûnker 2. mekîna dirûn û gêreyê.
reaping hook das, şalok.
reaping machine mekîna dirûnê, mekîna çinînê, mekîna dirûn û gêreyê.
rear paş, pişt, şûn 2. (leşk.) paşing, paşmêr, dimdar 3. ya li paş, ya li paştirîn. rear admiral (behr.) di nav hêzên behrê de amîralê heri payenizm 4. ya li paşiyê, şûn de.
(sig.)ht livik, niçika tifingan.
bilind kirin, rakirin, hildan 2. ava kirin, çêkirin, lêkirin, înşa kirin 3. gihandin, mezin kirin, xweyî kirin, hewtandin 4. bilindbûn, berzbûn.
rear guard çepilê dimdarê.
rear line paşdetirîn rêz û leka leşkeran.
rear up rabûn pêdarê.
rear view mirror (di erebeyan de) eynika kelistinê.
rearm ji nû ve çekdar kirin 2. bi çekên nûjen tewizîn an aratin. 3. modernîzekirina çekan, nûjenkirina sîlehan.
rearmament ji nû ve çekdarkirin
rearmost paşdetirîn, şûndetirîn.
rearrange ji nû ve saz kirin, nûka durist kirin.
rearrangement sazûmana nû, pergala nû.
rearward bi paş ve, berev şûn ve
reason sedem
sebeb, eger, eleqe, seb, çima 2. delîl, hucet, peyt 3. aqil, îdraq, fêhm, bîr, hiş, zîrekî, zanîn 4. mantiq, vac 5. heq, edalet, dadwerî, însaf, îzan.
dan ber aqilê xwe, dan ber hişê xwe, muhakeme kirin 2. encamnin jê deranîn, lê anîn der, tê derxistin 3. gengeşî kirin, guftûgo kirin, nîqaş kirin, li hev rûniştin, gotûbêj kirin, mûzakere kirin, mûnaqeşe kirin.
reason out biser encama tiştekî ve bûn, encama tiştekî bidest ve anîn an bidest xistin.
reason with qayîl kirin, qanî kirin, pê dan bawer kirin.
reasonable maqûl, bermantiq, beraqil, ya ku aqil û mantiq pê dikeve an jê digire 2. guncaw, guncan, pêkan, gengaz, mûnasîb. 3. têra xwe, heta te bivê.
reasonableness gengazî, guncanî.
reasonably bi awayek maqûl
reasoned ya ku bi ber aqil dikeve, ya ku aqilê mirov jê digire, tişta ku li ser hatiye têfikirîn û welê derheqa de biryar hatiye girtin.
reasoning dan ber aqil, dan ber hişê xwe, muhakeme kirin.
reassurance bawerî pê anîn, dilê xwe an yê yekî bicih kirin.
reassure ji nû ve bawerî pê dan, ji nû ve pê dan bawer kirin, baweriya yekî bi kesekî an tiştekî nûkirin 2. (binêr.) reinsure
reaumur Fransizê ku di sala 1730î de reomûr îcad kiriye.
reaumur thermometer reomûr.
reave (reaved an reft) (kevn) bi zorê ji dest standin, vegirtin, zeft kirin 2. talan kirin, şelandin 3. qetandin, birrandin.
rebate îskont kirin, erzan kirin, buhayê tiştekî danîn an kêm kirin 2. erzanî, danîn, kêm kirin, tenzîlat, îskonto. (binêr.) rabbet.
rebec ribab.
rebel serkêş, serhildêr, no, dexezar 2. serkêş, eşqiya, yaxî, baxî, rêgir, rêbir.
(led, ling) di ber de rabûn, serÎ hildan, dest hilanîn, bêemrî kirin, îsyan kirin 2. zordarî kirin, zordestî kirin.
rebellion raperîn
raperîn, serhildan, îsyan.
rebellious serkêş, no, dexezar, îsyankar, desthildêr, serhildêr. rebelliously bi serkêşî, bi serhildêrî, bi dexezarî.
rebelliousness serkêşî, îsyankarî, serhildêrî.
rebirth ji nû ve hatin dinyayê, ji nû ve ruh pê de hatin 2. ji nû ve rabûn, ji nû ve hişyarbûn, ronesans.
reboant dengê ku bi tundî vedayî.
reborn nû Xwudêdayî, nû jidayîkbûyî, nûhatî.
rebound hiltepîn, tişta ku li derekî dikeve û dipengize an vedide 2. deng vedan, olan dan (deng)
vamtoyîtî, vezelokîtî 2. hipetikîn, paşdeavêtin 3. eks, şewq, olan 4. (zimanê k.) berteka ku piştî mirad û meqsedên kesekî di dil dimîne dide.
rebroadcast (rebroad cast an ed) bernameyên radyo an televîzyonan yên ku tên dubarekirin 2. dubare kirin 3. dubare weşandin, ji nû ve belav kirin 4. rasterast weşandin, rasterast ragihandin.
rebuff red 2. azirandin, erza yekî şikandin, bersivên zirt dan 3. qewirandin, pirikandin, pê ketin pey tiştekî an kesekî 4. red kirin, avêtin, herê nekirin 5. bersivên zirt dan, erza yekî şikandin 6. qewirandin, pê ketin pey tiştekî an kesekî.
red 2. azardan, bersiva sirt 3. ewş kirin 4. redandin.
rebuke azirandin, erza yekî şikandin, tehndan, azardan 2. azar, tehn.
rebus celebek mamik e ku peyv an hevokên pirsa ku tê kirin bi nîşandana wêneyan tê pirsîn. (mîn.) bi nîşandana wêneyê jinekî û wêneyê xalekî ji mirov tê xwestin peyva jinxalê lêbide an têderxe.
rebut (ted, ting) pûç kirin 2. (dad.) bi delîlan red kirin. 3. kesê ku tiştekî bi delîlan red dike.
rebuttal bi delîlan pûç kirin an red kirin.
rebutter (dad.) di dozekî de bersiva duyem ya ku dozdar dide
rec rec. (kurt.) receipt, record, recorder.
recalcitrance =recalcitra'tion serkêşî, rikoyîtî, eksoyîyî.
recalcitrant kesê serkêş, eksoyî, rikoyî.
recalcitrate di ber de rabûn, serî netewandin, çok nedanîn, pê li erdê dan.
recall gazî yekî kirin 2. bi bîr anîn, anîn bîra xwe, dan ber bîra xwe 3. rakirin, pelaştin, betal kirin, fesh kirin 4. gazî yekî kirin, bang li yekî kirin 5. dan ber bîra xwe, bi bîr anîn, anîn bîra xwe 6. nîşan an fermana zivirînê 7. (pol.) bi dengên xelkê ji wezîfeyê kişandina rêveberekî.
recant ji ya xwe hatin xwar, gotina xwe daqurtandin, dev jê geran, li gotina xwe poşman bûn.
recantation ji ya xwe hatin xwar, gotina xwe daqurtandin, dev jê geran, li gotia xwe poşman bûn.
recap bi lastîkê pêçan 2. lastîka pêçayî.
(zimanê k.) kurtasî kirin, kurte kirin, xulase kirin, kurt birrîn, bi kurt û Kurmancî gotin (biwêj) 2. puxte, kurtî, kurtasî, xulase, bi kurt û Kurmancî.
recapitulate kurt vebirîn, kurt kirin, bi kurtasî gotin.
recapitulation kurte, kine, xulase, kurtasî.
recapitulatory kurtker, kurtvebêjer.
recapture ji nû ve vegirtin 2. cihê ku hatî vegirtin şûnde standin 3. anîn bîra xwe, dan ber bîra xwe, bi bîra xwe anîn.
recast cardin rijandin 2. ji nû ve saz kirin 3. cardin hesab kirin.
şêweyê nû, hesabê nû.
recd recd. (kurt.) received.
recd. (kurte) received.
recede vekişîn, şûnve kişîn, xwe jê dan paş, xwe jê vekişandin, xwe bi paş ve vekişandin 2. jê dûrbûn, bi dûr ketin 3. ji ya xe hatin xwar, dev jê berdan, jê gerîn, li gotina xwe poşman bûn.
receipt reçete 2. meqbûz, girtek, vîtik 3. (pirh.) ber 4. standin, girtin, wergirtin 5. meqbûz dan, di berdêla qebûlkirina teslîm standina tiştekî de îmze kirin.
receivable berstandin, tişta ku standina qê pêkan e 2. ya ku wê bê tehsîl kirin 3. metlûb, deyndêr, stîndar, stînxwaz.
receive standin
girtin, wergirtin
standin, girtin 2. qebûl kirin, herê kirin, qebilandin, pejirandin 3. ji yekî nûçe standin, derheqê kesekî an tiştekî de agahî wergirtin 4. têgihiştin, fêhm kirin, serwextî bûn, serderî bûn 5. hilgirtin, kişandin, vugeztin 6. tûşî tiştekî bûn, duçarbûn, rastî tiştekî bûn an hatin.
receive with open arms ji dil pêşwazî kirin.
receiver bigir
kesê ku werdigire an dipejirîne 2. tehsîldar 3. (dad.) kesê ku ji bo malên doz lê vebûyî wek rêveber hatiye teyînkirin 4. kesê ku malê diziyê wergirtî 5. (kîm.) di dîstîlasyonê de amana danhevê 6. (fîz.) qebanoza camîn ya tulumbeya hewa valakirinê 7. bihîstok, reseptor, ahîze.
receivership îdarekirina malên ku li ser doz hatiye vekirin.
receiving line pêşwazîkar, bergêr.
recency nûyîtî, nû pêk hatin, nû çêbûn.
nûjenî, nûtî
recension ji bo berhemên kevn çav li hemû nûsxeyên kevn yên vê berhemê gerandin û ji bo çapê di nav nûsxeyan de baştirîn nûsxe hilbijartin.
recent
teze
nû, nû çêbûyî, nû çiriyayî, ne ji mêj ve çêbûyî 2. (jeol.) ya ku aîdî serdema çaremîn e.
recently vê taliyê, vê paşiyê, çendek berê, çend rojek berê.
recentness nû çêbûn, nû qewimîn, nû pêk hatin.
recept (psîk.) bi li ser hev nîşandana çend dîmenên eleqe bi hev re heyî hêmaya ku di zêhnê mirovan de disêwire an ku ruh pê de tê.
receptacle zerf, pêçek, qulf, qalik, qewlik 2. hewz, hewdik, depo, embar 3. xizne, gencîne 4. (bot.) reseptakulum.
reception girin, standin, hatin wergirtin 2. qebûl, pejirîn 3. rêûrisma pêşwazîkirinê, resepsiyon, ezimandina mêvanan 4. di radyoyê de deng girtin. reception room lîwana bendemanê, .
receptionist karmendê resepsiyonê.
receptive werdigire, qebûl dike, dipejirîne.
receptively wekê ku qebûl bike.
receptiveness =receptivity mêla standinê 2. (psîk.) standinî, girtinî, wergirtinî.
receptor (anat.) betanên stîner, sinêrên stîner, reseptor.
recess navber, dema betlaneyê, wextê bêhnvedanê, tehtîl. kumbir, qeft, qefa, çalikqewêr, zaxe, şaxor, (gen.) (pirh.) cihê veşartî, aliyê hundur 2. qewartin, çalkirin, kumbirîn 3. navberdan, vewestandin.
recession vekişîn, xwe dan paş, xwe paş ve kişandin, xwe jê kişandin 2. (abor.) ketin, daketin (buha) 3. kesadî, sekaniya aborî.
recessional derbarê xwe vekişînê de 2. dema ku keşe û yên di koroyê de ji dêrê derdikevin qesîdeya ku tê gotin.
recessive yê ku dilê wî li ser şûn ve vekişînê heye, yê ku dixwaze bide paş 2. (biyol.) ya ne domînant (wesf), resesîf 3. taybetmendiya ku ji aliyê taybetmendiyek din ve hatiye tepisandin.
recherche (Fr.) ya ku bi baldarî hatiye neqandin 2. tşşta ku kêm tê dîtin, nestêle, hêja, zerîf 3. kesê ku liv û tevgerên wî ne ji dil û samîmî ne, kesê zahirî.
recidivism mêl û xwaza ji nû ve destê xwe li sûncekî gerandinê ya kesekî ku sabiqeya wî heye.
recidivist kesê ku cara dudoyan mehkûm bûye, kesê bisabiqe, kesê rabirdayar.
recidivous kesê ku sabiqeya wî tijî ye.
recipe terîfa xwarinê, ji bo xwarin çêkirinê saloxdan 2. reçete, 3. çare, çareserî, plan, nexşe.
recipient kesê ku tişta hatî dayîn distîne, stîner, stîndar, wergir.
reciprocal beramber, li pêşberî hev, li hemberî hev, rûbirû 2. yên ku dikevin şûna hev û din de, yên ku cihê hev û din digirin 3. (rêzim.) şirîk, hevpar 4. tişta biberamberî 5. (mat.) nirxên învêrs.
reciprocal insurance temînat an misogeriya bi beramberî.
reciprocality dijberî.
reciprocally bi dijberî.
reciprocate li hemberî hev tevgerîn, beramberê tiştekî kirin, berevajî an miqabilê tiştekî bicih anîn, bersiv û bergîdanek çend qetî zêdetir dan yekî an tiştekî 2. ketin şûna hev û din de, cih guhertin, beramberî hev û din bûn.
bersivdan, heyfgirtin
reciprocation beramberî, teqabûl, bergîdan.
reciprocity peymana ku di nav du dewletan de hatiye danîn, terza berdêlkirina bazirganî 2. pêwendiya rûbirû, têkiliya beramberî hev û din.
recision betal, îptal.
recital ji ber xwendin 2. îfade, beyan, vegotin, derbirîn, behs 3. çîrok, qiset 4. resîtal.
recitation ji ber xwendin 2. parçeya ku wê ji ber bê xwendin 3. ders dan, wane dan.
recitative bi şêweyeke ji ber, wekê ku çîrokekî vebêje. (mûz.) meqam an gufteya ku wekê tê axaftin tê gotin an strîn, reçîtatîf.
recite ji ber xwendin 2. neql kirin, kirin çîrok, ders dan.
reck (kevn) pûte pê dan, girîngî pê dan, bi baldarî li ser sekinîn 2. xwudan girîngî bûn.
reckless yê ku ji bo dinyayê xeman naxwe, yê ku pûte bi dinyayê nade, yê ku hay ji dinyayê nîne 2. yê ku xwe davêje ber tahlûkeyan 3. xemnexwar, xemsar, ballênebûyî, bêbal, bêdêhn, kitim, guhnedêr, bêdîqet.
recklessly bi bêtirsî, bêyî ku tiştekî bide ber çavên xwe.
recklessness bêtirsî, bêperwayî, pakînekerî, wêrek, curetkar, zirz, serhişk.
reckon hejmartin
hejmartin, hesab kirin, hesibandin 2. girtin, qeyd kirin, tomar kirin 3. ferz kirin, jê webûn, welê qebûlkirin, welê hesab kirin 4. li hesabî kirin, tevî hesabî kirin 5. hejmar jimartin 6. hesabê xwe kirin, hesabê xwe dîtin 7. pê on’ê bawerî pê anîn, bext pê anîn, pê ewle bûn 8. (DYA), (zimanê x.) texmîn kirin, zen kirin, guman kirin, hizr kirin. 9. li ba xwe girtin, ji tiştekî an kesekî hesibandin, qedr û qîmet pê dan.
pê with’ê hesabê xwe dîtin
reckoning hesab, hejmartin 2. hesabê xwe kirin, deynê xwe dan. 3. roja qiyametê. dead reckoning (behr.) hesabê paraketeyê.
reclaim jê xwestin an gazî kirin 2. ji b çandinî û cotkariyê berdest kirin 3. (heywanên hov û dirrinde) kedî kirin 4. (kesê harbûyî) selihandin, tîmar kirin 5. îadeya tiştekî xwestin 6. ji nû ve xwestin 7. gazî kirin, bang lê kirin, dengê xwe lê kirin. 8. tîmar, îsleh 9. ji bo çandiniyê berdestkirina zeviyekî.
reclaim ant (dad.) gilîker, gilîdar, îdîaker, meqamê gilî û îdîayan.
reclamation jê xwestin, îadeya tiştekî xwestin, îtîraz
reclame (Fr.) xwe bi çavên civakê re kirin, xwe dan ber çavên civakê.
recline xwe bi erdê re dirêjkirin, xwe pîj kirin 2. pişta xwe dan derekî, paldan.
recluse silak, xamoşan, kesê ku xwe ji mal û milkê dinyayê daye aliyekî 2. kesê silak, kesê xamoşan, kesê xwe ji tiştên dinyewî vedayî.
reclusion silûk, xilwet, înzîwa, xwe ji dinyayê vedan. reclusive şibhê silûkê, wekê silûkê.
recognition nasîn, nasandin, pênase kirin 2. mukir, pesend, qebûl.
recognizable ya ku dibe ku bê nasîn.
recognizance (dad.) taehûdname 2. derhûdî, desberî, zamînî, kefalet 3. nasîn.
(hiqûq) derhûdî 2. nasîn. recognizant agahdar.
recognizant yê ku dinase, dizane.
recognize nasîn
nasîn, qebilîn, pejirandin, lê mukir hatin, li xwe anîn der 2. mafê axaftinê dan kesekî 3. nasîn, zanîn 4. silav dan, silav lê kirin, çaxerê an merheba li hev û din dan 5. pejirandin, pesend kirin, teqdîr kirin.
recoil jê vekişîn, xwe paşde dan 2. veciniqîn 3. paşde dayîn, paşde hatin, hipetikîn 4. jê vegerîn, jê zivirîn, şûnde hatin 5. paşde dan, paşde hatin, paşve avêtin, vekişîn, xwe jê dan paş.
recoilless topa ku paşve naavêje.
recollect ji nû ve berhev kirin, cardin nijinandin, cardî dan ber hev 2. xwe dan hev, bi ser xwe ve hatin. anîn bîra xwe, bi bîra yekî hatin, bi bîr anîn.
recollection bîranîn 2. anîn bîra xwei bi bîra yekî hatin 3. tişta ku bi bîr ketî, tişta ku hatî bîra yekî.
recommend raspartin, emanet kirin, qewîtî lê kirin, spartin kesekî, enderz dan, tewsiye kirin, salix dan, dan ecibandin 2. kaxezeka paqij ji bo xebatê dayîn.
recommendable ya ku tê tewsiye kirin.
recommendation tewsiye, qewîtî, enderz, pesn.
recommendatory wekê tewsiyeyê, di berdêla tewsiyeyê de.
recommit (ted, ting) ji bo cardin bê tetkîkkirin şandin ber destê lijneyê.
recompense bergîdana tiştekî dan, perû kirin, xelat kirin 2. êşa tiştekî ji dilê yekî dan ji bîr kirin, ceza lê birrîn, heq û ceza dan yekî 3. berdêl, berdêlk, bergind, begîdank, perû, xelat 4. ceza.
reconcilability =reconcilableness: derfeta lihevhatinê,mefera sulhê.
reconcilable yên ku haşkirin û lihevanîna wan gengaz e, yên ku mirov dikare wan li hev bîne.
reconcilably bi şêweyê lihevanînê, bi awayê sulh danînê.
reconcile li hev anîn, haş kirin, sulh danîn, navçîtî kirin, navbeynkarî kirin, li hev selihandin 2. razî kirin, qayîl kirin, dilxweş kirin 3. li hev anîn.
reconcile the accounts hesab li hev anîn, hesab li hev mutabiq kirin.
reconcilement li hev hatin, li hev kirin.
reconciliation li hev hatin, l hev kirin, selihîn, li hev aş bûn 2. haşî, lihevhatin 3. lihevî, aşitî, lihevhatinî.
reconciliatory şibî lihevhatinê, di şûna lihevhatinê de.
recondite kûr (ilm, zanîn) 2. nediyar, nepenî veşartî, layş, lêl, muxleq. 3. layşî, lêlî, mûxleqî.
reconditely bi ilmekî kûr.
reconditeness kûrayî wateya kûr
recondition temîr kirin û nû kirin 2. selihandin, îsleh kirin.
reconnaissance nexasim di serdema şerî de tetqîq û vekolîna ji bo kişfa kozik û sengerên dijminan.
reconnaissance reconnoissance Bi taybetî di şeran de çeperên dijmin keşif kirin.
reconnaissance in force bi meqseda lêkolînê bi hêzeka xurt êrîş birin ser derekî.
reconsider cardî tetkîk kirin, derheqê tiştekî de cardin ramîn 2. mijareka ku hatiye pejirandin cardin dan ber hilbijartinê.
reconsideration ji nû ve hûrnêrîn, cardin tetkîk kirin.
reconstitute ji nû ve saz kirin, ji nû ve dursit kirin.
reconstituted milk toza şîr ya ku av lê hatiye wer kirin.
reconstruct dîsa ava kirin, ji nû ve saz kirin an birêkûpêk kirin 2. ji jêmayîyên tiştekî rewşa berê ya wê tiştê fêhm kirin 3. dahûrîn ser kitekitên bûyereke bihorî û beş bi beş lê hûr bûn.
reconstruction cardin avakirin 2. tişta ku ji nû ve hatiye çêkirin 3. piştî şerî pêşketin.
reconvert dagerandin ser halê kevn yê tiştekî.
record defter
qeyd
tomar
nivîsandin, qeyd kirin 2. li ser defterê qeyd kirin 3. li ser bandê qeyd kirin, li ser sêlikê qeyd kirin 4. qeyda tiştekî kirin 5. tescîl kirin, tomar kirin. qeyd, wesîqe, belge 2. sicîl, defter, peyirk 3. (pirh.) arşîv, belgedank 4. sûretê pesendkirî 5. wereqeya girteyê, fezleke 6. sêlika gramofonê 7. (dad.) sicîl, sabiqe, dosye 8. rekor 9. yê ku rekor şikandî, yê ku gihaştî rekorê, zêdetirîn, mezintirîn. 10. bi şertê ku neyê derbirrîn.
tomar kirin
qeyd, qeyd kirin, tomar kirin
record changer pîqaba xweber.
record player fonograf, pîqab.
record prices bilindtirîn buha, girantirîn nirx û buha.
recordbreaking ya ku rekor şikandî.
recorder kesê tomarker 2. dadger, dadmend, dadwer, hakim, dadrês 3. haceta qeydê 4. teyb 5. (mûz.) cureyek zirney an flavta, amûreke fûyî ya zirav ku dengên zirav dertîne.
dengir 2. teyp. recordership dengirkarî.
recordership qeydkarî, tomarkerî.
recording sêlik, pîlaq 2. band.
recording angel milyaketê ku mirad û meqsedên mirovan qeyd dike.
recount neql kirin, çîroka tiştekî an kesekî gerandin. cardin hejmartin, ji nû ve hesab kirin 2. cardin jimartin.
recoup telafî kirin, ewêzî vegerandin, xelef lê vegerandin 2. xusar dan, zirara tiştekî an kesekî ji kîsî xwe dan 3. (dad.) di dest xwe de girtin, ji dest xwe bernedan 4. telafî, ewêzî 5. di dest xwe de girtin.
recoup oneself xusar an lêçûnên tiştekî an kesekî ji kîsî xwe dan an telafî kirin.
recoupment telafî, tezmînat, cirm.
recourse alÎkarî xwestin, serî li derekî an kesekî dayîn 2. der an kese ku serî lê tê dayîn.
recover rihakirin
rizgarkirin
ji nû ve raxistin 2. cardin girtin, dadan 3. rayêxa tiştekî nûkirin. cardin bidest xistin, dîsa girtin, cardin biservebûn û qezenc kirin 2. paşve anîn 3. (dad.) bi hukmê dadgehê sencandin an tezmîn kirin, standin, wergirtin, tehsîl kirin 4. telafî kirin, ewêzî vegerandin, xelef lê vegerandin 5. xilas kirin, rizgar kirin 6. ji kanekî kêrnehatî madenên giranbuha deranîn 7. baş bûn, bi ser xwe ve hatin. 8. ya ku tehsîla wê caîz e.
recover damages tezmînat standin, cirm.
recover lost time wextê belesebeb çûyî telafî kirin.
recover one' voice cardin dengê tiştekî sirûştîbûn.
recoverable ya ku li ber telafiyê dikeve, ya ku mirov dkare cardin bidest xwe ve bîne
recovery cardin bidest xistin 2. paşde standin, jê standin 3. başbûn, bi ser xwe ve hatin 4. dema bêrikkişînê de xwezayî bûn 5. di eskrîmê de piştî êrîşbirinê de xwe ji bo parastinê amadekirin.
recreant xayîn, bêbext, xiniz 2. tirsonek, bêzirav, tirsek, newêrek, ceban 3. kesê bêzirav 4. kesê bêbext 5. qaçax, revok, fîrar 6. kesê ji dînê xwe geriyayî.
recreata ji nû ve afirandin, îhya kirin. recrea'tion ji nû ve afirandin, îhya 2. tişta kumji nû ve hatiye afirandin.
recreate şên kirin, xweş kirin, sax kirin, ruh pê de anîn, ruh pê de berdan 2. şabûn, bikêfbûn.
recreation heng, bezm, şahî, şehînet. recreational wekê şehînetê.
recrement armûşk, cehf, durd, pegr, xilte, telp 2. (bij.) madeyên ku ji laşî tên avêtin û paşî cardin tê standin.
recriminate beramberî lomeyan lome kirin an beramberî şiltaxiyan şiltaxî kirin.
recrimination lomeyên beramber.
recriminative =recriminatory: ya ku wekê lomeyên beramber e, wekê ku li hemberî hev lomeyan li hev bikin.
recrudesce nûbûn (nexweşî) recrudescent ya ku dîsa çêbûyî, ya ku cardin qewimî.
recrudescence nûbûn, cardin qewimîn, ji nû ve çêbûn.
recruit leşkerê ecemî 2. neferê tîr û pişkê 3. endamê nû hatî. ji bo artêş an sîtolekî leşker qeyd kirin, leşkerên ecemî berhev kirin 2. îkmal kirin an kêmasiya tiştekî tijîkirin 3. başbûn, saxbûn, silametbûn, bi ser xwe ve hatin.
recruitment leşkerên ecemî qeydkirin.
rectal (anat.) ya ku aîdî rektûmê ye.
rectangle (geom.) lakêşe, çarstêla tîk. rectan'gular ya ku qorziyên wê yên tîk heyî, ya ku di şêweyê lakêşeyê de.
rectifiable ya ku mirov dikar sererast bike, ya ku ji bo teshîhê berdest e.
rectification teshîh, îsleh, sererastkirin
rectifier (ceyr.) rastker, redresor.
rectify sererastkirin
rast kirin, sererast kirin, durist kirin, selihandin 2. parzûnandin, palandin, tesfiye kirin 3. rast kirin, anîn ser weziyeteke baş 4. (ceyr.) di ceyranê de herka alternatîv bi herka rast re veguztên. 5. zelilandin, palandin, xwerû kirin, sefandin.
rectilineal rectilinear rectilineal, rectilinear yê ku li cihekî ye an berev cihekî ve diçe 2. ya ku xetên wê û aliyên wê rast in 3. (geom.) mustaqîm, rastînî, rasteve.
rectitude duristî 2. rastî.
recto rûpela li aliyê rastê.
rector keşeyê deverê, keşeyê dêrê 2. serokê dibistan an zanîngehekî, rektor. 3. rektorî, meqamê rektorî.
rectorate :rectorship: rutbe an maweya wezîfeya keşe û rektoran
rectorial ya ku aîdê serokatî an rektoriyê ye.
rectory mala keşeyê deverê.
rectum (anat.) pişka rast ya rodiyê mirovan ya ku bi qûna mirovan ve ye, beşa dawîn ya rîxoleyê, zebloq, rektum.
rectus (pirh.)(anat.) masûlkeyên rast.
recumbency paldan, xwedirêjkirin.
recumbent paldayî, xwe li erdê re dirêjkirî.
recumbently bi dirêjkirî.
recuperate sihet an qeweta xwe ya berê ji nû bidest ve anîn 2. xusara yekî telafî kirin.
recuperation nekahet, berexêrbûn, piştî nexweşîyekî hêdî hêdî bi ser xwe ve hatin.
recuperative wekê berexêrbûnê, berev başbûnê ve.
recur dîsa pê ketin, ji nû ve pê ketin, cardin çêbûn (bûyer, nexweşî) 2. cardin anîn bîra xwe, ji nû ve bûn mijara qalê.
recurrence dîsa çêbûn, cardin qewimîn, dubare kirin.
recurrent ya ku dîsa qewimiye, ya ku dîsa çêbûye 2. (anat.) ya ku dizivire û berê xwe dide hêla berevajî.
recurrent fever (bij.) nobeta kronîk, nobeta nexweşiyekî ku serê her çend demekî tê.
recurvate :recurved: ya ku jêrve an berev derve xwarbûyî.
recurve şûnve an berev jêr ve çemandin.
recusancy stû xwar nekirin, serî neçimandin, çok nedanîn, enî nizm nekirin.
recusant (Îng.) (dîr.) kesê ku çûna dêrên fermî qebûl nake 2. kesê ku di ber qanûnên dêrên fermî de derdikeve.
recycle (madeyên bikarhatî) ji nû ve kar pê kirin û danîn ber an ji bo bikaranînê berdest kirin.
red Rengê sor
sor
(der, dest) sor, gewez 2. kesê komûnîst 3. rengê sor, boyaxa sor 4. kesê cilên sor lê an wergirtî 5. tişta rengsor 6. (gen.) anarşîst 7. komûnîst. 8. hindik pere. Red China (zimanê k.) Çîna Sor. 9. Xaça Sor. red deer asikek sor, (zool.) Cervus elaphus. 10. (zool.) Sciaenops ocellata. 11. alaya serhildanê 12. nîşana tahlûkeyê. 13. girîngtirîn roja di jiyana mirovekî de. 14. yê ku di berika çerxîyek an filisa pereyan tunîne.
sor
red admiral perperokeka spehî ya rengsor.
red army artêşa Yekîtiya Sovyêtan.
red bandfish masiya flandrayê, (zool.) Cepola rubescens.
red blindness koriya rengsoriyê.
red cedar cinseka merxa sor.
red cent penê DYA-yê
red corpuscle gilokîna sor.
red crescent Heyva Sor.
red cross xaça sor ya di alaya Îngîlîzan de
red drum bedewa behrê
red en (sig.)n alaya Kanadayê.
red fir cureyek çama darsor, (bot.) Abies magnifica.
red fire madeya ku dema vêdikeve roniya sor dide.
red flag alaya sor
red gum cureyek nêm û edaba goştê diranan.
red hat şewqa kardînalên Katolîk.
red heat semax, germî, çir, hit.
red herring meseleya ku ji bo bal û eleqeya xelkê ji ser mijareka metirsîdar berev aliyeke din ve bê kişandin tê vekirin.
red lead sûlfûra cîwayê ya sor ku berê di dermankirina hin nexweşînên çermî de dihat bikar anîn, zîncîfre.
red light (di trafîkê de) lempeya sor.
red man çermsor.
red oak Kelema kinik. (bot.) Quercus rubra.
red osier dara bî ya ku terh û gelşên wê di çêkirina selik û zembîlan de tê bikar anîn, (bot.) Salix purpurea
red pepper îsot, hîçhar.
red sandal wood tree dara sor ya ginûyê (bot.) Ptero carpus.
red sea Deryaya Sor.
red shift (astr.) sorevebûna teyfa tiştekî ku ji derekî dûr dikeve.
red tape qirtasiyevanî, qirtasiyefiroşî.
redact kirin nivîs, şêwe û dirûvê nivîsê bi tiştekî dan 2. sererastkirin û ji bo çapê amadekirin. 3. çapa nû.
redaction nûsxeya ku hatiye sererastkirin û durist bûye
redactor kesê ku metnekî diguherîne an destê xwe lê digerîne.
redan du sengergehên ku bi hev re qorziya derve pêk dihînin.
redbaiting bi komûmîstiyê sûncdarkirina bêyî peyt û delîl.
redblooded bi mêranî, wekê mêran.
redbreast gerdensor, tûtiya hinaran 2. çivîkeka singsor.
redbud erxewan, zîweleq, (bot.) Cercis siliquastrum.
redbug (binêr.) chigoe.
redcap (DYA) bargirê bexajê yê kasksor.
redcoat leşkerê berê yê Îngîlîzan.
redd (leh.), pê up’ê saz kirin, durist kirin, rêkûpêk kirin 2. rijandin, vala kirin 3. navbeykarî kirin.
redden sor kirin, sorbûn.
reddish soreve, soringî. reddishness sorevetî, soringîtî.
sorikî, basor, sorişkî. reddishness sorikîtî, basorî.
reddle sebaxa sor ya ku pê mîh tên nîşankirin.
rede (kevn), (leh.) şîret dan, şîret lê kirin 2. vegotin, rave kirin, bi serî xistin 3. şîret, pend, nesîhet 4. plan, tertîb 5. çîrok, qiset serpêhatî, çîrçîrok, çîvanok, mesele, meselok, xeberoşk 6. rave, şirove, tefsîr.
redeem berdêla tiştekî dan û paşê dîsa jê standin, fidyeya hatî dayîn paşê dîsa standin 2. bi dana gerewê xilas kirin 3. ji deynan xilas kirin 4. wedê xwe bicih anîn 5. kirin keferat. 6. ya ku bi gerewdanê xilaskirin pêkan e, ya ku bi berdêldanê mirov dikare xilas bike 7. ya ku li ber tîmar û îslehê dikeve.
redeemable seneda ku mirov dikare bike pere
redeemer kesê xilasker, kesê rizgarker.
redemption xilaskirin, xilasbûn, xilasî 2. ji rehîngirtinê xilas kirin 3. kefaret 4. kirin pere.
redemptive xilasker, rizgarker.
redeye (DYA), (zimanê k.), (dy) lempeya sor, rohniya sor 2. (DYA), (argo.) vîskiya bêkalîte 3. Kanada, (argo.) têkela bîra û ava firîngiyan.
(DYA), (zimanê k.), (dy) lempeya sor, rohniya sor 2. (DYA), (argo.) vîskiya bêkalîte 3. Kanada, (argo.) têkela bîra û ava firîngiyan.
redhanded li ser sûc, serdegirtin, pêgirtin.
redhead kesê porsor, porgevez 2. (DYA) cinsek werdek ya sersor.
redheaded woodpecker darkutika sersor.
redhot hît, piş, semaxkirî, tewlîs, çivr 2. ya ku ji ber êgir an li ber êgir sipûsor bûyî 3. nipûnû, tipûnû (nûçe) 4. aciz, hêrsok, sergerm, heycangirtî 5. lape, rapir, mûfrît, ekstrem.
redingote redîngot, çeşîdek saqoyê mêran yê ku ji piştê ve vekiriye.
redintegrate ji nû ve baş kirin, nû kirin.
redintegration nû kirin, teze kirin, nûyandin 2. (fels.) axaftina lîstikvanekî ya ku pûte bi xalbendiyan, cihên sekinînê û rengên peyvan tê dayîn.
redirect ji nû ve salox dan, cardin tewsiye kirin 2. li ser nameyekî navnîşana sererastkirî nivîsandin û şandin.
rediscount reeskont 2. reeskont kirin.
redistrict herêmên hilbijartinê ji nû ve sînordarkirin.
redivivus yê ku hatî saxkirin, yê ku ji nû ve ruh pê de hatî, vejiayî.
redletter day roja cejna mezin ya filehan, roja cejna mezin ya Xirîstiyanan
redlight district taxa qehbikan.
redneck (DYA) li Başur cotkarê xizan û nezan yê ku berberî û dijberiyê bi reşikan re dike.
redolence =redolency: bêhna xweş, bêhna tûj û dijwar.
redolent (gen.) pê of’ê an with’ê bêhnxweş 2. ya ku bêhneka tûj û dijwar jê tê an belav dike 3. bîrveker.
redolently xweşbêhn.
redouble du qetî zêdekirin 2. dubare kirin 3. şewq vedan, deng vedan, olandan 4. bûn du qet 5. dubare kirin, qelabtin, wergerandin, şemal dan, şewq dan.
redouble one' efforts zêdetir li ber dan, zêdetir hewldan an xebitîn.
redoubt kozik, senger, tabya, çeper.
redoubtable tirsnak
bihijmet, tirsnak, hêwilnak, giyansoj, herasewer 2. (tinaz) mêr, egîd, dilêr, wêrek 3. hêjayî hurmetê, layîqî rêzgirtinê.
redoubted hêwilnak, herasewer, tirsnak, erjeng 2. navdarê kifş yê ku jê re rêz û hurmet tê girtin.
redound encambûn, encimîn 2. bûn sebeb, divêtin 3. encam, akam, dawînk, netîce.
redpoll (sersor) çivîka îspînozê, (zool.) Acanthis.
redraft reşnivîsa duyem, gelaleya duyem 2. (baz.) tevî mesdrefan şiklê duyem yê seneda ku hatiye protestokirin 3. gelaleya duyem nivîsandin.
redress rast kirin, saz kirin, durist kirin, rêkûpêk kirin 2. heqê kesekî an tiştekî bicih anîn 3. temîr kirin, çêkirin 4. qisûrek teshîh kirin 5. temîr, tîmar, îsleh. redressal teshîha şaşî û kêmasiyan, îsleh.
redressable ya ku ber îslehê dikeve, ya ku dibe ku biselihe.
redskin çermsor.
redstart dûvsor, (zool.) Phoe nicurus phoenicurus 2. celebeka çivîka mêşxwer ya ku teybetmendî Amerîkayê ye, (zool.) Setophaga ruticella.
reduce kêm kirin
kêmkirin
kêm kirin, danîn, daxistin, erzan kirin 2. çews û pesta li ser tiştekî an kesekî kêm kirin 3. (bij.) organ li cihê wê yê asayî bicihkirin 4. saz kirin, çêkirin, pêk anîn 5. guhartin, qelaptin, dagerandin, werdan, tehwîl kirin 6. anîn, dirûvek nû pê xistin, şêwe û teşeyek nû pê dan 7. (Îskoç.), (dad.) bi rêyek qanûnî betal kirin 8. (kîm.) redûk kirin 9. (foto.) sist kirin 10. vegirtin, zeft kirin 11. pê parêzan kêm kirin, zeîfbûn.
kêm kirin
reducible ya ku dibe ku bê kêmkirin, hindikkirin.
reductioadabsurdum (Lat.) bêmantiqîbûna tiştekî peyitandin 2. bi riya derew derxistina berevajiya tiştekî peyitandina wê tiştê.
reduction kêm kirin, hindik kirin 2. tişta hatî kêmkirin 3. (bij.) organ li cihê asayî bicih kirin 4. bi parêzan zeîfbûn.
redundance zêdeyî, zêdetî 2. gotina zêdegavî, gotina nelazim, gotina beredayî 3. tişta zêde, titşa beredayî 4. (Îng.) hatin qewirandin, ji kar hatin derxistin 5. rêjeya betaliyê.
redundancy zêdeyî, zêdetî 2. îfadeya girîft û tevlihev 3. di nav metnekî de rêjeya dubarekirinê.
zêdehî
redundant ji hed û pêdiviyê zêdetir 2. ya ku bi peyvên zêde hatiye vegotin 3. (Îng.) yê ku ji kar hatî qewirandin, yê ku ji wezîfeyê hatî kişandin. 4. bi tîrî, bi girîftî.
redundantly ji hedê xwe zêdetirî
reduplicate dubare kirin, ducar kirin 2. kirin du qet 3. (rêzim.) ji bo duristkirina raweyê dubarekirina tîp an kiteyekî 4. dubarekirî, du qetî, du carkirî.
reduplication du qet kirin an bûn du qet, du qetî zêdetir kirin an zêdetirbûn, dubare, ducarî, duqetî 2. (rêzim.) tîp an kiteyek dubare kirin.
redware çeşîdek kevz, pûng, (bot.) Laminaria digitata.
redwing boqijeya di rengê zengê de 2. celebek tûtiya avî ya perende ya sor ya ku taybetmendî Amerîkayê ye.
redwood celebek dara ku honiyên rengsor jê çêdibe 2. celebek dara serwê ya ku taybetmendî Kalîforniyayê ye û li ser rûyê erdê bilindtirîn û dirêjtirîn dar e.
redyellow rengê pirteqalê.
reecho olandan, vedan, şewqdan, dengvedan 2. olana dubare dibe.
reed zîl, çîtik, lewen, qamîş, (bot.) Trichoon phragmites 2. kamir, lewen, zîl, çîtik, (bot.) Phragmites 3. fîtfîtoka ji çîtikê çêbûyî 4. bilûr, ney, şimşal 5. (mûz.) madeneka zirav an parçeyeka qamîşê ya ku di devikên amûrên mûzîkê yên wekê kilarnetê de tên dîtin û deng diderînin. 6. pîrika tevnê 7. cihek bi çîtik an giyayê hişk ve nixumandin an xemilandin. 8. fîrfîrok lewenî. 9. wekê çîtikê 10. ya ku wekê fîrfîrok ji çîtikê çêbûyî deng dertîne.
reed organ amûreka mûzîkê ya ku bi riya hejîna çîtikên tê de ya pê hewaya şidandî deng jê derdikeve. boriya orgê ya ku tê de parçeyeke madenî ya zirav ya ku deng jê çêdibe heye
reed stop tişt an mekanîzmaya ku tiştên wihareng kontrol dike.
reed warbler sûseka merxê, (zool.) Acrocephalus arundinaceus.
çeşîdek çivîka şeytanok a biçûk, (zool.) Acrocephalus scirpaceus.
reedbuck cinsek antîlop ya ku li Afrîqayê tê dîtin, (zool.) Redunca arundineum.
reeding (mîm.) rêşkirina girover.
reedling celebek fîsqegul, (zool.) Panurus biarmicus.
reedmace qamîş, (bot.) Typha latifolia.
reeducate ji nû ve perwerde kirin 2. bi perwerdekirinê tîmar kirin.
reedy tijî lewen, mişt zîl û çîtik
reef resîf, qirş û qal, şikêr, teht û zinar, şikêrên ku li beramberê rûberê behrê an biçekî bin rûberê behrê re tên dîtin. (behr.) qeteka cemedana babirkê 2. pê cemedanê babirk biçûk kirin 3. cemedana babirkekî girêdan 4. dîrekê civadrayê dahelandin.
reef knot girêjka cemedanê.
reef point kindira cemedanê.
reefer (behr.) cemedanvan 2. saqoyê stûr yê ku du rêz bijkoşkirî ye. (DYA), (argo.) cixareya biesrar.
reefy qelaç, qîş, qirş û qal.
reek hilm û dûkel jê çêbûn 2. bêhna pîs jê çûn, bêhneke nexweş jê belavbûn 3. bêhna pîs, bêhna nexweş 4. (Îskoç.) dû, dûman,hilm, dûkel, bixur, hilm û gulm.
reel çirik, xûlke, meqere, masûle, dartûn, carcere 2. (sînema) cercereya fîlman 3. (teyp) cercereya bandan 4. masûleya ku bi binê şivikê şewkê ve tê kirin 5. dezî an têla ku li ser çirikê hatiye pêçan 6. li çirikê pêçan. zivirîn, zû zivirîn 2. gêj bûn, serî lê geriyan, sewsî bûn 3. têkçûn, têk şikestin, şikestin xwarin, belawela bûn 4. wekê serxweşan bi likumîn meşîn, milmilîn, hejikîn, lewlebîn, lolibîn 5. meşîna bi hilkumîn, dewx, serî lê gêrbûn, gêjbûn. reqseka livlivok ya Îskoçan 2. mûzîka vê reqsê.
reel in li ser çirika şivikê şewkê ben pêçan.
reel off (zimanê k.) bêyî şaşî û kêmasî vegotin (çîrok)
reel out ben ji çirika şivikê şewkê berdan.
reel toreel du dartûnî (teyb)
reelect (pol.) cardin hilbijartin.
reelection cardin hatin hilbijartin.
reenforce (binêr.) reinforce.
reenter cardin têketin 2. ji nû ve qeydkirin an dan qeydkirin 3. xetên karê qewartinekî kûrtir kirin. 4. nûve qeydbûn.
reentrance cardin têketin, ji nû ve têketin
reentrant biçal û mirtik (qozî)
reentry ji nû ve têketin 2. (dad.) (milk) nû li xweyîbûn,nû lê xweyî derketin 3. ji fezayê vegerîn atmosferê.
Ji nû ve têketin. 2. (huk.) Ji nû ve bûna xwediyê milkekî. 3. Ji fezayî vegerîna li atmosferê
reevaluate ji nû ve helsengandin 2. ji nû ve dan ber çavên xwe.
reeve (dîr.) li bajarokên Brîtanyayê karmendên payebilind 2. li Kanadayê serokê meclîsa gund an bajêr. (reeved an rove) (behr.) serê kindirekî bi kunekî re an bi masûleyekî re kirin. çivîka mê ya şerûd, (zool.) Philo machus pugnax. 2. ji nû ve nirxandin.
reexamination ezmûna hatî dubarekirin
reexamine cardin dan ber pirsê, cardin pirsiyar kirin.
reexport cardin derinamî kirin 2. malê ku cardin hatî derinamîkirin 3. îxraca cardin.
reexportation malê ji deve hatî ji nû ve îxrac kirin.
ref ref. (kurt.) referee, reference.
refection taştêya sivik.
refectory xwarinxaneya mergenê 2. xwarinxwaneya zanîngehê.
refer paldan, spartin 2. şandin, hewale kirin, serî lêdan 3. îşaret kirin, îma kirin, di ber re avêtin 4. nêrîn, pirsîn, şêwirîn.
referable ya ku dikare bê şandin.
referee hakem, dadmend, ferwerde, navbijvan 2. kesê ku ji bo meseleyeka ku kes li ser li hev nake an bûye cihê nîqaş û gotûbêjan serî lê tê dayîn, pispor, eksper, kesê ku şerh û silaheta xelkê dibire 3. kesê ku navbeynkariyê dike.
reference hewale kirin an hewale bûn 2. têkilî, pêwendî, eleqe 3. îma, kînaye, îronî, qerîne, nixmane, tuwanc 4. serîlêdan 5. cih an pirtûka serîlêdanê 6. kesê ku pêşniyar dike 7. pêşniyarname, ehliyetname, referans 8. di pirtûkekî de cihên serîlêdanê nîşandan.
reference library pirtûkxaneya ku ji bo lêgerîn û vekolînan destûrê dide lê bahêle pirtûk derkevin ji derve.
reference mark nîşana serîlêdanê.
referendum referandûm.
referent tişt an têgeha ku mirad û meqsed jê yetişta ku bi peyv an nîşanekî tê tuwanckirin.
refill cardin tijîkirin, cardin miştkirin 2. tişta cîgir ya ku dema ku tişta di amanekî de xilas dibe pê tê tijî kirin.
refine tesfiye kirin, safî kirin, zenziladin, zelilandin, palandin 2. ron û tenik kirin, bi riya tesfiyeyê îzale kirin 3. safîbûn, palîn, zenzilîn, zelalbûn, tesfiye bûn 4. ziravbûn, zerîfbûn.
refined kubar, nazik, nazenîn, zerîf, zirav, fodil, xirnik 2. safî, xwerû 3. deqîq, tam di dema xwe de.
refinement xwerûtî, safîtî, tesfiye 2. ziravî, zerafet, fodilî, xirnikî 3. nezaket, zerafet.
Safî. Safîtî. Xwerûtî. Arîtî. 2. Kubarî. Nazenînî. 3. Nezaket. Nazikî.
refinery rafînerî, palîngeh, parzûngeh, tesfiyexane, fabrîqeya şekir 2. cih an ocaxa ku madenên di amêjenekî de bi riya dereceya helînê ji hev û din tên veqetandin.
refit ji nû ve danîn ber, serrastkirin, cardin duristkirin û ji bo bikaranînê berdest kirin 2. dîsa ji bo bikaranînê berdestbûn 3. temîr, tîmar, îsleh, ji nû ve eyar kirin.
reflect şewq vedan, deng vedan 2. wekê eynikê xeyalê tiştekî nîşandan 3. wek encam dayîn, bi şêweyê encamê dayîn 4. fikirîn, hizirîn, ponijîn, ramîn, fikir kirin, mitale kirin.
reflect on eyb û kêmasiyên kesekî lê anîn der.
reflectance =reflectivity, reflectance, reflectivity: (fîz.) di navbera tîrejekî û şewqa wê tîrêja ku li derekî vedaye û jê pekiyaye.
reflecting ya ku têvedan, şewq vedide 2. yê ku kûr diponije, yê ku bi mitaleyên kûr dikeve.
deng veder 2. ramankara kûr.
reflecting circle (astr.) ji cinsê oktavtê haceteka tam daîre.
reflecting telescope teleskopa bimirêk.
reflectioning =reflexion, reflection: (ing.) reflexion: li derekî ketin û şûnve an bi aliyekî din ve pengizîn 2. şewqdan, dengvedan, olandan, refleksiyon 3. şewq, olan, deng 4. kirin stûyê yekî de, bi ser yekî de gêr kirin, buxtan, şiltaxî lê kirin, bêbextî lê kirin, ş
reflective dengveder, olanndar 2. ya ku hatiye olandan, ya ku deng lê hatiye vedan 3. hizirmend, ramangêr, mutefekir 4. berhema ramanekî.5. bi kûr hizirîn. 6. wesfa olandanê, çawaniya dengvedanê.
reflectively bi olandan
reflectiveness kûr hizirîn
reflectivity (binêr.) reflectance.
reflector awêne
hêlî
eynşk, hêlî, reflektor, şewqvedêr 2. teleskopa mirêkdar 3. haleta dengvedêr, amûra ku deng jê dipeke û vedide.
reflex levvegeriyayî, levziviriyayî, ters, vajî 2. (fîzyol.) tişta bêhemdî çêbûyî 3. eks, şewq, şikl û şêweyê şewq vedayî 4. (fîzyol.) tevgera ku bêhemdî çêdibe an diqewime, refleks, bertekî. paşde kişîn û çemandin 2. şewq dan, dan der, olan dan, deng vedan.
reflex action tevgera bêhemdî, refleks.
reflex center navenda ku di mejiyê mirovan de ye û tevgerên bêhemdî îdare dike, navenda refleksan.
reflexibility wesfa olandanê, wesfa şewqvedanê.
reflexible ya ku dikare şewq bide, deng vede, olan bide.
teyisbar
reflexive (rêzim.) zivirandî, vegerandî, vegerok 2. lêkera vegerok.
refluent ya ku vedigere û ji nû ve diherike an dirije.
reflux berev paş ve herikîn an rijîn.
reforest li daristana ku dar jê hatine birrîn nûka dar çandin.
reforestation ji nû ve daristan danîn an dar çandin.
reform reform
ji nû ve çêkirin, ji serî ve rêkûpêk kirin, teşeyek nû dan tiştekî. reform kirin, tîmar kirin, selihandin, îsleh kirin 2. nûkirin û teşeye nû dan tiştekî 3. selihîn, îslehbûn 4. nefsa xwe selihandin, karîn nefsa xwe, bi ya nefsa xwe nekirin, rişm û hevsarên nefsê hişk girtin 5. tîmar, îsleh, reform 6. nefsa xwe îsleh kirin.
reform judaism li DYA-yê Cihûtiya reformxwaz.
reformation îsleha nefsê, xistin şêwe û weziyetek çêtir de an şêwe û weziyetek çêtir dan tiştekî 2. rastbûna exlaqê kesekî an civakekî 3. şoreşa dînî ya ku li sedsala 16. bi danîn û damezrandina dêrên Protestaniyê encimiye.
reformative ya ku reforman bi xwe re tîne, ya ku cih û zemanê lê hewceyî reforman dike.
reformatory ya ku jê re reform divê, ya ku divê bê îslehkirin 2. girtîgeha ku bersûncên nebîrewer lê dimînin, îslehxane.
reformed yê ku dil daye doktrîna Kalvînî, yê ku doktrîna Kalvînî pejirandiye. derheqê dêrên Protestaniyê de.
refract tîrêjên tiştekî birrîn, şikandina tîrojkan. refract (Îng.) angle quncika şikestinê, aliyê birrînê.
refracting telescope teleskopa adesedar.
refraction şikestin, şikîn.
refractive şikestî.
refractive index rêjeya şikestinê.
refractor telskopa adesedar.
refractorily birik, bieks, ji girê kes an tştekî de.
refractoriness rikoyîtî, eksoktî, ingiroktî, intoktî.
refractory riko, girdar, serkêş, bêemr, bêîtaet 2. ya ku bihêsanî bi ber karpêkirinê nakeve, nahele, naçime.
refrain pê from’ê xwe ragirtin, xwe ji kirina tiştekî vedan, xwe ji tiştekî dan aliyekî. dîsqotina stranan, neqerata newayekî.
refrangibility =refrangibleness: şiyana şikînê, karîna şikestinê.
refrangible berşikestin, ya ku dikare bê şikandin.
qirofek.
refresh nû kirin, vejandin, sax kirin, hey kirin 2. vêsandin, arimandin, vehesandin, bêhn lê vekirin, hênik kirin 3. tezekirina bîranînan, xurtkirina bîra kesekî 4. bêhna xwe vekirin, bêhna xwe dan, vêsîn, vehesan, xwe hênik kirin.
teze kirin, nûvandin, kêf û şahî dan 2. vehesandin, hênik kirin 3. xurtandin.
refresh oneself ruh pê de hatin, bi xwe ve hatin, hatin ser hişê xwe
refresher nûker, nûveker, dubareker, tezeker 2. tişta ku tiştekî an kesekî nû dike an vedijîne 3. (zimanê k.) alkol 4. (dad.) pereyên ekstra yên ku ji bo rûniştinên hatîn taloqkirin an zêde dirêjbûyîn parêzer distînin.
refresher course xebata ku ji bo bidestxistina agahiyên nû bi bîranîna agahiyên berê tê pêk anîn.
refreshing vejîner, jînda, candêr, ruhdêr.
refreshingly bi şêweyeke ku wekê ji nû ve ruh pê de hatibe.
refreshment ruh pê e berdan, jiyanek nû dan kesekî an tiştekî 2. vejandin, ruh pê de berdan 3. tişta vejîner an vehesîner 4. (pirh.) tiştên xwarin û vexwarinê.
refrigerant sarker, hênikker (derman an alkol) 2. sarker an qerisîner (madeyên kîmyewî)
refrigerate sar kirin, cemidandin, di sarincê de qerisîn an qerisandin. refrigera'tion sar kirin, hênik kirin, qerisandin.
refrigerative sarker, qerisîner.
refrigerator sarinc, qesar.
car vagona frîgorîfîk.
reft (binêr.) reave.
refuel sotemenî lê zêde kirin, sotemenî îkmal kirin.
sotemeniyê nû kirin. sotemenî tije kirin. (benzîn, mazot, gaz û hwd.)
refuge govik, kavilk, stare, penah, mehwar 2. hemet, hewing, hêwirgeh.
refugee penaber, kesê ku penihiye an xwe avêtiye ber bextê welatekî din, mûltecî.
penaber, muhacîr. kesê ku ji ber sedemên cûrbicûr welatê xwe berdaye û xwe spartiye welatek din.
refulgence =refulgency: rewnaqdarî, mirêsdarî, wurşe.
refulgent rewnaqdar, şemldar, mirêsdar, rewşedar, wurşedar .
refulgently bi hijmetkarî, bi rewşedarî.
refund lê vegerandina pereyên hatîn wergirtin, pêdanî, tehsîlat 2. dîsa pere dayîn, cardî diravdan 3. sencandin, meblaxa pereyên ku hatiye dayîn.
refusable ya ku wê bê redkirin.
refusal red, qebûl nekirin, nepejirandin, herê nekirin, xwe jê vedan, xwe jê dan aliyekî 2. bersiva redê 3. mafê pejirandin an redkirinê.
refusal of payment pere nedan, nesencandin.
refuse nedan, qebûl nekirin, nepejirandin, pesend nekirin, herê nekirin 2. nexwestin, dev jê berdan, jê gerîn 3. nexwestin xwe ji ser xendek an çîtekî re biqevêze (hesp) qirş û qal, gihûr, toz û tibar 2. tişta ku ji ber ku bêqedr û qîmet e nayê xwestin. ji nû ve fitîl bicih kirin.
red kirin
refuse to be rushed dev ji tempoya xwe ya giran bernedan.
refutable li ber pûçkirinê dikeve, ya ku dibe ku bê pûçkirin.
refutation betal kirin, pûç kirin, derewandin.
rizandin, derewandin, kezibandin.
refute derewandin, pê delîlan pûç kirin.
reg (kurt.) regent, region, register, regular.
regain ji nû ve bidest xistin, cardin bidest xistin 2. cardin gihiştin, cardin serderî bûn, cardin biservebûn.
Ji nû ve qezenckirin. Dîsa bi dest xistin.
regal hêjayî şahan, hêjayî qralan, şahane 2. nuwaze, mirêsdar, bihişmet, xweşçêkêrî, bêkêmasî.
regale bi ziyafetek temam ezimandin, ziyafetek bêkêmasî dan 2. vejandin, vêsandin, vehesandin 3. şa kirin, dilê yekî xweş kirin, kêfa yekî anîn an xweş kirin, dema yekî bi kêf û xweşiyê derbas kirin 4. ziyafet dan, çeşn dan 5. ziyafetek bêkêmasî, ziyafetek temam 6. xwarina pir xweş.
regalement zêw, ziyafet, kêf, heng, şehînet.
regalia taca qralan û xemla tacê 2. nîşan an remza ku taybetmendî rutbe an saziyekî ye 3. cil û bergên mirêsdar.
regality qralî, şahî, fermandarî, hukimdarî 2. welat û hukimdariya qralekî.
regally wekê qralan, bi mirêsdarî.
regard bi baldarî lê nihêrin 2. girîngî pê dan, giramî dan, qedrê yekî girtin, xatir dan yekî 3. giramî dan, rêz girtin 4. hesab kirin, qebûl kirin 5. guhdan, guh dêrîn, bi baldarî lê nêrîn. nêrîn, dîtin 2. hurmet, rêz, giramî 3. giramî, rûmet, pêbawerî, qedr, xatir 4. fikr, nêrîn, dîtin, hizir.
regardful kesê ku fikir kirî û bi bîr anîn, kesê ku pesnê yekî dayî.
regarding (daçek) derbarê, derheqê, der mafê, sebaret, li ser.
regardless bêyî ku pûte pê bê dan, bêyî ku qedr û qîmet pê bê dan, bêyî ku bi baldarî an xemxwarî lê bê nihêrîn.
regardless of çi be ferq nake, çi dibe bila bibe, her çi jî bibe.
regardlessly bêyî ku qedr û xatirê tiştekî bê girtin, bê bêdêhnî, bi ballênebûnî.
regatta (Ît.) pêşbazîyên lotke û keştiyên bayî.
regency hukimdarî, fermandarî, qralî, şahî 2. cîgirî, şûngirî, naîbî an wekîliya qraliyê 3. desteya wekîlan 4. mûdeta wekîliyê.
regenerate yê ku exlaq û tevgerên wî selihîne 2. nû çêbûyî, nûhatî, nû Xwudêdayî 3. ji nû ve çêkirin, bi temamî selihandin 4. jiyanek nû bexşî yekî kirin 5. anîn ser riya hîdayetê, seliandin, tîmar kirin, anîn ser rêya rastî û heqî ye 6. temîr û tîmar kirin, selihandin 7. ji aliyê manewiyatê ve ji nû ve Xwudêdan an nû cardin jidayîkbûn 8. başbûn, çêbûn, sererastbûn.
regeneration ji nû ve çêbûni ketin ser riya hîdayetê, hatin ser rêya rastî û heqîqetê, selihîn, tîmarbûn.
regenerative tîmarker, îslehker, vejîner.
regenerator kes an tişta ku ji nû ve ruh bi tişt an kesekî ve berdide 2. haceta ku di hundurê argûnan de bi riya têhn û germiya gaza ku hatiye bikaranîn hewa an gaza di argûnê de germ dike.
regent yê ku cîgiriyê dike 2. cîgirê fermandariyê 3. naîbê qraliyê 4. li hind zanînghan endamê desteya rêveberiyê.
regentship wesfên wekîliyê.
regicidal wekê ku hukimdar hatibe kuştin.
regicide kesê ku bizanebûn hukmdar dikuje, kesê ku bihemdî destê xwe li xwîna hukmdarî digerîne.
regie (Fr.) yekdestî, monopol, înhîsar 2. rejî.
regime (Fr.) rejîm, sazûman, dezgeh, terz, ûslub, şêwaz.
regimen parêz
îdare, rêveberî, kargêrî 2. (bij.) parêz, rejîm 3. (rêzim.) ji aliyê şêweyî ve kartêkirina peyvekî li peyvekî dî ya bi xwe ve têkildar.
regiment alayî
heng
alay, heng 2. kom bi kom birêk xistin 3. senifandin, tesnîf kirin 4. bi awayeke sîstematîk birêk xistin, rêkûpêk kirin.
regimental aîdî alayê ye. regimentals (pirh.) ûnîformayê leşkerî.
regimentation heman şikl dan hemûyan, hemû kirin di heman şiklî de 2. tesnîf kirin, bi awayeke sîstematîk birêk xistin 3. bi muraqebeyê ve girêdan.
region dever
zom
diyar, cih û war, war 2. welat, xak, niştiman 3. dever, herêm, semt, tax, ebr, erdîm, mintiqe 4. tebeqeya behrê an ya ezmên 5. (anat.) beşek penî ya bedena mirovan.
herêm
regional heremî
herêmkî
herêmî, tişta ku taybetmendî an aîdî herêmekî ye.
regionalism xwe bi xwe rêvebirina her herêmekî an rêxstinekî 2. alîgiriya li eyaletan levekirina welatekî.
regionally li gorî herêman, dever bi dever.
register tomarkirin
qeyd kirin, tomar kirin, li ser defterê qeyd kirin, tescîl kirin 2. nîşandan (asta tevgerê) 3. lihevanîna reng an rûpelên çapbûyî 4. bi teahûdkirî şandin 5. xwe qeyd kirin, navê xwe li sicîlê qeyd kirin 6. li hev hatin, li hev şikîn, li hev guncîn, li hev çûn 7. (zimanê k.) kartêkirin, tesîr lê kirin, bi ber fêhmê ketin, hatin têgihiştin, bi serî ketin (gotin, wate) defter, kutuk, sicîl, deftera qeydên fermî 2. sicîl 3. qeyd, li sicîlê qeyd kirin 4. dereceya ku dengê vokalî an amûrê bilind dibe 5. (mûz.) bi stûrî û ziravî her yek ji peredeyên dengî 6. haleta ku di germkirin û sarkirina mezelê de tê bikaranîn, regûlator 7. haleta qeydê.
register of births kutuka zayînê, sicîla jidayîkbûnê.
register office daîreya sicîlê.
registered qeydkirî, sicîlkirî.
registered letter nameya teahûdkirî.
registered nurse (DYA) hemşîreya qeydkirî.
registered tonnage li gorî tonaja xwe îstîaba hilgirtina bar an rêwiyan ya keştiyekî, safî tonaj.
registrar (li zanîngehê) karemendê qeydê, memûrê sicîlê.
registration qeyd, sicîl, tomar, tescîl.
registry qeyd, tescîl 2. deftername, daîreya sicîlê.
regiusprofessor (Îng.) profesorê ku ji bo kursiyê ku ji aliyê qraliyetê ve hatiye danîn û damezrandin hatiye teyîn kirin.
regnal ya ku aliyê qral û hukmdariyê. regnal day salvegera li ser text rûniştina qralekî.
regnant yê li ser text, yê ku hukm di desta de ye 2. yê ku li ser desthilatdariyê ye.
Hikumdar, rêveber
regorge vereşîn, dil avêtin.
regrate kirîna tiştên ku wê di bazar û marezê de ji bo kar û qezenckirinê bê firotin 2. firotina tiştên ku wihareng tên kirîn. 3. sîmsar, komisyonger, qebzimal.
regrater komisyonxwaz
regress xwe paşde dan, xwe jê kişîn, vekişîn. xwe paşde dan, xwe jê vekişîn.
regression vekişîn, xwe paşde dan.
regressive paşve, ya ku paşve diçe, yê bi paş dikeve.
regret bi ber ketin, heyf lê anîn, qehirîn, qehr û şoravka kesekî an tiştekî vexwarin 2. poşman bûn, bêrî û kovana kesekî an tiştekî krin, bi hisreta kesekî an tiştekî man 3. qehr, keser, heyf, mixab 4. poşmanî 5. (eks.) (pirhe.) îtîzar, heyf, mixabinî.
bi ber ketin, dil pê şewitîn, neyîrin.
regretful bi heyf û mixabin, cihê dax û mixabinê.
regretfully bi berketinê, bi gunehê xwe lê anîn, bi dilê xwe pê şewitandin.
regrettable cihê heyf û mixabinê.
regular birêkûpêk, biserûber 2. li gorî rist û rêzikan, li gorî qanûn û qeydeyan 3. (mat.) şêweyên ku alî û qorziyên wan manendê hev in 4. (bot.) birêkûpêk, biserûber, muntezem 5. (leşk.) nîzamî, qanûnî (leşker) 6. keşîşê ku pêgirê sîstema keşîşxaneya Katolîkan e, keşeyê Katolîk 7. leşkerê qanûnî 8. (DYA) endamên ku bi partiyên xwe yên siyasî ve girêdayî ne.
regularity rêkûpêkî, serûberî, duristî, nîzam.
regularization saz kirin, rêkûpêk kirin, li hev anîn.
regularize rêkûpêk kirin, durist kirin, li gorî usûlê saz kirin.
regularly bi rêkûpêkî, bi duristî, muntezem.
regulate li hev anîn, birêkûpêk kirin, durist kirin, kêşan nîzam û întîzamê, tenzîm kirin 2. eyar kirin, çêkirin.
regulation sazûmanî, qanûn, qayde, pergal, sazûman, sîstem 3. qanûn, rêwerz, dîrektîf, telîmat 4. (pirh.) rêzikname, rêzik, rist û rêzik.
regulative rêkûpêkker, tenzîmker. 5. reqeya demjimêrê 6. (fîz.) sazgêr, hacet û haletên sazkirinê 7. regûlator.
regulator kes an tişta duristker, sazker
regulus Stêrka Regulusê. (pirh.) reguliyan madena parzûnandî.
regurgitate vereşandin, dil dan avêtin 2. vereşîn, dil avêtin.
Vereşandin
regurgitation vereşîn.
rehabilitate temîr kirin, çêkirin 2. ji nû ve ehliyet dan 3. namûs û rûmeta kesekî lê vegerandin, mafên berê yên kesekî lê vegerandin.
rehabilitation rûmet û giramiya berê ya kesekî lê vegerandin, hatin ser hal û weziyetê xwe yê berê.
rehash meseleyeka kevn ji nû ve dan ber lecê an gengeşî kirin 2. meselyeka kevn bi naveke nû ji nû ve deranîn meydanê.
rehearsal proveya şano an mûzîkê.
rehearse provakirina piyesekî 2. elimandin, banandin, xwe hînî kesekî an tiştekî kirin (aktor) 3. çîrok gerandin, veguhastin, behs kirin 4. ji ber xwendin, helbest xwendin 5. dubare kirin.
reich desthilatdariya Almanan an ya Almanyayê. First Reich împeratoriya Roma-Germena Pîroz ku di sedsala 9. de hatiye danîn û di sala 1806an de ji nav hatiye hilanîn.
reich stag Meclîsa Gel a berê ya Almanî.
reichsbank Banqeya Dewletê ya berê ya Almanî.
reichsmark marqên berê.
reify girgîn kirin, şênber kirin, materyalîze kirin, mûşexes kirin.
reign fermandarî, hukmdarî, desthilatdarî 2. mûdeta hukimetê 3. qirn, sedsal, çax, heyam 4. fermandarî kirin, hukm li derekî gerandin, hukm lê kirin 5. serwext bûn, vegirtin, hukm lê gerandin.
reimburse pereyên hatîn mezaxtin lê vegerandin, pereyên kesekî lê vegerandin.
reimbursement sencandin, peredan, mesrefên kesekî dan.
rein eks. (pirh.) hevsar, rişm 2. navgînên kargerandinê 3. rişm lê kişandin, pê rişm û hevsaran îdare kirin 4. îdare kirin.
rein- forcement betin, teqwiye
reincarnate ji nû ve li bedenekî fesilîn, ketin di bedenekî nû de 2. bedenek nû lê fesilandin (ruh, giyan, can)
reincarnation ji bedenekî ji bo bedenekî din derbasbûna giyanekî, kirasguhertin, kiras guhertina giyên, reenkarnasyon.
reindeer (tek.), (pirh.) ren (asik, şivir, mambiz), gakûviyê bakur, (zool.) Rangifer tarandus.
reindeer moss renlikeni, (bot.) Cladonia rangiferina.
reinforce reenforce reinforce , reenforce betîn kirin, zexm kirin, xurt kirin, teqwiye kirin, xwe bi hawara kesekî ve gihandin, çûn hawara yekî ve 2. ji bo xurtkirinê zêdetir leşker an hêza leşkerî şandin 3. tişta xurtker, tişta zexmker. 4. leşkerê ku ji bo betinê hatiye hinartin.
reinforced concrete betonarme.
reinless bêgem û zîn, beredayî, nelixabkirî.
reins (pirh.), (kevn) gurçik, koş, tengal, tenişt, newq, navpişt.
reinstate li weziyet an meqamê berê vegerandina kesekî.
reinstatement li cihê xwe yê berê vegerîn.
reinsurance reasûrans.
reinsure reasûrans kirin 2. cardin sîgorte kirin.
reinvest (pere an dahata tiştekî) ji nû ve ramedandin.
reissue ji nû ve deranîn, ji nû ve çapandin 2. çapa nû.
Dîse derxistin, dîse weșandin 2. Weșana nû.
reiterate dubare kirin, tekrar kirin. 2. kite an peyva ku bi guhertinek biçûk xwe dubare dike (wekê peyva sipsipî)
reiterative ya ku dubare dibe, ya ku tê dubarekirin
reject nepejirandin, qebûl nekirin, red kirin 2. bijartin û avêjtin aliyekî, dan aliyekî.
rejection red kirin, redbûn.
rejection slip pisûleya ku edîtor tê de ji nivîskarî re dibêje ‘em nikarin vê bikar bînin’.
rejoice pê şabûn, kêfxweş bûn, ecibandin, jê hez kirin, kêfa yekî jê re hatin, dilxweşbûn 2. kêfxweşbûn, kêfxweşiya xwe nîşandan 3. şa kirin, kêfxweş kirin, dilxweş kirin.
rejoicing kêfxweşî, dilxweşî, memnûniyet 2. îfadeya dilxweşiyê.
kêf, kêfkirin 2. derbirana kêfê, şênayî.
rejoicingly bi kêfxweşî, bi dilxweşî.
rejoin cardin gihandin hev, ji nû ve bi ser hev ve kirin 2. cardin gihiştin hev. bersiv dan, bergidan 2. (dad.) bersiva bersivekî dan
rejoinder (dad.) bersiv, cewab 2. bersiva bersivê.
rejuvenate cardin ciwan kirin 2. vejandin, ciwan kirin, ruh pê de berdan. 3. (biyol.) wekê ku li bal hind algan tê dîtin kunkirin û jê derketina protoplazmayê ya ji çeperê hucrê û çêkirina çeperinên nû.
rejuvenation ji nû ve ciwan kirin, îhya.
rejuvenescence ji nû ve ciwankirin
relapse ji nû ve derketin meydanê, cardin nexweş ketin 2. dîsa berê xwe dan ser riya xirab, dîsa ketin ser riya delalet û gunehkariyê 3. dîsa derketin, nûbûn, cardin nexweş ketin 4. dubarekirin, vegerîn ser hal û weziyetê xirab. relapsing fever (bij.) ji koma Borelîayê cinsek taya dijwar û têger.
relate vegotin
behs kirin, çîrok gerandin, vegorin, gotin, der birrîn 2. têkilî pê re danîn, eleqeya xwe jê çêkirin 3. têkilî pê re hebûn 4. têkildarbûn, pêwendîdarbûn.
related têkildar
ya ku hatiye vegotin, ya ku bûye çîrok 2. ya têkilî pê re heyî, ya ku ji derekî an ji kesekî digihin hev û din.
relation lêzim
rêje
têkilî, pêwendî, eleqe, girêk 2. nîsbet, pêwendî, têkilî 3. xweyîtî, xizimtî, lêzimî, merivantî 4. meriv, xweyî, xizm 5. behs kirin, vegotin, ragihandin, belav kirin. 6. meriv, derdor. 7. têkilî, pêwendî.
tekilî
relations (pirh.) tekilî, debar
relationship merivantî, têkilî
relationships tekilî
relative lêzim
xizm
nisbî, îzafî, nezerî, rolatîf 2. pê ve girêdayî, eleqedar, derheqî de 3. yê ku dema ku bi ser kesekî din ve dibe pêk tê, mensûb, pêgir 4. (rêzim.) nisbî 5. xizm, meriv, lêzim.
relatively bi nisbî.
relativeness têkilî, pêwendî.
relativity têkildarî, pêwendîdarî 2. îzafet, rolatîvîte 3. nisbîtî 4. îzafiye, rolatîvîte.
relator çîrokbêj, vebêj, bêjer 2. (dad.) kesê ku mirov dide dest, sîxur, altax, muxbîr.
relax sist kirin, hinekî berdan 2. sivik kirin, nerm kirin, lawaz kirin 3. sistbûn, nermbûn 4. vêsa xwe dan, vehesîn, bêhna xwe berdan.
relaxation vehesîn, xwe bi erdê re dirêj kirin û bêhna xwe berdan.
relay guhêztin
veguhêztin
re-lay (relaid) ji nû ve rayêxistin. kes, mirov an heywanên cîgir 2. sazgêra ceyranê 3. veguhstin, ragihandin, neql kirin 4. guhertina tiştekî bi cîgirê wê re û ji derekî ber bi derekî din ve şandin.
relay race beza alayê, pêşbirka alayê.
release (dad.) berdan, terikandin û dest jê kişandin 2. ava li ser yekî zelal kirin, kesek ji tiştekî an ji kesekî berî kirin 3. berdan, serbest hêlan, azad kirin 4. xilas kirin, rizgar kirin.
release from arrest (dad.) hecza li ser tiştekî rakirin, tehliye.
releasement berdan, azad kirin, tehliye. xilas kirin, filitandin 2. berdan, terikandin an dest jê kişandin 3. (mak.) tertîbata berdanê 4. hilm û dûkela di makînê de vala kirin.
relegate nefî kirin, mişext kirin, peanber kirin, şandin, li sinif an rêzekî biçûktir daxistina kesekî 2. teyîn kirin, vebuhandin 3. hewale kirin. 4. danîn sinifa muayen, hewale.
relegation nefî, mişext, penaber
relent nermbûn 2. gunê xwe pê anîn, dilê xwe pê şewitandin.
relentless yê ku nizane nermî çi ye, bêşefqat, bêeman.
relentlessly bi bêrehmî, bi dilhişkî.
relentlessness bêrehmîtî, bêînsafîtî.
relevance =relevancy: eleqe, têkilî, mûnasibî.
relevant têkildar, guncan(ji bo armancekê), levhatî, mûnasîb, lêçûyî.
reliable ewlemend, pêewle, pêbawer, muteber, şerî, derbasdar.
reliably bişêweyeke ewlemend.
reliance pêbawerî, ewleemendî, itîmad 2. tewekul, sipartin, xwe spartin, penageh, pala xwe dan derekî an kesekî 3. tişta ku kes an tişt lê tên sipartin, tişta ku pal û pişta kes an tiştekî pêvekirî ye. reliant kesê ku bawerî bi kesekî an tiştekî anî, kesê ku bi tiştekî an kesekî ewle.
relic jêmayî, bermayî 2. yadîgar, xatire 3. emanetên muqedes 4. (pirh.) cinazê ezîzekî an parçeyek ji cinazê wê an mal û milkên wê.
relict cureyên ajal û riwekan yên ku nifş û neslên wan li ber jinavçûnê ne.
relief bêhnfirehbûn, firehî 2. xilasî, felat, rizgarî 3. alîkarî, bexş, şabaş 4. hawar, gazî, han 5. çare, îlac, dermanê derdan 6. hewtî, dilmînî, teselî, dilxweşî, xemrevînî 7. ji nobetê derketin, ji aliyê kesekî din ve wergirtina nobet an wezîfeyekî 8. kesê ku nobet wergirtî 9. (peyk.) rolyef, belkirin 10. (hun. ciw.) wêneyê ku wekê ruh pê de hatibe dixweye 11. pişpişîn û perçivînên erd û zeviyan, rolove.
relief map nexşeya ku bilindahiyan nîşan dide.
relievable ya ku mirov dikare alî bike, sivik bike.
relieve bêhna yekî fireh kirin, êşa yekî sivik kirin an danîn, xema yekî birin an revandin 2. xilas kirin, alî kirin 3. nobeta kesekî wergirtin, şûna kesekî nobet girtin 4. bi reng lêkirinê bedew kirin 5. heqê tiştekî an kesekî dayîn.
relieve oneself derketin ji derve, derketin der.
relievo (Ît.) belkirin, sist kirin, xweş kirin.
religion ol
dîn, ol, bawerî, îman 2. diyanet, dilînên dînî, dîndarî. 3. xwe li dîndariyê danîn, dîndarî ji kesekî re nehêliştin.
ol
religionism teesûb, hişkebawerî
religionist hişkebawer, bawerîhişk.
religiosity sofîtî, xwe li dîndariyê danîn.
religious oldar
dîndar, oldar 2. dînî, olî, ayînî, derheqê dînî de 3. yê ku pêgirê terîqeka dînîye 4. aîdî mezhebekî 5. sofî, hişkebawer 6. gelekî baldar, pûtedar, sadiq, samîmî 7. keşe, keşejin, rebenên dêrê.
religiously wekê ku wezîyefeyeka dînî be.
religiousness dîndarî.
relinquish berdan
berdan, hiştin, hêliştin, dev jê berdan, ji tiştekî dest kişandin, ji tiştekî gerîn, dev ji tiştekî berdan 2. dest jê kişandin, doza xwe paşve vekişandin, ji ya xwe hatin xwar.
relinquishment terk, vekişîn, jêgerîn.
reliquary kewdanka ku jêmayî û xatiratên wekê hestiyan yên ji ezîzan mayî tê de tên hilanîn û parastin.
reliquiae (pirh.), (Lat.) fosîl (bot.) jêmayiyên ji çax û heyamên berê mayîn 2. (ark.) hacetên kevirîn yên ji heyamên berî dîrokê mayîn.
relish tama xweş, çêja xweş 2. bêhn, çeşnî, tehm 3. mereq, mêl, hewes 4. tişta ku wekê avbacan û xerdelê tameka xweş dide xwarinan 5. tamdan, tamxweş kirin 6. ecibandin, kêfa yekî ji tama xwarinekî re hatin, hej tama xwarinekî kirin 7. tamxweşî, çêjdarî, têr kirin, tetmîn kirin, jê kêf û zewq standin.
reluctance =reluctancy: dilnexwazî, bêdilî, neqayîlî, bêrizamendî.
reluctant ya ku behemdî an bi dilnexazî hatiye kirin, ya ku bi darê zorê hatiye kirin.
reluctantly bêhemdî, bidilnexwazî, bi bêdilî.
reluctivity (fîz.) dereceya tirûşê ya li hemberî herka ceyranê an miqnatizîbûnê
relume cardin ronî kirin.
rely ( pê onê) bawerî pê anîn, ewlehiya xwe lê anîn, jê piştrastbûn.
remain man
mayîn
mayîn, sekinîn, rawestîn 2. mayînde bûn, baqî bûn 3. li paş man, neçûn 4. xwe neguhertin û wekê xwe man, xwe parastin, mayîn, ji nav neçûn an nerabûn 5. zêde man, bi ser kesekî de mana kesekî an tiştekî. remains (pirh.) jêmayî, bermayî, şûnwar 6. kelaş, term, cendek, cinaze 7. berhemên ku piştî xweyê berheman dimire tên çapandin.
man, bimîne
remainder jêmayî, bermayî, tişta ku ji ber tiştekî mayî, tişta ku zêde mayî 2. (mat.) zêdeker 3. (pirtûk, qumaş) ji ber ku ji qedrê xwe ketiye an ku ne direwacê de ye bi erzanî firotin.
remake (remade) ji nû ve çêkirin.
remand lê vegerandin, bi ser ve şandin 2. hê jêpirsîna girtiyekî temam nebûyî ji bo jêpirsîneke din cardin şandin girtîgehê 3. lê vegrandin, lêvegerandina girtiyekî li girtîgehê.
remark gotin, vegotin, derbirrîn 2. bala xwe danê û dîtin 3. îşaret, nîşan 4. soz, qewl, qirar 5. balpêdan, dîtin, hizr, melheze 6. hizr an dengê kesekî ya di derheqê kar an bûyerekî de, mûtalaa.
remarkable ecêb
hêjayî balpêdanî 2. xerîb, ecêb, seyr 3. harîkulade, fewqalade, şahane, nûwaze.
remarkableness fewqaladeyî.
remarkably ya ku hêjayî balpêdanê ye, pir, gelek.
remarry piştî hevberdanê an bî manê ji nû ve zewicîn.
remediable ya ku ray lê diçe, pêkan e ku çareyek jê re bê dîtin.
remediably bi ray lêçûnî.
remedial di şûna çareyê de, wekê çareyê.
remediless bêçare, neçar, bêderman.
remedilessness bêçaretî, neçarî, bêgavî, bêdermanî.
remedy tîmar kirin
çare 2. îlac, derman 3. (dad.) rêya ku qanûn ji bo ku ya heq çi be pêk were raber dike 4. ray lê kirin, çare jê re dîtin, çar kirin.
remember bîr anîn
bîranîn
bi bîr anîn, anîn bîra xwe, dan ber bîra xwe, ji bîr nekirin, nehêliştin bê jibîrkirin.
bi bîr anîn
remember me to him Silavên min lê bikin. Silavên jê re bêjin.
remembrance bîranîn, bîrewerî, zêhn 2. dema bi bîr anînê 3. eks. (pirh.) bîrewerî, xatirat, serhatî 4. silav. 5. li Îngîlîstanê karmendeke payebilind yê gencîneyê.
remembrancer kes an tişta ku tiştekî an kesekî tîne bîra mirov
remex (pirh.) remiges) pûrtên baskên çivîkan.
remind bibîrxistin
bi bîr xistin, anîn bîra kesekî. reminder bi bîr xistin 2. kes an tişta bîrveker. 3. bîrveker.
remindful yê ku ji bîr nake, tê bîran
reminisce (DYA) bi bîr anîn, bîranînên xwe dan ber bîra xwe.
reminiscence bi bîr anîn, di bîra xwe de hêliştin, anîn bîra xwe, di bîra xwe bicih kirin 2. tişta ku dikeve ber bîrê, bîranîn, yadîgar 3. eks. (pirh.) bîranîn, yadîgarî, xatirat, yadaştname.4. ya ku tîne bîran, ya ku dixe bîran 5. wekê yadîgariyê, di şûna yadîgariyê de.
reminiscent yê ku tê bîra, yê ku bi bîra tê
remise (dad.)dest jê kişandin, dest jê gerîn 2. jê geran û teslîm kirin, dest jê kişandin
remiss sersar, xemsar 2. xafil, balnelê, guhnedêr, xemsar 3. giran, tiral, miskîn.
remissibility derfeta lêborînê, delîveya efûbûnê.
remissible ya ku bi ber lêborînê dikeve, ya ku dibe ku bê bexşandin.
remission efû, bexşîn, lêborîn 2. dev jê berdan, dest jê kişandin 3. kêm kirin, sivik kirin, danîn.
remissly bi xemsarî, bi guhnedarî, bi balnelêbûnî.
remissness sersarî, xemsarî, kêmasî, qisûr.
remit efû kirin, bexşandin, lê bihorîn 2. dev ji cezakirinê berdsan 3. (dad.) lêvegerandina dozekî ya ji dadgeheka jorîn ber bi dadgeheka jêrîn ve 4. hewale kirin, ji bo kesekî an derekî pere şandin an hewale kirin 5. tundûtûjî kêm kirin, aram kirin, arimandin. 6. (dad.) biryara dadgehê ya ku kesekî li karê wî vedigerîne.
remitment efû, lêborîn.
remittal bexşandin, lêborîn, dest jê kişandin.
remittance hewaleya pereyan, pê hewaleyê pere birêkirin.
remittent (bij.) ya ku radibe û datîne, datîne û radibe. (ta)
remitter kesê ku efû dike an li kesekî dibihore
remnant jêmayî, bermayî, serbar, keda zêde, zêdebarî 2. parçe, parçeyê qumaşî.
remodel şêweyê tiştekî guherandin, ji nû ve durist kirin (xanî, apartman)
remonstrance gilî, gazind, lome, şermezarî, protesto.
remonstrant bigazinc, bilome, yê ku kesekî an tiştekî şermezar dike anku lomeyan li kesekî an tiştekî digire 2. kesê ku giliyê tiştekî an kesekî dike, kesê ku kesekî an tiştekî şermezar dike, gilîker, gilîdar.
remonstrate azirandin, erza yekî şikandin, bêhna yekî dan yekî, hişyar kirin 2. lome kirim, gazind ji kesekî an ji tiştekî kirin.
remonstration protesto, şermezarî.
remonstrative di şûna protestoyê de, wekê protestoyê.
remonstrator kesê gilîker, kesê şermezarker.
remora masiyê ku bi endameke mijînde ya bi serê xwe ve xwe bi masiyên ji xwe mezintir ve digire(zool.) Echeneis 2. asteng, texilandin, vemandin, wexirandin, bi derengî xistin.
remorse nerihetiya wijdanê, poşmanî, tobekarî.
ezabê ûcdanê, bujmayî, poşmanî.
remorseful kesê ku di asta hêvîşikestinê de poşman bûye.
1. Poşmanî 2. kişandina êşa wijdanê
remorsefully bi poşmanî, bi nerihetiya wijdana xwe.
remorsefulness poşmanî, wijdana kesekî nerihet bûn, di ezabê kesekî de sojîn.
remorseless kesê ku nizane poşmanî çi ye, bêrehm, dilhişk, bêeman.
remorselessly bi bêînsafî, bêyî ku dilê xwe bi kesekî bişewitîne.
remorselessness bêrehmî, bêînsafî.
remote dûr 2. biyanî, xerîb 3. cuda, cihê 4. gelek kêm, pir hindik.
remote control rêberîna dûrve (amûr, alav)
remotely ji dûrve.
remoteness dûrayî, dûratî.
remotion dûr kirin 2. ji cih kirin, ji cih deranîn 3. ji nav rakirin, ji nav birin, ji nav hilanîn, îzale.
remount cardin li hespî siwarbûn 2. cardin bi qertona muqaweyê ve zeliqandin 3. berzîna ku di şûna hespê seqet an wenda de hatiye standin.
removability =removableness: ji derekî an tiştekî hatin bidûrxistin, ji karekî an wezîfeyekî hatin qewirandin.
removable ya ku mirov dikare ji nav hilîne, rake, îzale bike, biqewirîne.
removal rakirin, hilanîn, hatin rakirin, cîh guhertin, bar kirin 2. derkirin, qewirandin, ji kar an wezîfeyekî kişandin 3. îxrac, derkirin.
remove rakirin, hilanîn, bidûr xistin, jê dûr kirin, derkirin, deranîn 2. kuştin 3. cîguhertin, ber bi cihekî din ve veguheztin an ragihandin 4. derkirin, ji kar an ji wezîfeyê kişanin, qewirandin 5. qut kirin, birrîn, qusandin 6. îzale kirin, jê birin, tune kirin 7. çûn, mala xwe barkirin, cihê xwe guhertin 8. jê dûr xistin, jê dûr kirin 9. cîh guhertin 10. derece, ast, pile, dereceya ferqê.
jê birin, rakirin
removed cuda, cihê, ciyawaz, veqetandî, ne li hev an ne ji hev.
remunerable ya ku gangaz e ku mirov heqdestê kesekî an tiştekî bide.
remunerate heqê kesekî an tiştekî teslîm kirin, berdêla ked û karê kesekî biheqî dan, biperû kirin, bixelat kirin.
remuneration berdêl, heq, heqdest, destheq, ked, mişe, meaş, pere.
remunerative heceldar, kesbdar, biqezenc, têrqezenc.
remuneratively bi heceldarî, bi têrqezencî.
remunerativeness qezenc peyda kirin.
renaissance nûkirin, ji nû ve hatin 2. hişyarbûn, hişyarî, îmtîbah, lê anîn der, bi xwe ve hatin, bi xwe hesan, li xwe warqilîn 3. di navbera sedsalên 14an û 16an de li Awropayê nûjeniya zanist û hunerê, Ronesans 4. terza Ronesansê, ûslûba Ronesansê.
renal aîdî gurçikan 2. ya ku li gurçikan tê dîtin.
renascence ji nû ve çêbûn, pêk hatin an peyda bûn.
renascent ya ku nû dest bi çêbûne kiriye, nûhatî, nû xwudêdayî, ya ku nû derdikeve holê, ya ku di pêvajoya çêbûnê de ye.
rencounter (kevn) li hev rast hatin, liqayî bûn (dijmin) 2. liqayîbûna nepayî 3. tûşîhevbûn, lihevdan, lihevketin, dûelo, kopişîn 4. lec, gengeşî, hawirkan, pêşbirk, pêşbazî 5. li hev rast hatin, liqayî hev bûn.
rend (rent) jê kirin, birrîn, qut kirin, qetandin, qelaştin, derizandin, girtin û kişandin 2. dirrîn, qusîn, qelişîn, derizîn.
render bi ser navê berdêla tiştekî dayîn 2. lê vegerandin, îade kirin 3. dan, dayîn 4. radest kirin, dan, teslîm kirin 5. dan (hesab) 6. îcra kirin, bicih anîn, kirin 7. kirin, xistin, pêk anîn, -andin, -în 8. wergerandin, wergêrî kirin, tercûme kirin, qulibandin 9. fêhm kirin, tebîr lê xistin, biwate kirin 10. helandin (dohn, tewaş) 11. lêvegerandin, îade, dayîn, sencandin, tediye 12. sewax, carû, ceyr, delik, seyek, xerc.
rendezvous (Fr.) dîdarî, hevdîtin, cihê dîdariyê, civan, cihê civanê, randevû 2. qewlê xwe kirin û li hev rûniştin, jivan dan hev û hev û din dîtin.
rendition werger, tercûme, tefsîr, şirove 2. îfade kirin, rol kirin, li xwe anîn der, derbirrîn 3. teslîm, radest.
renegade kesê ku ji dînê xwe derketî an dagerayî 2. firarî, mehkûm, revok, qaçax 3. kesê ji dînê xwe derketî 4. kesê ji derekî revî, firar kirî 5. xaîn, bêbext, xiniz.
renege di îskambîlê de bi ya rêzik û qaydeyên lîstikê nekirin 2. li gotina xwe poşman bûn, ji ya xwe hatin xwar, lêborîn xwestin.
renew nû kirin, nûyandin 2. ruhek nû pê de berdan, jiyanek nû bexşandin ji bo kesekî an tiştekî 3. dîsa destpê kirin, ji nû ve destpê kirin 4. dubare kirin, wekilandin 5. nû kirin, xurt kirin, ciwan kirin, ruh pê de berdan, vejandin 6. temîr kirin, çêkirin 7. kêmasiyên tiştekî an kesekî temam kirin 8. mudet an mohleta tiştekî dirêj kirin 9. nûyandin, nûkirin 10. ji nû ve destpê kirin.
nû kirin
renewable ya ku mirov dikare nû bike an binûyîne.
renewable Nûkirinbar
renewable Nûkirinbar
renewable energy Enerjîya nûkirinbar
renewal nûkirin, temîr 2. nûkirina abonmaniyê.
reniform (bot.) di şiklê gurçikê de (pel, pelçim)
renitent yê ku li dijî hêzê derdikeve, yê ku li dijî hêzî têdikoşe 2. rikoyî, eksok, irnok 3. tirûşdariya elastîkî.
rennet haveynê penîr yê ku ji ûrê golikan tê çêkirin.
renounce nadar
înkar
terikandin, jê gerîn, dev jê berdan, têkiliya xwe pê re birrîn, eleqeya xwe jê çênekirin 2. (îskambîl) ji ber tunebûna kaxezên ji heman rengî bi kexezên bi rengên din lîstin.
renovate nû kirin, teze kirin.
renovation nû kirin, nûyandin.
renown nav, şan, şohret.
renowned binav û deng, navdar, meşhûr.
rent deman
demankirin
qelş, şeq, qelîştek, felq, terk, çiriyayî, qeitiyayî, diriyayî 2. xeydanî, sûketinî. kirê 2. dan kirê, kirê kirin 3. kirê kirin, girtin 4. pê kirêyê girtin.
rent charge baca ku li ser pereyê kirê tê standin.
rent roll lîsteya milkên ku hatine kirêkirin.
rent service xizmeta ku di berdêla kirêdanê de tê kirin.
rental berdêla kirê. (binêr.) rend.
rente (Fr.) debar, dahat, deramet 2. (pirh.) tehwîlata dewletê.
rentfree bêkirê, belaş.
rentier (Fr.) xweyê milkê ku hatiye kirêkirin.
renunciation terikandin û dest jê kişandin, jê gerîn, dev jê berdan, eleqeya xwe jê çênekirin.
renunciatory di berdêla destjêkişandinê de.
reoccupy ji nû ve zeft kirin an dagir kirin.
reopen ji nû ve vekirin, dîsa destpê kirin.
Dîse veke
reorder ji nû ve sîparîş kirin 2. ji nû ve durist kirin.
reorganization ji nû ve çêbûn an çêkirin 3. îsleh, tîmar.
reorganize ji nû ve çêkirin, birêkûpêk kirin 2. selihandin, îsleh kirin.
rep (argo) nav, şohret. rep. (kurt.) report, representative. rep. (kurt.) Republic, Republican.
repair çûn, xwe jê vedan, xwe jê kişandin, vekişîn. çêkirin, temîr kirin 2. xusara yekî dan, tezmîn kirin 3. temîr, çêkirin 4. tezmîn 5. (pirh.) temîrat, veher, selih 6. baş kirin, sax kirin.
repair ship keştiya temîratê.
repair shop dikana temîratê.
repairman veherîner, koyrinc, temîrker.
reparable ya ku dikare bê temîrkirin.
reparation eks. (pirh.) tezmînat, temîrat, çêkirin, veheran.
reparative wekê tezmînat û temîratê, di berdêla tezmînat û temîratê de.
repartee şitexaliya ku mişt gotinên qabilcewab e.
repartition dabeşan, parînek 2. ji nû ve dabeşadin, parî kirin.
repast xwarin, xurek, team 2. dan.
repatriate kesek dîsa li welatê xwe vegerandin 2. dîsa ketin bin hemwelatîbûna welatê xwe de 3. kesê ku dîsa li welatê xwe hatiye vegerandin.
repatriation li welatê xwe vegerandin, li welate xwe vegerîn.
repay (repaid) lê vegerandin, lê zivirandin, pereyên yekî an tiştekî lê vegerandin 2. berdêla tiştekî kirin an dayîn 3. bergidana tiştekî dan.
repayable ya ku dikare vegere, ya ku mirov dikare berdêl û bergîdana wê çêbike.
repayment ji nû ve sencandin, ji nû ve peredan.
repeal rakirin, hilanîn (qanûn), betal kirin, ji hukm xistin 2. fesx, betal.
repealable ya ku mirov dikare feremûş bike, ya ku dikare bê betalkirin.
repeat dubare kirin
dubare kirin, wekilandin tekar kirin 2. dubare gotin, cardin gotin 3. ji ber gotin 4. (DYA) di hilbijartinekî de ji dengekî zêdetir deng dayîn an bikar anîn 5. dubarekirin, wekilîn 6. (mûz.) neqerat, dîsgotin 7. nîşana neqeratê.
repeatedly bi dubareyî, bi tekrarî.
repeater tişt an kesê ku xwe dubare dike 2. seeta berîkê ya ku dema mirov pê li bişkoja seetê dike lê dikeve û seetê nîşan dide 3. çeka agirker ya mukerer 4. (DYA) kesê bisabiqe, kesê sûncdar, kesê ku çend caran ser hev ketiye di girtîgehê de 5. haleteka ku bi otomatîkî îşaretên elektromanyetîk dîsa dişîne 6. (DYA) kesê ku di hilbijartinekî de ji carekî zêdetir deng dide an dixwaze û hewl dide.
repeating circle (astr.) ji cinsê oktantê daîreya temam.
repeating decimal (mat.) lefa dubare dibe.
repeating method bi heman hacetî ûsûla pîvana çend qurziyên cismekî.
repeating rifle tifinga agirker ya mûkerer.
repeating watch seeta berîkê ya ku dema mirov pê li bişkoja seetê dike lê dikeve û seetê nîşan dide.
repel der kirin, qewirandin 2. bi paş ve dan, paşde avêjtin 3. lê nehatin, li hev nekirin, li hev neşikîn, li hev neçûn 4. red kirin 5. bîzê yekî ji xwe birin, ruhê yekî ji xwe çikandin. 6. dermanê ku mêşûmoran diqewirîne 7. celebek bestirê ku av lê naçe.
repellent qewirîner, derker, dûrker
repent poşmanbûn, jovanbûn, tobe kirin, lê qelibîn.
repentance poşmanî, tobe.
repentant poşman, tobekar. (bot.), (zool.) ya ku bi erdê ve dirêjkirî ye 2. (zool.) xişok, xişende.
repeople ji nû ve bicih kirin 2. ji nû ve afirandina giyanewerên ku ji nav çûne an tov û toximên wan qeliyane.
repercussion paşdedan, paşve avêjtin, paşde hatin, hilpetikîn 2. şewqdan, eks. repercussive ji hilpetikîn û şewqdanê pêk hatî.
repertoire repertuvar.
repertory lîsteya piyesên berdest 2. depo, embar.
repertory theater koma şanogeriyê ya ku her piyeseka di repertuvara xwe de çend hefteyan ser hev dilîze.
repetend (mat.) beşa ku xwe dubare dike ya parjimara zincîrkî.
repetition dubare
dubare, dubare kirin an gotin 2. ji ber xwendin an hatin xwendin.
repetitious dubareker, bi taybetî jî ya ku dubareyên nelazim dike.
repetitive bidubarekirî.
rephrase bi şêweyeke din derbirrîn.
repiace tiştek dîsa danîn cihê wê yê berê 2. tişteke din di şûna tiştekî de danîn an peyda kirin 3. lêvegerandin, tehsîsat. 4. tişta ku ketî an hatî danan şûna tiştekî din 5. kesê ku ketiye şûna kesekî din de.
repine ji rewşa xwe nerazî bûn, li ber tiştekî ketin, xem xwarin.
replacement xistin şûna yekî an tiştekî
replenish dîsa dagirtin 2. bitemamî dagirtin 3. ji nû ve afirandina candarên ku cinsê wan kêm bûne. 4. tişta ku dadigire.
replenishment cardin tijîbûn an hatin dagirtin
replete tijî
tijî, mişt.
repletion miştî, tijîtî 2. (bij.) tixisîbûna xwînê.
repleviable ya ku dibe ku bê lêvegerandin, ya ku dibe ku bê xilaskirin.
replevin (dad.) doza ku ji bo lêvegerandin malên ku hatine desteserkirin tê vekirin 2. bi vê riyê fermana lêvegerandinê 3. kefalet, derhûdî, desberî.
replevy xilaskirina malên ku hatine çopandin.
replica nûsxeya duyem, kopiya, nemaze nûsxeya ku ji aliyê xweyê berhemê ve hatiye danan.
replicate car kirin, duçendî kirin 2. kopî kirin, ji ber girtin 3. bersivdan, bersivandin 4. piraştin, çêbûn, jê zêde bûn 5. bi dabeşîna şaneyan li xwe zêde kirin an çêbûn.
=replicated, replicate, replicated: yê ku berevajî hatiye qat kirin 2. qatbûyî.
replication bersiva ku xweyê dozê li hemberî bersiva kesê ku xwe diparêze dide 2. olan, dengvedan, pijak, gulbang, eko.
replied bersiv da
reply bersiv
bersivdan, bersivandin 2. lê vegerandin, pêşwazî kirin, muqabele kirin 3. bersiv, cewab, berdêlk, bergind, muqabele.
report rapor
vegotin
gotin, derbirrîn, îfade kirin, behs kirin, qal kirin 2. raor dan an nivîsandin 3. bi fermî agahî dan an nivîsandin 4. nûçe ragihandin 5. xeber dan, lome ji yekî kirin, gilî jê kirin 6. derbarê xwe de agahî dan 7. gotegot, rîwayet, minho 8. rapor, teqrîr, melûmat, agahî 9. dengê topan, dengê teqînê.
rapor
report card (DYA) qernê notan yê xwendekaran.
reportable yê ku mirov dikare derheqa de rapor an agahiyan bide.
reportedly li gorî gotegotan.
reporter nûçegahinê rojnameyê, ragihînerê rojnameyê 2. sîxur, saloxder, muxbîr, altax.
reportorial wekê sîxuriyê, di şûna muxbîriyê de 2. wekê hevpeyvînê, di berdêla hevpeyvînê de.
repose hêsabûn
razandin 2. razîn, raketin, vêsa xwe dan, bêhna xwe vekirin 3. pişta xwe dan, baweriya xwe pê anîn, xwe avêtin ser bextê 4. rihetbûn, aşbûn, arambûn, bêhna xwe vekirin, vêsa xwe hildan 5. aramî, aşitî, ewlehî, pêbawerî 6. aheng.
reposeful aramker, aştker.
reposit teslîm kirin, dayîn, nijinandin, danhev, berhevkirin.
repository kan, xizne, gencîne 2. hemraz.
repp rep(p) qumaşê hirî an yê mûyîn an yê tevlihev ya ku xet û xêzikên wê zerifandî ne. bestira ku bi goşeyî yanî ji goşeyekî ta goşeyeke din hatiye birrîn û raçandin.
reprehend azardan, erza yekî şikandin, enirandin, lê girtin, dev avêjtin, rexne lê girtin, sûncdar kirin, tawanbar kirin, lomandin.
reprehensible yê ku tehn û lêdanê heq dike.
reprehensibly wekê ku tehn û lêdanê bixwaze.
reprehension azar, erzşikandin, tehn, lome, gilî û gazind.
Azirandin. Azar dan. Gilî, gazinc.
reprehensive wekê azarê, di şûna tehn û minetê de.
represent nimandin
nîşandan, wênandin, teswîr kirin, şayesandin, şanîdan 2. vegotin, derbirrîn, behs kirin 3. xwe li tiştekî danîn, dirûvê tiştekî bi xwe xistin 4. nimandin, temsîl kirin, sembolîze kirin, nîşane kirin 5. rolê tiştekî an kesekî kirin 6. saloxdan, terîf kirin 7. cihê kesekî an tiştekî girtin, ketin şûna kesekî an tiştekî de 8. bûn nimûne ji bo kes an tiştekî.
representable ya ku li ber temsîlê dikeve.
representation nimîn an nimandin 2. tişta ku sembolîze dike, wêne, suret 3. şano, lîstika şanoyê, temsîl, piyes 4. rol, weyn, niyar 5. mafê temsîlkirina kesinên din 6. îfade, teqrîr, vegotin 7. pêşniyar, tewqe, şîret 8. sîstem hilbijartina parlementeriyê 9. desteya wekîlan.
representative cîgir
tişta ku kom an çînekî dinimîne, nimûne 2. wekê wekaletê, di şûna wekaletê de 3. ji aliyê teqlîd û lêçûnê ve 4. wekîl, kesê ku serok temsîl dike 5. nûner, nimînende 6. mebûs, parlementer, newenger.
representative arts hunerên temsîlî yên wekê wênesazî û peykerteraşîtiyê.
repress di bin çews û pêkutiyê de girtin, çewisandin 2. jê dûr kirin, men kirin, qedexe kirin, rê li ber girtin 3. girtin, derdest kirin.
repressible ya ku dihê girtin, ya ku dihê çewisandin.
repression di bin pest û pêkutiyan de girtin, girtin, derdest kirin, pest, pêkutî, zordestî 2. berev derbîrê ve dehfdana bîranîn û miradên serkutkirî û derbxwarî yên kesernak.
repressive dewisînkar, astengker 2. gebsoyî, çîtog.
repressively bi asteng danînê, bi rê li ber girinê.
reprieve (tişteka ku nayê xwestin) taloqdan, paşde dan 2. bipaşxistin, tecîl kirin 3. taloqkirina cezayên wekê dardakirinê 4. xilaskirina serpeyî 5. tecîla cezayekî, heta demekî cezayê tiştekî an kesekî.
reprimand azar, tehn, erzşikandin 2. azardan, erzşikandin.
reprint cardin çap kirin 2. çapa nû.
reprisal bergirîdan, hemberîdan, bi heman tewr û helwestê di ber de rabûn.
reprise (Îng.) ji dahata kirêya tiştekî erzankirin û sencandinên qanûnî 2. (mûz.) dubarekirin, tekrar kirin.
reproach lomandin, lê girtin, rexne lê girtin, neweyî û bêbextî kirin di stûyê kesekî de 2. şermandin, lewitandin, navinên xirab anîn ser navê kesekî an mal û civakekî, rûmet binpêkirin 3. eyb, fihêtî, hetikberî, hetk, rizaletî 4. şermandin, dan rûyê kesekî, lomandin, lome lê girtin, şermezar kirin 5. azar, tehn, erzşikandin, lome, gilî û gazind 6. kesê rûreş, rûqayîm, rûhişk.
gazin kirin 2. lome kirin.
reproachable kesê ku lomeyan heq dike, kesê ku hetk û rizaletiyê heq dike.
reproachful tijî lome 2. wekê lome lêgirtinê, di berdêla gilî û gazindan lê bike.
reproachfully bi sîstematîk, birêkûpêkî.
reproachfulness rêkûpêkîtî, sîstematîkî.
reprobate gunehkar, sûncdar, melûn, nepak, rûreş 2. kesê ku daye ser rêyên xirab, kesê ku xûynepak, exlaqnexweş 3. cezayek ebedî le birrîn (ji bo gunehkaran) 4. munasîb nedîtin, guncan nedîtin, lê reza nedîtin 5. lanet kirin, pûşîl lê kirin, nifir lê kirin. 6. guncan nedîtin, munasîb nedîtin 7. melûnî.
reprobation nalet lê kirin, nifir lê kirin
reprocess dîsa kar pê kirin, cardin şixulandin.
reprocessed wool hiriya ku nehatiye bikaranîn lê piştî ku hatî rêsîn hatiye veçirandin û cardin hatiye rêsandin.
reproduce kopya kirin, ji sûretekî sûretinên nû zêde kirin 2. cardin çêkirin, cardin pêk anîn 3. ji nû ve çêkirin, ji nû ve peyda kirin 4. cardin deranîn û nîşandan 5. (biyol.) zayîn, çêbûn, zêdebûn, çarbûn, hatin dinyayê, Xwudêdan, jidayîkbûn 6. piraştin, afirandin, ji ber suretekî sûretinên nû afirandin 7. dubare kirin, ji nû ve temsîl kirin 8. hatin bîra yekî, anîn bîra xwe, bi bîr anîn.
reproduction zayîn, çêbûn, zêdebûn 2. cardin çêkirin an çêbûn 3. zayîn an hilberîna heywan û riwekan. 4. ji aliyê zayînê ve, ji hêla çêbûnê ve.
reproductive yê ku ji nû ve peyda bûyî an çêbûyî
reproductive organs endamên zayendê, organên tenasûlê.
reproof azar, tehn, lome, gilî û gazind.
reprove azirandin, erz şikandin, tehndan, lomandin, lê girtin, gilî û gazind lê kiirn.
reptile xişok, heywanên ku bi erdê re kaş dibin (wekê mar û marmarîşkan) 2. kesê nemerd, kesê rezîl 3. yê ku kaş dibe, yê ku bi erdê re kaş dibe 4. yên ku dişibin xişokan an bi ser xişokan ve diçin 5. rezîl, nemerd, sefîl.
reptilian xişok, xişende.
republic komar
komar 2. hukimeta komarê. 3. komarxwaz, komarparêz 4. (DYAZ) endamê Partiya Komarxwaziyê.
republic of south africa komara başûr a afrîkayê
republican derbarê komarê de
republicanism komarxwazî, komarparêzî.
republish cardin çap kirin 2. cardin kirin di meriyetê de (qanûn an wesiyetnameya betal bûyî)
repudiate red kirin, pesend nekirin, nas nekirin 2. nesencandin, nedan, pere nedan.
repudiation red kirin, nas nekirin.
repugnance :repugnancy: nefret
repugnant dilxelîner, kirêt, pîs, sik, kerax, kerih, pelos 2. muxalîf, dijber, mixrik, rikeber.
repulse yên ku êrîş anîn ser kesekî an derekî qewirandin, paşde dan, kirin der, berî yekî dan 2. têk şikandina êrîşekî, têk şikandin, qewirîn, têkçûn, şikestin. 3. dehfdan, paşdedan, dehfandin 4. kirin der, qewitandin, berî yekî dan 5. (fîz.) dehfîn, dehfdan.
repulsion red, qebûl nekirin, pesend nekirin
repulsive kerax, kerih, pelos, zişt, pîs 2. rij, nezan û bêpîr, xwînsar, xwîntehl 3. dûrveker.
repulsively bi awayeke keraxî.
repulsiveness keraxîtî, pelosî.
reputable hêjayî rêz û hurmetê, hêjayî qedrgirtinê, hêjayî giramîpêdanê.
reputation mav, şohret, şeref.
repute qebûl kirin, hesibandin, lê kirin 2. nav, şan, şohret, îtîbar, prestîj.
reputed navdar, binav û deng, xweyî şohret, meşhûr.
reputedly li gorî gotegotan, li gorî rîwayetên xelkê.
request daxwaz
pirs
tika
rîca, tîka, pêşniyaz, daxwaz, îstîrham 2. rewac, meqbûl, teleb 3. tişta ku tê xwestin 4. xwestin, tîka kirin, li ber gerîn, lave kirin.
rica kirin, Daxwaz, daxwazî, rewac, xwestin
requiem li gorî Katolîkan ji bo giyanê miriyan dua, lave, li ber Xwudê gerîn 2. (mûz.) îlahîya ku ji bo vê duayê hatiye danîn 3. rêûrisma ku ji bo bîranîna miriyekî tê kirin.
requiescat in pace (Lat.) Rehma Xwudê lê be. Xwudê ef û mexfîret bike. Xwudê vê dinyayê neyîne bîra. Xwudê ruhê wê bi rehm û dilovaniya xwe şa bike. (kurt.) R.l.P.)
xwedê rehma xwe lê bike. (kurte) R.l.P.
require dilkirin
xwestin
hewce bûn, muhtac bûn, pêdivî pê dîtin, pêwistî pê çêbûn, lazim bûn 2. xwestin, daxwaz kirin.
required pêwist
requirement hewce, îcab, pêdivî.
requisite pêdivî
(tişta) lazim, hewce, pêdivî, pêwist.
requisition daxwaz, xwestek, teleb, fermana fermî 2. xwestin, daxwaz kirin, bi fermî xwestin 3. xistin di bin barekî de, kar û wezîfeyek li yekî kirin an kar û wezîfeyek dan ser milê yekî.
requital berdêlk, bergîdan, berdêla tiştekî dan, muqabele.
requite di berdêla tiştekî de tiştek dan an kirin 2. xelat an ceza dan yekî 3. telafî kirin, heyfa xwe jê hilanîn.
reredos (Îng.) li dêrê peredeya li pişt maseyê gorîgehê.
rerun cardin şixulandin, cardin nîşandan 2. careke dî an cara dudoyê bezîn 3. fîlm an piyesa ku cara duyem tê nîşandan.
res (tek.), (pirh.), (Lat.) tişt, çîk, mesele, behs, mijar. res judicata (Lat.), (dad.) meseleya ku ji aliyê dadgehê ve hatiye vebirrîn.
rescind hilanîn, betal kirin, netêw kirin, ji hukm xistin.
rakirin, feremûş kirin.
rescission rakirin, hilanîn, feremûş kirin, feşkilandin.
rescript ferman, emr, danezan.
Peyman, danezan, teblîx,
rescue rihakirin
rizgarkirin
xilas kirin, bi gazî an hawara kesekî ve bezîn û rizgar kirin 2. xilasî, felat, rizgarî 3. xialskirin, felat, bi hawarê ve çûn.
research lêkolîn
lêgerîna bi baldarî, bi hûr û kûr dahûrîn an vekolîn, bi hûrgilî li tiştekî gerihan. 2. berhema ku di encama hûrnêrînê de bidest ketiye 3. bi baldarî vekolan, hûr û kûr lê nêrîn.
lêkolîn
resect (bij.) qelaştin û parçeyek jê deranîn.
resection (bij.) qelaştin û parçeyê organekî jê deranîn.
reseda leylanka Afrîqî, (bot.) Reseda odorata.
resemblance şibîn, lêçûyîn, dirûvîn.
resemble dirûvpêketin
şibîn, lêçûn, lê şikîn, dirûv pê ketin.
resent ji ber tiştekî aciz bûn, qehirîn, li ber xwe ketin.
resentful kesê ku ji ber tiştekî acizbûyî, berxweketî.
(Rengdêr) ku ji tiştekî xeyidiye resentfully: bi xeydokî, bi ofî
resentfully bi qehr û şoravk.
resentment qehirîn, acizbûn, hêrsbûn, li ber ketin, enirîn.
xeyidîn
reserpine (derm.) rezerpîn.
reservation cih veqetandin, cihê veqetandî 2. li xwe neanîn der, eyan nekirin, bi temamî ya dilê xwe negotin 3. parastin, star kirin, hêvişandin 4. şik, guman, xişûş 5. şer, merc, qeyda îhtîrazê 6. (DYA) zeviyê ku nexasim ji bo çermsoran hatiye terxan kirin an veqetandin.
reserve ji bo siberojê hilanîn, ji bo pêdiviyên xwe hilanîn 2. mafê xwe parastin. tişta ku ji bo îhtÎyatê hatiye hilanîn 2. bi xwe re nedîtin an newêrîn ya dilê xwe gotin 3. bêeleqetî, laqeydî, guhnedêrî 4. girtîbûna zimanê kesekî, asêbûna devê kesekî 5. (leşk.), (pirh.) leşkerê cîgir 6. (pirh.) hêza cîgir 7. pereyê berdest, pereyê j bo dem û delîveyên teng, pereyê îhtîyatê 8. zeviyên ku ji bo rêl û daristanê hatiye veqetandin reserve air (biyol.) jêmayiya hewayê ya ku her û her di kezeba mirovan de tê dîtin. 9. bê şert û merc, bê şert û şirûd.
reserve fund pereyê îhtîyatê.
reserve judgment dirêjkirina dayîna hukmê, dirêjkirina ceza lê birînê.
reserve of ficer serbazê yêdek, zabitê îhtiyatê.
reserved ya ku ji bo demeke din an ji bo keseke muayen hatiye hilanîn 2. şermok, şermende, fihêtok 3. kesê ku zimanê wî girtî ye, kesê ku zûbizû ya dilê xwe ji tu kesî re nabêje an sirrên xwe li xwe nayîne der 4. hêmin, sergevez, waqur, giranxû.
reservoir xezna avê, hewdikê avê, sarinc, bendik 2. xizne, gencîne 3. hewze, tejane, korta 4. tiştên ji bo rojên teng yên ku di depoyan de tên hilanîn 5. di xizne an embarê de veşartin.
reset jê birin (jê bibe)
reside mayîn, sekinîn, lê rûniştin, lê niştin, lê mayîn.
residence lêman, lêrûniştin, îqamet 2. xanî, mal, cih û war, rûniştgeh, sekingeh, jîngeh 3. cih, der 4. maweya lêmanê.
residence permit tezkereya lêmanê.
residency li welateke mûstemleke an di bin bandora dewletekî de danîşgeha nûnerê dewleta mêtinger an bandorker 2. dewreya pisporiya doktorayê.
resident şênî, rûniştvan, danîşvan, xwecih, niştecih, dêman 2. niştecih 3. yê ku li ser eslê xwe 4. ya ku ne demdemkî, timî an daîmî (çivîk) 5. kesê ku li derekî dimîne an dijî, niştecih, xwecih 6. li welateke mûstemleke an di bin ban û bandora dewletekî de nûnerê dewleta mêtinger an hamî.
residential ya ku bi kêrî lêmanê tê, ya ku mirov lê rûdine, ya ku ji bo lêman û tê de jiyînê ye.
residential quarter li bajarekî semta ku şênî û rûniştvanên wê gelek in.
residentiary şênî, rûniştvan (kes), şênî.
residual ya ku zêde û jibermayî, jêmayî, zêdeyî 2. zêdeyî, jêmayî 3. (mat.) ferqa di navbera du hesaban de 4. ferqa di navbera encamên hesab û çavdêriya tiştekî 5. (DYA) pereyên ku ji bo fîlm an sêlika ku ji nû ve hatiye bikar anîn tê dayîn.
residuary tişta ku zêde û jêmayî, jibermayî.
milkê ku piştî mal an mîratek tê levekirin li meydanê û bêxweyî dimîne.
residuary clause (dad.) di wesiyetnameyekî de hukm û daraza ku piştî levekirina mîratekî derheqê tehsîsa tiştên mayî de ye.
residuary legatee mîratgirê ku piştî levekirina malekî tiştên ku ji ber levekirinê mane jê re dimînin.
residue jêmayî, bermayî, mayî, zêdeyî 2. (dad.) terekeya ku piştî hemû deynên miriyekî tên dayîn û qewitiyên wî tên bicihanîn dimîne.
residuum (pirh.) -ua) zêdeyî, mayî 2. madeya ku ji ber kirariyên kîmyewî dimîne, durd, pegr, telp, xirêf, mirdik 3. pere an malên ku piştî deyn û mesrefê miriyekî tên dayîn li şûn dimîne.
resign re(sig.)n vekişîn, dest ji kar berdan, îstîfa kirin, xwe jê dan paş 2. terikandin, jê gerîn, dev jê berdan, xwe vekişandin 3. berdan, hêlan, hêliştin, teslîm kirin 4. îstîfa kirin, berdan, dest jê kişandin.
resignation re(sig.)nation vekişîn, îstîfa, berdan 2. nameya îstîfayê 3. teslîm, tevdî, dan dayîn, hiştin, hêlan 4. sernermî, teslîmiyet, radestî, xwesparî, tewekûl.
resigned re(sig.)ned yê ku serî tewandî, çok danî, sernerm, teslîm bûyî. resignedly bi sernermî, bi stûxwarî, bi teslîmiyet.
resignedness teslîmiyet, sernermî, hîzî, stûxwarî, xwelîserî.
resilience =resiliency, resilience, resiliency: hilpetikîn, şûnve pengizîn 2. vamtoyîtî, vezelokîtî 3. şiyana zûka başbûnê.
resilient ya ku şûnve pengizî, hilpetikî 2. yê ku dirêj dibe û kurt dibe, elastîkî, qayîşok, vamtoyî, vezelokî 3. zû bi baş dibe an bi ser xwe ve tê (metabolîzma, bastûr)
resin cewî, mestekî, miştek, benîştê qajê, reçîne.
resiniferous ya ku jê qajik çêdibe.
resinol alkola miştekî ya bêreng 2. rohnek zer ku ji bo danîna xwera çermê laşê mirovan tê bikar anîn.
resinous wekê qajik, di şûna qajikan de.
resiny wekê qajikan, bibenîşt.
resist di ber de rabûn, li dijî rabûn 2. deyax kirin, xwe ragirtin, berhingarî kirin, tirûş kirin 3. madeya ku ji bo ku rûberekî ji zenggirtinê an rizînê biparêze tê bikar anîn 4. madeyeka wekê cewiyê ya ku di boyaxkirina qumaşî de ji bo ku li dijî tesîrên kîmyewî ber xwe dide tê bikar anîn.
resistance berxwedan
resistance box (ceyr.) qutiya rezîstansê.
resistance coil (ceyr.) bobîna rezîstansê.
resistant (tişt an kesê) berhelistker, berxwedêr, tirûşkar.
resistibility qeweta muqawemetê, hêza xwe ragirtinê.
resistible ya ku mirov dikare li ber bide, tirûş bike, xwe ragire.
resistive ya ku tirûş dike, wekê berhingariyê, berhilistîdar.
resistivity hêza berhingariyê, (fîz.) xwetirûş.
resistless ya ku mirov nikare li ber bide an xwe lê ragire.
resistsnce tirûş, berhingarî, berhilistin, berxwedan 2. li hemberî yekî rabûn, li dijî yekî rabûn 3. hêza ku li ber yekî an tiştekî dide 4. (ceyr.) tirûş, rezîstans.
resole lep lêdan, pencik lê xistin.
resoluble dihele, ya ku mirov dikare bihelîne 2. ya ku mirov dikare jêk derîne.
resolute wiredar, biezm, biqeys û qerar, kesê xudan sebat û metanet, xurt, jêhatî 2. dilêr, mêrxas, egît.
resolutely bi ezm, bi qeys û qerar, bi sebat û metanet.
resoluteness ezm, wiredarî, biryardarî, metanet 3. wêrekî, dilêrî, bicegerî, biziravî 4. wêrekî, cesaret.
resolution jêk derîn, safî kirin 2. jêkvebûn 3. (mûz.) safîkirin 4. safîbûn, jêkvebûn 5. sebat, metanet, ezm, biryar 6. pêşniyar, teklîf, tewqe, pêşniyazname 7. wêrekî, mêranî, camêrî.
resolvable ya ku ray lê dibe, ya ku çar jê dibe.
resolve biryar dan, sêwirandin, teswîr kirin 2. bûn sebeb ku biryarekî bide 3. parçe parçe kirin û lêhûrbûn 4. jêk vekirin, safî kirin 5. safî kirin, hel kirin, çar jê kirin 6. bi dengdanê biryar lê girtin 7. bi aliyê baş ve guherandin 8. (mûz.) safîkirin, jevderanîn 9. (bij.) helandin 10. biryar, mebest, niyet, tesewir. resolve on biryarek dan, bûn xweyî qerar û qinyadek.
resolve one' doubts şik û gumanên kesekî berteref kirin.
resolved biezm, wuredar, bibiryar 2. yê ku biryar daye an biryar hatiye dayîn.
resolvent ya ku dikare tiştekî li hêmanên wê dabeşîne 2. madeya helîner 3. (bij.) dermanê berdest yê ku bi kêrî danîna werimînan tê.
resonance olandan, dengvedan 2. taybetiya dirêjandin û şidandina dengî, tingînî. resonance box qutiya ku wekê gewdeya kemanê dengan dişidîne an xurt dike. 3. ya ku dike çingeçing an çingînî, kirin tingînî.
resonant ya ku dengan li derinan vedidîne
resonate kirin tingînî, kirin çingeçing, dengvedan.
resonator alav an cismê ku deng jê vedide 2. amûra ku herka karebeyê jê vedide.
resorb dîsa mijîn.
resorcin =resorcinol, resorcin, resorcinol: (kîm.) têkeleka belurî ya ku ji benîştê daran çêdibe û di çêkirina boyax û dermanan de tê bikar anîn.
resorption mêtin, mijîn, mijan, hatin mêtin, doşîn.
resort çûn, (bi piranî) çûyîn 2. (pê toê ) serî lêdan, dema ku wekê din tu rê namînin tê bikar anîn, wajgerin. cihê ku bipiranî xelk diçiye, cihê ku xelk lê dicive, cihê ger û geştê, cihê kêf û seyranê 2. cîgur, seyrangeh, mesîre 3. çare, cihê serîlêdanê, cihê xwe spartinê, cihê alîkarî xwestinê 4. kesê ku alîkarî jê tê xwestin 5. exlebê caran çûn. 6. çareya dawîn.
resound alan dan
zingînî jê hatin, kirin çingînî, deng vedan, olandan 2. belavbûn, berbelavbûn.
resource kanî, çavkanî, serkanî, jêderk 2. çare 3. paldank, palpişt, destek, sipartek 4. (pirh.) derfet, delîve, mecal, mefer, navgînên aborî 5. jêhatiniya çareserkirinê.
çavkanî
resourceful jêhatî, cergebez.
resp (kurt.) respective, respectively, respondent.
respect giramî
rêz
alî, eleqe, ber, hêl, têkilî 2. rêz, hurmet, giramî, îtîbar 3. bi ya yekî an tiştekî kirin 4. (pirh.) hurmet, silav û rêz, silav û hurmet.
pêwendî, hêl, dabaş 2. giramî.
rêz, rêz girtin
rêz girtin
respectability hêjayî rêz û hurmetê bûn, rêzdarî, îtîbar, giramî, rûmet.
respectable hêjayî giramîpêdanê 2. binamûs, rûmetdar 3. têra xwe, gelek, xêlek, êpê 4. yê ku rewişt û reftarên wî baş 5. yê ku ji derve baş dixweye.
respecter of persons kesê ku li gorî paye û rutbeyan qedrê xelkê digire.
respectful rêzdar, hurmetkar, giramîgir, rêzgir.
respectfulness rêzgirî, giramîgirî.
respective ya ku her yek ya xwe ye, cuda cuda, cihê cihê.
respectively li gorî rêza ku navên wan tê hildan, ya ku yek ya ya din û ya din jî ya ya dîtir e.
respirability derfeta helmijînê, karîn û şiyana bêhna vedanê .
respirable ya ku tê helmijîn, mirov dikare lê bêhna xwe vede.
respiration helmijîn, bêhna xwe dan û vedan, bêhn standin 2. bêhn, hêlm, henase, nefes.
respirator haleta ku ji bo hêlm û henaseya ku tê standin germ bike û paqij bike bi difn an devî ve tê bicih kirin, respîrator.
respiratory derheqê hilmijê de, ya ku di dan û vedana bêhnê de tê bikar anîn, ya ku ji ber bêhnstandinê çêdibe. respiratory system sîstema tenefûsê.
respire bêhn dan û vedan, hilmijîn, henase standin 2. bêhna xwe vekirin û ji nû ve hêz û cesaret bi xwe re dîtin.
respirometer haleta henaseyê dipîve 2. haleta ku bi riya oksîcena şidandî hewasa paqij dide noqavî, respîrometre .
respite mohlet, taloq, heta demekî paşdedan 2. (dad.) heta demekî paşdedana înfaza hukmê dardakirinê 3. dema bêhnvedanê, betlane, paydos 4. dem û mohleta ku stînkar xwe li deyndarî digire 5. mohlet dan, taloq kirin, paşde xistin, paşdedan .
resplendence =resplendency: wurşe, şaşae, rewnaqî, rewşenî, ronakî .
resplendent rewşdedar, mirêsdar, bişaşae, biriqok, birbisok
respond piştî ku Kitêba Muqedes tê xwendin gotinên ku di berdêla bersivan de tên kirin 2. (mîm.) nîv dîrek an nîv stûnê ku ji bo barê kemerekî hilgire di nav dîwarî de tê danîn. bersivdan 2. bergîdan, hemberîdan.
respondence =respondency: bersivdan, bergîdan.
respondent bersivdêr, bergidêr 3. kese ku bersivan dide 4. (dad.) kesê ku diparêze (nexasim jî di dozên hevberdane de)
response bersiv
bersîv
bertek
bersiv 2. bersivdan, bersivandin 3. bertek 4. îlahiya ku di ber tiştên ku keşe dixwîne re xelk an xwîner binihurîn dibêjin an lê vedigerînin.
responsibility bar
berpirsiyarî
berpirsî, berpirsiyarî, mesuliyet.
berpirsiyarî
responsible berpirs
berpirsiyar
berpirs 2. aqlê selîm 3. hêjayî bawerîpêanînê 4. yê ku dikare deynên xwe bide 5. xweyî berpirsiyarî. They are responsible to me for the results Ji bo van encaman ew ji min berpirsiyar in.
responsibly hêjayî bawerîpêanînê bûn, layiqî îtîmadê bûn.
responsive yê ku ji bo bersivê amade ye, heweskar 2. lihev, rikibandî, guncandî, ahengdar 3. wekê bersivê, di şûna berdêlekî de.
responsively bi heweskarî, bi dilxwazî.
responsiveness heweskarîtî, dilxazîtî.
rest hêsabûn
man
mayîn
vewestan
(pê the’ê) beşa mayî, para jêmayî, pişka ji ber tiştekî an kesekî mayî. bêhna xwe berdan, vêsa xwe dan, bêhna xwe vekirin, vehesan, aş bûn, aram bûn, îstirehet kirin 2. xwe dirêj kirin, rûniştin, paldan 3. razan, raketin, nivistin 4. mirin 5. spartin, spartîbûn 6. (dad.) di dozekî de ji her du aliyan aliyek dema ku dide zanîn ku hemû delîlên derheqê dozê de eşkere kiriye 7. bawerî pê anîn, pêewlebûn 8. mayîn, man 9. vehesandin, vêsandin,aram kirin 10. paldan, spartin 11. danîn, xistin. 12. tirb, gor, mezel. paldan, bêhna xwe vekirin, westa xwe danîn, vêsîn 2. rûniştin, danişîn 3. sekn, bêtevgerî 4. xew 5. aramî, aşî, bêdengiya ruhî 6. rawest, westgeh, sekingeh 7. mirin 8. (mûz.) navber, nîşana seknê, es 9. piştek, paldank, palpişt, mesnet .10. rihet, xweşhal 11. çêbûyî.
rest cure :rest treatment: (bij.) bi usûla vêsînê dermankirin.
rest day roja vêsînê (bi taybetî jî rojên şemiyê)
rest on one' oars Ji bo demekê bêhn vedan. Ji dawiya karê qayîlbûn û xwe vekişandin.
rest room destav, daşir, tuwalet
restart ji nû ve dest pê kirin (ji nû ve dest pê bike)
restaurant xwaringeh
loqente, xwarinxwane.
restaurateur loqentevan, xwaringer, xwarinpêj.
restful aramker, aşker, vehesîner 2. rihet, aramî, hêminî.
restfully bi rehetî, bi dilek xweş.
restfulness rihetî, sekn, tebatî, etlayî.
restharrow qirang, (bot.) Ononis hircina.
resthouse cihê qonax vegirtinê, xaniyê vehesînê, xaniyê bêhnberdanê.
restingplace cihê qonax vegirtinê
restitutioinintegrum (Lat.), (dad.) anîn û danîna bi ser rewşa berê ve, anîn ser hal û weziyetê berê.
restitution li xweyî vegerandina tiştekî 2. zerara yekî dan 3. temîr kirin, veherandin.
li xweyî vegerandina tiştekî 2. zerara yekî dan 3. temîr kirin, veherandin.
restive rikoyî, eksoyî, irnok 2. nesekinî, netebitî, bêsebr, bêhedar.
ingirok 2. bêtebat.
restively bi bêsebrî.
restiveness bêsebrî.
restless yê ku qet nasekine, vêsa xwe nade, etlehî bi ruha nakeve: bêxew, yê ku nikare raze: : weswesoyî, dilreş, dilxişûş, waswasok: yê ku guherînan dixwaze, nikare di cihê xwe sekinî bimîne.
restlessly bêsekn û bêrehetî.
restlessness bêaramî, bêhizurî, dilnerihetî, bêlivî, bêlebatî.
restorable ya ku cardin dikare pêk were, çêbe
restoration veherandin, sererast kirin 2. restore kirin 3. nû kirin, anîn ser weziyeta berê, li cih û meqamê berê vegerandin: başbûn 4. li xweyî vegerandina tiştekî: modêla ku şêweyê eslî yê tiştekî dinîşîne.
restorative yê ku vediherîne an dirastîne, yê ku tiştekî tîne ser hal û weziyeteke baş 2. dermanê hişveker, dermanê ku mirovan tîne ser hişê xwe.
restore lê vegerandin, îade kirin 2. lê vegerandin 3. anîn ser weziyeta berê, veherandin, temîr kirin, nû kirin, restore kirin: baş kirin, sax kirin, rihet kirin, tenduristiya kesekî lê vegerandin, baş kirin, sax kirin, xweş kirin, rihet kirin 4. cih û meqamê berê yê kesekî an tiştekî lê vegerandin 5. cihê xirabûyî veherandin (wêne, rism, suret) 6. ji kîsî xwe zerara yekî dan. 7. ya ku dikare bê temîrkirin, veherandin 8. ya ku mirov dikare lê vegerîne.
restrain girtin, asê kirin, teng kirin, asteng kirin, rê lê girtin, mehdûd kirin, zêfandin, kêm kirin.
restrainable ya ku dikeve ber zeftkirinê, ya ku tê zeftkirin.
restraint men’ kirin, qedexe kirin: tehdîd, sînordarî, bisînorî 2. girtîbûnî: xwe ragirtin 3. şerm kirin, fihêt kirin, newêrîn, bi xwe re nedîtin.
restraint of trade agihandina bazirganiyê an nirx lê birrîn.
restrict girêdan, sînordar kirin, asteng kirin, rê lê girtin, zêfandin 2. destê yekî girêdan: gef lê xwarin.
restriction rêzikên sînordarker, şerd, qeyd, tehdîd, zefîner.
restrictive astengker, sînordarker, tengker, zêfîner, kêmker.
result encam
kuta
(tim û tim) (pê in’ê) çêbûn, pêk hatin, qewimîn, cirrîn: biencam bûn, dawî lê hatin: dawînk, encam, netîce, akam, aqûbet, dawiya dawîn.
resultant encam
ya ku dawî lê hatî, ya ku qewimî, çêbûyî, pêk hatî 2. encam 3. (fîz.) çeq an muheseleya ji du hêzên cuda pêkhatî.
results encam
resume puxte, xulasa. hatin ser halê xwe yê berê, rewşa xwe ya berê standin 2. ji nû ve destpê kirin an dewam kirin 3. jê standin: ji nû ve dan ber, ji nû ve dest bi karandinê kirin.
resumption ji nû ve destpê kirin an domandin: je standin.
resurge cardin derketin, cardin xwe nîşandan: ji nû ve vejîn.
resurgence ji nû ve vejîn.
resurgent yê ku j nû ve vejiyayî anku saxbûyî.
resurrect ji nû ve vejandin, sax kirin 2. ji nû ve ruh pê de berdan, vejandin, sax kirin: ji gorê deranîn 3. tişta ku jibîrçûyî an wendabûyî ji nû ve deranîn meydanê.
resurrection qiyamet, ji nû ve vejîn an vejandin 2. ruhek nû pê da hatin, jiyanek nû pê de hatin, saxbûn, vejîn.
resuscitate saxkirina miriyan an kesên wekê miriyan bi ser hişê wan de anîn 2. tişta noqbûyî û jibîrçûyî ji nû ve deranîn holê.
resuscitation vejandin, ruh pê de berdan, ruh pê de hatin.
resuscitative vejîner, saxker, candêr, afirîner.
ret (-ted, -ting) şil kirin û nerm kirin (keten an hirî)
retail .firotina perakende 2. perakende, pergende, axme 3. bi perakendeyî firotin 4. bi hûrgiliyan vegotin: cardin behs kirin.
retain Parastin, berdewam kirin, ji bîr nekirin, li cih hiştin
girtin, vegirtin, hilanîn, zeft kirin, di dest xwe de girtin 2. bi pereyan girtin, bi heqdest girtin (parêzer, pispor) 3. di hişê xwe de girtin û ji bîr nekirin.
retainable ya ku mirov dikare di dest xwe de bigire.
retainer xizmetkar, berdestî, berdestik 2. kesê nahêle, rê nade, dibe asteng: (dad.) peymana ku dema parêzer tê girtin tê kirin 3. mişeya wekaletê 4. (cotk.) kesê ku di bin nîr û fermanên xweyiyên tîmar û zeametan de xizmetkarî û berdestiyê dikin.
retaining wall dîwarê spartinê.
retaliate bergirîdan, hemberîdan, lê vegerandin: heyfa xwe jê hilanîn. retalia'tion bergirîdan, qisas, lê qisas kirin.
retaliation tol
retaliative =retaliatory: di şûna qisasê de, wekê ku dilê xwe lê rihet bike.
retard ewiqandin, verastin, vemandin, giro kirin, wexiranin, dereng xistin 2. taloq kirin, paşde dan 3. dereng man, verisîn, veman, wexirîn, ewiqîn 4. tehîr, taloq, paşdedan 5. dereng man, dereng xistin. 6. tişta vemîner, tişta wexirîner 7. maweya derengîmanê, maweya vemanê.
retardation taloq, derengî pê xistin
retardative vemîner, wexirîner, derengîker.
retch hêlincîn, vereşîn, dil avêjtin.
vereşan, hêlincîn.
rete (pirh.) retia) (anat.) şebeke, tor (sinêr, betan)
retell (retold) dîsa vegotin 2. ji nû ve jimartin.
retention hilanîn, ji bîr nekirin, di bîra xwe de hilanîn an parastin, di zêhnê xwe de girtin 2. (bij.) asêbûna mîzê.
retentive ya ku nahêle, yê ku dibe asteng 2. yê ku di bîra xwe de baş digire. retentively têr baş di bîra xwe de girtin. 3. (fîz.) karîna girtina miqnetîsiyê.
retentiveness têr baş di bîrê de mehefeze kirin.
retentivity behremendiya girtinê
reticence =reticency, reticence, reticency: davê yekî asêbûn, raz veşartin, ya dilê xwe negotin tu kesî, bêdenbûn, ji deng ketin.
reticent bêdeng, dengegeaz, kerr, yê ku li xwe nayîne der, yê ku ya dilê xwe nebêje ji tu kesî re.
reticle tora ku li ser merceka çavê dûrbînê tê bicihkirin ya ku ji xêzik an ji têlan pêk tê.
reticular wekê torê, di şiklê torê de, tevlihev, lihevgeriyayî.
reticulate dirûvê torê pê xistin, kirin wekê torê 2. wekê şebekê nîşandan û kirin 3. wekê torê, bişebeke 4. (bot.) torekî, retîkulat.
reticulation wekê torê lê hatin, bişebekebûn.
reticule çentê biçûk yê destan yê ku jin bi milên xwe ve dikin.
reticulum tor, şebeke 2. (anat.) tor, torik, retîkul 3. (zool.) firşika duyem ya ajalên kavêj, şîlav.
1- Tor. Şebeke. 2. (zool.) Şîlav (beşa duyemîn a mîdeya heywanên ku dikayên). Duyemîn ûrê hinek heywanan ku kavêj kirin.
retiform wekê torê, şibhê torê, di şiklê torê de.
retina (anat.) tora çav, retîna.
retinue desteya ku bi bi kesekî payebilind re dide û distîne, maiyet, mehyet.
retire vekişîn, xwe dan aliyekî, xwe dan quncikekî ya mezelê 2. teqewût kirin, ji wezîfe an vatiniya girtin (leşker) 3. ji tedawûlê deranîn û hemberê wê dan (bono) 4. ji gumrikê vekişandin (mal) 5. ji xizmetê girtin û malnişînî kirin 6. (beysbol) di lîstikê de lêderî ji lîstikê tutkirin.
retired kesê ku destê xwe ji tiştên dinyewî kişandiye, kesê ku ketiye silûk û înzîwayê, mûnzewî 2. teqawûd, malnişîn.
retired list lîsteya malnişînan.
retirement ji kar dest kişandin, teqawûd, malnişînî 2. cihê xelwetê, xelwetxane.
retiring şermok, fihêtok, şemende.
retorsion (binêr.) retortion.
retort li hemberî lêgirtin û lomeyan bi lêgirtin û lomeyan bersivdan 2. berivên zirt û tûj dan 3. berdêla tiştekî an kesekî dan 4. berdêl, bersiv 5. gotina xirab li xweyî vegerandin, muqabele. (kîm.) parzûn 2. di parzûnê de bi germandinê parzûnandin.
retortion berev paşve 2. badan an xwar kirin 3. (dad.) bi heman tiştî bersiva tiştekî an kesekî dan, bergirîdan, hemberîdan.
retouch rastkirin, ji nû ve teshîh kirin 2. ji nû ve çav lê gerandin, dan ber çavan 3. (wêne.) rotûş kirin 4. tişta ku hatiy rotûş kirin.
retrace li ser xet an xêzikekî xet an xêzikek din kişandin 2. dan ser rêç û şopa kesekî an tiştekî û serderî paşv an serkaniyê bûn.
retraceable ya ku mirov dikare bide pey şopên wê, ya ku mirov dikare bişopîne.
retract vekişandin, paşvedan 2. li gotina xwe poşman bûn. retractable ya ku mirov dikare paşve bide an vekişîne. 3. ji ya xwe hatin xwar, texilîn, waz hênan. 4. li gotina xwe poşman bûn. 5. wekê ku li gotina xwe poşman bûnê.
retractation li gotina xwe poşman bûn
retractile ya ku mirov dikare berev paşve an hundir ve bikişîne.
retraction vekişîn an xwe paşve dan
retractive paşvekêş
retread lastîk kirin, bi lastîkê pêçandin 2. lastîka pêçayî 3. (argo) kesê ku pîşeya xwe guherandî ye.
retreat vekişîn, xwe dan paş, paşvedan 2. ji peşiya dijmin bazdan, jê revîn, jê bazdan 3. bi paşve avêjtin, rev pê xistin, pirikandin 4. geriye çekme veya çekilme, geriye kaçma 5. geri çekilme işareti 6. qunncika silûk û xilwetê, cihê vehesanê, sitare, sitargeh 7. tîmarxane 8. cihûwarê şîfayê 9. xaniyê gund, cihê tenha 10. kesê ku ji bo sohbetê xwe daye aliyekî.
vekişîn, paş de vekişîn, revîn, dev jê berdan
retrench kêm kirin, hindik kirin, danîn 2. rakirin, hilanîn. 3.xendek an sîpera ku aliyê navîn yê kele an sîperê tê vedan.
retrenchment îdare, qitûtî, sexbêrî
retribution bergîdan, hemberîdan 2. biperû kirin an ceza lê birrîn 3. cezayê gunehan.
retributive =retributory: ya ku li ber xelatkirin an ceza lê birrînê ye, ya ku wekê xelat an cezayê ye.
retrievable ya ku mirov dikare dîsa vegire an bidest xwe ve bîne, ya ku mirov dikare dîsa li cihê wê yê berê vegerîne, ya ku mumkin e ku bê bidest xistin an bê sererast kirin.
retrieve cardin vegirtin 2. cardin bidest xwe ve anîn an sererast kirin 3. ray lê xistin, çar jê kirin, tenzîm kirin 4. biservebûn û anîn (çawa ku kûçikek heywaneka birîndar an nêçîrekî dibîne û tîne) 5. cardin vegirtin 6. sererastkirin 7. tezmîn 8. nêçîr dîtin û anîn.
dîsa bi dest xistin 2. dîsa qezenç kirin û sererastkirin 3. dîtin û anîn(weke kûçikek nêçîra birîndar an jî mirî bibîne û bîne) 4. sererastkirin. retriever: kuçikê ku ji bo dîtin û anîna nêçîrê hatiye perwerdekirin
retriever kûçikê ku ji bo heywana ku hatiye nêçîrandin bibîne perwerde û terbiyeyek teybet dîtiye.
retroact bertekdan, bizivîn, hilfirşkîn, dest birin xwe 2. (dad.) ya ku tiştên berê jî vedigire an dihewîne.
retroaction bertek, reaksiyon 2. (dad.) ya ku tiştên berê jî dihewîne.
Bertek
retroactive qanûna ku tiştên berê jî dihundurîne
retroactively bi hundurandina tiştên berê çêbûyîn an qewimîn.
retrocede lêvegerandin, îade kirin 2. xwe paşve dan, xwe vekişandin.
retrocession vegerîn, xwe dan paş 2. vegrandin, îade, li xweyiyê yekem yê tiştekî vegerandin 3. paşketin, berexêrbûn, rîcat.
retrocessive wekê ku lê bê vegerandin.
retroflex :retroflexed: ji aliyê paş ve xwarbûyî.
retroflexion zivirîn an hatin badan 2. (anat.) berevajîbûna malzarokê.
retrograde paşveçûyî 2. hember, dijber, rikeber 3. yê ku bêesl bûyî, çilvirî, teredîbûyî, dejenere bûyî 4. (astr.) ya ku li gorî stêrkên ku li cihê xwe sekinîne ve wekê ku ji rojhilat berev rojavayê ve diçe dixweye 5. paşde çûn 6. çilvirîn, bêesl bûn, teredî bûn, dejenere bûn 7. (astr.) lebata paşdeçûnê ya ji rojhilatê berev rojavayê ve.
retrogress paşketin, berexêrbûn, jê kêm kirin 2. xirab bûn, ji esl ketin, dejenre bûn, çilvirîn. 3. teredî, çilviran, xirabî. 4. yê ku diçilvire, teredî dibe.5. bi xirab bûnê, bi teredî bûnê, bi çilvirînê.
retrogression paşketin, paşde çûn
retrogressive paşveçû
retrogressively bi paşketinê, bi şûnşûnkî çûnê
retrorocket roketa alîkar ya ku leza roket an keştiya fezayê dibirre.
retrorse ya ku berev paş ve xwar û xûz, ya ku berev piştê ve dahelayî, ya ku berê wê paşve ye.
retrorsely berê xwe dn paşve û.
retrospect ramîna tiştên berê 2. nêrîna li berê 3. tiştên berê anîn bîra xwe, li ser duwarojê fikirîn.
1. Bîranîna paşeroje , vegerîna raman li ser demaborî
retrospection tiştên buhurî anîn bîra xwe, li ser duwarojê an rojên borî fikirîn.
retrospective yê ku rojên berê tên bîra 2. yê ku behsa rojên berê an duwarojê dike 3. berev paş ve 4. (dad.) ya ku tiştên berê jî dihundurîne.5. (dad.) wekê ku tiştên berê jî vegire an bihewîne.
retrospectively rojên berê dan ber bîra xwe û
retrousse difna ku serê wê hinekî bel û rakirî ye
retroversion bi aliyê paşve zivirandin an zivirîn 2. bi aliyê piştê ve nêrîn.
retry ji nû ve darizandin.
return vegerin
paşde hatin, vegerîn, fitilîn, dagerîn, zivirîn, poşman bûn 2. li xweyê xwe yê berê vegerîn 3. bersivdan, bersivandin 4. bergîdan, hemberîdan 5. paşde anîn 6. lê vegerandin, paşve şandin 7. sencandin, peredan, dan, dayîn 8. (kar, qezenc) anîn, pêk anîn, bi dest ve anîn 9. (tenîs) paşve şandin, vegerandin, zivirandin(gog) 10. bi fermî daxuyandin an danzanîn. 11. spas kirin, şikir kirin,şikirandin. 12. tişta bidepozît (şûşe) veger, fitil, zivir, paşde hatin, şûnde hatin 2. paşde anîn 3. lêvegerandin, îade 4. bi ser halê berê ve vegerandin 5. dîsa çêbûn, ji nû ve pêk hatin an derketin meydanê 6. cardin bûn, tekar bûn 7. kar, qezenc, deskeftinî, dahat, deramet, ber 8. rapora fermî 9. (pirh.) rastkira 10. (DYA) bilêta vegerê.
vegerîn, vegere
... vegerandin, vegerîne
return a salute silava yekî girtin, silava yekî standin, bersiva silava yekî dan.
return address navnîşana hinêr.
return game :return match: maça rovanşê.
return thanks spasiyên xwe pêşkêş kirin
return ticket (Îng.) bilêta çûn û hatinê
return to dust mirin, bûn ax.
returnable ya ku mirov dikare li xweyî vegerîne
returned vegerriya
vegerrî
retuse (bot.) daketî, xwardeçûyî, çalbûyî (belg, pelçim)
reunion dîsa gihan hev, cardin biserhevvebûn 2. ji nû ve li hev gihan an li hev rûniştin.
rev (revved, -ving) çerxek, gerek, fitlek (motor) 2. (pê upê) leza xwe guherandin (motor)
(kurt.) Revelation, Reverend. (kurt.) revenue, revised.
revaluation ji nû ve helsengadin.
revalue ji nû ve nirxandin.
revamp nû kirin, temîr kirin 2. rûyê çermê pêlavê guhertin.
reveal debirrîn, lê anîn der, vegotin, diyar kirin 2. nîşandan, raber kirin 3. bi riya îlhamê dan zanîn, jê agahdar kirin.
diyar kirin, zelal kirin, derxistin holê
revealment vegotin.
reveille (leşk.) boriya rabûnê.
revel kêf kirin, kêf û şehînet kirin, têra dilê xwe kêf kirin 2. şahî, şehînet, kef, bezm, heng, cergebez.
revelation nîşandan an vegotina tiştên xef û nepenî 2. deranîna meydanê ya tiştên veşartî 3. îfşa, lê anîn der, eyan kirin, faş kirin, eşkere kirin 4. (Xwud.) îlhama ku ji aliyê Xwudê ve tê, wehî 5. cizûka dawîn ya Kitêba Muqedes, Kitêba Wehiyê.
reveller kesê ku kêfê dike, kesê ku li ya dilê xwe digere.
revelry şehinet, civîna bi kêf û xweşî, bezm, heng, cergebez.
şehinet, civîna bi kêf û xweşî, bezm, heng, cergebez.
revenant tişt an kesê ku bi paşde hatî 2. xeyalet, pêrew, spêle, reşe.
revenge tol
tolhildan
heyf, tol 2. kîn, rik, eks, hesta tolhildanê 3. keys û fersenda heyfstandinê. heyf hilanîn, tol hildan, dilê xwe lê rehet kirin, bêhna xwe lê fireh kirin.
revengeful tolhildêr, rikoyî, kîngirêdayî.
revenue dahat, deramet 2. dahata salane ya hukimetekî 3. daîreya derametan. 4. keştiya parastina gumrikê.
revenue cutter motora behrê ya çekdarî ya ji bo ku rê li ber qaçaxçîtiya gumrikê bê girtin tê bikar anîn
revenue office şexa tehsîlatê ya maliyeyê.
revenue stamp pûlên demxeyê.
reverberate vedan, şewq vedan, olan dan, deng vedan, lê vegerîn, pekîn, pengizîn, eksîn, şemal dan. 2. eks, şewq, olan, deng. 3. lempeya şewqvedêr.
reverberation deng vedan, şewq vedan
reverberator alava vedêr
reverberatory ya ku olana dengan pêk tîne 2. bi şewqvedan.
reverberatory furnace firneya gurîdirêj, firneya şewqvedêr.
revere rêz lê girtin, hurmet nîşandan, giramî girtin.
reverence rêz
hurmet, rêz, giramî, îhtîram 2. nefskiçikî, serî ji Xwudê re tewandin, heşyet 3. rêz lê girtin, hurmet nîşandan, giramî pê dan, alî kirin, bilind girtin, danîn ser serê xwe.
reverend hêjayî hurmetê ye, rêzdar, muteber, berketî, hêja, nestêle, rûmetbilind, rûmetgiran, muhterem (ji bo keşe û waîzan wek leqeb tê bikar anîn 2. (kurt.) Rev)
hêjayî hurmetê ye, rêzdar, muteber, berketî, hêja, nestêle, rûmetbilind, rûmetgiran, muhterem (ji bo keşe û waîzan wek leqeb tê bikar anîn 2. (kurt.) Rev)
reverent =reverential, reverent, reverential: rêzgir, giramgir, hurmetkar.
reverently =reverentially : bi hurmet, bi heşyet, bi nefsbçûkî, bi giramîgirtin.
reverie mitrîtî, damanî,gutbûnî 2. xeyal, aşop, nîgaş.
revers beşa cilan ya ku wekê berstûka badayî betanê wê bixweye hatiye qatkirin an qelibandin.
reversal berevajî kirin, li aliyê dan qulibandin an wergerandin 2. (dad.) betalkirina biryarê.
reverse eksî, berevajî, ters, qulibî, wergerayî 2. kesê ku cirnxweşiyê dike. reverse curve çivaneka xeta rêya trênê ya bi şêweyê Syê. reverse frame (behr.) posteya vajî. reverse side aliyê çep, aliyê berevajî. 3. ji aliyê din. qulibandin, vajî kirin, wergerandin, zivirandin 2. cih guhertin 3. betal kirin, feremûş kirin,fesx kirin 4. bi aliyê çep ve tevgerandin 5. bi aliyê din ve zivirîn 6. xistin fitêza paşve. aliyê ters, aliyê piştê, aliyê çepê 2. ters, çep, berevajî, vajî 3. nexweşbûna rewşa kesekî an tiştekî, tersîtî, nelirêtî 4. (mak.) bi aliyê din ve badan, tornîstan, çep zivirandina perwaneyê 5. fitêza paşve.
reverse turn ya ku li aliyê din qulibî.
reversely berevajî, beleeks, bîlakîs
reversibility =reversibleness: hatin qulibîn, hatin zivirîn.
reversible ya ku mirov dikare berevajî bike a bi aliyê din ve biqelibîne.
reversibly bi berevajîkirin, bi qulibandin, bi badan.
reversion hatin ser hal an baweriya xwe ya berê 2. berê xwe dan ser rêya çep an ters ve 3. (biyol.) ji nû ve xweyîn û berçavbûna taybetmendiyên prîmîtîv yên ku ji du nifşan zêdetir li bal tu kesî nehatiye dîtin 4. (dad.) dîsa întîqal 5. piştî ku kesek an çend kes bikar tînin.
reversional :reversionary: ya ku aîdî dîsa întîqala tiştekî ye.
revert vegerîn, fitilîn, zivirîn 2. dîsa întîqal kirin, aîdîyet, xweyîtî 3. kesê ku vegeriyayî, nexasim kesê ku vegeriyayî ser dînê xwe yê berê.
revest cih û meqamê kesekî yê berê lê vegerandin 2. li xweyê xwe yê berê vegerîn.
revet (-ted, -ting) ji bo rê li ber herifîna axê bê girtin lêkirina dîwarên meyane, dîwarê îstînadê lêkirin.
revetment rûyê derve yê asêgeh an senergehan.
review ji nû ve dan li ber çavan, cardin lêhûrbûn 2. ji nû ve sextî kirin, teftîşa fermî 3. rexne, lêgirtin 4. kovara wêjeyî û fikrî 5. (dad.) ji nû ve vekolandina dozekî ji aliyê dadgeha temyîzê ve. cardin lêhûrbûn, cardin bibaldarî sextî kirin 2. rexne nivîsandin 3. (hêzên leşkerî) teftîş kirin, pişkinandin, venêran 4. (dad.) (biryara dadgehê) cardin lêhûrbûn 5. cardin dan ber çavan, cardin çav lê gerandin.
kontrol, kontrol kirin, ji nû ve vekolîn, ji nû ve nirxandin
reviewer rexnegir, nivîskarê rexneyan.
rexnegir.
revile çêr kirin, dijûn kirin, sixêf kirin.
revise dîsa çav lê gerandin û sererast kirin 2. (Îng.) dubarekirin, wekilandin (ders, wane) 3. guhertin, guhêztin 4. sererast kirin, cardin çav lê gerandin an dan ber çavan 5. (çapg.) provaya duyem.
revision revîzyon
sererastkirin, rastkirin, teshîh 2. çapa sererastkirî.
revisionist alîgirên guherînê, goranparêz (di warê doktrîn an polîtikayê de)
revisory rastker, teshîhkar.
revival ji nû ve ruh pê de hatin, ji nû ve vejîn 2. hatin ser hişê xwe, bi ser xwe ve hatin, hişê yekî hatin seran 3. ji nû ve meqbûl bûn an gihaştin rewacê 4. hişyarî, hişyarbûn 5. mereqa ku ji nû ve çêbûyî 6. zincîra civînên ku ji bo xurtkirina baweriyên dînî tên li dar xistin.
revivalism rêya ku civînên dînî ji bo baweriyên xwe û xelkê xurttir bikin didin ber xwe.
revivalist waizê ku xelkê ji bo hişyariya dînî han dide.
revive ruh pê de hatin, vejîn, bi ser heyatek nû ve bûn 2. hatin ser halê xwe yê berê, bi ser rewşa xwe ya berê ve bûn 3. ruh pê de berdan, vejandin 4. hêza xwe ya berê bidest xistin 5. raxbet û îtîbara kesekî an tiştekî lê vegerandin 6. nûyandin, eleqeyek nû kişandin ser tiştekî an kesekî.
revivification ruh pê de berdan, vejandin.
revivify jiyanek nû dan kesekî, ji nû ve vejandin.
revocable =revokable: ya ku mirov dikare li xwe vegerîne 2. ya ku mirov dikare betal bike an fex bike.
revocation jê standina destûr û ciyawaziyê 2. betal, nelê, netêw, ji hukm ketin.
revocatory di şûna betalkirin û dest jê kişandê de.
revoke betal kirin, nelê kirin, netêw kirin, ji hukm xistin, dest jê vekişandin, feremûş kirin 2. li gotina xwe poşman bûn 3. (îskambîl) i dijî rêzik û quralên lîstikê pê kaxezên ji heman rengî nelîstin 4. (îskambîl) apê kaxezên ji eynî rengî neleyîstin.
revolt raperîn, serî hildan, dest hilanîn 2. li ber rabûn, i dij rabûn 3. (pê at an againstê) dilê xwe jê xelandin, mehdê xwe jê tirş û tehl kirin 4. raperîn, serhildan, desthilanîn 5. pê re di nav îxtîlaf û lihevnekrinên dijwar de bûn.
revolting dilxelîner, kerax, kerih, pelos, zişt, hêwilnak, tirsenak.
revoltingly bi awayek dilxelîner.
revolute (bot.) aliyên pelçiman yên ku berev paş ve an berev xwar ve gungilî bûne.
revolution çerx, dewr, fetl, ger, doş 2. gera cismekî li dora navenda tiştekî 3. gera gerestêrekî li dora rojê 4. periyod, vedor 5. şoreş, înqilab, şoreşa fikrî, guherîna qam û qelefetê kesekî 6. ji binî ve guhertina birêveberiya dewletê 7. serhildan, raperîn, desthilanîn, îsyan.
şoreş
revolutionary her wekê şoreşê, şoreşger 2. şoreşger, îxtîlalger 3. kesê şoreşger 4. kesê îxtîlalger.
revolutionism alîgiriya şoreşê.
revolutionist şoreşger, şoreşvan.
revolutionize ji binî ve guhertin, bitemamî guhêztin.
revolve badan, zivirandin, gerandin 2. dan dewrkirin, fetlandin 3. vegerîn, zivirîn, dewr kirin 4. di nêv çerxekî de zivirîn 5. mitale kirin, fikirîn, ramîn, ponijîn, hizir kirin, ketin di nêv fikaran de.
revolver demance, çeka ku gelek caran bi ser hev agir digiriye, şeşderb, şeşxane, şeşgule, revolver.
revolving ya ku dewr dike, ya ku diçerixe, difitile.
revolving door deriyê fetlok.
revolving fund sermiyana veberhênanê, pereyê ku kar dike 2. pereyê ku her tim deyn tê dayîn û paşê tê standin.
revolving light fenera fetlok.
revue temaşeyên ser sehnê yên ku di nêv reqs û lîstikên cihêreng de çedibe, revû.
revulsion di hest û dilînan de guherîna xurt û ji nişka ve 2. vekişîna xurt.
reward biperû kirin, bixelat kirin, xelat pêve kirin, perûya xwe pêve kirin 2. berdêla tiştekî dan 3. di ber dilan re çûn, destê xwe bi dilan ve anîn 4. pesinandin 5. perû, xelat, diyarî, heqdest 6. mişe, mûçe, şabaş.
rewardable ya ku dibe bê xelatkirin.
rewire ji nû ve têl danîn.
reword dubare kirin 2. bi peyvên nû gotin.
rex (Lat.) mîr, serdar, qral, şah.
reykjavik Reykjavîk, paytextê Îzlandayê.
reynard di çîrokeka kevn ya heywanan de nave rûvî 2. rûvî.
re postposition forms the second part of a number of circumpositions, generally indicating accompaniment; see the prepositional element
reben (adj.) poor, unfortunate
red rebuttal
red kirin to rebut
to refuse
ref swarm
m. row; flock (of birds)
reform reform
regez principle; rule
reh f. way, road; artery, vein; root.
reh û penc roots
rehet see: rihet
comfortable, easy
comfortable, easy
(antonym=nerihet) comfortable
rehetî see: rihetî
rehm f. mercy. Also see: rehm kirin, rehmet.
rehm kirin li to have mercy on.
rehmet f. God’s mercy. Also see: çûn rehmetê, rehmetî.
rehmetî the late
reîs m. head, chief.
reîsî cumhûrê president of the republic
rejîm regime
remz symbol
remzî symbolic
rencberî f. hardship, trouble
reng color
m. color. bi reng=colored, multicolored; bi çi rengî=how?. Also see: rengereng, rengdêr, rengîn
rengdêr f. description, quality, adjective.
rengereng of all colors.
rengîn varied, colorful
colorful
varied, colorful
rengkor color blind
rengkorî color blindness
renî f. avalanche
req 1. m. turtle 2. stiff. Also see: req û rût.
req û rût stiff as a board
reqabet Binêre: rikeberî
reqem f. number
reqisîn (bireqise) to dance
v.i. to dance
reş black
(adj.) black
black. Also see: reş girêdan, reş kirin, reş û reşatî, reşatî
black
reş girêdan v.t. to go into mourning.
v.t. to go into mourning.
reş kirin v.t. to blacken
v.t. to blacken
reş û reşatî f. anything black or blackish in color
reşa xwe girêdan to go into mourning
reşandin (bireşîne) to sprinkle
reşatî f. blackness, darkness
reşbîn pessimist
reşbînî pessimism
resen authentic, genuine, original
reşik (f.) pupil (eye)
resîm (f.) image
m. picture
resîm çêkirin to paint
resmî official
(adj.) official
(=fermî) official
rev (f.) flight
f. flight, retreat
revan revv.i. to run away
revandin abduction
(birevîne) to miss, to kidnap
v.t. to let escape, to take away
v.t. to let escape, to take away
revde m. herd, pack.
revde girtin v.t. to form a pack
v.t. to form a pack
revîn (bireve) to flee, to run away, to break
= revan
= revan
revîne ’they have escaped’ dema gur dîtine hemû bi hev re revîne.. ‘Upon seeing the wolf they all have escaped.’ (3 pl. of the present perfect tense forthe verb revîn‘to escape, to flee’)
revok, revoke fugitive
rewa legitimate, legal, proper, justified
rewan fluent, smooth; liquid
rewan kirin to smoothen
rewanî fluency
rewayî legitimacy
rewişt character, nature
rewneq brightness, brilliance
rewrewik f. mirage
rewş situation, state
f. style, manner
rewşa awarte state of emergency
state of emergency
rewşa heyî status quo
rewşen (adj.) modern, contemporary
rewşenbîr intellectual
rewşenî (f.) contemporaneity, modernity
rex side, part, party, hand
m. side, edge, shore; (prep.) next to, beside
rexne critique, criticism
criticism; (nirxandin) review
f. criticism. Also see: rexne girtin, rexnegir
rexne girtin li v.t. to criticise.
v.t. to criticise.
rexne girtin/ kirin criticize
rexne kirin to criticize; to critique
rexnegir critic
critic, reviewer
m. critic
rexnegirî criticism
criticism
rext m. cartridge belt
rex  (m.) side, beside
reyan v.i. to bark
reyin (bireye) to bark
rez (m.) vine
m. vineyard, orchard
rezîl bûn to get into a desperate situation
reaktion bertek
realisieren anîn cih
mirazê kesekî kirin
mîyaser bûn
pêkanîn
realistisch rastbîn
tekûz
têkûz
rebellieren asê bûn
rebellisch asê
rebhuhn kew
kew
rechentafel textik
rechnen hesab bûn
hesab kirin
hesibandin
rechnen mit pan
payîn
rechnung hesab
recht dad
edalet
heq
heq
hiqûq
maf
maf
rastî
qenc
rast
recht sprechen cizê birîn
dadkirin
rechtmäßig (gut, ehegatte) helal
rechts milê rastê
rast
rechtsanwalt abûqat
parêzer
rechtschaffen rêzdar
rechtschaffener xwedanbext
rechtschaffener person kawik
rechtschreibung vekît
rechtswissenschaft hiqûq
rechtzeitig hahanga
redakteur weşanger
rede gotar
gotar
kelam
lewz
qal
qaleqal
qise
qse
şor
xeberdan
redegewandtheit fesahet
reden axiftin
peyvin
qal kirin
qise kirin
rednerpult kursî
redselig çelziman
olçim
zimandirêj
reduzieren kêm kirin
kêmkirin
reflektieren qulipandin
refrain dîsgotin
regal ref
refik
rege cavvekirî
regel qanên
qanûn
qayid
rêpîvan
rêzik
ûsil
regelmäßig biserûber
sererast
regelmäßigkeit întîzam
regelrecht serhev
regelung pergel
regen baran
baran
şilî
şilî
tavî az
regenbogen bûka baranê
keskesor
keskesor
keskesora baran
regenguß şerpîn
regenguss tav
tev
regenmantel baranî
regenschirm şemsîye
regenwolke pilte
regenwurm kurm
regieren birêvebirin
hukim kirin
regierung hikûmet
hukmat
hukûmet
regiment alay
bêlûk
olk
region dever
regional deverî
herêmkî
regisseur derhêner
register defter
regnen barandin
barîn
regnen lassen barandîn
regulieren gerandin
reh şûl
reiben firikandin
firkandin
mist dan
xurandin
reic dolmen
reich dara
dare
dewlemend
dewletî
kerane
maldar
reichen besbûn
dirêj kirin
têrkirin
reichhaltig gumreh
reichlich berdar
bol
boş
gumreh
kertek
reichtum dewlemendî
dewlet
dolmendî
mal
temel
reif şext
reif werden gihaştin
kemilîn
reife bekommen kemilîn
reife schnee lêlav
reifen çerx
dolab
lestîk
gihaştin
gihaştin
kemilandin
kemilîn
pijîn
reihe cerge
cêrge
dor
goyin
qenter
qetar
qeter
qeynter
qor
ref
rêz
rêzdarî
rêzik
sef
tang
rein qal
saf
spî
tisî
xwerû
zelal
rein wasser cincilî
reine luft bayê pak
reinemacher feraş
reinheit safî
reinigen pa kirin
paqijkirin
reinigung dehret
reis birinc
birinc
girar
riz
reise ger
geşt
rêwîngî
rêwîtî
sefer
sefîr
reiseabschnitt qonax
reisen rêwîtî
terkeser
gerîn
rêwîbûn
seyahat kirin
reißen çirîn
qetandin
şikênandin <şikên, şikênîn>
terikîn
reißen, alles an sich ~ rapêç kirin
reißend dirinde
dirende
reisende/r rêwî
reisender rêvink
reisescheck şeka rêwanîyê
reisig qirş
reit- und frachttierverleiher kirakos
reiten ajotin
lêsiwarbûn
reiter siyar
suwar
reiterspiel in zwei gruppen, das im galopp durchgeführt wird und man sich gegenseitig mit ein meter langen wurfspeeren zu treffen versucht cerîd
cirîd
reitpeitsche şûlik
reittier merkeb
merkep
reiz cemal
dilberî
reizbar hêrsok
xeydok
ziravbihîstiyar
reizbarkeit bîz
bîzê
bîzî
reizen behicandin
pêkirin
qehirandin
reklame fût
religion din
ol
ol
religiös dîndar
oldar
religiöse gelehrte seyda
religiöser olperest
religiöser gesang qewl
qewle
religiöser lehrsatz ayet
religiöses bekenntnis meseb
mezebhok
mezheb
religiöses lied lawij
religiosität dîndarî
oldarî
rendezvous hevdîn
hevdîne
rennen bez
bazdan
bazdandin
bezan
bezîn
bi xar dan
reparateur tamîrcî
reparationen xerc û xerac
reparatur tamîr
reparieren çê kirin
tam^r kirin
reporter nuçevan
repräsentant berdevk
repräsentieren temsîl kirin
repression zordarî
republik komar
reserve cihgir
cîgir
zexîre
zimêr
reservieren rezerv kirin
respekt giramî
hirmet
hurmet
qadir
qadr
qedir
qedir
qedr
qîmet
rêz
rêzdarî
rûmet
respekt erweisen qedir girtin
respektierung rêz
rêzdarî
respektsperson maqûl
respektvolle anrede cenab
restaurant aşxane
loqante
xarinxane
xwaringeh
retten filitandin
rihakirin
rizgarkirin
xelas kirin
xilas kirin
rettich tivir
tivir
rettung xelasî
reuen poşmam bûn
poşman bûn
revidieren çavberdan
revision çavlêgerandin
revolution şoreş
revolutionär devrimcî
sewrewî
şoreşger
revolver şeşar
rezept dermanşane
ferman
reçete
reat Bauer
Landmann
reb el alemîn Gott
Herr der Welten
reben arm
hoffnungslos
unglücklich
rebil elam Herr der Welten
reçete Rezept
red Absage
red kirin ablehnen
absagen
redîn Bart
ref Brett
Folge
Klasse
Rang
Regal
Reihe
Schar
Schwarm
Vogelflugformation
refik Brett
Regal
reftar Behandlung
Verhalten
reg Ader
regez Abstammung
forcieren
reh Ader
Nerv
Sehne
Straße
Weg
Wurzel
rehet angenehm
gemütlich
rehim Barmherzigkeit
Gnade
Mildtätigkeit
Mitleid
rehîn dan verpfänden
rehîn kirin verpfänden
rehjen Pulsschlag
rehjenî Pulsschlag
rehm Barmherzigkeit
Gnade
gnädig
mild
Mildtätigkeit
Mitleid
rehme Barmherzigkeit
Gnade
rehmet Barmherzigkeit
Erbarmen
rehwankîn im Passgang
rejû Kohle
remil Hexerei
Prophezeiung
Wahrsagerei
Zauberei
remildar Wahrsagen aus Figuren im Sand
Wahrsagen aus Linien im Sand
renc Qual
Tätigkeit
rencber Arbeiter
Landarbeiter
Proletarier
reng Farbe
reng e vermutlich
reng û reng bunt
verschiedenfarbig
vielfarbig
rengareng bunt
rengdar bunt
rengdêr Adjektiv
rengê qehwê braun
rengîn bunt
farbig
rengpêş Adverb
rep schroff
senkrecht
steif
unbeweglich
repisîn gesteckt voll sein
gesteckt voll werden
gestopft sein
gestopft werden
req hart
sehr solide
req û rût baumlos
ganz kahl
reqase Tänzerin
reqele dünn
reqele ketin abmagern
abnehmen
reqem Nummer
reqisandin zum Tanzen bringen
reqisîn tanzen
reqs Tanz
reş schwarz
reş girêdan Trauerkleidung anlegen
trauern
reşahî Boden ohne Schnee
Festland
Schwärze
Umriss
reşandin säen
verstreuen
reşandin aussäen
ausstreuen
säen
streuen
reşbelek schwarzweiß gefleckt
reşbîn Pessimist
reşêle Star
resen adlig
originell
reşgirêdan Trauer
reşik Neger
Pupille
resmi offiziell
reştarî kohlschwarz
undeutlich
verschwommen
rev Fliehen
Flucht
revandin verpassen
revandin entfliehen lassen
entführen
entreißen
in die Flucht schlagen
mit Gewalt nehmen
rauben
verjagen
vertreiben
reve-rev in vollem Lauf
schnell fliehend
revîn flüchten
laufen
revîn fliehen
laufen
revo Maultierherde
Pferdeherde
revok Ausreißer
rewa angemessen
gesetzlich
rewa kirin belohnen
schenken
widmen
zueignen
rewan rasch
schnell
rewişt Charakter
rewneq Anmut
Pracht
rewneqdar prächtig
rewrewk Fata Morgana
rewş Adjektiv
Bedingung
Lage
Situation
Umstand
Zustand
rewşa awarte außerordentlich Fall
rewşen intellektuell
rewşenbîr Intellektuell
rex neben
Richtung
Seite
zur Seite
rexne Besprechung
rexnekar Kritiker
rexnelêkirin kritisieren
rext bestickter Schulterriemen
Patronengurt
Patronengürtel
reyat Bauer
Landmann
reyin bellen
kläffen
rez Ertrag
Garten
Obstgarten
Weinberg
Weingarten
Weinrebe
rezber September
rezerv kirin reservieren
rezîl geizig
gemein
lächerlich
niederträchtig
rezîl kirin blamieren
bloßstellen
schänden
rezîl û riswa kirin bloßstellen und verachten
rezvan Winzer
rezik (=pêçek) herbilênek; cuscuta monogyna
reaksiyon m. reaksîyon, tepkî, verapeykî n.
reaksiyon nîsandan lg. . reaksîyon rimûsnayene, tepkî rimûsnayene,reaksîyon nîsandayene
reaksiyoner rd. reaksîyonin, tepkîyin, reaksîyoner
reaksiyonî rd. reaksîyonên, tepkîyên, reaksîyonî
reaktor m. reaktor n.
reaktora nukleerî rd. reaktorê nukleerî n.
reaktoraatomê n. reaktorê atome n.
realîst m/n. realîst, rastîyevînîtox, heqîqetvîn, heqîqetcî, rastek, rastevîn n.
realîte m. rastîye, heqîqete, realîte, rastkênîye m.
realizm m. realîstîye, rastîyevînîtoxîye, rastekîye, rastevînîye, heqîqetcîyênî, realîzme m.
realîzm m. rastîyîye, realîz m., rastkênîyîye m.
reb n. home., heq, reb, allah, olî, xaliq, ellah n.
rebab m. muz. rebabe m.
reben rd. belengaz, reben, meheyr, fêqîro hêjar, muoliz, feqîro meheyr
rebenî m. belengazîye, rebenîye, meheyrîye, belengazênî, rebenênî, meheyrênî m.
rebenok rd. belengaz, reben, meheyr, fêqîro hêjar, muoliz, feqîro meheyr
rebenokî rd. rebenkî, belengazkî, meheyrkî *xwe rebenokî kirin lg. xo gunek kerdene, xo re rebenîye nayene, xo re feqirîye nayene
rebeq rd. pêro, têvter, he m., têde
rebît m. bot. sinag, sinag n.
rd. destûpayin, qerpoz, tixs, girmiz, gostdekerde, ganûgostin, gostgiran
rebît bûn lng. destûpayin bîyene, qerpoz bîyene, girmiz bîyene
rebîtbûn m. destûpayinbîyayis, qerpozbîyayis, tixsbîyayis, girmizbîyayis n.
rebîtî m. destûpayinîye, qerpozîye, girmizîye, qerpozênî m.
reca m. nega m., reca m., dexalet n., rica m., dîlege m., reja m.
reca jê kirin lg. . dexaletrira kerdene, reca rira kerdene, nega rira kerdene
reca kirin lg. . nega kerdene, dexalet kerdene, reca kerdene
recaker m/n. negaker, dexaletker, tikaker, recaker n.
reçel m. reçel, rîçal n.
reçete m. reçete, darûname. reçeta m.
recm m. dîn. recm, rerim, ricm n.
recmandin lg. rerim kerdene, kemer kerdene, recm kerdene, bere riestene, recmnayene
m. rerimkerdis, rerimnayis, berkerdis n.
red m. red, ret n.
red bûn lng. qedîyene, qut bîyene, xelesîyene, peynî re riameyene, peynîye piro ameyene
lng. . red bîyene, redîyene
red kirin tg. red kerdene, rednayene
redaksîyon m. redaksîyon n.
redaktor m/n. redaktor, rastker n.
redaktorî m. redaktorîye, rastkerîye, redaktorênî m.
redandin lg. . red kerdene, rednayene
m. recikerdis, rednayis n.
redbûn m. qedîyayis, qutbîyayis, xelesîyayis, peynîyereriameyis, peynîyepiroameyis n.
m. redbîyayis, redîyayis n.
redimandin lg. dewesnayene, pêpesnayene, kepesnayene, tepesnayene, kurisnayene, pestnayene, repesnayene, pêpes kerdene, dawasnayene, dowsnayene
redimîn lng. . tengezîyene, serlo bîyene, kîp bîyene, pir bîyene, gkgkîyene, fekra bîyene, qilbîyene
redkirin m. recikerdis, rednayi s n.
redûse kirin lg. îrca kerdene, redûse kerdene
reel rd. rastkên, reel, rast
ref m. ref, rêze n.
refah m. refah n., rewswesîye m., halwesîye m.
refandî rd. raçînîte, raçînaye
refandin lg. . raçînîtene, weçînayene, raçînayene, acînayene
refaqet m. refeqat, têyîye, têyembazîye n.
refaqetvan m/. refeqatcî, refeqatwan n.
refê qulingan n. refê qulingan, refê siqulingan, refê qazqulingan n.
referandûm m. referandûm, raydayisê sareyî, referendûm n.
referans m. tawsîye, referanse m.
referendûm m. referandûm, raydayisê sareyî, referendûm n.
refes m. pasqule, loqtîzik, gfte, çut m., paskile, loq, çut m., paskîl, çitma (heywan) m.
refes avêtin lg. pasqule estene, loqî estene, loqtîzikî estene, çitma estene, qine we estene, çirtikî dayene
refik m. mesale, balîsna (bostan) m.
n. sili m., sulume n.
refîq m/n. hogir, hemra, hembaz n.
refleks m. refleks, verapey, tepke n.
reflektor m. reflektore, sewqnofe m.
reform m. reform, îslehat, rindêrnayis n.
reformîst rd. reformcî, îslehatcî, reformwaz, refomîst
reformîzm m. reformcîyîye, îslehatcîyênî, reformwazîye, reformîzme m.
reformxwaz N/rd. reformcî, îslehatcî, reformwaz, refomîst
reformxwazî m. reformcîyîye, îslehatcîyênî, reformwazîye, reformîzme m.
reg m. reya, koke, riçal, penc, qir m., ristim, ristele, helq, rîç, rîs, kok, qirm, pence, kuek m.
m. ana. reya, tamare, damare, domare, tomare, dumare, temare m.
m. mat. koke, reya m.
rega du m. mat. kokkare, reyadi, kokedi n.
regez m. kîm. element n.
m. prensîp n.
m. uj, irq, nîjad n.
regezî rd. irqî, nîjadî, ujî, irqên, nîjadên
regezmend rd. prensîpin, wayirprensîp
regezperest m/n. ujperest, irqperest, nîjadperest, ujcî, irqcî n.
regezperestî m. ujperestîye, nîjadperestîye, irqperestîye, ujcîyîye, nîjadperestênî, irqcîyênî m.
regezperestî kirin lg. ujperestîye kerdene, irqperestîye kerdene, nîjadperestîye kerdene, ujcîyênî kerdene, irqcîyênî kerdene
reh m. reya, koke, riçal, penc, qir m., ristim, ristele, helq, rîç, rîs, kok, qirm, pence, kuek m.
m. ana. reya, tamare, damare, domare, tomare, dumare, temare m.
reh berdan lg. kok dayene, riçal dayene, reya dayene, riçik dayene
reh girtin lg. . kok girewtene, riçal girewtene
reha darê n. reya dare, riçalê dare, tamarê dare m.
reha kirin lg. rareynayene, felitnayene, raxelesnayene, filitnayene
reha navîn n. tamara ortêne, reya mîyanêne m.
rehabîlîtasyon m. bîyo. rehabîlîtasyon n.
rehakirin m. rareynayis, felitnayis, raxelesnayis n.
rehbera navnîsanan rd. pirtûkê adresan, rehberê adresan, rayberê adresan n.
rehbera telefonê n. raybera telefonî, telefonraybere, rehbera telefonî m.
rehd m. cêz, gêz, cîz, ceyîz n.
rehdar rd. kokin, riçalin
rehek n. royek, nebat, riçalek n.
rehêle m. tavîye, varte, vahart, qetre m.
rehet rd. asan, rehet, qolay, rihet, asun
rehet bûn lng. . asan bîyene, rehet bîyene, qolay bîyene, rihet bîyene
lng. . rehet bîyene, rihet bîyene
rehet kirin lg. asan kerdene, rehet kerdene, qolay kerdene, asannayene
lg. rehet kerdene, rihet kerdene
rehetbûn m. asanbîyayis, rehetbîyayis, qolaybîyayis n.
rehetî m. asanîye, rehetîye, qolayîye, asanênî, rehetênî m.
rehetker m/n. asanker, rehetker, qolayker n.
rehetkirin m. asankerdis, rehetkerdis, qolaykerdis, asannayis, rehetnayis n.
rehî rd. kokên, riçalên, kokî
rehik m. reya, koke, riçal, penc, qir m., ristim, ristele, helq, riç, rîs, kok, qirm, pence, kuek m.
m. reyike, tamare, reysa, sînire, reke m.
rehikî rd. mûyên, mimarên
rehilandin lg. lerznayene, recefnayene, rerifnayene
rehilîn lng. . lerzîyene, recefîyene, lerzayene, rerifîyene
rehîm m. ana. cayê domanî, rehîm, domandang n.
rehîn m. pergan, tepistî, ran, îpotek, dutî, rehîn, hîpotek n.
rehîn dan lg. pergan dayene, rehîn dayene, ran dayene
rehîne m/n. pergane, rehîne, rane n.
rehjen m. kil, nebz n.
rehjenîn lg. kil dayene, nebz pirodayene, nebz estene
rehm m. merhemet, rah m., meremet n.
rehman rd. rehman, sitarnayox, hewênayox, raman, reman
rehmanî rd. rehmanî, ramanî
rehmet m. rahmete, rah m., rehmete, ramete m.
m. silîye, varane, dicne, rah m., varete, rahmete, silî, varite, varun, yaxer, silîye, dijne, varte, varon m.
rehmetî rd. rahmetî, merhum, rehmetî
rehqelan m. kokardis, kaxkerdis, qirkerdis, jenosîd, qir, qeiênayis, qetlîam, têvterkistis, kokqelênayis n.
reht rd. betelîyaye, qefelîyaye, hefelîyaye
reht bûn lng. betelîyene, qefelîyene, hefelîyene, kefelîyene, betilîyene
reht kirin tg. betelnayene, qefelnayene, hefelnayene, betilnayene, batalnayene
rehtbûn m. betelîyayis, qefelîyayis, hefelîyayis n.
rehtî m. betelîyayîye, qefelîyayîye, betelîyayênî, hefelîyayîye m.
rehtin lg. risnayene
rehtker rd. betelnaye, qefelnaye, hefelnaye
rehtkirin m. betelnayis, qefelnayis, hefelnayis n.
rehwan m. rehwan, rewan, rehwun n.
reîs m/n. serek, sermîyan, reîs, ser, reys n.
reiya n. reya, reaya n.
rejge m. çirtan, çir, çirtanik n.
rejî m. rejî n.
rejîm m. parêz, rejîm, perîz n.
m. sunike m., serûber n., nîzam n., perga n., duzene m., rejîm n.
rejîma girtî n. duzena girewtîye, rejîmo girewte, duzena kîpkerdîye, rejîmo kîpkerde, sunika girewtîye, rejîmo cadaye m.
rejîma parlamenterîyê n. duzena parlamenterîye, rejîmê parlamenterîye m.
rejîsor m/n. rejîsor n.
rejîsorêfîlmê n. rejîsorê fîlmî n.
rejîsorî m. rejîsorîye, rejîsorênî m.
rejne m. tavîye, varte, vahart, qetre m.
rekandin lg. nizm kerdene, nizmnayene, ronayene
rekat m. rikat, rekat n.
reklam m. reklam n., reklame m.
reklam kirin lg. reklam kerdene
reklamker m/n. reklamker, reklamcî n.
reklamkerî m. reklamkerîye, reklamcîyîye, reklamcîyênî m.
rekor m. rekor n.
rekor sikandin lg. rekor sikitene
rekorsikên m/n. rekortsikitox, rekortmen n.
rekorsikênî m. rekortsikitoxîye, rekortmenîye, rekortsikitoxênî, rekortmenênî m.
rekortmen m/n. rekortsikitox, rekortmen n.
rekortmenî m. rekortsikitoxîye, rekortmenîye, rekortsikitoxênî, rekortmenênî m.
rektor m/n. rektor n.
rektorî m. rektorîye, rektorênî m.
remakî h. rêzera, dorera, sireden
remakî bûn lng. . adî bîyene
remakî kirin lg. adî kerdene, adînayene
remakîkirin m. adîkerdis, adînayis n.
remal m. remil n.
remandin lg. dêmdayene, qelibnayene, gêr kerdene
remezan m. remezan n.
remezanî rd. remezanî
remil m. remil n.
remilandin lg. migqnayene, xitimnayene, kîp kerdene, girewtene
m. miçiqnayis, xitimnayis n.
remildar m/n. remildar, remilbaz n.
remildarî m. remildarîye, remilbazîye, remildarênî, remilbazênî m.
remilîn lng. . xitimîyene, migqîyene, tomarîyene
m. xitimîyayis, migqîyayis n.
remtandî rd. dergkî, rameredkî, dergane, dergulîke, dergîye serro
remz m. sîmge, sembol, tîmsal, re m., rûmûz n.
remzî rd. sîmgeyî, remzî, sîmgeyên, sembolîk, remzên
renc m. zahmet n., çetinîye m., mesaqet n.r zehmet n.
renc kisandin lg. çetinîye antene, zorîye antene, zahmetîye antene, ezîyetantene
rencan lng. . hêrs bîyene, su bîyene, nêrîyene, cigirîyene, qarîyene, bajîyene, karawîyene, cîrgîyene, qehrîyene, hêrsîyene, beacîyene, nêr bîyene
lng. . pelexîyene, henriqîyene
rencandin lg. dejnayene, ziqitnayene, henrirnayene, dajnayene, decnayene
m. dejnayis, henrirnayis, dajnayis, decnayis n.
lg. renride kerdene, dejnayene, renridenayene
rencber m/. pale, rencber, êrxat, resber, rençber, yêrxat n.
rencberî m. ritkarîye, rencberîye, rityarîye, resberîye. citkarênî, rencberênî, rityarênî m.
rencberî kirin lg. . ritkarîye kerdene, rencberîye kerdene, rityarîye kerdene, ritkarênî kerdene,rencberênî kerdene
rencdar rd. zahmetin, çetin, mesaqetin
renckês rd. zahmetkês, alangantox, zahmetantox
renckêsî m. zahmetkêsîye, alangantoxîye, zahmetantoxîye, zahmetkêsênî, zahmetantoxênî m.
rendandin lg. rînde kerdene, rende kerdene, rindenayene
m. rindekerdis, rindenayis n.
rende m. rinde, sîl m., rende n.
rende kirin lg. . rinde kerdene, rende kerdene, rindenayene
rendes m. rinde, sîl m., rende n.
reng n. reng, gon, gewz, gunî, bengz, qir n.
reng avetin lg. . reng re risîyene, reng estene, gon estene, benz estene
reng dan lg. . reng dayene
reng girtin lg. reng girewtene
reng jê çûn tg. reng rira sîyene, reng estene, rengûruçik ra kewtene, gêrayene, reng qusîyene, fetilîyene
m. rengrerisîyayis, gonestis, rengestis n.
reng kirin lg. rengnayene, gon kerdene, reng kerdene
reng qelibîn lg. reng re risîyene, reng estene, gon estene, benz estene
renga gul n. gulgon, rengê gule, gulreng n.
rengandin lg. . rengnayene, gon kerdene, reng kerdene
m. rengnayis, rengkerdis, gonkerdis n.
rengareng rd. rengereng, hawtreng, rengrengin
rengbijêr m. rengpê m., kolorîmetre m.
rengbir rd. rengberdox, rengber
rengdar rd. rengin, rengdar
rengdar bûn lng. . rengin bîyene, rengdar bîyene, rengdarîyene
rengdar kirin lg. . rengin kerdene, rengdarnayene, reng cidayene, renginnayene
rengdarbûn m. renginbîyayis, rengdarbîyayis, rengdarîyayis n.
rengdarî m. renginîye, rengdarîye, renginênî, rengdarênî m.
rengdarkirin m. renginkerdis, rengdarnayis, rengridayis, renginnayis n.
rengdêr m. rz. sifat, xusetname. salixname. sifet n.
rengdêra çawahîn n. rz. xusetnameyê çitoyîye, sifatê senênîye, salixnameyo wesfin n.
rengdêra çawaniyê n. rz. xusetnameyê çitoyîye, sîfatê senênîye, salixnameyo wesfin n.
rengdêra çêbûyî n. rz. xusetnameyo viraste, sifato viraste n.
rengdêra çêkirî n. rz. xusetnameyo viraste, sifato viraste n.
rengdêra dîyarker n. rz. xusetnameyo dîyarker, sifato kifseker, xusetnameyê dîyarkerdisî n.
rengdêra hejmara kesrî n. rz. xusetnameyê kesîrhûmarî, sifatê hûmarê kesîrî, salixnameyê hûmarnameyê kesîrî n.
rengdêra hejmara rêzdarî n. rz. xusetnameyê hûmarîyo rêzkî, sifatê hûmarîyo rêzin n.
rengdêra hejmarî n. rz. . xusetnameyê hûmarî, sifatê hûmarî, salixnameyê hûmarî n.
rengdêra hevedudanî n. rz. xusetnameyo yewbîyaye, sifato yewbîyaye n.
rengdêra îsarkî n. rz. xusetnameyê nîsankerdisî, sifatê nîsankerdisî, salixnameyê nîsandayisî/?.
rengdêra jimarîn n. rz. xusetnameyê hûmarî, sifatê hûmarî, salixnameyê hûmarî n.
rengdêra jimarîn a rêzîn n. rz. xusetnameyê hûmarîyo rêzkî, sifatê hûmarî yo rêzin, salixnameyê hûmarîyo rêzkî, xusetnameyê hûmarî yo rêzin n.
rengdêra nebinavkirî n. rz. xusetnameyê nêdîyarîye, sifatê nêdîyarîye, salixnameyê nêdîyarîye n.
rengdêra nîsandanê n. rz. xusetnameyê nîsankerdisî, sifatê nîsankerdisî, salixnameyê nîsandayisî n.
rengdêra pêsker n. rz. xusetnameyê nîsankerdisî, sifatê nîsankerdisî, salixnameyê nîsandayisî n.
n. rz. xusetnameyo dîyarker, sifato kifseker, salixnameyê dîyarkerdisî, sifato dîyarker, xusetnameyo kifseker n.
rengdêra pêveber n. rz. xusetnameyê kardarî, sifatê kardarî, salixnameyê kardarî n.
rengdêra pirsyarkî n. rz. xusetnameyê perse, sifatê perse, persxusetname. perssalixname n.
rengdêra wesfîn n. rz. xusetnameyê çitoyîye, sifatê senênîye, salixnameyo wesfin, sifato wesfin n.
rengdêra xwedîtîyê n. rz. xusetnameyê wayirîye, sifatê wayirîye, salixnameyê wayirîye n.
rengdêrên pirsyarkî pj. rz. persxusetnameyî, perssifatî, salixnameyên perse, perssalixnameyî
rengdêrî kirin xusetnameyên kerdene, sifatên kerdene kr.
m. xusetnameyênkerdis, sifatênkerdis n.
rengê sifir rd. sifirgon, sifirreng, rengê sifirî, rengê mîsî, rengê paxirî
rengê titûnê rd. tutungon, rengê tutunî
rengê zîv rd. sêmgon, sêmên, rengê sêmî
rengêasîman rd. asmêngon, asmênî, rengê asmênî, semawî, kewe
rengekor rd. rengkor
rengekorî m. rengkorîye, daltonîz m., rengkorênî m.
rengên germ rengên germinî, germinrengîz/?.
rengî rd. rengên, kromatîk
rengîn rd. rengin, rengdar
rengîn bûn lng. . rengdar bîyene, rengin bîyene, rengdarîyene
rengîn kirin lg. . rengdarnayene, reng ridayene, rengin kerdene, renginnayene
rengînbûn m. renginbîyayis, rengdarbîyayis, rengdarîyayis n.
rengînî m. renginîye, rengdarîye, renginênî, rengdarênî m.
rengînkirin m. renginkerdis, rengdarnayis, rengridayis, renginnayis n.
rengkirin m. rengnayis, rengkerdis, gonkerdis rt.
rengkor rd. rengkor
rengkorî m. rengkorîye, daltonîz m., rengkorênî m.
rengnasî m. rengsinasîye, îlmêrengî, rengzanîye m.
rengnesax rd. rengkewte, gewzkewte, goneste
rengorengo rd. rengereng, hawtreng, rengrengin
rengpîse m. rz. dîyarker, zerf, kifseker n.
rengpîseya awakî n. rz. dîyarkerê rewse, zerfê rewse n.
rengpîseya çawahîn n. rz. dîyarkerê çitoyîye, zerfê çitoyîye, dîyarkero wesfin, dîyarkerê senênîye n.
rengpîseya çêbûyî n. rz. dîyarkero viraste, zerfo viraste n.
rengpîseya çedahî n. rz. dîyarkerê çiqasî, zerfê çiqasî n.
rengpîseya çêkirî n. rz. dîyarkero viraste, zerfo viraste n.
rengpîseya çiqasî n. rz. dîyarkerê çiqasî, zerfê çiqasî n.
rengpîseya daxwazê n. rz. dîyarkerê wastîsî, dîyarkerê wazî n.
rengpîseya daxwazîyê n. rz. dîyarkerê wastîsî, dîyarkerê wazî n.
rengpîseya demî n. rz. dîyarkerê de m., zerfê de m., dîyarkerê zemanî, dîyarkerê tawî n.
rengpîseya demkî n. rz. dîyarkerê de m., zerfê de m., dîyarkerê zemanî, dîyarkerê tawî n.
rengpîseya erînî n. rz. dîyarkerê yayîye n.
rengpîseya jimarî n. rz. dîyarkerê hûmarî, zerfê hûmarî n.
rengpîseya neyînl n. rz. dîyarkerê nêyîye, zerfê nêyîye n.
rengpîseya pirsyarkî n. rz. dîyarkerê perse, zerfê perse n.
rengpîseya rihkî n. rz. dîyarkerê cayî, zerfê cayî n.
rengpîseya sade n. rz. dîyarkero sade, zerfo sade n.
rengpîseya wesfîn n. rz. dîyarkerê çitoyîye, zerfê çitoyîye, dîyarkero wesfin, zerfê senênîye, dîyarkerê senênîye n.
rengpîseyê awakî n. rz. dîyarkerê rewse n.
rengpîv m. rengpê m., kolorîmetre m.
rengpîvî m. rengpêmîye, kolorîmetrî m.
rengqelibîn m. rengrerisîyayis, gonestis, rengestis n.
rengsemawî rd. asmêngon, asmênên, rengê asmênî, semawî, asmênî
rengvan n. rengcî, rengwan n.
rengxwes rd. rengwes, wesreng
rengzîrîç rd. erzîzgon, qersunên, eijjî, erzîzên, gewro tarî, zêrçreng, hel, qersunî, erzîzî *ji reng û sîfet ketin reng û ruçik ra kewtene, reng û ruçik tede nêmendene
renî m. herdxij, hezaz, heyelan, hezaj, heylan n.
renik m. paker, esteritox, sîlge, pakker n.
renride rd. rencîde, dejaye
renride bûn lng. renride bîyene, dejayene
renride kirin lg. . rencîde kerdene, dejnayene, renridenayene
renrin rd. betelnaye, qefelnaye, hefelnaye
lng. dejayene, dej dayene, decayene, ricayene
renriner m/n. dejnayox n.
reorganîzasyon m. reorganîzasyon, newesuniknayis n.
rep m. rep, rap n.
rd. bel, vît, rep, tut
rep bûn lng. . rep bîyene, bel bîyene
repal rd. repal
repandin lg. cinezelnayene, cirepnayene, ciqelebnayene, cinetelnayene, ciqeldayene, verkewtene, ver netelîyene
reperep kirin lg. . reperep kerdene, tepetep kerdene
reperetuar m. reperetuar n.
repîn lg. . repayene
repînî m. repîye, tepîye m.
repînî jê anîn lg. tepîye cira ardene, repîye cira ardene, repîne cira ardene
repînî kirin lg. tepayene, repayene, talpayene
repisandî rd. tengeznaye, dawesnaye, gkçiknaye, serlokerde, pîpîkanrakerde
repisandin lg. . tengeznayene, çikçiknayene, serlo kerdene, pîpîkan ra kerdene, dewesnayene, kîp kerdene, pir kerdene, lewra kerdene, qil kerdene
repisîn lng. tengezîyene, serlo bîyene, kîp bîyene, pir bîyene, çikçikîyene, fekra bîyene, qil bîyene
m. tengezîyayis, ewesîyayis, repesîyayis, çikçikîyayis, serlobîyayis n.
repkirin lg. rep kerdene, repnayene
reportaj m. mulakat, çimpêkewtis, roportaj, çimpiroginayis, mulaqat, reportaj n
repûblîk m. komare, cumhuriyete, republîke m.
req rd. firk, sêrek, firq
m. kola, qola m.
n. zoo. kesa awe, awkesa, kesika awe m.
m. req, teq n.
rd. tenik, sax (awe de)
req bûn lng. . tenik bîyene, tenikîyene
req û rût rd. rutûsilt, zitbulit, siltûtazî, rutûtazî, rutûrepal, rip-rut, zulut, rut-silt, baneûbanqilîz, dîlhorî, req û rut, çîpçîplax, riprepal, rut û repal
reqabet m. reqabet n., têverestis /?., rikverîye m., têrikîye m.
reqabet kirin lg. . reqabet kerdene, rikverîye kerdene, hemberîye kerdene, têver estene, têy sere antene
reqan m. cog. aldak, kere n.
reqandî rd. kolleyin, qolleyin
reqandin lg. cinezelnayene, cirepnayene, ciqelebnayene, cinetelnayene, ciqeldayene, verkewtene
lg. reqnayene, seqnayene
m. reqnayis, seqnayis n.
lg. sert kerdene, tat kerdene, husk kerdene
reqas m. pandul, reqqas n.
m. reqes, reqs n.
reqase m. reqeseke,reqesoke m.
m. dansoze, reqase, reqeswane, reqesîyoxe m.
reqasetî m. dansozîye, reqeswanîye, reqesîyoxîye, dansozênî m.
reqeçov m. telûr, çunçuwa, qurz, çel, tule n.
reqele rd. jar, weza, ruç, zayif, kelax, req, zaîf
rd. qîq, req, çîq, qîqerut, zêlexte
reqem m. mat. hûmare, reqem n.
m. reqem, hûmare n.
reqem lêdanîn reqem piranayene, hûmare piranayene kr.
reqemî rd. reqe m., hûmareyî, reqemên, hûmareyên
reqên deryayê kesayên deryayî, kesikên deryayî
reqereq bûn lng. reqayene, reqereq bîyene
reqesok m. reqeseke, reqesoke m.
reqhêzan m. qirnaqoçike, qilonqiz, darxîçike, texterewane m.
reqî m. reqî, ereqî m.
reqîb n. êxim, reqîb, verever, gamver n.
reqîn lng. . reqîyene
reqinî m. reqîye m.
reqinî jê anîn tg. reqîye cira ardene, seqîye cira ardene
reqisandin lg. reqesnayene, reqisnayene
m. reqesnayis, reqisnayis n.
reqisîn lng. . reqesîyene, kay kerdene, dans kerdene, reqisîyene
m. reqesîyayis, kaykerdis, danskerdis n.
reqîte n. ana. mîyaneyo barî n.
reqîxur m/n. reqîsimitox n.
reqs rd. sert, husk, tat
m. reqs, dans, reqes n.
reqs bûn lng. . sert bîyene, husk bîyene, tat bîyene
reqs kirin lg. sert kerdene, tat kerdene, husk kerdene
reqsayî rd. sertkî, tatkî, sertane, tatane
reqsî m. sertîye, tatîye, sertênî, tatênî m.
reqsitî m. sertîye, tatîye, sertênî, tatênî m.
reqsoyî rd. sertkî, huskî, tatkî, sertane, tatane
reqsvan m/n. reqesd, dansd, reqeswan, dansor n.
rerim m. dîn. recm, rerim, ricm n.
rerim kirin lg. rerim kerdene, kemer kerdene, recm kerdene, bere riestene, recmnayene
res m. kîn, kir, xinc, bend, qerez, kênat, xerez n.
rd. sîya, qer
res bûn lng. . sîya bîyene, qer bîyene
res giredan lg. sîya giredayene, sîya bestene
sîn giredayene, sîwan giredaye, sîya giredane, sîn kerdene, sîwan kerdene kr.
res kirin lg. sîya kerdene, qer kerdene, qernayene
res û spî n. sîya o sipî, sîya sipî n.
res û tarî rd. tiptarî, tiktarî, tingtarî, tarîzilmatî, tarî û zurmatî, tarî û dermatî
resad m. bot. maydanoz, baxdenos, meydenos, baxdinoz, bexdenos n.
resadxane m. resadxane, netirgeh, pînîtgeh, pawitgeh n.
resahî m. sîyayîye m.
resalûk m. rîsî, res m., simpole, pûrçik, rêsî, risî, sonpole, res m., sunpuele n.
resam m/n. resam, nîgarvirastox, nîgarwan n.
resamî m. resamîye, nîgarvirastoxîye, nîgarwanîye, resamênî, nîgarvirastoxênî m.
resandin lg. . sîya kerdene, qer kerdene, qernayene
lg. neselnayene, ver raestene, risnayene
m. neselnayis, verraestis, risnayis n. resandinsigrisnayene, çarç kerdene
resayî m. cog. bej, erd, herd, hard n.
m. sîyayîye, qerîye, sîyayênî, qerênî m.
resbela n. belayo sîya, sîyabela, belawo sîya n.
resbext rd. bextesîya, rojesîya
resbîn rd. bedbîn, pesîmîst, sîyabîn
resbîn bûn lng. . bedbîn bîyene, sîyabîn bîyene, bêhêwî bîyene
resbinî m. bedbînîye, sîyabînîye, bedbînênî m.
resbûn m. sîyabîyayis, qerbîyayis n.
resdar rd. sîyayin, qerin
rese m. helapuçik, sipêla, qiratî, xelapuçik, qirawtî, qeremol n.
resê qîr n. sîyawo qîr, qîrsîya, sîyayo qîr n.
resê sevê m. qertîboz, zirope, xeyalet, metekin, sipêla, qerqertî m., xayve,xeybe n.
resê zirhimokî n. çeqero sîya, sîyaçeqer n.
reseba m. tip. gireva, va, hewa, suzî, romatîzma n.
n. vares n.
resedar m. bot. benavêre, venêre, darbenave, vinêre, benave m.
resedvan m/n. pawitox, resadd, pînîtox, resedwan n.
resêle m. zoo. çûkrese, resle, mîçîka zerçî m.
resemar n. zoo. maro sîya, sîyamar n.
reseme m. gucige, demsera gurîge û adare m.
resemî m. gurîge, sibate, zimistana peyene, gujige, sebate m.
resen rd. fer m., resmî
rd. rez, cînso rez, esîl, kerîm
rd. rastkên, orijînal, xorî
resenî m. torinîye, esalet, esilzadeyîye, torinênî, esîlîye m.
resenî bûn lng. . rastkên bîyene, orîjînal bîyene, xorî bîyene
resenivis m. muswede, qernivis, teslaxê nivisî m.
resepsîyon m. resepsîyon, zîyafeto fermî n.
reseptor m. fiz. ahîze n., reseptor n. girewtox n.
resês m. risês, reya, risîs n.
resetarî m. sewetarî, zilmatî, sewerese n.
resgiranî m. tip. zeredejan n.
resgiredayî rd. sîngiredaye, sîyagiredaye, sînin
resgon rd. sîyagon, sîyareng, rengo sîya
resî m. sîyayîye, qerîye, sîyayênî, qerênî m.
residandin lg. deresnayene, resnayene (meywe)
residîn lng. . belate bîyene, derestene, restene, deresayene, resayene (mêwe)
resik n. qer, zenrî, sîyahî, qerok n.
m. bot. xefsîya n.
m. ana. îrîs, sîyayê çimî n.
resika çav m. ana. sîyayê çi m., îrîs n.
resikî rd. sîyakî
resîlqet n. cog. pozik, pirnose, kepûg, zinc, pirnik, pirnike, kepûge, pozik n.
resîm n. nîgar, resîm, resm n.
resîm çêkirin lg. nîgarvirastene, resm virastene
resîm kirin lg. nîgarnayene, nîgar kerdene
resimandin lg. nîgarnayene, nîgarin kerdene, resmin kerdene, nîgar cikerdene, resimnayene
m. nîgarnayis, resimnayis, nîgarinkerdis, resminkerdis, nîgarcikerdis n.
resîme m. resme n.
resîmkirî rd. nîgarnaye, resimnaye, nîgarkerde, resîmkerde
resît rd. xama., resîd, aqilbalix, reste
resît bûn lng. . resît bîyene, reste bîyene
resît kirin lg. sîya kerdene, qer kerdene, qernayene
resîtal m. resîtale m.
resîtbûn m. sîyabîyayis, qerbîyayis n.
resîtkirin m. sîyakerdis, qerkerdis n.
resk rd. mûr, çimteng, zereteng, çimnêbar
reske m. xirare m.
reskirin m. sîyakerdis, qerkerdis n.
resm kisandin lg. nîgar antene, resm antene, foto antene
resmar n. zoo. maro sîya, sîyamar n.
resme m. resme n.
resmen h. resmen, bi fer m., bi resmî
resmî rd. fer m., resmî
resmî kirin lg. fermî kerdene, resmî kerdene, fermînayene, resmînayene
resmîkirin m. fermîkerdis, resmîkerdis n.
resmîtî m. fermîyîye, resmîyîye, resmîyet m.
resmîyet m. fermîyîye, resmîyîye, resmîyet m.
resnivis m. musvede, qernûs, qernivis n.
resole rd. sîyala
resresik m. bot. xefsîya n.
resresk m. mixike, salinca hurdîye m.
rest n. rest n.
rest kisandin lg. restantene
restarî rd. tiptarî, tiktarî, tingtarî, tarîzilmatî, tarî û zurmatî, tarî û dermatî
restem n. kemera çaqmaqî, sîya çaqmaqî, adirgebere, bera çaqmaqî m.
restorant m. loqente, asxane, werdxane, restorant n.
restorasyon m. restorasyon, newenayis n.
restore rd. restore
restore kirin lg. restore kerdene, restorenayene
resul n. pêxamber, resul, qasid, pêxember n.
retandin lg. tersnayene
retîna m. ana. retîna m.
rev m. rem, fîrar, rareyayis n.
revandin lg. remnayene
m. remnayis n.
revastin lg. kotene
revde m. guruh, xuruh n.
m. zurbe, ebre, ebûr, ebr n.
revêke m. cele n., rebeqe n., gidîse m., sele n.
reverans m. reverans, sijdebîyayis n.
revêtin lg. tastene, kinitene (dar)
revî n. yelxe n.
revîn lng. remayene, fîrar kerdene
revîr m. revîr n.
revîze kirin lg. sererast kerdene, revîze kerdene, rast kerdene
revîzyon m. revîzyon, kontrolkerdis, sererastnayis n.
revîzyonîst m/n. revîzyoncî, revîzyonîst n.
revîzyonîzm m. revîzyoncîyîye, revîzyonîz m., revîzyoncîyênî m.
revo m. yelxe, naxira astoran n.
kîm. remokîye, fîrarîye, remokênî m.
rd. mec. xervende, hergele, dawar
revok rd. remok, qaçax, fîrar, qeçax
revoktî m. remokîye, fîrarîye, remokênî m.
revovan n. hergelewan, hergelecî n.
revrevik m. serab, pusrik, serap n.
rewa rd. rewa, mesru
m. rewa, awî n.
rewa avêtin lng. . rewa rîestene, awî rîestene
rewa bûn lng. . rewa bîyene, munasib bîyene, destdaye bîyene
rewa girtin lng. . rewa girewtene, awî girewtene
rewa hesibandin lg. rewa hesabnayene, mesru hesabkerdene
rewa kirin lg. bandernayene, mûsnayene, bander kerdene, mojnayene
lg. rewa kerdene, mesru kerdene, rewanayene
rewabûn m. rewabîyayis, mesrubîyayis n.
rewac m. nega m., arzû n., wastis n., waz n., niyaz n., dîlege m., rexbet n., merem n.
m. rewac n.
rewakirin m. rewakerdis, mesrukerdis, rewanayis n.
rewal rd. xort, rîwan, rihal, gênc, cuwan, rîwan, cun, rîwun,cênc
rewan m. ruh, can, roh, gan, gîyan n.
m. rewan, rehwan, rehwun n.
rewan bûn lng. . rewan bîyene
rewandar rd. rusnaye, ersawite, sawite
rewandin m. kerdis, îcra, bicaardis, caardis n.
rewanek m/n. delege, qasid, rusîyayox, ersawîyayox n.
rewanî rd. ruhên, canên, ruhî, gîyanî, royên
rd. rewanî, rehwanî
rewankirin m. herokîkerdis, herokînayis n.
rewannas m/n. psîkolog, ruhsinas, ruhzan n.
rewannasî m. psîkologî, ruhsinasîye, ruhzanîye, psîkolojî n.
rewanpa kîm. sehîdbîyayis, sehadet, sehîdîyayis n.
rewanpak m/n. sehîd, cangorî n.
rewans m. rovans n.
rewaq m. hîyate, salone, xeyat m.
rewaqe m. cele n., rebeqe n., gidîse m., sele n.
rewatî m. rewayîye, mesruyîye, rewayênî, mesruîyet m.
rewaya fermanî n. rewaya fermanî m., rewayê fermanî n.
rewd m. bêle, kêrîye, bire, cole, bole, surîye, buele m.
m. yekun, têvter n.
rewêjek m. gilazinge, kardîya kalenî, kardî m.
rewend rd. koçer, goçer
rewendî rd. koçerî
rewendî bûn m. koçerbîyayis, koçerîyayis n.
rewendîtî m. koçerîye, koçerênî m.
rewî m. yelxe, naxira astoran n.
rewid m. rewte, rote, rewite, rewtî, rewute, sadare m.
rewiqandin lg. destvilayîye kerdene, îsrafkerîye kerdene, destvilayênî kerdene
/g. wepeknayene, çengeznayene, wepernayene, wepekitene, pekitene
m. wepeknayis, çengeznayis, wepernayis, wepekitis, pekitis n.
rewiqîn lng. wepekîyene, çengezîyene, weperîyene, wepekîyene, pekîyene
rewir n. heywan, ters, heywon, heywun, heyban n.
rd. yabanî, hov, koyî, kovî, çolî, yabonî, yabunî, yawonî
rewist m. hameyn, ribilîyet, xuye, fitrat, hîlkat n.
n. xuyset, karakter, sedye, afernek n.
rewist dan tg. karakterîze kerdene
rewitandin lg. pel risnayene, pel estene
rewitin lng. . pel risîyene, velg estene
rewîtîn lng. . awtene, kawtene, lawtene, lawayene, ewayene
rewnaq rd. bereqok, çirûskok, grisok, bereqoq
rewnaqî m. bereqokîye, çirûskokîye, qrisokîye, bereqokênî m.
rewneqdar rd. rosndar, rosnin, rostdar, sewleyin
rd. tekuz, mukemel
rewq m. pixawe, qeyde, pranga m.
rewrewik m. serab, pusrik, serap n.
rews m. rewse m., hal n.
rewsa bas n. rewsa rinde, halo rind, huznûhal m.
rewsa derunî n. dengaya zereyî m.
rewsa dîyarker n. rz. rewsa dîyarkerdisî, rewsa kifsekerdisî m.
rewsa navdêrê m. rz. rewsa nameyî m.
rewsa navdêrî m. rz. rewsa nameyî m.
rewsa niha n. rewsa nikayî, rewsa hazire, rewsa ewroyî, rewsa amadeye, halo hazir m.
rewsaaborî a /. rewsa debere m.
rewsen n. rosna, rosina, ruasn m.
rewsenbîr m/n. rosnvîr, munewer, entelektuel, întelektuel n.
rewsenbîrî m. rosnvîrîye, munewerîye, rosnvîrênî, entelektuelênî m.
rewsîn rd. rewsên
rewsname m. rewsname. îlmuhabere, îlmuxebere, halname m.
rewsparêz rd. statukowaz, rewsparêz, statukoperwer, statukori
rewsparêzî m. statukowazîye, rewsparêzîye, statukoperwerênî, statukocîyîye m. *di çi rewsî de çi rewse de, edi çi hal de, di çi hal de
rewt m. rewte, rote, rewite, rewtî, rewute, sadare m.
rewtik m. rewtike, rewta qije m.
rewze m. çîmen, çere, çayir n.
rex n. kîste, kaleke, nekse, kiste m.
rexbet m. nega m., arzû n., wastis n., waz n., niya n., dîlege m., rexbet n., merem n.
rexbik m. rebike, rahîbe m.
rexê çepê heto çep, pero çep, basko çep, polo çep
rexgerdûm m. balîsna parxêlî, balîsna erebaneyî m.
rexhev n. têkîste, têlêwe, têver, têkaleke *li rex hev h. têkîste, têlêwe, têver, têkaleke
rexm m. rik, înad, eynad, enyat n.
rexma h. çendayê ke, gerçî, her çiqas ke, her çend ke, herçî
rexman rd. rehman, sitarnayox, hewênayox, raman, reman
rexne m. rexne, krîtîk, tenkît n.
rexne bûn lng. . rexne bîyene, tenkît bîyene, krîtîk bîyene
rexne kirin lg. rexne kerdene, krîtîk kerdene, tenkît kerdene
rexnedar m/n. rexnecî, tenkîtcî, rexneker, rexnewan n.
rexnedarî m. rexnecîyîye, tenkîtcîyîye, rexnewanîye, rexnekerîye, rexnecîyênî, rexnekerênî m.
rexnegir m/n. rexneker, rexnecî, tenkîtcî, rexnewan n.
rexnegirî m. rexnekerîye, rexnecîyîye, tenkîtcîyîye, rexnewanîye, rexnekerênî, rexnecîyênî m.
rexneker m/n. rexneker, rexnecî, tenkîtcî, rexnewan n.
rexnekerî m. rexnekerîye, rexnecîyîye, tenkîtcîyîye, rexnewanîye, rexnekerênî, rexnecîyênî m.
rexnekirin m. rexnekerdis, krîtîkkerdis, tenkîtkerdis n.
rexneyî rd. rexneyî, krîtikên, rexneyên, tenkîdên
rext n. lsk. rext, asur m., dîzme n.
rextdar n. tutunrotox, memûrê tutunî, karbendê tutunî n.
rextik n. bot. kuye, kundire, kul, qu, kuy, quî, ku m.
reyandin lg. awtnayene, kawtnayene, lawtnayene
m. awtnayis, kawtnayis, lawtnayis n.
reyeka navdêrî m. rz. koka nameyî, reya nameyî m.
reyîn lng. . awtene, kawtene, lawtene, lawayene, ewayene
lg. gî kerdene
reyîvan n. devewan, siwaneyê deveyan n.
reys m/n. serek, sermîyan, reîs, ser, reys n.
reysêcumur m/n. reîsêcumhur, serekkomar, reysêcumhur, serkomar, serekcumhur, reîsêcumur n.
reysîtî m. serekîye, reîsîye, serîye, sermîyanîye, reysênî, serekênî, serênî m.
rez n. rez, bax n.
rez birîn lg. rez birnayene
rez quraftin m. rezbir, rezçîn n.
reza m. riza, waz, razî m.
rezalet m. kepazeyîye, gostirmeyîye, sosretîye, xaxîye, rezîlîye, risyayîye, hetikîye, kepazeyênî, rezalet, xaxênî, rezîlêni m.
rezamend rd. qayîl, razî, wastox, qaîl
rezber m. eylule, payîza verêne, rezbire, îlone, êlune m.
rezervasyon m. rezervasyon n.
rezil m. zenrire, rêzile, zinrire, zinrile, rîezile m.
rezîl rd. sosret, xax, gostar m., kepaze, rezîl, hetik, gosirmet, kepeze, kelpize, gostirme
rezîl bûn lng. . kepaze bîyene, hetikîyene, gostarme bîyene, sosret bîyene, rezil bîyene, xax bîyene
rezîl kirin lg. kepaze kerdene, hetiknayene, rezîl kerdene, sosret kerdene, riswa kerdene, xax kerdene
rezîl û kepaze bûn lng. . rezîl û riswa bîyene, riswa û kepaze bîyene, rezîl û kepaze bîyene, oyin û sosret bîyene
rezîl û ruswa bûn lng. . rezîl û riswa bîyene, riswa û kepaze bîyene, rezîl û kepaze bîyene, oyin û sosret bîyene
rezîlane rd. risyane, kepezane, rezîlane, rîsyakî
rezîlî m. kepazeyîye, gostirmeyîye, sosretîye, xaxîye, rezîlîye, risyayîye, hetikîye, kepazeyênî, rezalet, xaxênî, rezîlêni m.
rezîlkî rd. kepazekî, gostarmekî, xaxkî, riswakî, sosretkî, rezîlkî
rezîltî m. kepazeyîye, gostirmeyîye, sosretîye, xaxîye, rezîlîye, risyayîye, hetikîye, kepazeyênî, rezalet, xaxênî, rezîlêni m.
rezîstans m. fiz. rezîstans, dîyax n.
rezûk m. bot. sînzek, qaluç, qeresîrame n.
rezwan m/n. rezcî, rezwan, baxcî, baxwan n.
rezwanî m. rezcîyîye, baxwanîye, rezwanîye, rezcîyênî, rezwanênî m.
redîfe redif
refahîye Refahiye
referandum referandum
rehet! rahat! (emir)
rehn uyluk
rektor rektör
rektorîye rektörlük
rep-tep gürültü patırtı
pat küt
reqe sukaplumbağası
rew erken
rewşa îstîsnayî olağanüstü durum
olağanüstü hal
rewşe durum
hal
rexne eleştiri
rexne kerdene eleştirmek
rexnekerdiş eleştirme
rey defa
kez
kere
rey-rey arasıra
bazen
reyê bir kere
bir kez
reyê-di reyî bir iki defa
bir iki defa
bir iki kere
bir iki kere
bir iki kez
bir iki kez
reyke bir kere
bir kez
rez seçkin insan
rezik (=pêçek) şeytansaçı(küs küt); cuscuta monogyna
realite rastîye (m), rastî (m), realîte (m), heqîqete (m)
reçel rîçal (n), aqît (n)
redif redîfe (m)
referandum referandum (n)
reisicumhur serekkomar, -e
rektör rektor, -e
rektörlük rektorîye (m)
rektum b. göden
rençper rencber, -e; pale (n), pala (m); êrxat, -e
rençperlik rencberîye (m), rencberî (m), rencberênî (m), paleyîye (m), paleyî (m), paleyênî (m), êrxatîye (m), êrxatî (m), êrxatenî (m)
rende rende (n)
rengi atma fetilîyayîş (n)
rengi atmak gêrayene, fetilîyayene
rengi kaçma b. rengi atma
rengi kaçmak b. rengi atmak
rengi uçma b. rengi atma
rengi uçmak b. rengi atmak
renk reng (n)
renkli rengin, -e
renkli kalem qelema rengine (m)
resim resim (n)
reyhan rihan (n)
rezene rizwanek; foeniculum vulgare
regi ferman kirin, emir kirin.
renkonti jivîn, (hev) dîtin.
respondi bersiv dan, cewab dan.
resti man.
resto pal dan, xwe dirêj kirin.
rehet trankvila
reng koloro
reng e ku eble
rengandî diversa
rengdêra adjektivo
req dura
reqisîn danci
reş nigra
reşemî februaro
rewş stato
rex flanko
apud
rezber septembro