Encamên lêgerînê
mi (I) ma, qey, gelo nd (II) mî (îşareta notayê ya ku dengê di navbera reûfayê de ye) m
mi (i) ma, qey, gelo nd
mi (ii) mî (îşareta notayê ya ku dengê di navbera re û fa yê de ye) m
miadı dolmak qewlê xwe temam kirin
miadını doldurmak emrê xwe xwarin, kevn bûn
miat 1. mawe, qewl (maweyê ji bo kirin û çêkirina tiştekî) 2. qewl (qewlê bikaranîna tiştekî) m
1. mawe, qewl (maweyê ji bo kirin û çêkirina tiştekî) 2. qewl (qewlê bikaranîna tiştekî)m
miatı dolmak qewlê xwe temam kirin
miatını doldurmak emrê xwe xwarin, kevn bûn
mibzer aletê tovkirinê, makîneya tovrêjê nd
aletê tovkirinê, makîneya tovrêjê nd
miço bnr muço
bnr muço
mide 1. aşik, gedek, made, firşik (ev ji bo ajalan), mide ant/m 2. zik (mec) n 3. hûr (mec) n
1. aşik, gedek, made, firşik (ev ji bo ajalan), mîde ant/m 2. zik (mec)n 3. hûr (mec)n
mide ağzı serdevka aşikê, serdevka madeyê ant
serdevka aşikê, serdevka madeyê ant
mide bulandırmak 1) dilê (yekî) li hev xistin, bîzê (yekî) li hev xistin 2) gumandar kirin, şikber kirin (mec)
1) dilê (yekî) li hev xistin, bîzê (yekî) li hev xistin 2) gumandar kirin, şikber kirin (mec)
I) Dilê (yekî) li hev xistin. Bîzê (yekî) li hev xistin. II) Gumandar kirin. Şikeber kirin.
mide ekşimesi (veya mide yanması) berşoşk bj
mide ekşimesi (veya yanması) berşoşk bj
mide ezikliği Dilxewirîn. Dilxelîn.
mide ezilmesi dilxelînek, dilxewirîn
dilxelînek, dilxewirîn
mide fesadı tetirxan, berşoşk
tetirxan, berşoşk
Tetirxanî. Berşoşk.
mide fesadına uğramak tetirxanî bûn, serdilê (yekî) tehlotirşoyî bûn, berşoşkî bûn
tetirxanî bûn, serdilê (yekî) tehlotirşoyî bûn, berşoşkî bûn
Berşoşkî bûn. Tetirxanî bûn.
mide kapısı bindevka aşikê, bindevka madeyê ant
bindevka aşikê, bindevka madeyê ant
mideci lixwe, betjewendperest nd/rd
mideci olmak li xwe bûn
li xwe bûn
midecili xwe, berjewendperest nd/rd
midesi (içi) ezilmek (kazınmak) Dilê (yekî) ji bîr ve çûn. Dilê (yekî) xewirîn. Dewxa (yekî) çûn. Dilê (yekî) xelîn.
midesi ağzına gelmek I) Dilê (yekî) neçûn (tiştekî). Dilê (yekî) jê li hev ketin. Mehdê (yekî) neçûn (tiştekî). II) Dilê (yekî) qebûl nekirin. Xîreta mirov bar nedan.
midesi almamak (midesi kaldırmamak, midesi kabul etmemek veya midesi götürmemek) 1) dilê (yekî) neçûn (tiştekî), dilê (yekî) jê li hev ketin, madeyê (yekî) neçûn (tiştekî), bîzê (yekî) neçûn (tiştekî), dilê (yekî) lê neqeridîn 2) dilê (yekî) qebûl nekirin, xîreta mirov bar nedan (mec)
midesi almamak (kaldırmamak, götürmemek) I) Dilê (yekî) neçûn tiştekî. Dilê (yekî) li hev ketin. Mehdê (yekî) neçûn tiştekî. II) Xîreta mirov bar nedan (qebûl nekirin).
midesi almamak (kaldırmamak, kabul etmemek veya götürmemek) 1) dilê (yekî) neçûn (tiştekî), dilê (yekî) jê li hev ketin, madeyê (yekî) neçûn (tiştekî), bîzê (yekî) neçûn (tiştekî), dilê (yekî) lê neqeridîn 2) dilê (yekî) qebûl nekirin, xîreta mirov bar nedan (mec)
midesi bozulmak Serdilê (yekî) tirş bûn. Mehdê (yekî) tirş bûn. Mehdê (yekî) xeliyan.
midesi bulanmak 1) dilê (yekî) li hev ketin, bîzê (yekî) li hev ketin 2) bîzê (yekî) jê çûn 3) şika (yekî) çûn (yekî), gumana (yekî) di (yekî) de çûn
1) dilê (yekî) li hev ketin, bîzê (yekî) li hev ketin 2) bîzê (yekî) jê çûn 3) şika (yekî) çûn (yekî), gumana (yekî) di (yekî) de çûn
I) Dilê (yekî) li hev ketin. Bizê (yekî) li hev ketin. II) Bîzê (yekî) jê çûn. Jê kerihîn. III) Şika (yekî) çûn. Gumana (yekî) di (yekî) de çûn.
midesi ekşimek (midesi kaynamak veya midesi yanmak) berşoşkî bûn, serdilê (yekî) tehl û tirş bûn
midesi ekşimek (kaynamak veya yanmak) berşoşkî bûn, serdilê (yekî) tehl û tirş bûn
midesi ekşimek (kaynamak, yanmak) Serdilê (yekî) tehl û tirş bûn. Berşoşkî bûn.
midesi ezilmek (veya midesi kazınmak) dilê (yekî) ji bîr ve çûn, dilê (yekî) xewirîn, dewxa (yekî) çûn, dilê (yekî) xelîn
midesiz 1. palaxî (kesê ku li tu tiştî naboyîne dixwe) 2. nebîzokî rd
1. palaxî (kesê ku li tu tiştî naboyîne dixwe) 2. nebîzokî rd
midevi aşikî, madewî rd
midevî aşikî, madewî rd
mideye oturmak li ser dile (yekî) man
Li ser dilê (yekî) man.
mideyi bastırmak (tiştek) kirin ber dilê xwe, dilê xwe pê sekinandin
Tiştek kirin ber dilê xwe. Dilê xwe pê sekinandin.
midi navîn, navincî rd
navîn, navincîrd
midi etek etekê navincî
etekê navincî
midibüs mîdîbus, otobusa biçûk m
mîdîbus, otobusa biçûk m
midilli midîlî, hespê biçûçik
midîlî, hespê biçûçik
midyat Midyad (Navçeyeke girêdayî Mêrdînê)
midye midye (Mytilus) zo/m
midye (Mytilus) zo/m
midyeci 1. midyevan (ê ku midyeyan ji behre derdixe) 2. midyefiroş nd/nt
1. midyevan (ê ku midyeyan ji behrê derdixe) 2. midyefiroş nd/nt
midyelik cihê ku lê midyeyan xwedî dikin
cihê ku lê midyeyan xwedî dikin
miğfer xûde, kumzirx, mîxfer lşk/m
xûde, kumzirx, mîxfer lşk/m
migmatit mîgmatît jeo/m
mîgmatît jeo/m
migren mîgren bj/m
mîgren bj/m
mihaniki bêhemdî, mekanîk *mihaniki bir hareket liveke bêhemdî rd
mihanikî bêhemdî, mekanîk * mihanikî bir hareket liveke bêhemdî rd
mihenge vurmak sihêtî kirin, hêçandin, telesî kirin
Sihetî kirin. Telesî kirin. Hêçandin.
mihenk 1. meheng, kevirê teneşîrê 2. pîvang m
1. meheng, kevirê teneşîrê 2. pîvangm
mihenke vurmak sihêtî kirin, hêçandin, telesî kirin
mihman mêvan nd/nt
mêvan nd/nt
mihmandar mêvandar nd/nt
mêvandar nd/nt
mihmandarlık mêvandarî m
mêvandarî m
mihnet tengasî, kovan m
tengasî, kovanm
mihnet çekmek tengasî kişandin
tengasî kişandin
mihrace mîhrace, maxaraca n
mîhrace, maxaraca n
mihrak mişraq, gerû m
mişraq, gerû m
mihrap 1. mihrab 2. cihê ku jê hêvî tê kirin (mec) m
1. mihrab 2. cihê ku jê hêvî tê kirin (mec) m
mihver 1. tewere, germiçank 2. tewere (xala girîng a mijarekê) (mec) m
1. tewere, germiçank 2. tewere (xala girîng a mijarekê) (mec) m
mika 1. mika, kevirşûşe 2. mîka (ê ji mîkayê hatiye çêkirin) rd
1. mika, kevirşûşe mîn/m 2. mîka (ê ji mîkayê hatiye çêkirin) rd
mikado 1. mîkado (navê împeratorên japon) 2. mîkado (navê leyîstikekê ye) m
1. mîkado (navê împeratorên japon) n 2. mîkado (navê leyîstikekê ye) m
mikâp mîkab, kûp *bir mikâp su metre mîkabek av mat/m
mîkab, kûp * bir mikâp su metre mîkabek av mat/m
mikaşist mîkaşîst m
mîkaşîst m
mikoz mîkoz bj/m
mîkoz bj/m
mikro biçûk, hûr (pêrkîta ku wateya biçûk dide) nd
mikro- biçûk, hûr (pêrkîta ku wateya biçûk dide) nd
mikroamper mîkroamper fîz/m
mîkroamper fiz/m
mikrobik mîkrobîk, mîkrobdar rd
mîkrobîk, mîkrobdar rd
mikrobiyolog mîkrobiyolog nd/nt
mîkrobiyolog nd/nt
mikrobiyoloji mîkrobiyolojî m
mîkrobiyolojî m
mikrofilm mîrofilm n
mîkrofîlm n
mikrofon hûredeng, mîkrofon m
hûredeng, mîkrofon m
mikrofoncu mîkrofonvan sn/tv nd
mîkrofonvan sn/tv nd
mikrofonik mîkrofonîk rd
mîkrofonîk rd
mikrokok mîkrokok nd
mîkrokok nd
mikrolit mîkrolit m
mîkrolît m
mikrometre 1. mîkrometre 2. mîkron m
1. mîkrometre 2. mîkron m
mikron mîkron, mikrometre mat/m
mîkron, mîkrometre mat/m
mikroorganizma mîkroorganîzma m
mîkroorganîzma m
mikrop 1. terêf, mîkrop m 2. mikrop (kesê ku jê xerabî çêdibe) (mec) nd/nt
1. terêf, mîkrop m 2. mîkrop (kesê ku jê xerabî çêdibe) (mec) nd/nt
mikroplanma 1. mîkropdarîbûn, mîkrop girtin 2. qirêjîbûn m
1. mîkropdarîbûn, mîkropgirtin 2. qirêjîbûn m
mikroplanmak 1. mîkropdarî bûn, mîkrop girtin 2. qirêjî bûn l/ngh
1. mîkropdarî bûn, mîkrop girtin 2. qirêjî bûn l/ngh
mikroplu bimîkrop, mîkropdar rd
bimîkrop, mîkropdar rd
mikropsuz bêmîkrop rd
bêmîkrop rd
mikropsuzlandırma bêmîkrobîkirin, dezenfektekirin m
bêmîkrobîkirin, dezenfektekirin m
mikropsuzlandırmak bêmîkrobî kirin, dezenfekte kirin l/gh
bêmîkrobî kirin, dezenfekte kirin l/gh
mikropsuzlaştırmak bêmîkrobî kirin, dezenfekte kirin l/gh
bêmîkrobî kirin, dezenfekte kirin l/gh
mikrosefal mîkrosefal nd/rd
mîkrosefal nd/rd
mikrosinema mîkrosînema sn/m
mîkrosînema sn/m
mikroskobik hûrdebînî, mîkroskobîk rd
hûrdebînî, mîkroskobîk rd
mikroskop hûrbîn, hûrdebîn, mikroskop m
hûrbîn, hûrdebîn, mîkroskop m
miksefe kondansator m mikser tevdêr, mîkser m
kondansator m
mikser tevdêr, mîkser m
miktar 1. tebab, mêjer, mîqdar 2. pîvan, parçc, beş m
1. tebab, mêjer, mîqdar 2. pîvan, parçe, beş m
mikyas olçek, pîvan m
olçek, pîvan m
mil (I) sêlik, sêle, sihêl, mîl, sêlak m (II) 1. mil, mijane, baskêş (j' bo alet û makînan) 2. kilçîn m
mil (i) sêlik, sêle, sihêl, mîl, sêlak m
mil (ii) mîl (yekeya pîvanê ya dûrahiyê) * İngiliz deniz mili 1852 m dir mîla deryayê ya Îngilîz 1852 m ye m
1. mîl, mijane, baskêş (ji bo alet û makînan) 2. kilçînm (birinin gözlerine)
mil çekmek mîl kişandin çavê (yekî) (II) mîl (yekeya pîvanê ya dûrahiyê) *ıngiliz deniz mili 1852 m dir mîla deryayê ya Îngilîz 1852 m ye
mîl kişandin çavê (yekî)
I) Bi bista germ çavê (yekî) kor kirin. II) Mîl kişandin çavê (yekî).
miladi zayînî, miladî rd
zayînî, mîladîrd
miladi tarih dîroka zayînî, mêjhûya mîladî
dîroka zayînî, mêjhûya mîladî
milat zayîn, mîlad m
zayîn, mîladm
milattan önce beriya zayînê, beriya mîladê, beriya îsa pêxember
beriya zayînê, beriya mîladê, beriya Îsa pêxember
milattan sonra piştî zayînê, pîştî miladê, piştî îsa pêxember (Hz. ısa)
piştî zayînê, pîştî mîladê, piştî Îsa pêxember (Hz. Îsa)
milel mîlel (piraniya milet e) nd
mîlel (piraniya milet e) nd
milföy mîlfoy (cure pastayek e) m
mîlfoy (cure pastayek e) m
mili pêrkîtek e ku tê pêşiya çi wateya hezarî didê, kurtebêja wê m ye
pêrkîtek e ku tê pêşiya çi wateya hezarî didê, kurtebêja wê m ye
milibar mîlîbar m
milîbar m
miligram mîlîgram m
milîgram m
mililitre mîlîlître m
milîlître m
milim mîlîm m
milîmm
milim oynamamak 1) tam lê hatin 2) qet nelivîn, hîç neleqîn
1) tam lê hatin 2) qet nelivîn, hîç neleqîn
milim şaşmamak tam lê bûn
tam lê bûn
milimetre mîlîmetre m
milîmetre m
milimetrik mîlîmetrîk rd
milîmetrîk rd
milimi milimine tam, tam temam
Ham û tam. Bi temamî.
milimine tam, tam temam
milis 1. nefîram, bargir (hêza gel a ku di heyna şer de ji artêşê re dibe alîkar) 2. mîlîs nd/nt
1. nefîram, bargir (hêza gel a ku di heyna şer de ji artêşê re dibe alîkar) 2. milîs nd/nt
militan 1. têkoşer (kesê ku ji bo serketina ramanekê tê dikoşe) 2. militan (endamê çalak ê rêxistinekê) nd/nt
1. têkoşer (kesê ku ji bo serketina ramanekê tê dikoşe) 2. milîtan (endamê çalak ê rêxistinekê) nd/nt
militarist artêşparêz, serbazgir, milîtarîst nd/rd
artêşparêz, serbazgir, milîtarîst nd/rd
militarizm artêşparêz, serbazgirî, milîtarîzm m
artêşparêz, serbazgirî, milîtarîzm m
millenmek silik girtin, sêlak girtin l/gh
sîlik girtin, sêlak girtin l/gh
millet 1. netewe m, milet n *Kürt milleti Neteweya Kurd 2. milet (civata ku xwedî heman taybetiyan e) *şoför milleti miletê şofêr n 3. milet (her kes, gişk) *millet meydana toplanmış milet li meydanê civiyaye n
1. netewe m, miletn * Kürt milleti Neteweya Kurd 2. milet (civata ku xwedî heman taybetiyan e) * şoför milleti miletê şofêrn 3. milet (her kes, gişk) * millet meydana toplanmış milet li meydanê civiyayen
millet meclisi 1) komcivana newengeran, komasiya parlementeran 2) meclîsa newengeran (ji bo parlementoyê)
1) komcivana newengeran, komasiya parlementeran 2) meclîsa newengeran (ji bo parlementoyê)
millet vekili newenger, mebûs, parlamenter nd/nt
newenger, mebûs, parlamenter nd/nt
millet vekiliği newengerî, mebûsî, parlamenterî m
newengerî, mebûsî, parlamenterî m
milletler arası navneteweyî, navmiletî rd
navneteweyî, navmiletî rd
milli neteweyî, milî, miletî rd
millî neteweyî, milî, miletîrd
milli ekonomi aboriya neteweyî
millî ekonomi aboriya neteweyî
milli gelir dahata neteweyî
millî gelir dahata neteweyî
milli güvenlik ewlehiya neteweyî, ewlekariya milî
millî güvenlik ewlehiya neteweyî, ewlekariya milî
milli şuur hişê neteweyî, hişmendiya neteweyî
millî şuur hişê neteweyî, hişmendiya neteweyî
millileşme neteweyîbûn m
millîleşme neteweyîbûn m
millileşmek neteweyî bûn l/ngh
millîleşmek neteweyî bûn l/ngh
millileştirme 1. neteweyîkirin 2. neteweyî kirin, gelemperîkirin m
millîleştirme 1. neteweyîkirin 2. neteweyîkirin, gelemperîkirin m
millileştirmek 1. neteweyî kirin 2. neteweyî kirin, gelemperî kirin (neteweyîkirina dem û dezgehan) l/gh
millîleştirmek 1. neteweyî kirin 2. neteweyî kirin, gelemperî kirin (neteweyîkirina dem û dezgehan) l/gh
milliyet 1. netewayî, miliyet 2. rajêrî, tabi'iyet m
1. netewayî, miliyet 2. rajêrî, tabi’iyet m
milliyetçi netewehez, neteweperwer, neteweparêz, neteweperest, miletperest rd/nt
netewehez, neteweperwer, neteweparêz, neteweperest, miletperest rd/nt
milliyetçilik netewehezî, neteweperwerî, neteweparêzî, neteweperestî, miletperestî m
netewehezî, neteweperwerî, neteweparêzî, neteweperestî, miletperestî m
milliyetperver neteweperwer, miletperwer nd/nt
neteweperwer, miletperwer nd/nt
milliyetperverlik neteweperwerî, miletperwerim
neteweperwerî, miletperwerîm
milliyetsiz nenetewehez, neneteweperwer rd/nd
nenetewehez, neneteweperwer rd/nd
milyar 1. milyar (hezar milyon) 2. milyar (navê vê hejmarê) m
1. milyar (hezar milyon) 2. milyar (navê vê hejmarê) m
milyarder 1. milyarder (kesê ku çend mîlyarên wî hene) 2. milyarder (kesê pir zengin) nd/rd
1. milyarder (kesê ku çend milyarên wî hene) 2. milyarder (kesê pir zengîn) nd/rd
milyarderlik mîlyarderî m
milyarderî m
milyarlık 1. milyarî *onsekiz milyarlık bütçe butçeya hijdeh milyarî 2. milyarder (kesê zengin) rd
1. milyarî * onsekiz milyarlık bütçe butçeya hijdeh milyarî 2. milyarder (kesê zengîn) rd
milyon 1. milyon (hezar caran hezar) 2. milyon (navê vê hejmarê) m
1. milyon (hezar caran hezar) 2. milyon (navê vê hejmarê) m
milyoner 1. milyoner (kesê ku çend milyonên wî hene) 2. milyoner (kesê pir zengin) nd/rd
1. milyoner (kesê ku çend milyonên wî hene) 2. milyoner (kesê pir zengîn) nd/rd
milyonerlik milyonerî m
milyonerî m
milyonluk 1. milyonî 2. milyoner rd
1. milyonî 2. milyoner rd
mim (I) 1. mîm (navê tîpa m'yê alfabeya Erebî) 2. mîm (li gorî hesabê ebcedê hejmara 40) 3. mîm (îşareta ku li binê nivîsara qediyayî tê danîn) m (II) 1 . mîm (cureyeke komedi yê ye) m 2. mîm (cureya komediyê ya ku leyîzvan bi livên cest û rûkê xwe hest û wateyê derdibe) m 3. mîm (hunermendê ku vê cureyê tîne pê) nd/nt
mim (i) 1. mîm (navê tîpa m’yê alfabeya Erebî) 2. mîm (li gorî hesabê ebcedê hejmara 40) 3. mîm (îşareta ku li binê nivîsara qediyayî tê danîn) m
mim (ii) 1. mîm (cureyeke komediyê ye) m 2. mîm (cureya komediyê ya ku leyîzvan bi livên cest û rûkê xwe hest û wateyê derdibe) m 3. mîm (hunermendê ku vê cureyê tîne pê) nd/nt
mim koymak Nîşan danîn ser. (tiştekî, mijarekê)
mimar avahîsaz, bînasaz, qesirbend, mîmar nd/nt
avahîsaz, bînasaz, qesirbend, mîmar nd/nt
mimarbaşı serekavahîsaz, serekmîmar dîr/n
serekavahîsaz, serekmîmar dîr/n
mimarî 1. avahîsazî, bînasazî, qesirbendî, emaretsazî, mîmarî m 2. avahîsaziyî, mîmarî rd
1. avahîsazî, bînasazî, qesirbendî, emaretsazî, mîmarî m 2. avahîsaziyî, mîmarî rd
mimarîsiz avahiya nemîmarî rd
avahiya nemîmarî rd
mimarlık avahîsazî, qesirbendî, mîmartî m
avahîsazî, qesirbendî, mîmartî m
mimik mîmîk n
mîmîk n
mimlemek mîm kirin l/gh, nehê (yekî) danîn ser dehên (ên din) l/b w
mîmkirin m
mîm kirin l/gh, nehê (yekî) danîn ser dehên (ên din) l/bw
mîmkirin m
mimlenmek hatin mîmkirin l/tb mimli mîmkirî rd
hatin mîmkirin l/tb
mimli mîmkirî rd
mimoza giyaşîrin, mîmoza (Mimosa) bot/m
giyaşîrîn, mîmoza (Mimosa) bot/m
minare minare m
minarem
minare boyu bi qandî bejna minareyi, bi qasî minareyekê
bi qandî bejna minareyê, bi qasî minareyekê
Bi qasî minareyekê.
minare gibi tu dibêjî qey minare ye, wekî minareyekê
tu dibêjî qey minare ye, wekî minareyekê
minare gölgesi, davul tozu Hiriya defan, xweliya seran. (ji bo tiştên bêkêr û beredayî tê gotin)
minare kırması yekî telaşî dirêj, yekî weka minareyekî
yekî telaşî dirêj, yekî weka minareyekî
(Yekî) telaş î dirêj. (Yekî) wekî kerkere.
minareci hosteyê minareyan n
hosteyê minareyan n
minarecilik hostetiya minareyan m
hostetiya minareyan m
minareli biminare, minaredar rd
biminare, minaredar rd
minaresiz bêminare rd
bêminare rd
minareyi çalan kılıfını hazırlar ê ku dîzan çêke wê çembilan jî pê ve deyne, kesê ku cêran çêke dikare çembilan jî pê ve bike
minareyi çalan kılıfını hazırlar (bulur) ê ku dîzan çêke wê çembilan jî pê ve deyne, kesê ku cêran çêke dikare çembilan jî pê ve bike
minber mîmber m
mîmber m
minder 1. minder, meqet 2. minder (mîndera ku li serê gulaş tê girtin) sp/m
1. minder, meqet 2. mînder (mîndera ku li serê gulaş tê girtin) sp/m
minder altı etmek bincil kirin, bindoşek kirin
bincil kirin, bindoşek kirin
minder çürütmek 1) ker xesandin (kesê ku betal wetal e, karekî nake) 2) (cihek) genî kirin (ji bo mana demeke dirêj a li cihekî) 3) karê rûniştî kirin
1) ker xesandin (kesê ku betal wetal e, karekî nake) 2) (cihek) genî kirin (ji bo mana demeke dirêj a li cihekî) 3) karê rûniştî kirin
mine 1. mîne (tebeqeya camîn a ku li ser tiştan dixin) 2. mîne (kadrana saetê) 3. sedef, mîne (mîneya diranan) 4. mîne (nexşê birqonek û tenik) (mec) m
1. mîne (tebeqeya camîn a ku li ser tiştan dixin) 2. mîne (kadrana saetê) 3. sedef, mîne (mîneya diranan) 4. mîne (nexşê birqonek û tenik) (mec) m
mine çiçeği mîne, şahpesend (Verbena) bot/m
mîne, şahpesend (Verbena) bot/m
mineci hosteyê mîneyan nd
hosteyê mîneyan nd
mineleme mînekirin m
mînekirin m
minelemek mîne kirin l/gh
mîne kirin l/gh
mineli mînekirî rd
mînekirî rd
mineral 1. berbes, mineral m 2. berbes, mineral (tiştê ku tê de madeyên inorganik hene) rd
1. berbes, mîneralm 2. berbes, mîneral (tiştê ku tê de madeyên înorganîk hene)rd
mineral bilimi berbesnasî, mineraloji m
berbesnasî, mîneralojî m
mineral yağlar rûnên berbesî, rûnên mineral
rûnên berbesî, rûnên mîneral
mineralleştirici berbesîker, mînarelker rd/nd
berbesîker, mînarelker rd/nd
mineralleştirme berbesîkirin, mîneralkirin kîm/m
berbesîkirin, mîneralkirin kîm/m
mineralleştirmek berbesî kirin, mineral kirin kim l/gh
berbesî kirin, mîneral kirin kîm l/gh
mineralog berbesnas, mineralog nd/nt
berbesnas, mineralog nd/nt
mineraloji berbesnasî, mineraloji m
berbesnasî, mineralojî m
mini biçûk, mînî rd
biçûk, mînîrd
mini etek etekê mînî, etekê biçûk
etekê mînî, etekê biçûk
minibüs mînîbus m
mînîbus m
minibüsçü mînîbusvan nd/nt
mînîbusvan nd/nt
minibüsçülük mînîbusvanî m
mînîbusvanî m
minicik biçûçik, qicikî, qicûcankî, hûrikî, bilcikik rd
biçûçik, qicikî, qicûcankî, hûrikî, bilcikik rd
minik qicik, qicok, qicûcank rd
qicik, qicok, qicûcank rd
minimal bnr minimum
bnr minimum
minimetre mînîmetre tek/m
mînîmetre tek/m
minimini biçûçikî, qicicikî, hûrhûrikî rd
biçûçikî, qicicikî, hûrhûrikî rd
minimûm kêmtirîn, asgarî, mînîmûm rd
kêmtirîn, asgarî, mînîmûm rd
miniskül hûrdek (tîpa hûr) m
hûrdek (tîpa hûr) m
mink bnr vizon
bnr vizon
minkale pilepîv, goşepîv mat/m
pilepîv, goşepîv mat/m
minnacık biçûçikî, qicicikî, hûrhûrikî, mitek rd
biçûçikî, qicicikî, hûrhûrikî, mitek rd
minnet 1. minet, minê, dikiliş 2. şêkir, spasî m
1. minet, minê, dikilîş 2. şêkir, spasîm
minnet altında kalmamak di bin mineta (yekî) de neman
di bin mineta (yekî) de neman
Destê xwe di bin darê (yekî) de nehiştin. Di bin mineta (yekî) de neman.
minnet duymak şêkirandin, şêkir kirin, mînêkar bûn, spasiya xwe jê re anîn, şikrîma xwe jê re anîn
spasiya xwe jê re anîn, şikrîma xwe jê re anîn
şêkirandin, şêkir kirin, mînêkar bûn (bir kimseye veya şeye)
minnet etmek şêkirdarî kirin, minêkarî kirin, minê kirin, dikilandin
şêkirdarî kirin, minêkarî kirin, minê kirin, dikilandin
minnet yok! bêminetî ye!
bêminetî ye!
minnettar 1. dikildar, minetdar 2. şêkirdar, spasdar, minêkar rd
1. dikildar, minetdar 2. şêkirdar, spasdar, minêkarrd
minnettar kalmak şêkirdar man, spasdar man
şêkirdar man, spasdar man
minnettarlık 1. minetdarî 2. şêkirdarî, spasdarî, minêkarî m
1. minetdarî 2. şêkirdarî, spasdarî, minêkarî m
minnoş qicikê, qico, qicê rd
qicikê, qico, qicê rd
minör 1. biçûktirîn 2. mînor mzk 3. mînor fel/man m
1. biçûktirîn 2. mînor mzk 3. mînor fel/man m
mintan 1. kurtik, qutik (êlekê bimil ê ku bi ser cilan de li xwe dikin) 2. mintan n
1. kurtik, qutik (êlekê bimil ê ku bi ser cilan de li xwe dikin) 2. mîntan n
mintanlık qumaşê mîntanan nd
qumaşê mîntanan nd
minval teşe, awa, terz n
teşe, awa, terz n
minyatür 1. minyatür m 2. minyatür (wêneyê biçûk ê ku bi awayê minyaturî hatiye çêkirin) rd
1. minyatur m 2. minyatur (wêneyê biçûk ê ku bi awayê minyaturî hatiye çêkirin) rd
minyatürcü minyatursaz nd/nt
minyatursaz nd/nt
minyatürcülük minyatursazî m
minyatursazî m
minyon qicûcanî, hûrikî, hûrhûrkî, minyon rd
qicûcanî, hûrikî, hûrhûrkî, minyon rd
mir 1. amir 2. mîr n
1. amir 2. mîrn
mira mîra m
mîra m
miraç mîhrac ol/m
mîhrac ol/m
miraç gecesi şêva mîhracê
şêva mîhracê
miralay serheng, miralay Işk/n
serheng, mîralay lşk/n
miralaylık serhengî, mîralayî m
serhengî, mîralayî m
miras 1. mîrat, mîrate, mîras 2. pêmayî, paşmak, pêma m
1. mîrat, mîrate, mîras 2. pêmayî, paşmak, pêmam
miras almak Mîrate girtin. Mîras wergirtin.
miras yemek 1) jê re mîrat man 2) mîrat xwarin
1) jê re mîrat man 2) mîrat xwarin
mirasa konmak li ser malê mîratê rûniştin
li ser malê mîratê rûniştin
mirasçı mîratgir, paşmakgir, wêris nd/nt
mîratgir, paşmakgir, wêris nd/nt
mirasyedi 1. mîratxur, mîratxwer 2. destbela (mec) nd/rd
1. mîratxur, mîratxwer 2. destbela (mec) nd/rd
mirasyedilik 1. mîratxurî, mîratxwerî 2. destbelatî (mec) m
1. mîratxurî, mîratxwerî 2. destbelatî (mec) m
miri 1. mîrî (mal û milkê ku aîdê hikûmet û xezîneyê ye) rd 2. gencîneya dewletê nd
mirî 1. mîrî (mal û milkê ku aîdê hikûmet û xezîneyê ye)rd 2. gencîneya dewletê nd
miri kâtibi katibê mîrî dîr
mirî kâtibi katibê mîrî dîr
miri mal malê mîrî dîr
mirî mal malê mîrî dîr
mirim mîrê min
mîrê min
mirliva mîrlîwa lşk/n
mîrlîwa lşk/n
mirza mîrza n
mîrza n
mis (I) misk m
mis (i) miskm
mis (ii) mîs (di zimanê Îngilîzî de jina nezewicandî) m
mis gibi 1) weka misk û emberê, eynî misk û ember e *mis gibi bir hava hewayeke xweş eynî bêhna misk û emberê tê 2) têr baş 3) elbet (II) mîs (di zimanê Îngilîzî de jina nezewicandî) m
1) weka misk û emberê, eynî misk û ember e * mis gibi bir hava hewayeke xweş eynî bêhna misk û emberê tê 2) têr baş 3) elbet
mis sabunu sabûna bêhndar
sabûna bêhndar
misafir 1. rêwî, rêwing 2. mêvan, misafir 3. bitma sor (bitma sor a zikê çav) nd/nt
1. rêwî, rêwing 2. mêvan, misafir 3. bitma sor (bitma sor a zikê çav) nd/nt
misafir ağırlamak mêvan hewqandin, mêvan ezimandin kirin mêvan
mêvan hewqandin, mêvan ezimandin kirin mêvan
misafir etmek kirin mêvan
kirin mêvan
misafir gibi oturmak hatin agir, bi keys rûneniştin
hatin agir, bi keys rûneniştin
misafir odası (veya misafir salonu) odeya mêvanan, koçik, menzela mêvanan
misafir odası (veya salonu) odeya mêvanan, koçik, menzela mêvanan
misafir olmak bûn mêvan, lê bûn mêvan
bûn mêvan, lê bûn mêvan
misafirce mêvankî h
mêvankî h
misafirhane 1. xan, karwanseray 2. mêvanxane, misafirxane m
1. xan, karwanseray 2. mêvanxane, misafirxane m
misafirliğe gitmek çûn mêvaniyê, çûn mêvandariyê
çûn mêvaniyê, çûn mêvandariyê
misafirlik mêvanî, mêvandarî, misafirî m
mêvanî, mêvandarî, misafirî m
misafirperver mêvanhez, mêvanperwer, mêvanhewîn, odegerên nd/nt
mêvanhez, mêvanperwer, mêvanhewîn, odegerên nd/nt
ev mala mêvan û girêdanan
misafirperver ev mala mêvan û girêdanan
misafirperverlik mêvanhezî, mêvanperwerî
mêvanhezî, mêvanperwerî m
misak peyman, lihevhatin, peymanbestin m
peyman, lihevhatin, peymanbestin m
misal 1. nimûne, nimûç, mînak, wekok, misal 2. manend, embaz m
1. nimûne, nimûç, mînak, wekok, mîsal 2. manend, embaz m
misel mîsel kim/m
mîsel kîm/m
misil 1. hinkûf, dirûv, manend n 2. tibab, mêjer m 3. car, qat *on misli daha büyük deh car hin jê mezintir m
1. hinkûf, dirûv, manendn 2. tibab, mêjerm 3. car, qat * on misli daha büyük deh car hîn jê mezintirm
misili manendi yok manend û hempayê (wî) tune
misili manendi yok manend û hempayê (wî) tune
misilleme bergirîdan, hemberidan m
bergirîdan, hemberîdanm
misillemede bulunmak bergîdana (...) dan, lê vegerandin, lê fetilandin
bergîdana (...) dan, lê vegerandin, lê fetilandin
misina 1. misina (cure tayekî sentetik) 2. misina (tayê masîgiran) m
1. misîna (cure tayekî sentetîk) 2. misîna (tayê masîgiran) m
misis misis (di zimanê îngilizi de jina zewicandi) m
misîs (di zimanê Îngilîzî de jina zewicandî) m
misk misk m
miskm
misk gibi bnr mis gibi
wek miskê
misk kesesi biz ant/n
bîz ant/n
misk sığırı gamisk zo/m
gamisk zo/m
misk yerini belli eder mirovê baş kifş e
mirovê baş kifş e
miskal misqal (yekeya pîvana giraniyê ya ku bi qasî dirhem û nîv e) m
misqal (yekeya pîvana giraniyê ya ku bi qasî dîrhem û nîv e)m
miskalle bi misqalan, piç, çiçik, dinok
bi misqalan, piç, çîçik, dinok
misket (I) 1. bibêhn (ji bo wesifandina mêweyên bêhnxweş) *misket elması sêva bibêhn *misket armudu hermiya bibêhn 2. meya ji tiriyê bibêhn, miskat m (II) 1. misket *misket bombası bombeya mîsketan 2. xar, xare, til *misket oyunu leyistika xaran, listika tilan m (III) xar, holîk m
misket (i) 1. bibêhn (ji bo wesifandina mêweyên bêhnxweş) * misket elması sêva bibêhn * misket armudu hermiya bibêhn 2. meya ji tiriyê bibêhn, miskat m
misket (ii) 1. mîsket * misket bombası bombeya mîsketan 2. xar, xare, tîl * misket oyunu leyîstika xaran, lîstika tîlan m
misket (iii) xar, holîk m
miskin 1. nermûsan, nermûsok, miskin 2. evdalok, kotî (kesê ku li dijî tiştê ne baş bêdeng dimine) 3. reben, belengaz (mec) rd
1. nermûsan, nermûsok, miskîn 2. evdalok, kotî (kesê ku li dijî tiştê ne baş bêdeng dimîne) 3. reben, belengaz (mec)rd
miskince 1. nermûsankî, nermûsoki, miskinkî 2. evdalokî h
1. nermûsankî, nermûsokî, miskînkî 2. evdalokî h
miskinhane cihê kotiyan nd
cihê kotiyan nd
miskinler tekesi cihê tiralan
cihê tiralan
miskinler tekkesi Tiralên Bexdayê. Cihê tiralan.
miskinleşme nermûsankibûn, tirali bûn, miskinbûn m
nermûsankîbûn, tiralî bûn, miskînbûn m
miskinleşmek nermûsanki bûn, tirali bûn, miskin bûn l/ngh
nermûsankî bûn, tiralî bûn, miskîn bûn l/ngh
miskinlik 1. nermûsaniti, miskînî 2. evdalokîtî, kotîbûnî m
1. nermûsanîtî, miskînî 2. evdalokîtî, kotîbûnî m
misli carî, qatî rd
carî, qatîrd
mişli geçmiş raboriya çîrokî
mişli geçmiş hikaye raboriya dûr
misli yüz misli fazla sed qatî zêde
mister mîna, mîster (di zarê ıngilîzî de) n
mîrza, mîster (di zarê Îngilîzî de) n
mistik 1. razdar, mistik 2. mistik rd/nd
1. razdar, mistîk 2. mistîk rd/nd
mistizm razdarî, mistîzm fel/m
razdarî, mistîzm fel/m
misvak 1. miswak, dara miswak (Salvadora persica) bot/m 2. miswak, sîwak, darikê miswakê m
1. miswak, dara miswak (Salvadora persica) bot/m 2. miswak, sîwak, darikê miswakê m
misyon 1. erk, erka taybet 2. misyon (desteya ku erkeke zanistî, olî an jî diplomatik girtiye ser xwe) m
1. erk, erka taybet 2. misyon (desteya ku erkeke zanistî, olî an jî dîplomatîk girtiye ser xwe) m
misyoner 1. misyoner (kesê ku bi belavkirina ola filehtiyê erkedar e) 2. misyoner (kesê ku xwe weqfê ramanekê, bîrdoziyekê kiriye) nd/nt
1. misyoner (kesê ku bi belavkirina ola filehtiyê erkedar e) 2. mîsyoner (kesê ku xwe weqfê ramanekê, bîrdoziyekê kiriye) nd/nt
misyonerlik misyonerî m
misyonerî m
mit mit, mîtos m
mît, mîtos m
mitil 1. lihêf an jî balîfa ku hirî an jî pembû kirinê 2. mitêl m
1. lihêf an jî balîfa ku hirî an jî pembû kirinê 2. mitêl m
miting mitîng m
mitîng m
mitingci mitîngvan nd/nt
mitîngvan nd/nt
mitleştirme mezinkirin, efsaneyîkirin m
mezinkirin, efsaneyîkirin m
mitleştirmek mezin kirin, efsaneyî kirin l/gh
mezin kirin, efsaneyî kirin l/gh
mitoloji mitolojî m
mîtolojî m
mitos mîtos m
mîtos m
mitoz bnr karyokinez
bnr karyokinez
mitral mitral antm
mîtral antm
mitralyöz mîtralyoz m
mîtralyozm
mitralyöz gibi eynî bilbil e, wekî makîne ye
eynî bilbil e, wekî makîne ye
miyar 1. miyar 2. pîvang (mec) 3. veqetînek, qetînek kim/m
1. miyar 2. pîvang (mec) 3. veqetînek, qetînek kîm/m
miyasma berê faktora ku bawer dikitin dibe sedemê nexweşînên şobayî
berê faktora ku bawer dikirin dibe sedemê nexweşînên şobayî
miyav miyaw, niyew m
miyav newenew h
miyaw, niyew m
miyav miyav newenew h
miyavlama newîn, newtîn, newikîn, nirin m
newîn, newtîn, newikîn, nirîn m
miyavlamak newîn, newtîn, newikîn, nirîn l/gh
newîn, newtîn, newikîn, nirîn l/gh
miyavlatma newandin, newtandin, miyawandin, newikandin, nirandin m
newandin, newtandin, miyawandin, newikandin, nirandin m
miyavlatmak newandin, newtandin, miyawandin, newikandin, nirandin l/gh
newandin, newtandin, miyawandin, newikandin, nirandin l/gh
miyokart miyokart ant/m
miyokart ant/m
miyon miyon bj/m
miyon bj/m
miyop 1. kurtbîn, dûrnebîn, miyob bj/nd 2. dûmebîn, miyop rd
1. kurtbîn, dûrnebîn, miyob bj/nd 2. dûrnebîn, miyop rd
miyopluk kurtbînî, dûrnebînî, miyobîtî m
kurtbînî, dûrnebînî, miyobîtî m
miyosen miyosen jeo/nd
miyosen jeo/nd
miza pereyê ku di qumarê de diajon pêş
pereyê ku di qumarê de diajon pêş
mizaç 1. xûy n, afiriş m, cir m, tebîet n 2. tenduristî m
1. xûy n, afirîş m, cir m, tebîet n 2. tenduristî m
mizaçgir xûygir nd/nt
xûygir nd/nt
mizaçgirlik xûygirî m
xûygirî m
mizaçlı xûybaş, xûyxerab rd
xûybaş, xûyxerab rd
mizaçsız netendurist rd
netendurist rd
mizah pêkenî, pêkenîn, pêkenok, kenawerî, mizah m
pêkenî, pêkenîn, pêkenok, kenawerî, mîzahm
mizah yazarı qerftnivîs
qerfnivîs
mizahçı peşqele, pêkenîker, çûle, qerfkar, mîzahkar nd/nt
peşqele, pêkenîker, çûle, qerfkar, mîzahkar nd/nt
mizahçılık peşqeletî, çûletî, pêkenîkerî, qerfkarî, mîzahkarî m
peşqeletî, çûletî, pêkenîkerî, qerfkarî, mîzahkarî m
mizahi pêkenî, kenawerî, qerfî, mizahî rd
mizahî pêkenî, kenawerî, qerfî, mîzahî rd
mizan 1. terezî, şihîn 2. mêzîn, wezn 3. pîvan (mec) 4. mizan mat/m
1. terezî, şihîn 2. mêzîn, wezn 3. pîvan (mec) 4. mîzan mat/m
mizana mizana (dîreka paşîn a keştiya ku sisê an jî hîn bêhtir dîrekên wê hene) der/m
mîzana (dîreka paşîn a keştiya ku sisê an jî hîn bêhtir dîrekên wê hene) der/m
mizanpaj rûpelsazî, rûpelraxistin, mîzanpaj m
rûpelsazî, rûpelraxistin, mîzanpajm
mizanpaj yapmak rûpel raxistin, mizanpaj çêkirin
rûpel raxistin, mîzanpaj çêkirin
mizanpajcı rûpelsaz, rûpelraxêr, mîzanpajker nd/nt
rûpelsaz, rûpelraxêr, mîzanpajker nd/nt
mizanpajcılık rûpelraxêrî, rûpelsazî, mîzanpajkerî m
rûpelraxêrî, rûpelsazî, mîzanpajkerî m
mizanpil mîzanpîl m
mîzanpîl m
mizansen mizansen şn/m
mizansen şn/m
mizantrop 1. mirovrevok, kûvî, mîzantrop 2. mîzantrop (kesê ku ji mirovan nefret dike) nd/nt
1. mirovrevok, kûvî, mîzantrop 2. mîzantrop (kesê ku ji mirovan nefret dike) nd/nt
miayene kirin muayene etmek.
miayene xane muayenehane.
miazalh b maazallah
miç (i) m kulakları dikleştirme
miç (ii) rd yumuk, yumulu, kapalı (göz için)
miç kirin l/gh 1. yummak, kapamak, kapatmak (göz kapaklarını örtmek) 2. kırpıştırmak
micalet m tartışma, münakaşa
miçandî rd yumuk
miçandin m 1. yumma kapama, kapatma (göz için) 2. kırpıştırma
l/gh 1. yummak, kapamak, kapatmak (göz kapaklarını örtmek) 2. kırpıştırmak gözünü kırpmak
micbî m destek yardımı
miçbûn m 1. yummulma 2. kırpıştırılma
l/ngh 1. yummulmak 2. kırpıştırılmak
miçe b gözlerini yum, gözlerini kapa (çocuk dilinde)
miçebelo m açılıp kapanma, kırpışma (göz için)
miçebelo bûn l/ngh açılıp kapanmak, kırpışmak (göz için)
miçebelobûn m açılıp kapanma, kırpışma (göz için)
miçebolo m açılıp kapanma, kırpışma (göz için)
miçebolobûn m açılıp kapanma, kırpışma (göz için)
miçêj gıpta, iştah.
miçekçek m süs, bezek
miçekçekî rd süslü
micewir n kayyum, kayyım (cami hademesi)
micêwir bnr micewr
micewirî m kayyumluk, kayyımlık
micêz m 1. arzu, istek 2. nefis (insanların yeme içme gibi ihtiyaçlarının tümü) 3. gıpta, imrenme, imrenti
micêzîn m özenç
micid rd ciddi
micid bûn l/ngh ciddîleşmek
micidbûn m ciddîleşme
micidî m ciddîlik
micidîbûn m ciddiyet
micik m işte gösterilen ciddiyet
miçik nd istekle ve acele yapılan iş
miçilge bahis, iddia.
m 1. bahis, konu 2. sav, iddia 3. bahis, şart (bir şey üzerine girişilen bahis)
micilge bnr miçilge
miçilge girtin l/gh bahise girmek, şart tutmak
miçilgegirtin m bahise girme, şart tutma
miçilgevan nd/nt bahise giren, şart tutan
miçîn m 1. yumulma, yumuklaşma, kapanma 2. kırpışma (göz kapakları için; çok ışıktan veya herhangi bir şeyden dolayı sık sık kırpılma)
l/ngh 1. yumulmak, yumuklaşmak, kapanmak 2. kırpışmak (göz kapakları için; çok ışıktan veya herhangi bir şeyden dolayı sık sık kırpılmak)
miçiqan m çekilme (suyun çekilmesi, kuruması)
miçiqandî (i) rd soluk, solgun
miçiqandî (ii) rd kesik (su için)
miçiqandin suyunu kurutmak, suyunu çekmek.
miçiqandin (i) m soldurma
l/gh soldurmak
miçiqandin (ii) m 1. kesme, kesiş (su için) 2. kurutma, kurutuş (suyun kesilmesini sağlama) 3. köreltme (suyun bitmesine sebep olma)
l/gh 1. kesmek (su için) 2. kurutmak (suyun kesilmesini sağlamak) * ava newalê bimiçiqînin derenin suyunu kurutun 3. köreltmek (suyun bitmesine sebep olmak)
miçiqî (i) rd soluk, solgun
miçiqî (ii) rd kesik
miçiqîn (i) m solma (diriliğini, tazeliğini veya parlaklığını yitirme)
l/ngh solmak (diriliğini, tazeliğini veya parlaklığını yitirmek)
miçiqîn (ii) m 1. kesilme, kesiliş (akmaz olma) 2. çekilme (azalma veya yok olma) 3. körelme, kuruma, soğulma, kesilme (akar su, göl, vb. için; suyu çekilmek, suyu kuruma) 4. soruşma (emilip yok olma)
l/ngh 1. kesilmek (akmaz olmak) 2. çekilmek (azalmak veya yok olmak) 3. körelmek, suyu çekilmek, kurumak, soğulmak, kesilmek (akar su, göl, vb. için; suyu çekilmek, suyu kurumak) 4. soruşmak (emilip yok olmak) * ava bestê miçiqî derenin suyu soruştu
miçiqîner rd kurutucu
micir m 1. alışkı, huy (iç güdü durumunu almış alışkanlık) * ji xwe re kirine micir kendine alışkı yapmış 2. itikat, inanç
miçirandin m 1. sıkma 2. tokalaştırma
l/gh 1. sıkmak 2. tokalaştırmak
micirb m inanç, itikat * kirin micirb itikat haline getirmek
micirfe m 1. sıyırga 2. sıyırga (kar küreme aracı)
micirfe kirin l/gh kürümek
micirfekirin m kürüme
miçirîn m 1. sıkılma 2. tokalaşma
l/ngh 1. sıkılmak 2. tokalaşmak
micis bnr miciz
miciz m 1. iştah 2. yüz ifadesi
miçîz bnr miçêz
miçkirin m 1. yumma, kapama, kapatma (göz kapaklarını örtme) 2. kırpıştırma
miçkul bnr bişkul
miçobelo bûn l/ngh açılıp kapanmak, kırpışmak (göz için)
micre m banyo yapılan yer
miçûmir rd somurtkan
miçûmirî m somurtkanlık
miçûmirî bûn l/ngh somurtmak
miçûmirîbûn m somurtma
miçûmirîbûyîn m somurtuş
miçûmor rd somurtkan
miçûr bnr mirûz
midad m mürekkep
midas m ayakkabı
mideh n müdet
midehî rd muhalif
midehîtî m muhaliflik
mideris n müdderis, ders veren, öğretmen
miderisî m müdderislik öğretmen
midexî rd muhalif
midexîtî m muhaliflik
midîlî zo/nd midilli
midîr bnr midur
midirxe m bel küğende ayak basılan kısımı
midom rd sürekli
midomî rd sürekli, daimi
midur nd/nt müdür
midurî m müdürlük
midurîya darayî mal müdürlüğü
miduriyet m müdüriyet
midyare m bağ kütüğü dizisi
midye zo/m midye (Mytilus)
midyefiroş nd/nt midyeci, midye satıcısı
midyefiroşî m midyecilik
midyegir n midyeci (denizde midye çıkaran kimse)
midyegirî m midyecilik
midyevan nd/nt midyeci
midyevanî m midyecilik
mifa bnr mefa
mifirdî n 1. muhafız 2. bekçi 3. korucu 4. lşk jandarma
mifirdîtî m 1. muhafızlık 2. bekçilik 3. koruculuk 4. lşk jandarmalık
mifirdîtî kirin 1) muhafızlık yapmak 2) bekçilik etmek (veya yapmak) 3) koruculuk yapmak 4) jandarmalık yapmak
mifirî n rahip, papaz (Süryanilerde)
mifirq n çelik
miflîs rd müflis, iflas etmiş olan
mifreq bnr mifirq
mifriq n çelik
mifriz kadın tellalı.
mifsik m süzgeç
mift rd/h bedava, beleş
mift dan l/gh bedava vermek, beleş vermek
mift xwer beleşçi, bedavacı.
miftdan m bedava verme, beleş verme
mifte kilit.
m kilit, anahtar, açkı
mifte bûn l/ngh kilitlenmek
mifte kirin l/gh kilitlemek
mifte kirin ber pişta xwe anahtarı beline takmak
mifte lê anîn anahtar uydurmak
miftebûn m kilitlenme
miftedank m anahtarlık
miftedar n 1. anahtarlı 2. anahtarcı
miftedarî m anahtarcılık
miftefiroş nd/nt anahtarcı (satan kimse)
miftefiroşî m anahtarcılık
mifteger nd/nt anahtarcı (imal eden)
miftegerî m anahtarcılık
mifteker nd/nt anahtarcı (imal eden)
miftekerî m anahtarcılık
miftekirî rd kilitli, kilitlenmiş olan
miftekirin m kilitleme
miftesaz nd/nt anahtarcı (tamir eden kimse)
miftesazî m anahtarcılık
miftexur rd bedavacı, beleşçi, otlakçı, asalak
miftexurî m bedavacılık, beleşçilik, otlakçılık, asalaklık
miftexwer rd bedavacı, beleşçi, asalak
miftexwerane h asalakça
miftexwerî m bedavacılık, beleşçilik, asalaklık
mifteya eyarê ayar anahtarı, ayarlayıcı
miftî müftü.
ol/n müftü
miftîbelaş rd 1. besbedeva 2. b meccanen, lüpten
miftîgeh m müftülük (müftünün görev yaptığı yer)
miftîtî m müftülük
miftxur rd bedavacı, avantacı, asalak
miftxurî m bedavacılık, avantacılık, asalaklık
miftxwer nd/rd bedavacı, asalak (başkaların sırtından geçinen)
miftxwerî m bedavacılık, asalaklık
mih zo/m 1. koyun (Ovis aries) 2. mec koyun (verilen buyruklara uyan, uysal)
mih bi lingê xwe bizin bi lingê xwe her koyun kendi bacağından asılır
mih bi piyê xwe bizin bi piyê xwe her koyun kendi bacağından asılır
mih hatin beran koçsamak
mih mir gir vemir öküz öldü ortaklık bozuldu
miha avî zo/nd kunduz, kastor
miha ber dotinê sağmallık , sağmal koyun
miha birçî şîr nade aç ayı oynamaz
miha çûr zo/nd karakul
miha doşanî sağmal koyun
miha dotinê sağmal koyun
miha dûvdirêj kamçı kuyruk
miha gêjoyî koyun gibi (budala)
miha ker kulaksız koyun
miha kun kulaksız koyun
miha qerqaş nd ak koyun
miha reş nd kara koyun
mihafe bnr mehafe
mihafiz nd/nt 1. muhafız 2. muhafız (bir kalenin veya şehrin önemli bir yerini korumakla görevli komutan)
mihafize m muhafaza, koruncak, korunum
mihandin m yıpratma
l/gh yıpratmak
mihêk m marya (dişi hayvan)
mihele m mahalle
mihelî rd mahallî
mihem m acı, zahmet
mihemedî nd Muhammedî, Müslüman
mihemedok n mehmetçik
miheqeq h muhakkak
miherk m boncuk
miherş m herek, sırık (asmak ağaçları için)
miherş kirin l/gh sırıklamak
miherşkirin m sırıklama
mihes bnr mehes
mihib rd muhip, seven
mihilandin m eritme
l/gh eritmek
mihilîn m erime
l/ngh erimek
mihîm rd mühim, önemli
mihîmî m önem, ehemmiyet
mihîn zo/m kısrak
mihîn fal xwarin kısrak çiftleşmek
mihîn hatin fehl kısrak çiftleşmeye gelmek
mihîna avî su aygırı
mihîna kabreş ayakları siyah kısrak
mihind n balyoz
mihînî (i) rd/h koyun, koyun gibi uysal kimse
mihînî (ii) rd dişi * kerê mihînî dişi eşek
mihr m 1. güneş 2. sevgi, dostluk
mihrab m mihrap
mihranî m bir tür armut
mihraq m 1. mihrak, odak 2. mec mihrak (herhangi bir düşüncede, nitelikte olan kimselerin kaynağı veya bir şeylerin toplandığı, yoğunlaştığı yer)
mihreb bnr mihrap
mihrêban bnr mihrîban
mihrecan bnr mîhrîcan
mihrîban rd 1. dost, seven 2. rahim, esirgeyici
mihrîbanî m 1. dostluk, sevgi 2. esirgeyicilik
mihrîdar rd dost, seven
mihrîvan rd 1. dost, seven 2. esirgeyici, esirgeyen, acıyıcı, rahim (koruyan, acıyan, merhamet eden) * Xwedê mihrîvan e Allah esirgeyendir 3. bağışlayıcı (Allah)
rd 1. dost, seven 2. esirgeyici, esirgeyen, acıyıcı, rahim (koruyan, acıyan, merhamet eden) * Xwedê mihrîvan e Allah esirgeyendir 3. bağışlayıcı (Allah)
mihrîvanî m 1. dostluk, sevgi 2. esirgeyicilik, acıyıcılık, merhamet 3. bağışlayıcılık
m 1. dostluk, sevgi 2. esirgeyicilik, acıyıcılık, merhamet 3. bağışlayıcılık
mihsik m mest (hafif ve yumuşak bir tür ayakkabı)
mihû bûn l/ngh mahvolmak
mihû kirin l/gh mahvetmek
mihub bnr mihib
mihûbûn m mahvolma
mihûkirin m mahvetme
mihur m mühür
mihurdar rd mühürlü
mihûz rd mahrum
mihûz bûn l/ngh mahrum olmak
mihûz kirin l/ngh mahrum etmek
mihûzbûn m mahrum olma
mihûzî m mahrumiyet
mihûzkirin m mahrum etme
mij n sis
mij girtin l/gh sislenmek
sis tutmak, sislenmek
mij û mor sis pus
mijad bnr mijar
mijade hiq/m mevzuat
mijaj m iştah
mijan (i) n kol (makinelerde tutup çevirmeye veya çekmeye yarayan ağaç veya metal parçası)
mijan (ii) m emme
mijandin m emzirme
l/gh emzirmek
mijane mil (makine aksamı).
m 1. dingil, araba dingili 2. mil (türlü işlerde kullanılan ince uzun metal çubuk) 3. saban oku
mijang kirpik.
m kirpik
mijank m kirpik
mijar m konu, husus, mevzu
mijara axaftinê söz konusu
mijara qalê bahis konusu.
mijardar rd konulu
mijare hiq/m mevzuat
mijarkî rd konusal
mijavî m orta şiddete yağma
mijbûn m sislenme
mijdar (i) m kasım ayı
mijdar (ii) rd sisli
mijdar bûn l/ngh sislenmek
mijdar kirin l/gh sislendirmek
mijdarbûn m sislenme
mijdarbûyîn m sisleniş
mijdarkirin m sislendirme
mijê kor kör duman
mijek rd emici
mijelang m kirpik
mijer rd emici
mijgan n kirpik
mijgiro n hayvan yüzülür ken deride bırakılan et parçacıkları
mijgirtî rd sislenmiş, sis kaplanmış olan
mijgirtin m sislenme
mijgul m kirpik
mijik m toz
mijik (i) bnr pirtik
mijik (ii) m emzik
mijik jê birin tozunu almak (veya atmak, silkmek veya silkelemek) dövmek, hırpalamak
mijîlang n kirpik
mijîn m emme, soruma
l/ngh emmek, sorumak (dudak, dil, soluk yardımıyla bir şeyi içine çekmek)
mijmijandin m kırpıştırma, gözleri sık sık açıp kapama
l/gh kırpıştırma, gözleri sık sık açıp kapama
mijmijîn m kırpışma
l/ngh kırpışmak
mijmijk m emzik (çocuk emziği)
mijmijo rd kırpışık (gözleri sık sık açıp kapanan)
mijmijok emzik otu,havaciva otu; onosma
mijmijok (i) rd süzgün gözlü
mijmijok (ii) m emzik (süt çocuklarını oyalamak için ağızlarına verilen kauçuk meme)
mijmijok (iii) m hücreleri dolmamış petek
mijmijok (iv) bot/m yüksük otu (Digitalis purpurea)
mijmijok (v) rd sömürücü, yiyici
mijok (i) m emzik (süt çocuklarını oyalamak için ağızlarına verilen kauçuk meme)
mijok (ii) nd anesi ölmüş kuzu
mijok (iii) nd/nt 1. sömürücü, sömürgen 2. emici, yiyici 3. emici (emme özeliği olan)
mijokdar nd/nt sömürücü
mijokdarî m sömürücülük
mijoker nd/nt sömürücü
mijokerî m sömürücülük
mijokî m sömürgenlik, sömürücülük
mijoxwer nd/rd asalak (başkaların sırtından geçinen)
mijoxwerî m asalaklık
mijtin bnr mêtin
mijû rd bayat (taze olmayan)
mijû bûn l/ngh bayatlanmak
mijû kirin l/gh bayatlamak
mijûbûn m bayatlanma
mijûkî rd pejmürde
mijûkirin m bayatlama
mijûl meşgul.
rd 1. meşgul 2. dolu, meşgul * ez îro mijûl im nikarim bêm ba we bu gün doluyum size gelemem
mijûl (ii) m sohbet, konuşma
mijûl bûn meşgul olmak.
meşgul olmak, uğraşmak * tu bi çi mijûl dibî? neyle meşgulsun?
mijûl bûn (ii) l/ngh sohbet etmek, konuşmak
mijûl kirin meşgul etmek.
meşgul etmek, uğraştırmak
mijûlahî bnr mijûlayî
mijûlang m kirpik
mijûlank bnr mijûlang
mijûlayî m sohbet, söyleşi
mijûlayî (i) m uğraş, uğraşı, meşgale
mijûlayî kirin sohbet etmek
mijûlbûn (i) m uğraşma, ilgilenme
l/ngh uğraşmak
mijûlbûn (ii) m sohbet etme, konuşma
mijûlgeh m yazıhane
mijûlî meşguliyet.
m sohbet
mijûlî (i) m uğraşı, meşgale, oyalantı
mijûlî kirin l/gh meşgul etmek, oyalamak, uğraştırmak
l/gh sohbet etmek
sohbet etmek
mijûlîkirin (i) m meşgul etme, oyalama, uğraştırma
mijûlîkirin (ii) m sohbet etme
mijûlîyên (yekî) xweş in söz ehli
mijûlîyên beredayî kirin boş lâf etmek
mijûlîyên sebiyan ahiret suali
mijûlker rd oyalayıcı, uğraştırıcı
mijûtî m bayatlık
mijûyî bûn l/ngh bayatlamak
mijûyî kirin l/gh bayatlatmak
mijûyîbûn m bayatlama
mijûyîbûyîn mbayatlanış
mijûyîkirin m bayatlatma
mika mîn/m 1. mika 2. rd mika (bu maddeden yapılmış olan)
mikar ağaç oyma keskisi.
bnr miqar
mikare m nakliyat
mikevnî rd hamarat
mikevnî bûn l/ngh hamaratlaşmak
mikevnîbûn m hamaratlaşma
mikevnîtî m hamaratlık
mikevnkî h hamaratça
mikewnî bnr mikevnî
miknatîs m mıknatıs, demirkapan
mikûf rd eşdeğer (insanlar için)
mikûm rd mümkün
mikûn rd sağlam (dayanıklı, kolay bozulmaz, yıkılmaz)
mikûn (i) bnr mimkûn
mikûn (ii) rd sağlam
mikûn bûn l/ngh sağlamlaşmak
mikûn kirin l/gh sağlamlamak, sağlamlaştırmak
mikûnbûn m sağlamlaşma
mikûnî m sağlamlık
mikûnkirin m sağlamlama, sağlamlaştırma
mikur bilinen, tanınan, maruf.
m 1. itiraf 2. ikrar, ikrar etme
mikûr (i) bnr mirûz
mikur bûn itiraf etmek
mikur hatin itiraf etmek.
itiraf etmek
mikûs n surat, asık yüzlülük
mikûs kirin l/gh surat asmak, somurtmak
mikûsê xwe kirin surat asmak
mikûskirî rd suratı asık, surat (veya suratı) bir karış
mikûskirin l/gh surat asma, somurtma
mikûsoyî rd somurtkan, suratsız
mikûsoyîtî m somurtkanlık, suratsızlık
mil ant/n 1. kol 2. omuz, çiğin 3. kol (giysinin kolu saran bölümü) 4. kol (bir koltukta, bir divanda kol dayamaya yarayan parça) 5. kol, kanat, taraf, yön) * milê rastê sağ kol 5. kanat (savaş düzeninde ordunun iki yanında bulunan her biri, cenah) * leşkerên milê rastê ordunun sağ kanadı 6. lşk yan (savaş düzenindeki ordunun iki kanadından her biri) 7. kanat (sporda) * leyîzvanên milê çepê sol kanat oyuncuları 8. kol, şübe, taife 9. koltuk (yapıcılıkta yan destek) 10. kulaç (ölçü için) 11. şelek (omuzda taşınan yük) 12. geriş, sırt (dağların üst kısmı) * milê çiyê dağ sırtı 13. kucak (açık kollarla göğüs arasına sığabilen miktarda) * milek êzing bir kucak odun 14. erd ayak (büyük bir ırmağa dükülen ikinci derecedeki akarsuların her biri) * milê robarê akarsuyun ayağı
mil bi mil omuz omuza (dayanışarak, birlikte)
mil bi mil ve omuz omuza (sıkışık bir durumda, yan yana)
mil dan l/gh omuzlamak, omuz vermek
mil dan (yekî) (birine) kol vermek, destek vermek, omuz vermek, omuzlamak (destek olmak)
mil dan ber (tiştekî) omuz vermek (omuzuyla dayanmak)
mil dan ber (yekî) (birine) arka çıkmak, destek çıkmak
mil dan ber fedakariyê fedekârlığa katlanmak
mil dan hev 1) (birbirine) destek olmak, (birbirini) desteklemek, el ele vermek, elleşmek (yardımlaşmak) * em mil bidin hev da ku em ji vî halê xerab xelas bibin el ele verelimde bu kötü durumdan kurtulalım 2) sırt sırta vermek
mil dananîn göğüs germek
mil danîn l/gh boyun eğmek
boyun eğmek, teslim bayrağı çekmek
mil di hev de kol kola
mil di hev de bûn kol kola olmak
mil di mil de kol kola * mil di mil de digerin kol kola yürüyorlar
mil hilavêtin o muz kaldırmak
mil jê daweşandin omuz silkmek
mil jê re danîn (birine) pes demek
mil lê ranebûn 1) içi almamak (bir işi yapmak istememek) 2) (birini) dövmeye kıyamamak
mil lê xistin (an jî dan) omuz vurmak
mil pê danîn (birini) dize getirmek
mil rabûn l/ngh cesaret etmek
mil û bask bi (yekî) ve neman kolları kopmak
mil û qanadê (yekî) şikîn (an jî şikestin) kolu kanadı kırılmak
milamet m melâmet (azarlama, kınama, çıkışma)
milav m mala
milayîm rd mulayim
milayîmî m mulayimlik
milçemil bnr mirçemir
milçemilç m 1. şapırdama 2. h şap şap
milçîn m şapırdama, ağız şapırtısı
milçînî m şapırtı
mildan m omuzlama, omuz verme
mildanhevî m omuzdaşlık
mildanîn m boyun eğme
mildar rd kollu
mildayîn m omuzlayış, omuz veriş
mildirêj rd uzun kollu
milê (yekî) bi rûbarê (wî) re çûn eteği ayağına dolaşmak
milê (yekî) dirêj e kolu uzun (gücü yeter, sözü geçer) bi
milê (yekî) girtin kolundan tutmak bi
milê (yekî) girtin û avêtin (birini) kolundan tutup atmak
milê (yekî) lê ranebûn içi almamak (bir işi yapmak istememek)
milê (yekî) li ber ranebûn 1) (birine) karşı çıkamamak, birine kıyamamak 2) içi almamak (bir işi yapmak istememek)
milê aşê nd değirmen hareket mili
milê bixêriyê baca kulağı
milê golê erd/nd gideğen
milê kuçikê nd ocak kaşı
milê meşê yürüyüş kolu
milê pêlê erd dalga sırtı
milê rastê sağ taraf
milê tenûrê nd tandır bankı
tandır bankı
milê tundraw aşırı uç (siyasette)
milê wan di hev de sarmaş dolaş
milê wan di hev de bûn sarmaş dolaş olmak
milê xwe dan (tiştekî) omuzlamak (omuzuyla bir şeyi itmek)
milê xwe jê re dananîn geri kalmamak (bir iş yapmaktan, birinden çekinmemek)
milê xwe li milê (yekî) xistin (birinin) koluna girmek
milê xwe tê re kirin 1) kolunu geçirmek (elbise için) 2) elbise kullanılmış olmak
milê zir takma kol
milêbok bnr melêbok
milemil h efil efil (saç, giysi gibi şeylerin rüzgârda dalgalanmasını anlatır)
milemil kirin efil efil etmek * biskên li ser rûkê yarê melimel dikin efil efil eder yarın yüzündeki zülüfleri
milên (yekî) bi rûbarê (wî) de çûn omuzları çökmek
milên (yekî) jê de weşîn kolları kopmak
milên (yekî) qetîn kolları kopmak
milên xwe ba dan kolları sıvamak
milên xwe hildan kolları sıvamak, çizmeleri çekmek
milên xwe jê re fireh kirin (birine) kollarını açmak (içtenlikle karşılamak veya kucaklamaya hazır olmak)
milên xwe li hev xistin kol kola girmek
milên xwe li hev xistin û gerîn kol vurmak, kol kola girip dolaşmak
milên xwe vemalandin kolları sıvamak
milet n 1. millet * miletê Kurd Kürt milleti 2. millet, halk (benzer özellikleri olan topluluk) * miletê şofêr şoför milleti 3. millet (bir yerde bulunan kimselerin bütünü) * milet li meydanê civiyaye millet meydana toplanmış 4. ortalık (herkes) * milet li hev digere ortalık kaynıyor
miletê bêziman winda ye dilsiz bir millet kaybolmaya mahkûmdur
miletê hûr sos/nd azınlık (bir ülkede egemen ulusa göre ayrı soydan ve sayıca az olan topluluk)
milethez nd/nt milletperver
milethezî m milletperverlik
miletî rd 1. millî 2. milletdaş, aynı milletten olma
miletî bûn l/ngh millîleşmek
miletî kirin l/gh millîleştirmek, devletleştirmek
miletîbûn m millîleşme
miletîkirin m millîleştirme, devletleştirme
miletparêz nd/nt milletperver
miletparêzî m milletperverlik
miletperest rd/nt milliyetçi
miletperestî m milliyetçilik
miletperwer nd/nt milliyetperver, milliyetçi
miletperwerî m milliyetperverlik, milliyetçilik
milî rd millî, ulusal
milî kirin l/gh devletleştirmek
milîbar m milibar
milîgram m miligram
milik (i) n hörgüç (devenin sırtındaki tümsek)
milik (ii) n 1. kolluk, kolçak (ceket veya gömleğin kolları kirlenmesin diye kola takılan eğreti kolluk) 2. kol (bir koltukta, bir divanda kol dayamaya yarayan parça) 3. dirseklik (kola takılan kumaş vb. şey)
milîkirin m devletleştirme
milîlître m mililitre
milîm m milim
milîmetre m milimetre
milîmetrîk rd milimetrik
milîs nd/nt milis
milîsî m milislik
milîtan nd/nt militan
milîtanî m militanlık
milîtarîst nd/rd militarist
milîtarîzm m militarizm
miliyet m milliyet
milk n mülk
milkane h mülken, bir mallın temelden birine ait olması
milkdar rd mülkiyetli, mülk sahibi
milkî rd kamburlu
milkirin omuzlamak.
milkis m süpürge
milkulî m 1. sitem, güvenmeme 2. bir kimse karşısında eli kolu bağlı olma (birine borçlu, gebe olma durumundan dolayı)
milmilan m rakabet
milmilandin m dalgalandırma
l/gh dalgalandırmak
milmilî rd dalgalı
milmilîn m 1. dalgalanma 2. efil efil etme 3. mec gevelenme 4. salınma, salına salına yürüme
l/ngh 1. dalgalanmak 2. efil efil etmek 3. mec gevelenmek 4. salınmak, salına salına yürümek
milo n omuz, kucak (çocuk dilinde) * ka were milo gel kucağıma
milok bnr milûk
milozim m kâbus, karabasan
milpan rd 1. geniş omuzlu, sırtı geniş 2. argo ahmak
milqol rd kolsuz giysi
milseqet rd kolu sakat
milşor rd düşük omuzlu
miltik bnr mazîzerk
milûk n 1. melik 2. büyük topraklara sahip kimse
milûktî m meliklik
milûs rd sinik, pusarık
milûs bûn l/ngh sinmek, pusmak
milûsbûn m sinme, pusma
milvank m kadın omuz saç zineti
milxût rd yaramaz yaratık
milyaket ol/nd melaike
milyaket li berê rûniştiye û xweşik xweşik çêkiriye Allah övmüş de yaratmış
milyaketê xezebê Azrail
milyaketên wan ji hev re kenîn perileri bağdaşmak, yıldızları barışmak
milyar m 1. milyar (bin milyon) 2. milyar (bu sayının adı)
milyarder nd/rd milyarder
milyarderî m milyarderlik
milyarî m milyarlık * butçeya hijdeh milyarî onsekiz milyarlık bütçe
milyon m 1. (bin kere bin) 2. milyon (bu sayının adı)
milyoner nd/rd milyoner
milyonerî m milyonerlik
milyonî rd milyonluk
milyonkane mat/m milyonlar basamağı
milzendik n kolluk, kolçak
mimkun rd mümkün, olanaklı
mimkun bûn mümkün olmak
min 1. ben (şimdiki zaman, gelecek zaman, geniş zaman, emir kipi ve geçissiz fiiler hariç fiil çekimlerin diğer hallerinde kullanılır) * min ew dît ben onu gördüm 2. mülkiyet birinci tekil şahıs zamiri * min xanî heye evim var 3. bana * li min binêre! bana bak! * bide min bana ver
min bala xwe dayê bir de (umulanın veya beklenenin dışında bur durum oluştuğunda) * min bala xwe dayê wa li pêşberî min e bir de ne göreyim, karşımda
min bi derdê min bihêlin beni dertlerimle başbaşa bırakın
min bi min bihêlin beni rahat bırakın
min çavê (wî) xwaro gözünü sevdiğim
min çawayî (tiştekî) kiro canına yandığım (veya yandığımın)
min çi jê ye neme lazım (veya neme gerek) * hêrs û şidet min çi jê ye hırs, hiddet neme gerek
min dêhna xwe dayê bir de (umulanın veya beklenenin dışında bur durum oluştuğunda)
min di ciwaniya xwe de nedît ez çi bikim ji vê dewletê sonra gelen devlet devlet değildir (zenginlik için söylenir)
min dîn û îmanên (wî) dawo ser hev argo dinine yandığım
min dît tu mebîne zor koşulları görmüş olmak
min dîtiye nedîtiye h oldum olası (veya oldum olasıya), oldum bittim
min gotina te bi şekir birî (an jî qut kir) sözünü balla kestim, lâfını balla kestim
min gotina we bi şekir birî (an jî qut kir ) lâfınızı balla kestim, sözünüzü balla kesiyorum
min sîr nexwarine ku bêhn ji min bê sarımsak yemedim ki ağzım koksun
min tu berda (an jî min ew berda) boş ol (veya olsun)
min tû kiro ruhê te argo canına tükürdüğümün
min tu li jêr jî dîtiye li jor jî senin nemenen biri olduğunu gayet iyi bilirim
min xelk hînî govendê kir, êdî kes bi destê min nagire adamların gözünü açan bendim, şimdi bana bile pas vermiyorlar
minafiq rd 1. münafık 2. yalancı, hain
minafiqî m 1. münafıklık 2. yalancılık, hainlik
minal nd/nt çocuk, sübyan
minalbaz n sübyancı
minalbazî m sübyancılık
minandin m şüphelendirme
l/gh şüphelendirmek
minare m minare
minaredar rd minareli
minasib rd münasip
minasib dîtin münasip görmek
mincele n semer sapı
minçijê rd neme lâzımcı, bananeci
minçijêtî m neme lâzımcılık, bananecilik
mincile m leke (insan teninde oluşan lekeler için)
mindal çocuk.
bnr mendal
nd çocuk, uşak
mindalî m çocukluk
minê m minnet, memnuniyet duyma
minê kirin l/gh minnet etmek
minêkar arzulu, istekli.
rd 1. minnettar (minnet duyan) 2. istekli, arzulu (çok istekli) 3. gönüllü 4. dünden razı
minêkar bûn l/ngh 1. minnet duymak 2. can atmak, çok istekli olmak, teşne olmak, razı olmak
minêkar man minnettar kalmak
minêkarbûn m 1. minnet duyma 2. can atma, çok istekli olma, teşne olma, razı olma
minêkarê (tiştekî) bûn (bir şeye) talip çıkmak (veya talibi çıkmak)
minêkarî m 1. minnettarlık, şükran 2. isteklilik 3. can atma, çok isteme 4. gönüllülük
minêkarî kirin l/gh minnet etmek
minêkarîkirin m minnet etme
minêkarokî rd 1. isteklice 2. gönüllüce
minêkirin m minnet etme
minemin h 1. mırıl mırıl 2. kem küm * qet mineminê meke, parsekiya xwe qebûl bike kem küm etme, dilenci olduğunu kabul et 3. mırın kırın
minemin kirin l/gh 1. mırıl mırıl etmek 2. kem küm etmek 3. mırın kırın etmek
mineminkirin m 1. mırıl mırıl etme 2. kem küm etme 3. mırın kırın etme
mineralog nd/nt mineralog
mineralojî m mineraloji
minet minnet.
m 1. minnet, gönül borcu 2. minnet (bir iyiliğe karşı teşekkür etme, memnuniyet duyma)
minet jê hildan (an jî hilanîn) birini takmamak (değer ve önem vermemek)
minet jê hilgirtin (birini) dikkate almak
minet jê hilneanîn (an jî hilnedan) (birini) takmamak
minet ji (yekî) hilneanîn ( bir şeye) papuç bırakmamak
minet kirin l/gh minnet etmek
mineta (yekî) hilanîn (birinin) ağzının kokusunu çekmek
mineta (yekî) hilneanîn birini takmamak (değer ve önem vermemek)
mineta (yekî) kirin ser xwe (birinin) ağzının kokusunu çekmek
mineta (yekî) kişandin (birinin) mimnetini çekmek, (bir kimsenin) ağız kokusunu çekmek
mineta (yekî) li ser (yekî) man birine minnet borcu kalmak
mineta (yekî) nekişandin (birinin) ağız kokusunu çekmemek
mineta kesî li serê nebûn (an jî tune bûn) (bir kimseye) eyvallahı olmamak
mineta pîsan hilnede geçme namert köprüsünden koaparsın su seni
mineta te li kaşê henê elinden geleni ardına koma
mineta xwe lê kirin (birine) minnet etmek
minetdar rd minnettar, gönül borçlusu
minetdarî m minnettarlık, şükran
minetkar rd minnettar
minetkêş rd minnettar
minetkirin m minnet etme
ming bnr ting û ming
minho (i) m 1. metin, tekst 2. nüsha
minho (ii) m 1. rivayet, söylenti 2. versiyon, variyant
minhokî rd metince
minîminî m hayal
minîn m şüphelenme
l/ngh şüphelenmek
minkur rd huysuz, somurtkan
minkurî m huysuzluk, somurtkanlık
minmin m kem küm, söylenme
minmin kirin l/gh kem küm etmek, söylenmek
minminandin l/gh kem küm etmek
minminîn h kem küm
minminkirin m kem küm etme, söylenme
minşar m bıçkı (karşılıklı iki sapı olan ve iki kişi tarafında kullanılan büyük testere)
mintehî rd immamlıktan mezun kimse
mintehî bûn l/ngh imamlıktan mezun olmak
mintîqe m mıntıka
minyatûr minyatür.
minyatur m 1. minyatür 2. rd minyatür (miniyatür bizçiminde yapılmış resim)
minyatursaz nd/nt minyatürcü
minyatursazî m minyatürcülük
minyon rd minyon
mipmor rd mosmor
mipmor bûn mosmor olmak
mipmorî m mosmorluk
mipmorî bûn l/ngh mosmor kesilmek
mipmorîbûn m mosmor kesilme
miqabil rd 1. mukabil (bir şeye karşılık olarak yapılan) 2. karşı 3. karşılık
miqale bnr meqale
miqaltik m hafif türkü
miqar m iskarpelâ, ivgi
miqara peykeran heykelci kalemi
miqarne m makarna
miqarneyên navqul (an jîqulqulîlkî) düdük makarnası
miqat m bahis, şart * ketin miqatê şart tutmak
miqate 1.mukayyet. 2.bahane.
rd 1. dikkatli 2. dikkatli (özen gösteren)
miqate (i) m sitem, şikayet * miqata xwe li min neke sitemini bana yapma
miqate bûn mukayyet olmak.
l/gh dikkat etmek, mukayyet olmak
miqatebûn m dikkat etme mukayyet olma
miqateya xwe bûn 1) kendine dikkat etmek 2) formunu korumak
miqateyî m dikkat, özen
miqateyî xwe bûn l/bw kendine mukayet olmak
miqav m sakağı, ruam,
miqedes rd mukaddes, kutsal
miqedîme m mukaddime, önsöz
miqeresî m 1. tartışma 2. inat * hinek bi miqerisî bi devoka xwe dinivîsînin bazıları inatla kendi ağızlarıyla yazıyorlar
miqeresî kirin l/gh 1. tartışmak. tartışma yapmak 2. inat etmek
miqeresîkirin m 1. tartışma, tartışma yapma 2. inat etme
miqerş m kavrulmuş ve dövülmüş nohut ile bulgurdan yapılan yemek
miqeşer m kvrularak soyulmuş ve öğütülmüş nohut
miqesok zo/m doğan kuşu
miqewet rd muvakat, geçici (kısa ve belli bir süre için olan)
miqewetî m muvakatlik, geçicilik
miqewir (i) m 1. kovan 2. bir çeşit su kabı
miqewr (ii) m yuvarlak yara yeri
miqilik bnr miqilk
miqilk kulplu tava.
m tava
miqilka rûn nd dığan
miqîm rd sürekli, sürekli olarak * êş miqîm di bin pêsîra min de ye göğsümün altında sürekli bir sızı var
miqîme rd sürekli
miqîmî m süreklilik
miqişir rd cimri
miqişirî m cimrilik
miqlik rd 1. güvenilmez, tutarsı, dönek * mirovekî miqlik e, li ser sozê xwe nasekine oynak bir insan, sözünde durmuyor 2. oynak (değişken, kararsız) * fiyeta zêran miqlik e altın fiyatlar oynak
miqlik (i) m tava, kulplu tava
miqlikî rd/h 1. güvenilmezce, tutarsızca 2. oynakça (kararsız ve değişken bir biçimde)
miqliktî m 1. güvenilmezlik, tutarsılık, döneklik 2. oynaklık (kararsız ve değişken olma durumu)
miqnatîs m mıknatıs
miqnatîsdar rd mıknatıslı
miqnatîsî rd mıknatısî
miqnatîsî kirin l/gh mıknatıslamak
miqnatîsîkirin m mıknatıslama
miqnatîsîtî m mıknatıslık, mıknatısiyet
miqnatîskirî rd mıknatıslı, mıknatıslanmış olan
miqpeç nd/nt evcil keklik
mir rd (r kalin kokunur) 1. acımsı, acımtırak (badem acısı gibi, kahve acısı gibi acılar için) 2. acırak, kekre, çorak (su için acı)
mir bûn l/ngh 1. kekreleşmek 2. çoraklaşmak (su için)
mirad n murat, dilek, istek
mirad bi cil û cihêzê xwe nekirin duvağına doymamak
mirad bi hev nebûn muradına ermemek
mirad bi xêliya xwe nekirin duvağına doymamak
mirad di ber de man düş kırıklığına uğramak, hayal kırıklığına uğramak
mirad pê bûn murad almak, nasip olmak
mirad pê kirin l/bw (bir şeyden) kâm almak, muradına ermek
murat almak, muradına ermek
mirad pê nekirin hevesi kursağında (veya içinde) kalmak
miradê (an jî mirazê) xwe şad bûn amacına ulaşmak
miradê (yekî) di ber de man hevesi kursağında (veya içinde) kalmak, sevinci kursağından kalmak, gözü açık gitmek
miradê (yekî) di çavê (...) de man hevesi kursağında (veya içinde) kalmak, sevinci kursağından kalmak
miradê (yekî) di qirika (...) man hevesi kursağında (veya içinde) kalmak, sevinci kursağından kalmak
miradê (yekî) hasil kirin muradına erdirmek
miradê (yekî) lê bûn hevisi olmak
miradê (yekî) pê kirin muradına erdirmek
miradê te di qirika te de bimîne muradına ermiyesin (bi)
miradxanî m bir tür kadın entarisi
miradxwaz nd/nt muradına ermek istiyen
miradxwazî m muradına ermek isteme
mirandî rd 1. öldürülmüş 2. sönük 3. değeri çok düşürülmüş mal * malê mirandî değeri düşük gösterilmiş mal
mirandin m 1. öldürme (bir canlının hayatına son verme) 2. söndürme 3. aşağılama (değerinden düşük gösterme, bir mala gerçek değerinin altında fiyat biçme) * malê me nemirîne malımızı aşağılama
l/gh 1. öldürmek (bir canlının hayatına son vermek) 2. söndürmek 3. aşağılamak (değerinden düşük göstermek, bir mala gerçek değerinin altında fiyat biçmek) * malê me nemirîne malımızı aşağılama
mirandîtî nd düşük değerde
mirar murdar, kesilmeden ölen hayvan yenmesi veya dokunması necis olan hayvan.
rd 1. murdar (şeriata uygun kesilmemiş hayvan) 2. murdar (cinsel birleşmeden sonra yıkanmamış kimse) 3. leş (çok kötü kokan şey)
mirar bûn l/ngh mundar olmak
mirar çûn l/ngh mundar gitmek, mortlamak
murdar gitmek
mirarbûn m mundar olma
mirarbûyî nd/rd geberik
m mundar oluş
mirarî (i) m mundarlık
mirarî (ii) m 1. inci 2. boncuk
mirarîkirî rd inci işlemeli
mirarker nd/nt cani
mirarkerî canilik
mirarkirin m mundar etme
l/gh mundar etmek
mirarokî rd 1. mundarımsı 2. süngüsü düşük (ataklığı, etkinliği kalmamış olan)
mirat m ayna
miravî m suna, göl ördeği
miravîya kûvî yaban ördeği
miravke bot/m sütleğen (Euphorbia)
miraz n murat, dilek, istek,
miraz pê kirin m urat almak, muradına ermek
mirazbexş rd herkesi muradına erdiren
mirazê (yekî) hasil kirin muradına erdirmek
mirazê (yekî) pê kirin muradına erdirmek
mirazxwaz nd/nt muradına ermek isteyen
mirazxwazî m muradına ermek isteme
mirbaxî çulluk.
zo/m çulluk (Scolopax rusticola)
mirbûn m 1. kekreleşme 2. çoraklaşma (su için)
mirbûnî m 1. kekrelik 2. çoraklık (su için)
mirç şapırdatma.
nd şap * got mirç û çû destê wî şap diye elinden öptü
mirc (i) m kargaşa
mirc (ii) n balyoz
mirç în şapırdamak.
mirç mirç h şapır şapır (çok ses çıkararak üst üste öpmeyi anlatır)
mircan (II) zo/m mercan (Pagrus pagrus), bir balık türü
mircan (i) zo/m 1. mercan (Corallium rubrum) 2. mercan (bu hayvanın iskeletinden elde edilen ve süs eşyalarının yapımında kullanılan madde) 3. rd mercan (bu maddeden yapılmış olan)
mirçandin m 1. yudumlama 2. şapırdatma, şaplatma
l/gh 1. yudumlamak 2. şapırdatmak, şaplatmak (öperken şap diye ses çıkartmak)
mircangeş bot/m gelin otu, güvey feneri (Physalis alkekengi)
mircanî rd mercan gibi
mircaniye nd mercanlar
mircaq bnr mirdiyaq
mircaqiz rd davranış ve giyimde kadına özenen erkek
mirçemirç h şap şap, şapır şıpur (öperken şap sesinin çıkarıldığını anlatır)
mirçên bnr mirçîn
mirçîn m şapırdama (öperken)
mirçînî m şapırtı
mirçînî jê anîn şapırdatmak, şaplatmak
mirçînî jê hatin şapırdamak (öperken)
mirciyaq bnr mirdiyaq
mirçiyaq bnr mirdiyaq
mircor bot/nd çok tohumlu fig
mirdal bnr mirdar
mirdan rd tüysüz delikanlı
mirdar rd 1. murdar (şeriata uygun kesilmemiş hayvan) 2. murdar (cinsel birleşmeden sonra yıkanmamış kimse) 3. leş (kokuşmuş hayvan leşi) 4. bok (kaba konuşmada hor görülen, tiksinilen)
mirdarî m mundarlık
mirdarkî h çirkefçe
mirde n ölü
mirdik n kepek, saç kepeği (saçlı deride oluşan pulcuklar)
mirdik (i) m 1. tortu, telve, çökelti 2. rd alçak, namert
mirdik ketin (...) kepeklenmek
mirdikî rd kepekli (saçlı deride oluşan kepek için) * porê mirdikî kepekli saç
mirdiyaq n mertek
mirêba nd/nt maraba
mirebaxe zo/m çulluk (Scolopax rusticola)
mirêbayî m maraba
mirêbe bnr mirêba
mireh n uzun tandır ekmeği
mirêk m 1. ayna 2. mec ayna (bir olayı, bir durumu yansıtan, göz önünde canlandıran olay, durum)
mirêk kirin l/gh ayna takmak
mirêkdar rd aynalı
mirêkfiroş nd/nt aynacı (satan kimse)
mirêkker nd/nt aynacı (imal eden kimse)
mirêkkirî rd aynalı, ayna takılmış olan
mirelare zo/m çulluk (Scolopax rusticola)
miremir h 1. mır mır, mırıl mırıl 2. mırlama
miremir kirin l/gh 1. mırıldanmak (alçak sesle, kendi kendine bir şeyler söylemek) 2. mırlamak
miremirkirin m 1. mırıldanma (alçak sesle, kendi kendine bir şeyler söyleme) 2. mırıldanma
mirês gösteriş, görkem, haşmet.
m imrenme
mirês (ii) m 1. görkem, ihtişam 2. gösteriş, şatafat
mirês çûn (…) -e imrenmek, istek duymak
mirêsdar rd 1. görkemli, ihtişamlı 2. gösterişli, şatafatlı
mirêsdarane h 1. görkemlice, ihtişamlıca 2. gösterişlice
mirêsdarî m 1. görkemlilik, ihtişamlılık 2. gösterişlilik
mirêsdarkî 1. görkemlice, ihtişamlıca 2. gösterişlice
miresî m görkem, haşmet
mirêsî m gösteriş, görk
mirêskar bnr mirêsdar
mirêwa bnr mirêba
mirêz bnr mirês
mirg bnr mêrg
mirhov bnr mirov
mirhovatî bnr mirovatî
mirî rd 1. ölü, ölmüş (hayatı sona ermiş olan) 2.n ölü (mevta, ölü insan) * li vê taxê mirî heye bu mahallede ölü var 3. nd ölmüş, ölü (geçmişte ölmüş kimse) * divê mirov bi başî miriyan bi bîr bîne ölmüşleri iyi anmak lazım 4. mec ölü (bugün hiçbir ülkede konuşulmayan, yanlızca elde belgeleri bulunan dil) * Hitîtî zimanekî mirî ye Hititçe ölü bir dildir 5.rd düşkün * pir miriyê cixareyê bû sigaraya çok düşkündü 6. deli (aşırı derecede düşkün) * miriyê sînemayê ye sinema delisi 7. köle (herhangi bir şeye aşırı derecede bağlı olan kimse) * miriyê pereyan paranın kölesi 9. dost (bir şeye düşkün olan, aşırı ilgi duyan) * miriyê pirtûkan kitap dostu 10. ölü fiyatına
mirî (i) m (r kalın okunur) 1. kekrelik 2. çoraklık (su için)
mirî dimire qunzêrîn dibe argo kaçan balık büyük olur, kör ölünce badem gözlü olur, , kel ölür sırma saçlı olur
mirî ne hewceyî şînê ye çocuk oyuncağı (önem verilecek değerde olmayan)
mirî ne melûn be gor fireh e ölen kimse melun değilse kabir azabı çekmez, anlamında bir deyim
mirî ne melûn be gor lê teng nabe ölen kimse melun değilse kabir azabı çekmez, anlamında bir deyim wekî
miricandin m hırlatma
l/gh hırlatmak
miricîn m 1. hırlama, hırlayış (köpek için) 2. mec hırlamak (kızgınlıkla ters konuşma)
l/ngh 1. hırlamak (köpek için) 2. mec hırlamak (kızgınlıkla ters konuşmak)
miricîn hev (an jî û din) hırlaşmak
miricok rd hırlı (yaramaz, şımarık, kötü)
mirîgeh m morg
mirijandin m hırlatma
l/gh hırlatmak
mirijîn m 1. hırlama, hırlayış (köpek için) 2. mec hırlamak (kızgınlıkla ters konuşma)
l/ngh 1. hırlamak (köpek için) 2. mec hırlamak (kızgınlıkla ters konuşmak)
mirijîn hev (an jî û din) hırlaşmak
mirik (i) zo/m (r kalın okunur) güve
mirik (ii) m nezle
rd güdük
mirîkî h ölmüşçesine, ölmüş gibi, ölü gibi
mirikî rd güdükçe
mirikî (i) rd nezleli
mirikî bûn (i) m nezle olma
l/ngh nezle olmak
mirikî bûn (ii) l/ngh güdükleşmek
mirikî man güdük kalmak
mirikîbûn (ii) m güdükleşme
mirikîbûyîn m güdükleşme
mirikîtî m güdüklük
mirin ölüm, ölmek, vefat.
m 1. ölüm 2. ölüm (ölüm şekli) * bi şewatê, mirina wê pir fecî bû yanarak ölümü, feciydi 3. ölüm (idam cezası) 4. mec ölüm (büyük acı, sıkıntı) * mişextî ji bo min mirin e sürgün benim için bir ölümdür 5.b ölüm * mirin ji bo zaliman! (an jî ji zaliman re mirin) zalimlere ölüm! 6. ölme, ölüş
l/ngh 1. ölmek (can vermek, hayatı sona ermek) 2. sönmek (ışık vb. için) 3. ölmek (bitki için, solmak)) * ev çîçek zêde li ber xwe nadin wê bimirin bu çiçekler dayanmaz, çabuk ölür 4. ölmek (değerini, gücünü, geçerliliğini yitirmek, kullanılmamak) * zimanê ku mirine ölmüş diller 5. ölmek (çok yorulmak) * îro ji westananan ez mirim bugün yorgunluktan öldüm 6. ölmek (bazı sebeplerle çok sıkıntı veya acı çekmek) 7. ölünmek * mirov di oxura welêt de dimire yurt uğruna ölünür 8. bitmek (çok sevmek) * keçê ji bo te dimirim kız ben sana bitiyorum 9. yanmak (büyük bir aşk ile sevmek) * ez li ser te dimirim keçê sana yanıyorum kız
mirin bi emrê xwedê ye ölüm Allah’ın emri
mirin car heye zêrê zer e, bi destê her kesî nakeve bazen ölmek iyi kurtuluştur
mirin çêtir e ji navê xerab adamın adı çıkacağına canı çıksın
mirin çûn ölüp gitmek
mirin çûn mezelan tahtalı köyü boylamak
mirin dan ber çavê xwe ölümü göze almak
mirin hespê boz e, li ber derê her kesî ye ecel geldi cihana, baş ağrısı bahane
mirin heye jîn heye ölüm var dirim var, gidip de gelmemek var gelip de görmemek var
mirin heye rev tune ye! ölmek var dönmek yok!
mirin ji halê me çêtir e el beğenmezse yer beğensin
mirin kerê bêpalan e li ber derê her malan e ölüm her kesin kapısındadır
mirin li ber derê her kesî ye ölüm her kesin kapısındadır, ecel geldi cihana, baş ağrısı bahane
mirin li me kêm e Azraile bir can borcu olmak (veya kalmak) (borçsuz olmak)
mirin mirin e ev çi xirîn e ölmek varsa bu şamata nedir
mirin mirin e, xir û xir çi ye ölüm kaçınılmazsa yalvarmak niye?
mirin tenê lê kêm e Allaha bir can borcu var
mirin û nemirin Azraille burun buruna gelmek
mirin û xew birayê hev in uyku ile ölüm arasında fazla bir fark yok
mirina (yekî) dîtin acısını görmek
mirina (yekî) hatin sonu gelmek (ölmek)
mirina kerê boz rast e îman bi rebê musa anî gerçeği görünce kabulenmek
mirina me ji jîndina bi xizanî çêtir e aç gezmektense tok ölmek yeğdir
mirina tevayî xweş e el ile gelen düğün bayram
mirina xwe dan ber çavê xwe ölümü göze almak, başını koltuğunun altına almak, kanı pahasına -e girişmek
mirincan rd canını feda eden
mirîng m ölüm
mirînî m mırlama
mirînî kirin l/gh mırlamak
mirînîkirin m mırlama
mirinok m ölüm
mirinokî rd ölümlü, ölümsü
mirinoyî rd ölümlü
mirinoyîtî m ölümlülük
mirinrêj rd ölüm saçan
mirîperest rd ölüleri seven
miriqandin m homurdama
l/gh homurdamak
miriqîn m homurdanma
l/ngh homurdanmak
mirisandin m görkemli hale getirme
l/gh görkemli hale getirmek
mirisî görkemsiz, gösterişsiz.
rd görkemlice
mirisîn bir şeyin, kişinin görkeminin bozulması.
m görkemli hale gelme
l/ngh görkemli hale gelmek
mirîşk zo/m tavuk (Galus)
mirîşk avê vedixwe qirika xwe berjor dike tavuk su içer Allaha bakar
mirîşk di xew de gilgilê sor dibînin aç tavuk kendini arpa ambarında sanır
mirîşk di xewna xwe de qût dibîne aç tavuk kendini arpa ambarında sanır
mirîşka avî zo/nd su tavuğu (Fulica atra)
su tavuğu, su çuluğu
mirîşka birçî di xewna xwe de gilgil (an jî garis) dibîne aç tavuk kendini arpa ambarında sanır
mirîşka çolê nd yaban tavuğu
mirîşka gêjoyî seme tavuk
mirîşka kor bi dîkê kulek re kör satıcının kör alıcısı olur
mirîşka kurk nd kuluçka tavuğu
mirîşka kurk (an jî qupik) kuluçka tavuğu
mirîşka kuvik nd kuluçka tavuğu
mirîşka nû rabûn hêkê sor kirin çağlamadan çatlamak
mirîşka reş zo/nd kara tavuk (Turdus merula)
mirîşka şamî nd hindi
mirîşkatî m 1. tavukluk 2. mec ödleklik
mirîşkbejik zo/m yabanî tavuk
mirîşkfiroş nd/nt tavukçu (satan kimse)
mirîşkfiroşî m tavukçuluk
mirîşkvan nd/nt tavukçu
mirîşkvanî m tavukçuluk
mirîşo ölü yıkayıcısı.
nd/nt ölü yıkayıcısı, gassal
mirîsok bot/m yüksük otu (Digitalis purpurea)
mirîşotî m ölü yıkayıcılığı, gassallık
mirîşûştin m ölü yıkama, gasil
mirîtî m ölülük
mirîto rd ölü
mirîtokî rd ölümcül
mirîyan ölü gibi
mirîyê (...) 1) (bir şeyin) canlısı * miriyê pereyan para canlısı 2) (bir şey) düşkünü * miriyê jinan kadın düşkünü 3) aşıklısı * ez ne miriyê vî karî me ben bu işin âşıklısı değilim
mirîyê (tiştekî an jî kesekî) bûn (bir şeye veya kimseyle) düşkün olmak
mirîyê bav babacıl (babasına çok düşkün kimse)
mirîyê canê xwe bûn canına düşkün olmak
mirîyê canê xwe ye canına düşkün
mirîyê çayê çaycı, çay düşkünü
mirîyê cil û bergan kıyafet düşkünü, kılık kıyafet düşkünü
mirîyê cilan kılık kıyafet düşkünü
mirîyê dilê xwe gönül dilencisi
mirîyê gewriyê kör boğaz (pis boğaz, obur)
mirîyê hevalê xwe arkadaş canlısı
mirîyê jinan kadın düşkünü
mirîyê kibariyê kibarlık düşkünü
mirîyê kitêban kitap kurdu (çok kitap okuyan kimse) (wekî)
mirîyê ku serê wî li tehtê bikeve geç (veya sonradan) farkına varmak
mirîyê mêran erkek delisi
mirîyê qirika xwe ye gırtlağına düşkün
mirîyê zikê xwe ye boğazına düşkün
mirîzindî rd yaşayan ölü
mirk n keçi kılı
mirmêl m alev, yalaz, alaz
mirmeymok mayasıl otu; ajuga- (ajuga_reptans)
mirmirandin m 1. mırıldama, eveleme 2. gıcıklama
l/gh 1. mırıldamak, evelemek 2. gıcıklamak
mirmirî m 1. mırıldanma 2. gıcıklanma, gıcıklayış
mirmirîn l/ngh 1. mırıldanmak 2. gıcıklanmak * qirika min dimirmire boğazım gıcıklanıyor
mirmirk zo/m yaprak arısı
mirmirk (i) zo/m 1. üvez, kumuç, mucuk 2. pervane (gecemleri ışık çevresinde dönen küçük kelemek)
mirmirkên dar û beran yaprak arıları
mirmirokî rd 1. kekremsi (tadı az kekre olan) 2. kekremsi (koku için; genzi yakan, buruk)
mirmirokîtî m kekremsilik
mirmisandin m buruşturma (canlılığının yitirmesine sebep olma)
l/gh buruşturmak (canlılığının yitirmesine sebep olmak)
mirmisîn m buruşma
l/ngh buruşmak
mirmitandin m buruşturma (canlılığının yitirmesine sebep olma)
l/gh buruşturmak (canlılığının yitirmesine sebep olmak)
mirmitîn m buruşma
l/ngh buruşmak
mirmor m kor ateş, sıcak ateş küzü
mirmorî 1. ufak karınca 2. ufak tefek kimse 3. un gibi toprak veya benzeri şey
mirniyaw m mırnav
mirno bnr girno mirno
mirofa m dedikodu
mirok rd ölümlü, fanî
mirokî (i) m ölümlülük, fanîlik
mirokî (ii) rd (r kalın okunur) acımsıca, kekresi
mirov insan, adam, akraba.
nd/nt1. insan (memelilerden, iki eli olan, iki ayak üzerinde oluşan, sözle anlaşan, aklı ve düşünme yeteneği olan en gelişmiş canlı) 2. insan (bu türden olan canlı) 3. rd/mec insan, insaniyetli (huy ve ahlâk yönünden üstün nitelikli kimse) 4. adam (iyi yetişmiş değerli kimse) * di nav wan de mirovên ku di nav welêt de nav û deng dane hene aralarında yurt çapında ün yapmış adamlar var 5. adam (birinin yanında ve işinde bulunan kimse) * du mirovên ku li mexazeyê dixebitin hene mağazada çalışan iki adam var 6. adam (birinin kullandığı, yararlandığı kimse) * mirovên aliyê din pir in karşı tarafın adamları çoktur 7. adam (birinin sözünü dinleyen, nazını çeken kimse, kayırıcı) * ev mirovê min e, li gotina min guhdarî dike o benim adamımdır benim sözümü dinler 8. adam (iyi huylu, güvenilir kimse) * apê min mirovekî dinyadîtî ye amcam güngörmüş adamdır 9. adam (belgisiz zamir yerine; herkes, kim olursa olsun) * hêrsa mirovan radikin adamın kafasını bozuyorlar * ma mirov li vê jî nareme? insan bunu düşünmez mi? 10. adam (görevli kimse) * mirovê ku li vê dinêre li ku ye? buraya bakan adam nerede? 11. adam (bileşik isimlerde; bir alanda derin bilgisi olan veya bir alanı benimsemiş kimse) * mirovdewlet devlet adamı 12. akraba, hısım 13.n kişi (eş, koca) * ê ku mirovan rezîl jî dike û ezîz dike jin e kişiyi rezil eden de karısı, vezir eden de
mirov bêhostayekî naçe çiyayekî her işin bir ehli vardır, onsuz iş yapmamak lazım
mirov bextê mêran naçewitîne yiğidi öldür hakkını yeme
mirov bextê mêran xera nake yiğidi öldür hakkını yeme
mirov bi hev mirov e insan insanla insandır, birlik ve beraberliğin önemine değinen bir deyim
mirov bi pirsê diçe xursê (an jî qersê) Sora sora Bağdat (veya Kâbe) bulunur
mirov bi rex qişikê be, nikulê mirov nav gû de ye rehberi karga olanın vay haline
mirov bi xeberdanê ji hev fehm dike insan konuşa konuşa, hayvan koklaşa koklaşa
mirov bixwe bixwe wê qatiyê xaniyan jî bixwe hazıra dağlar dayanmaz
mirov carinan a nav dilê xwe dibêjê insan gönlünün artığını söyler
mirov çi qas jîr be xwe dixapîne hep kendini düşünenler sonunda kendilerini kandırırlar
mirov dar e, cil star e insanı gösteren üst başıdır
mirov di (cihekî) de hilnehatin (caddeler, sokaklar) adam almamak
mirov dibêje qey şeytanê we kor bûye şeytan geçmiş gibi
mirov dibêje qey tu ji hundirê hêkê derketiyî ne de çıt kırıldım birisin sen
mirov e ji benî ademê şîrê xav vexwariye insanoğlu çiğ süt emmiş
mirov e, şîrê xav vexwariye insanoğlu çiğ süt emmiş, çiğ süt emmiş
mirov hevalê qijikê be nikulê mirov di gû de ye kılavuzu karga olanın burnu bokta kurtulmaz (vaya çıkmaz)
mirov hewceyî hev û agir dibe komşu komşunun külünü (veya tütününe) muhtaçtır
mirov heye xwe xweş dike mirov heye xwe reş dike kendini sevdirenmek de, kendini nefret ettirmek de insanın elindedir
mirov hez nake lê binê re surata bak süngüye davran
mirov hez nekirin li rûyê (yekî) nihêrtin yüzüne bakılmaz
mirov ji çi bireve di wî digere neden kaçarsan ona bulaşırsın
mirov ji guran bitirse nikare pez xwedî bike demirden kormkan trene binmez?
mirov ji kerê hevalan zû peya dibe eğreti ata binen, tez iner
mirov ji linga bişemite tê ser xwe, bi ziman bişemite nayê ser xwe insanın dilidir başının belâsı
mirov ji rûyê hevalê xwe dixerife kişi refikinden azar
mirov ji we têr nabe size doyum olmaz
mirov kêleka xwe ya bi rêx nîşanî xelkê nade kelin kafası külahında kalsın
mirov kerê xwe bi singê wî ve girê nade (birinin) ipiyle kuyuya inilmez
mirov kûçikê dide xatirê xweyê wî hatırın hatırı vardır
mirov li ba kê be exlaqê wî hiltîne üzüm üzüme baka baka kararır
mirov li kêmî xwe naxe yaralı kuşa kurşun sıkılmaz
mirov naxwaze lê binêre yenilir (ya da yenir) yutulur gibi değil (hoşa gitmeyen beğenilmeyen nitelikte olan)
mirov ne di govendê de be, govend xweş e içi beni yakar dışı eli (veya seni) yakar
mirov ne li pey (yekî) kare here û ne jî li pêşiya (wî) önünde ardında gidilmez
mirov neecibandin adam beğenmemek
mirov netirse li dînê xwe napirse insan bazende birilerinden korkmalı
mirov nikare bide ber hev kıyas kabul etmez
mirov nikare devê xelkê girê bide el alemin ağzı torba değil ki büzesin
mirov parsûyê xwe raberî her kesî nade insan sırlarını herkese anlatmamalı, insan kendi hatalarını, eksikliklerini herkese göstermemeli
mirov piçik piçik diçe ber kuçik kerte kerte hedefe ulaşılır
mirov sihêtiya zozan bi kavirekî dike tanımadığın bir yeri önce araştırmak lazım
mirov tiliyan di çavê hev re bike hev nabîne zifiri karanlık olmak
mirov tişt necehdîne ji xwe ber çênabe kaya uçmazsa dere dolmaz
mirov toximê mirinê ye insan ölümlüdür
mirov û xizm hısım akraba
mirov xweş dan xebitandin adam kullanmak
mirov xwezî nake lê binêre yenilir (ya da yenir) yutulur gibi değil (hoşa gitmeyen beğenilmeyen nitelikte olan)
mirov zikê xwe nade bi pişta xwe nefsi için insan hamilerini satmaz
mirovahî insanlık.
mirovan şîrê xîç vexwariye insan çiğ süt emmiştir
mirovan tî dibe ser avê tî tîne suya götürüp susuz getirir
mirovane insanca.
rd insanca
mirovanetî m insanlık
mirovanî bnr mirovatî
mirovantî m insanlık
mirovatî m 1. insanlık (bütün insanları içine alan varlık) * alema mirovatiyê insanlık alemi 2. insanlık, adamlık (insanı insan yapan, insanın doğasını oluşturan niteliklerin hepsi) 3. insanlık (insanın değerini, saygınlığını veren öz, insana yaraşır yaşama ve düşünme ilkesi) 4. insanlık (insani sevme, insancıl olma) * dersa mirovatiyê da her kesî herkese insanlık dersi verdi
mirovatî bila ji te re be adamlık sende kalsın
mirovatî di rûyê (yekî) de tune bûn insanlık nedir bilmemek
mirovatî kirin insanlık etmek
mirovayetî bnr mirovatî
mirovayî m 1. insanlık (bütün insanları içine alan varlık) * alema mirovahiyê insanlık alemi 2. insanlık, adamlık (insanı insan yapan, insanın doğasını oluşturan niteliklerin hepsi) 3. insanlık (insanın değerini, saygınlığını veren öz, insana yaraşır yaşama ve düşünme ilkesi) 4 insanlık (insani sevme, insancıl olma) * dersa mirovahiyê da her kesî herkese insanlık dersi verdi
mirovayî bila ji te re be adamlık sende kalsın
mirovayî di rûyê (yekî) de tune bûn insanlık nedir bilmemek
mirovayî kirin insanlık etmek
mirovbûn m 1. insanlaşma, insan olma 2. insanlık, adamlık (doğru, dürüst insana yakışır durum)
mirovbûyîn m insanlaşma
mirovdewlet nd/nt devlet adamı, devlet ricalı
mirovdewletî m devlet adamlığı
mirovê (...) hatin akrabası gelmek
mirovê (karekî) (bir işin) adamı
mirovê baş kifş e misk yerini belli eder
mirovê bikêr heval jê dibehicin meyveli ağacı taşlarlar
mirovê civat û caxiyan salon adamı
mirovê çors ham ervah
mirovê deyndar perşikandî ye borçlu ölmez, benzi sararır
mirovê dilrehm baba adam
mirovê dirêj zû didehebe, yê kin esûsekî ye, dereng didehebe bodur tavuk her gün (veya her dem) piliç
mirovê fewqulade fevkalbeşer, üstün nitelikli insan
mirovê hev be ji hev nab e et ve tirnak birbirinden ayrılmaz
mirovê ku here masiyan qûna wî şil dibe hamama giren terler
mirovê ku ji gur bitirse naçe mêşê demirden korkan trene binmez
mirovê ku siwaran bihewîne serderiyê xwe bilind çêdike deveci ile görüşen kapısını yüksek açmalı
mirovê ku tevlî qirikê be, nikul bi gû dibe kılavuzu karga olanın burnu bokta kurtulmaz (vaya çıkmaz)
mirovê meriv bibin kevir serê mirov naşkênin insanın hısmı taş olsa baş yarmaz
mirovê mirov carekê dixape insan olan bir kez kanar
mirovê nevaze fevkalbeşer, üstün nitelikli insan
mirovê raser nd üst insan
mirovê rojê ye günün adamı (zamanın gereğine göre yön ve tutum değiştiren)
mirovê ters kara damaklı
mirovê xerab ırz düşmanı
mirovê xweşik gökçek
mirovê xwînriskîn rd/nd hemofil
mirovekî çend pere ye kaç paralık (adam veya şey)
mirovekî hay ji xwe hebûn suya sabuna dokunmamak
mirovekî şîrîn şirin bir adam, ömür adam
mirovekî sivik û kêf li xwe uçuk ve zevkine düşkün kimse
mirovgelan zo/nd insangiller
mirovhêr rd insani yiyip bitiren
mirovhez insancıl.
nd/nt 1. insansever, filantrop 2. insancı, insancıl (insana değer veren) 3. fel insancıl, hümanist
mirovhezî m 1. insanseverlik 2. insancıllık, hümanizm, hümanizma
mirovhezî bûn l/ngh insancıllaşmak
mirovhezîbûn m insancıllaşma
mirovhilgir rd insan taşıyan mirovhilgir
mirovhuner nd/nt sanat adamı
mirovhunerî nd sanat adamlığı
mirovî rd insanî, hümaniter
mirovîn rd insan, insan olan
mirovînî m insanlık
mirovkî rd insanca, insana yaraşır bir biçimde
mirovkok rd/nd adamcık
mirovkuj nd/nt katil, kıyıcı
mirovkujî m katillik, kıyıcılık
mirovnas nd/nt insan bilimci, antropolog
mirovnasî antropoloji.
m insan bilimi , antropoloji
mirovnasiyî rd insan bilimsel, antropolojik
mirovo bêper o, bêbask o insan kuş misali (uzakça bir yere gidildiğinde söylenir)
mirovok n 1. adamcık 2. çelimsiz kimse
mirovokî rd insansı, antrepoit
mirovparêz nd/nt insansever, insancıl
mirovparêzî m insanseverlik, insancıllık
mirovperest rd insancıl, hümanist
mirovperestî m 1. hümanizm, hümanizma
sos/m insan içincilik
mirovperwer nd/nt 1. insansever, filantrop 2. insancı, insancıl (insana değer veren) 3. fel insancıl, hümanist
mirovperwerî m insancıllık, hümanizm, hümanizma
mirovperwerî bûn l/ngh insancıllaşmak
mirovperwerîbûn m insancıllaşma
mirovqenç n evliya
mirovrev nd/nt topluluktan kaçan, mizantrop
mirovrevok nd/nt merdümgiriz, mizantrop (toplumdan, insanlardan kaçan)
mirovteşetî m insan biçimcilik, antropomorfizm
mirovwarî rd insanca
mirovxur rd yamyam
mirovxurî m yamyamlık
mirovxwer rd yamyam
mirovxwerî m yamyamlık
mirovzan nd/nt insan bilimci, antropolog
mirovzanî m insan bilimi, antropoloji
mirovzaniyî rd insan bilimsel, antropolojik
mirqandin m homurdama
l/gh homurdamak
mirqî m sövgü, küfür
mirqîn m homurdanış, homurdanma
l/ngh homurdanmak
mirqînî m homurtu
mirt bnr çal û mirt
mirtalane m imece
mirtêl m döşek
mirtib bnr mirtiv
mirtin l/gh ölmek
mirtiv nd/ntRoman, Çingene
mirtiv dibin, qala dawetê dikin Çingeneler aç kalınca düğünden bahsederler
mirtivî m Çingenelik
mirtivkî h Çingenelere yaraşır bir biçimde
mirtok m mertek
mirtoxe m 1. m meyane 2. yağda kavrulmuşa şerbet eklenerek yapılan bir tatlı
mirtûqulk m dedikodu, arabozuculuk
mirûç figür.
mirûç (i) m beti, figur
mirûç (ii) n 1. yüz ifadesi, beniz (yüz rengi) 2. surat, asık yüzlülük
mirûrî zeman nd zaman aşımı
mirûs bnr mirûz
mirûsk bnr mirûz
mirûşk m tavuk
mirût rd melül
mirûto rd üzüntülü
mirûz asık yüz.
n 1. yüz ifadesi, beniz 2. moral 3. surat, asık yüzlülük
mirûz kirin surat asmak.
l/gh istiskal etmek (soğuk davranışlarla hoşlanmadığını belli etmek)
mirûz xera kirin l/gh çökermek, çökertmek * golek mirûzê taximê xera kir bir gol takımı çökertti
mirûz xweş kirin moral vermek
mirûzdaketî rd suratı asık, surat (veya suratı) bir karış
mirûzdayî rd moralsız, surat asık, asık suratlı
mirûzê (yekî) bûn suratı asılmak, yüzü asılmak
mirûzê (yekî) daketin suratı asılmak
mirûzê (yekî) kirî ye morali bozuk
mirûzê (yekî) li hev qelibîn yüzü karışmak (allak bulak olmak veya alabora olmak)
mirûzê (yekî) ne xweş bûn suratı asılmak
mirûzê (yekî) tirş bûn suratı asılmak, ekşimek
mirûzê (yekî) xera bûn moralı bozulmak
mirûzê (yekî) xera kirin moralını bozmak
mirûzê (yekî) xweş bûn morali yerinde olmak
mirûzê xwe jê kirin (birine) surat etmek
mirûzê xwe kirin suratını asmak (veya ekşitmek), yüzünü buruşturmak (veya ekşitmek), somurtmak, sorutmak * piştî vê gotinê mirûzê xwe tirş kir bu laftan sonra suratını astı
mirûzê xwe ne xweş kirin suratını asmak
mirûzê xwe tehl û tirş kirin suratını asmak (veya ekşitmek)
mirûzê xwe tirş kirin suratını asmak (veya ekşitmek), yüzünü ekşitmek
mirûzî rd çatık, çatkın
mirûzî bûn l/ngh çatıklaşmak
mirûzîbûn m çatıklaşma
mirûzîn rd çatık, çatkın
mirûzkirî rd çatık, çatkın, moralı bozuk, moralsız, asık suratlı, suratı asık, yüzü asık, somurtkan, suratlı
mirûzkirin m istiskal (soğuk davranışlarla hoşlanmadığını belli etme)
mirûzkirîtî m asık suratlılık, somurtkanlık
mirûzokî rd çatık, çatkın
mirûztehl rd suratsız, çatık
mirûztehlî m suratsızlık, çatıklık
mirûztirş rd çatık, çatkın
mirûztirş bûn m çatıklaşma
l/ngh çatıklaşmak
mirûztirşkirin l/gh istiskal etmek (soğuk davranışlarla hoşlanmadığını belli etmek)
mirûzxweş rd moralı yerinde
mirwa m kehanet
mirwarî m inci
mirwer bot/m şifalı bir bitki
mirwet m mürüvvet
mis bakır.
kîm/n 1. bakır (kısaltması Cu) 2. rd bakır (bakırdan yapılmış kap)
mis bûn l/ngh çökmek * kon mis bû erdê çadır yere çöktü
misab m çekecek, kerata, ayakkabı çekeceği
misafir nd/nt misafir, konuk
misafirî m misafirlik
misafirxane m misafirhane
mişag ücretli.
nd/nt 1. ırgat 2. n ayak işlerinde kullanılan çocuk
mişagî m ırgatlık
mişak bnr mişag
misal bnr îsal misal
misandin m emme, sömürme, sömürüş (dudaklarını yapıştırarak soluğu ile çekip içme)
l/gh emmek, sömürmek (dudaklarını yapıştırarak soluğu ile çekip içmek)
mişane m sabanın boyunduruğa takılan kısmı
misaqe m musaka
mişar bıçkı, hızar, büyük testere.
mişar (i) m bıçkı (karşılıklı iki sapı olan ve iki kişi tarafında kullanılan büyük testere)
mişar (ii) m 1. karasabanın boyunduruğa kadar ulaşan kısmı 2. tarla ölçüsü olarakta kullanılır
mişar (iii) m 1. karık, evlek (tarlanın tohum ekmek için saban iziyle bölünen bölümlerinden her biri) 2. arık (fide veya fidan dikilen yer) 3. tarh 3. tuz elde edilmek için açılan evlek
mişar kirin l/gh evleklemek
l/gh tahta biçmek
mişare (i) m kafiye
m evlek
mişarkêş nd/nt hızarcı
mişarkêşî m hızarcılık
mişarkirin m evlekleme
misas m üvendire, gönder
misawî n musahip
mişawir nd/nt müşavir
mişawirî m müşavirlik
mişawîş rd dalgın
mişawre m müşavere, danış
misax m unluk (değirmende unun biriktiği yer)
misaxe m un haznesi
mişaxwe ve çûn l/bw başına buyruk hareket etmek
misbûn m çökme
mişe rd 1. bol (kıt karşıtı) 2. dolu (iş, uğraş, olay vb. için; çok olan) 3. epey, çok, ziyade
mişe (i) m ücret
mişe be ziyade olsun
mişe bûn l/ngh 1. bollaşmak, bolalmak, bolarmak 2. çoğalmak
mişe kirin l/ng 1. bollatmak, bollaştırmak 2. çoğaltmak
mişe mişe bolca, bol bol
misê zer n tunç
misebiq bot/m bir üzüm türü
mişebûn m 1. bollaşma, bolalma, bolarma 2. çoğalma
mişebûyîn m 1. bollaşma, bollanma, bollaşma 2. çoğalmak
mişefil rd 1. dik yukuş 2. uçurum 3. dik (rende gibi araçlar için) 4. ağzı açık * planî mişefel e planyanın ağzı fazla açık
mişefil bûn l/gh 1. dik olmak 2. dalmak, fazla yemek (rende, planya gibi araçların kesici kısmının derine girmesi)
mişefilbûn m 1. dik olma 2. dalma, fazla yeme (rende, planya gibi araçların kesici kısmının derine girmesi)
mişehî m bolluk
mişekar rd ücretli
mişekirin m 1. bollatma, bollaştırma 2. çoğaltmak
mişemir rd 1. metruk, terkedilmiş 2. kendinen vazgeçmiş 3. sahipsiz * piştî ku mêrê wê mir jinik bi zarokên xwe ve mişemir ma kocası öldükten sonra kadın çocuklarıyla sahipsiz kaldı
mişemir man l/ngh sahipsiz kalmak, kimsesiz kalmak
mişemirman m sahipsiz kalma, kimsesiz kalma
mişemirmayîn m sahipsiz kalış, kimsesiz kalış
mişeper m ürem, faiz, getiri
mişepere faiz.
mişeqtî rd zahmetli
mişetî m bolluk
mişetil rd dolambaçlı
misêwa devamlı, sürekli, mütemadiyen.
h biteviye, habire, sürekli olarak, mutemadiyen
misêwa kirin l/gh düzeltmek, tesviye etmek * erdê hinek misêwa bike yeri biraz düzelt
misêwakirin m düzeltme, tesviye etme
mişeweş m kargaşa, karışık, karmakarışık
mişêwir bnr mişêwr
mişêwiret m müşavere, danışma
mişewiş zo/m kızıl kurt
mişewk m iki parçayı birbirine dikerken yapılan çaprazlama dikiş türü
misewq m erken olgunlaşan ceviz
mişewq (i) m alına takılan bir süs
mişewq (ii) m kilim parçalarını birbirine dikme dikişi
mişêwr m müşavere, danışma
mişêwr danîn l/gh istişare etmek
mişewret bnr mişêwr
mişewş m çorba için öğütülen mercimek
mişewşî m mercimek çorbası
misexer m biat etme, boyun eğme
misexer bûn l/ngh biat etmek, boyun eğmek
mişext m 1. sürgün, nefiy (sürgün etme) * mişext ji bo min bûbû tiştekî wekî mirinê sürgün benim için ölüm gibi bir şey olmuştu 2. kaçak, firar
mişext bûn l/gh 1. sürgün olmak 2. göç etmek
mişext kirin l/gh 1. sürgün etmek 2. göçertmek
mişextbûn m 1. sürgün olma 2. göç etme
mişextbûyîn m 1. sürgün oluş 2. göç diş
mişextgeh m sürgün yeri, menfa
mişextî sürgünlük.
nd/nt sürgün (ceza olarak belli bir yerin dışında veya belli bir yerde oturtulan kimse, menfi) * mişextiyên rejîmê dest bi hatinê kirin rejim sürgünleri gelmeye başladılar 2. firarî 3. sürgünlük
mişextî bûn l/ngh firarî olmak
mişextîbûn m firarî olma
mişextkirî rd sürgün edilmiş olan
mişextkirin m 1. sürgün etme, nefyetme 2. göçertme
mişextvan nd/nt kaçakçı
mişexur parazit, sömürücü.
rd asalak, ekti, parazit (başkalarının sırtında geçinen kimse)
mişexurî m asalaklık, ektilik, parazitlilik
mişexwer nd/rd asalak (başkaların sırtından geçinen)
mişexwerane h asalakça
mişexwerî m asalaklık
mişeya rd boş
mişeya çûn boşa gitmek * me ew qas kir û nekir jî keda me mişeya çû onca uğraş ve çabalarımıza rağmen emeğimiz boşa gitti
misger nd/nt bakırcı (bakırdan kap kacak yapan)
misgerî m bakırcılık
mishef m mushaf, Kur’an
misiç m tavan (ev tavanı)
misikandin m emme
l/gh emmek
misikîn m emmilme (tükürük yardımıyla eriterek bir şeyi içine çekme)
l/ngh emmilmek (tükürük yardımıyla eriterek bir şeyi içine çekmek)
misilman nd/nt1. Müslüman (İslam dininden olan kimse) 2. Müslüman (dine bağlı, dindar) 3.b mübarek
misilman bûn l/ngh Müslümanlaşmak, İslâmlaşmak
misilman kirin l/gh Müslümanlaştırmak, İslâmlaştırmak
misilmanbûn m 1. Müslümanlık, İslâmlaşma 2. Müslümanlık, İslâmlık
misilmanbûyîn m Müslümanlaşma, İslâmlaşma
misilmanekî xwedê ye Müslüman adam, mübarek (çok saygı duyulan biri için söylenir)
misilmanî m 1. Müslümanlık, İslamiyet (Hz. Muhammed’in yaydığı din) 2. Müslümanlık (Müslüman olma durumu) 3. Müslümanlık (Müslüman topluluğu)
misilmankirin m Müslümanlaştırma, İslâmlaştırma
misilmantî m Müslümanlık, İslâmlık, İslâmiyet
misîn ibrik.
l/gh emmek, sorumak (tükürük yardımıyla eriterek bir şeyi içine çekmek)
misîn (i) n ibrik
misîn (ii) m emme, soruma (tükürük yardımıyla eriterek bir şeyi içine çekme)
misîna m 1. misina (bir tür sentetik) 2. misina (tbalıkçı olta ipi)
misîndar n 1. ibrikli 2. ibriktar
misînik n ibrik, ibrikcik
misînok m ibrik şeklinde sürahi
misir Mısır.
misîs m misis (İngilizcede evli kadın)
misîzer nd bronz
mişk fare, sıçan.
zo/n fare (Mus)
misk m misk
mişk di mala (yekî) de govend girtin (birinin) evi tam takır
mişk xweliyê bi serê xwe de dike kişi kendine zarar verir
mişk xweliyê dikole bi serê xwe de dike kişi kendine zarar verir
miska hecacan nd hacı yağı
miskan maden suyu kaynağı.
mişkane m ipotek, rehin
mişkane dan l/gh ipoteğe vermek
ipoteğe vermek
mişkane kirin l/gh ipotek etmek
ipotek etmek
mişkanedan m ipoteğe verme
mişkanedayîn m ipoteğe verme
mişkanekirî rd ipotekli
mişkanekirin m ipotek etme
miskar m 1. arktan karıklara suyu bırakma 2. kapı (gidere yol açan ihtiyaç) * cejn hat devê miskarê vebû bayram geldi masraf kapıları açıldı
mişkatê hemel 21Mart-20Nisan koç burcu.
mişkê cirboq zo/nd cırboğa, yer sıçanı, çöl sıçanı,
mişkê deviyan zo/nd sivri fare (Sorex araneus)
mişkê hûrik zo/nd fındık faresi, fındık sıçanı (Muscardinus avellanarius)
mişkê kêlgeh zo/nd tarla faresi (Microtus arvalis)
mişkê kompûturê bilgisayar faresi
mişkê kor zo/nd kör fare (Spalax typhlus)
mişkê malan zo/nd fındık faresi, fındık sıçanı (Muscardinus avellanarius)
mişkê qulan argo her yere girip çıkan kimse
miskê romî bot/nd sümbülteber (Polianthes)
mişkê rûreş argo yüzü kara
mişkê zeviyan zo/nd tarla faresi (Microtus arvalis)
misken bnr mesken
misker nd/nt bakırcı
miskerî m bakırcılık
mişkgir nd fare avlayan kedi
mişkgirk zo/n bozdoğan (falcon aesalon)
mişkî m ince ve değersiz bir tür kumaş
mişkik n ufak ve hareketli bir kuş türü
miskîn (i) rd misk gibi
miskîn (ii) rd miskin, kokuşuk, uyuşuk
miskînbûn m miskinleşme, sümsükleşme
miskînî m miskinlik, sümsüklük, sünepelik
miskînî bûn l/ngh miskinleşmek, sümsükleşmek
l/ngh miskinleşmek
miskînîbûn m miskinleşme
miskînokî h miskince
miskîntî m miskinlik, sümsüklük, sünepelik
mişkolekî rd faremsi, fareye benzer şey
mişkûl m kirpik
rd müşkül, güçlüm
mişkûlayî m müşküllük
mişlaq n aynı hizada bulunan şeylerden her biri
mislet m toplantı
mislim nd/nt Müslim
mislix m musluk
mişmiş bot/m 1. mışmış, kayısı (Prunus armeniaca) 2. mışmış, kayısı (bu bitkinin meyvesi)
mişmişandin m yoklama (el ile dokunarak inceleme)
l/gh yoklamak (el ile dokunarak incelemek) * min têkbêrên ku li derdora xwe dîtin, bi destên xwe ew mişmişandin etrafımda gördüğüm eşyayı ellerimle yokladım
mişmişfiroş nd/nt kayısıcı (satan kimse)
m kayısıcılık
mişmişî rd kaysı renginden olan
mişmişk bnr mişmiş
mismisok (i) zo/m ateş böceği
mismisok (ii) m emzik
mismisok (iii) bot/m yüksük otu
misoger kaçınılmaz, muhakkak.
rd kesin, kat’î
misoger bûn l/ngh 1. kesinleşmek * mayîna me ya li vir misoger bû burada kalmamız kesinleşti 2. hiq kesinleşmek (değişme olanağı olmadan yürürlüğe girmek)
misoger kirin l/gh kesinleştirmek
misogerbûn m kesinleşme
misogerbûyîn m kesinleşme
misogerî m 1. kesinlik 2. fel kesinlik
misogerkirin m kesinleştirme
mişot m sofra bezi
misqal m 1. miskal, miskalle 2. azıcık
misqal (i) mzk/m mıskal
misqalek jî... hebûya zere kadar ... olsaydı * misqalek jî aqlê wî hebûya zerre kadar aklı olsaydı
misqalik m azıcık, minacık
misqer bnr 1. maskara 2. maskara (rezil, haysiyetsiz)
misra m mısra
mişrak m 1. uzun sopa 2. odak, mihrak
mişraq mihrak, odak.
m odak, mihrak
misrî nd/rd Mısırlı
misrî (i) m iyi bir kılıç türü
misrî (ii) m hindi
misrî (iii) rd zayıf
misrîtî m zayıflık
misrode nd/nt 1. komik (komedi oyununda oynayan kimse)
misrodetî m komiklik
misrok rd komik ve tuhaf durum
mist avuç, avuç içi ve miktarı.
m 1. avuç, apaz * mista dest elin avucu 2. apaz (bir avuç dolusu) * mistek genim bir apaz buğday 3. aya
mist (i) m 1. yumruk (parmakların kapanmasıyla elin aldığı biçim) 2. yumruk (elin bu biçimiyle yapılan vuruş)
mişt (i) rd 1. bol, dolu 2. dolu (iş, uğraş, olay vb. için; çok olan) 3. dolusu * çoçikeke mişt rûn kirê kepçe dolusu yağ koydu 4. silme, sıvma, labalep, silme dolu, tepeleme (taşacak kadar dolu olan) 5. rd/h hıncahınç, tıklım tıklım
mist (iii) m ovma, ovuşturma
mişt bûn l/ngh silme olmak, sıvama olmak, tepeleme olmak
mist dan l/gh 1. ovmak, ovalamak 2. ovmak (bir temizleyiciyle bir yeri veya bir şeyi kuvvetle sürterek temizlemek) * beroşê baş mist bide tencereyi iyice ov 3. çitilemek, çitmek * cilan baş mist bide elbiseleri iyice çitile 4. okşamak, sıvazlamak 5. mec okşamak (hafifçe dövmek)
mişt kirin l/ngh silme yapmak, silme doldurmak, sıvama yapmak, tepeleme yapmak
mist lê xistin l/bw apazlamak
mista (yekî) xurîn avucu kaşınmak
mista dest avuç içi, el ayası
miştak m 1. değirmende unu köşeye dolduran pervane 2. unu toplama ağacı
mistandin m sömürme (dudaklarını yapıştırarak soluğu ile çekip içme)
l/gh sömürmek, sömürüş (dudaklarını yapıştırarak soluğu ile çekip içmek)
mistang m karınca yuvası
miştaq rd istekli
miştax m 1. üzüm kurutma harmanı 2. güneşte meyveleri kurutma yeri
miştaxe m 1. kurutmak için bir şeyi düz bir yere yayma 2. üzümün kurutulduğu yer
miştaxe kirin l/gh 1. sermek (kurutmak için düz bir yere yaymak) 2. sergi sermek
miştaxekirî rd sergin
miştaxekirin m 1. serme (kurutmak için düz bir yere yayma) 2. sergi serme
miştaxeyî rd yere serili durumda
miştbûn m silme olma, sıvama olma, tepeleme olma
mistdan m 1. ovma, ovalama 2. ovma (bir temizleyiciyle bir yeri veya bir şeyi kuvvetle sürterek temizleme) 3. çitileme, çitme 4. okşama, sıvazlama 5. mec okşama (hafifçe dövme)
mistdaner nd/nt okşayıcı
mistdanerî m okşayıcılık
mistdar rd okşayıcı
mistdayî rd 1. ovulmuş 2. çitili
mistdayîn 1. ovuş, ovalayış 2. ovuş (bir temizleyiciyle bir yeri veya bir şeyi kuvvetle sürterek temizleme) 3. çitileyiş, çitme 4. okşayış, sıvazlayış 5. mec okşayış (hafifçe dövme)
mistder rd okşayıcı, ovucu
mistdêr nd/nt masajcı, masör
mistdêrî m masajcılık
mişte muşta.
miştê m kışlık hayvan yemi
misteheq rd mustahak
mistek m 1. reçine 2. damla sakızı
miştel m fidanlık
miştelî m fidan
misteqîl rd müstakil, bağımsız
mistera mat/m mastara
miştexak rd alçak, namert
miştexul m oyalama
miştexul bûn oyalanmak
miştexul kirin l/gh oyalamak
oyalamak
miştexulî m oyalama
miştexulkirin m oyalama
mistik m avuç
mistîk rd/nd mistik, gizemci
miştik (i) m 1. miştik m çeper (bağ çubuğu) 2. kesilmiş üzüm sürgünü,
miştik (ii) m kebap veya ciger şişi
miştik (iii) m 1. pipo, sigara çubuğu 2. ağızlık, sigara ağızlığı 3. sigaranın arkasına takılan filtre
mistin m sıçma
l/gh sıçmak
miştin (i) m emme, soğurma
l/gh emmek, soğurmak
miştin (ii) m süpürme
l/gh süpürmek
miştixulandin m oyalama
l/gh oyalamak
mistîzm fel/m mistizm, gizemcilik
miştkirin m silme yapma, silme doldurma, sıvama yapma, tepeleme yapma
mistlêxistin m apazlama
mistranik m ufak karınca
mişûd (i) m hamur örtüsü
mişûd (ii) bnr şahid û mişûd
misûger bnr misoger
misûlkî rd örselenmiş, buruşuk
misûlkî bûn l/ngh örselenme, buruşturulma
misûlkî kirin l/gh örselemek, buruşturmak
misûlkîbûn m örselenmek, buruşturulmak
misûlkîkirin m örseleme, buruşturma
mişûr m zahmet
mişûr dan (yekî) (birini) zahmete sokmak
mişûr xwarin zahmet çekmek.
zahmet çekmek
miswaq bot/m 1. misvak (Salvadora persica) 2. misvak (bu ağaçın müslümanlarca sünnet olarak kullanılan çubuğu)
mişware m zaman
mişwer m 1. huy, yaradılış, fıtrat, hilkat (insanın yaradılış ve özelliklerinin tümü, mizaç) 2. huy (iç güdü durumunu almış alışkanlık) 3. huy, alışkanlık * ji xwe re kirin mişwer kendine huy edinmek 4. adet
misyo n mösyö
misyon m 1. özel görev 2. misyon (dinsel, bilimsel veya diplomatik bir görev yüklenmiş kimselerden oluşan kurul)
misyoner nd/nt 1. misyoner (bir dini, özellikle hristiyanlığı yaymakla görevli kimse) 2. misyoner (bir düşünceye, bir ülküye kendini adamış kimse)
misyonerî m misyonerlik
mit (i) bnr mot
mit (ii) nd gibi, benzer, tıpkı * mita ava zozanan e tıpkı yayla suyu
mit (iii) erd/n tümsek, höyük
mit (iv) rd minacık
mit (v) rd 1. dingin, sakin, suskun 2. durgun (neşesiz, keyifsiz)
mit bûn l/ngh 1. dohup kalmak, dona kalmak, donmak, taşlaşmak (beklenmedik bir durum karşısında hareketsiz kalmak) * her kes di cihê xwe de mit bûbû, lê temaşe dikir herkes yerinde donmuş ona bakıyordu 2. mat olmak (bir tartışma esnasında karşısındakine söz söylemeyecek duruma gelmek) 3. buz kesilmek (şaşılacak, üzülecek bir durum karşısında donakalmak) 4. dinginleşmek 5. susmak (ses veya görültüyü kesmek veya yapmamak)
mit kirin l/gh 1. mat etmek (bir tartışma esnasında karşısındakini söz söylemeyecek duruma getirmek) 2. susturmak
mit man l/ngh dona kalmak, donup kalmak, kaskatı kesilmek
mitabiq rd mutabık
mital m 1. mutaala, düşünme 2. efkar, endişe
mitalane m imece
mitale m mutaala, düşünme di
mitaleyan de bûn kara kara düşünmek
mitanî nd -e gibi, -e benzer, tıpkı
mitbûn m 1. dohup kalma, dona kalma, donma, taşlaşma (beklenmedik bir durum karşısında hareketsiz kalma) 2. mat olma (bir tartışma esnasında karşısındakine söz söylemeyecek duruma gelme) 3. buz kesilme (şaşılacak, üzülecek bir durum karşısında donakalma) 4. dinginleşme 5. susma (ses veya görültüyü kesme veya yapmama)
mitbûnî m 1. dinginlik, sakinlik 2. suskunluk 3. dalınç
mitbûyîn m 1. dohup kalış, dona kalış, donma, taşlaşma (beklenmedik bir durum karşısında hareketsiz kalma) 2. mat oluş (bir tartışma esnasında karşısındakine söz söylemeyecek duruma gelme) 3. buz kesiliş (şaşılacak, üzülecek bir durum karşısında donakalma) 4. dinginleşme 5. susma, susuş (ses veya görültüyü kesme veya yapmama)
mitdarîtî fel/m dingincilik
mitek rd minnacık
mitêl m 1. yorgan, yatak * mitêlên me yên mîna perikan in yataklarımız tüy gibi hafif 2. eşya, öteberi
mitêlan m yorgan, döşek
mitêlê mitêl tembel
mitewze m 1. tuvalet (temizlenme, yıkanma, tıraş olma, süslenme vb. için) 2. tuvalet (temizlik, bakım için gerekli şeyler)
mitî m susku
mitik (i) m klitoris
mitik (ii) erd/n tümsek, höyük, basık küçük tepe
mitikê b kahrolası, geberisecesi
mitikî rd tümsekli
mitikî bûn l/ngh tümselmek
mitikîbûn m tümselme
mitiko b kahrolası, geberisecesi
mitîl bnr mitêl
mitilok (i) erd/n 1. tümsek 2. zirve
mitilok (ii) m şiş (şiş olan yer), kabartı
mitilokî rd tümsekli
mitilokî bûn l/ngh tümselmek
mitilokîbûn m tümselme
mitin bnr mêtin
mitîng m miting
mitîngvan nd/nt mitingci
mitker rd sakinleştirici, susturucu
mitkirin m 1. mat etme (bir tartışma esnasında karşısındakini söz söylemeyecek duruma getirme) 2. susturma
mitliq rd mutlak
mitman m dona kalma, donup kalma, kaskatı kesilme
mitmayîn m dona kalış, donup kalma, kaskatı kesilme
mitran bnr metran
mitrî rd 1. dalgın 2. durgun (neşesiz, keyifsiz) * pir dimîne yekî mitrî çok durgun birine benziyordu 3. şaşkın 4. donuk, mat
mitrî bûn l/ngh 1. dalgınlaşmak, dalmak 2. durgunlaşmak 3. mat olmak (bir tartışma esnasında karşısındakine söz söylemeyecek duruma gelmek) 4. şaşkınlaşmak
1) dalgınlaşmak 2. şaşkın olmak 3) donuk olmak, mat olmak
mitrî kirin m 1. dalgınlaştırma 2. durgunlaştırma
l/gh 1. dalgınlaştırmak 2. durgunlaştırmak
mitrî mitrî dalgın dalgın * jina bizarok hema wisa mitrî mitrî li derdorê dinihêrt çocuklu kadın çevresine dalgın dalgın bakıyordu
mitrib n sazcı, çalgıcı, müzisyen
nd/nt1. Çingene, Roman 2. soysuz 3. hayasız
mitriba meheleyê mahalle karısı
mitribî m Çingenelik
mitribkî m 1. Çingenece 2. h/rd çingenece (çingeneye yaraşır biçimde, çingene gibi)
mitribkî kirin Çingene kavgası
mitribkîbûn m çingeneleşme
mitribkîtî m Çingenelik
mitrîbûn m 1. dalgınlaşma, dalma 2. durgunlaşma 3. mat olma (bir tartışma esnasında karşısındakine söz söylemeyecek duruma gelme) 4. şaşkınlaşma
mitrîbûnî m 1. dalgınlık 2. durgunluk
mitrîbûyîn m 1. dalgınlaşma, dalma 2. durgunlaşma 3. mat olma (bir tartışma esnasında karşısındakine söz söylemeyecek duruma gelme) 4. şaşkınlaşma
mitrîkî rd/h 1. dalgınca 2. durgunca
mitrîtî m 1. dalgınlık 2. durgunluk
mitûmatî m durgunluk, suskunluk
miûz rd mahrum
miûz bûn l/ngh mahrum olmak
miûzbûn m mahrum olma
miûzî m mahrumiyet, mahrum olma
mivro rd özürlü (bir organı sakat veya eksik olan kimse)
miwek rd sarkık
miwek kirin l/gh sarkıtmak
miwekî m sarkıklık
miwekkirin m sarkıtma
mix çivi.
n mıh, çivi
mix (i) m 1. ilik (kemiklerin iç boşluklarını dolduran yağlı madde) 2. beyin
mix kirin l/gh mıhlamak, çivilemek
mıhlamak, çivilemek
mixab m esef, acınma, yerinme
mixabin h maalesef, ne yazık ki
mixabînet b heyhat
mixabinî h yazık
mixalet nd/nt teyzezade, teyze çocuğu
mixalî bnr mixaltî
mixaltî nd/nt dayızade, teyzezade
mixaltîbûn m dayızadelik, teyzezadelik, kuzenlik
mixazirî nd bir desen adı
mixdar rd mıhlı, çivili
mixê gir nd ekser, büyük çivi
mixê mezin temel çivisi
mixelet m güzün küçük parçalara ayırıp kış için küplerde saklanan karışık lahana
mixenet rd sinsi
mixenet bûn sinsi olmak
mixenetane h sinsice
mixenetî m sinsilik çerkez bi destê yekî , i mixenetî hate kuştin ( oyun, hile)
mixenit fesatçı, fırsatçı.
mixerm m işleme, nakış
mixermî m ince kabuklu ceviz türü
mixeser m musallat
mixeserî (yekî) bûn başına musallat olmak
mixeyirandin m soldurma
l/gh soldurmak
mixeyirîn m solma
l/ngh solmak
mixeyr rd 1. soluk, solgun 2. solgun, boğuk veya kısık (ses) * dengê mixeyr boğuk ses
mixeyran m solgunlaşma, uçuklaşma
mixeyrî rd 1. solgun, uçuk 2. solgun, tıkanık (ses)
mixeyrî bûn l/ngh solgunlaşmak, uçuklaşmak
mixeyrîbûn m 1. solgunlaşma, uçuklaşma 2. solgunluk, tıkanıklık (ses için)
mixeyrîtî m solgunluk
mixeyrokî rd solgunca
mixeysî m bir armut türü
mixfiroş nd/nt çivici (satan kimse)
mixfiroşî m çivicilik
mixik zo/m 1. sinek, sivri sinek 2. küçür haşere
mixil (i) m başkasının üstünlüğünü çekememe
mixil (ii) m un kalburu
mixirik rd çelişik
mixirikî m 1. çelişiklik 2. çelişki
mixirk rd aykırı, çelişik
mixirkî m aykırılık, çelişiklik
mixirkî hev bûn birbirine aykırı olmak
mixker nd/nt çivici (imal eden)
mixkerî m çivicilik
mixkirî rd mıhlı, çivili (çivilenmiş olan)
mixkirin m mıhlama, çivileme
mixkutik bj/m su çiçeği
mixleme m mıhlama (soğanlı kıyma, yumurtalı yemek)
mixloqet bnr mehlûqat
mixmixik rd sinsi
mixmixikî m sinsilik
mixmixîn m kendi halinde alevlenme
l/ngh kendi halinde alevlenmek
mixmixk zo/m bir tür sinek
mixmixka tayê zo sıtma sineği
mixmixke zo/m tatarcık (Phebotomus)
mixmor m kor ateş
mixnekirî rd çivisiz (çivilenmemiş olan)
mixnivîs m çıvi yazısı
mixrik çatışık, düşman kişi, muarız, rakip.
rd 1. çelişik, çelişken 2. çatışık, çelişmeli * ramanên te mixrikî hev in düşüncelerin çatışık 3. karşıt, muarız, zıt 4. nd/nt muhalif
mixrikî çatışkı, ihtilaf, tezat.
m 1. çelişki 2. çatışkı, çelişme, antinomi 3. fel çatışkı 4. çekişme 5. karşıtlık, tezat 6. muhaliflik 7. uyuşmazlık, ihtilaf
mixrikî çêbûn uyuşmazlık çıkmak
mixrikî hev bûn l/bw 1. çelişmek 2. çatışmak (söz, iddia veya davranışların birbirini tutmamak, birbirini çelmek
mixsî n bir Hiristiyan din adamı
mixurb nd mağrip (Mısır dışında, Afrika’nın kuzey ülkeleri)
m akşam
mixurba tarî akşam geç vakit
mixurbî nd/nt 1. Mağribî, Mağripli 2. mec/m arsız, yaman (kadın veya kız)
miyan m ara
miyandaw erd/m delta, çatal ağız
miyandûgel rd devletlerarası
miyandûwab İran’da bir Kürt kenti.
miyankar nd/nt komisyoncu
miyankarî m komisyonculuk
miyar kîm/m miyar, ayıraç
miyaser rd başarılı, muvaffak
miyaser bûn l/ngh başarmak
başarılı olmak
miyaserane h başarılıca
miyaserbûn m başarma
miyaserbûyîn m başarma
miyaserî m başarı
miyaserî nîşan dan başarı göstermek
miyaw m miyav, mırnav
miyaw kirin miyavlamak.
miyawandin m miyavlatma
l/gh miyavlatmak
miyeser bnr miyaser
miyob bj/nd 1. miyop 2. miyop (gözleri böyle olan kimse)
miyobî m miyopluk
miyobîtî m miyopluk
miyokart ant/m miyokart
miyon bj/m miyon (kas dokusu uru)
miyosen jeo/nd miyosen
miz 1.ücret 2.bol. 3.mayhoş.
miz (i) bnr mist (III)
miz (ii) rd 1. mayhoş 2. ekşimsi (tadı ekşiye çalan)
miz (iii) m içim, fırt, çekim (sigara gibi şeyler için)
miz (iv) m 1. ücret (iş gücünün karşılığı olan para ve mal) * miz bergîdana kedê ye ücret emeğin karşılığıdır 2. ücret (kiralanan veya satın alınınan bir şey için ödenen para)
miz dan bnr mist dan
mizawir nd/nt 1. kurnaz, kurt gibi kimse (aldanmaz kimse) 2. rd/mec hınzır 3. takılgan, muzip 4. fırlama (yaramaz, haylaz) 5. hilekâr, sahtekâr 6. fitneci, arabozucu
mizawirî m 1. kurnazlık 2. mec hınzırlık 3. takılganlık, muziplik 4. fırlamalık (yaramazlık, haylazlık) 5. hilekârlık, sahtekârlık 6. fitnecilik, arabozuculuk
mizawirî kirin muziplik etmek
mizawirtî bnr mizawirî
mizd hayvan ürünleri için alınan vergi.
mize m 1. ücret (iş gücünün karşılığı olan para ve mal) 2. ücret (kiralanan veya satın alınınan bir şey için ödenen para)
mizedar rd/nd 1. ücretli (ücretle çalıştırılan kimse) 2. ücretli (ücret karşılığı yapılan)
mizeloq rd yapışkan
mizeloqî rd yapışkanca
mizeloqî bûn l/ngh yapışkanca olmak
mizeloqîbûn m yapışkanca olma
mizelq rd 1. yapışkan 2. bulaşkan
mizelqî m 1. yapışkanca 2. bulaşkanca
mizelqtî m 1. yapışkanlık 2. bulaşkanlık
mizemiz h 1. kem küm 2. m mızmızlık
mizemiz kirin l/gh mızmızlık yapmak
mizemizkirin m mızmızlık yapma
mizeya barbiriyê nd hamaliye
mizeya danişînê oturum ücreti, hakkıhuzur
mizeya hindiktirîn asgarî ücret
mizeya kêmtirîn asgarî ücret
mizeya ketina (....) bir yere giriş ücreti
mizeya rizgarkirinê nd kurtarmalık
mizeya safî net ücret
mizeya saloxdayînê (an jî îxbarkirinê) ihbariye
mizeya têketanê giriş ücreti, girmelik
mizeya veguhêzînê m nakliye ücreti
mizeyf nd tatlı meyve
mizeyt rd zeytin yağlı
mizeyt kirin l/gh özel zeytin yağlı suya salkımları daldırmak
mizeytkirin m özel zeytin yağlı suya salkımları daldırma
mizeytvan n salkımları kaynar özel suya daldıran kişi
mizgeft cami, mescit, tapınak.
m cami
mizgîn müjde, muştu.
m 1. müjde, muştu, sava 2. h müjde (sevindirici haber verildiğinde söylenir)
mizgîn birin jê re (birine) müjde götürmek
mizgîn dan l/gh müjdelemek
mizgîn dan (yekî) (birine) müjde vermek
mizgîn gihandin (yekî) (birine) müjde koşturmak
mizgîna xêrê hayırlı haber
mizgînbelav nd/nt müjdeci, muştucu, savacı 2. n mübaşir
mizgînber nd/nt müjdeci, muştucu, savacı
mizgînberî m müjdecilik, muştuculuk
mizgîndan m müjdeleme
mizgîndar rd 1. müjdeli 2. nd/nt müjdeci
mizgîndayî rd müjdelenmiş olan
mizgîndayîn m müjdeleme
mizgîndêr nd/nt müjdeci, muştucu
mizgîndêrî m muştuculuk
mizgînî m müjdelik, muştuluk
mizgînî dan l/gh müjdelemek, muştulamak
mizgînîdan m müjdeleme, muştulama
mizgînîya xêrê hayırlı haber
mizgînxêrk nd/nt 1. müjdeleyici 2. zo bir tür oğurlu böcek
mizî m ücret,
mizî (i) m mayhoşluk
mizic m gülümseme
mizican m gülümseme, gülümseyiş
mizicandin m gülümsetme, tebessüm etirme
l/gh gülümsetmek, tebesüm ettirmek
mizicîn m gülümseme, tebesüm, tebesüm etme
l/ngh gülümsemek, tesbesüm etmek
mizika mzk/m mızıka
mizikavan nd/nt mızıkacı
miziqe mzk/m mıskal
mizir rd 1. yaramaz, haylaz 2. takılkan, muzip 3. ara bozan, ara bozucu
mizirayî m 1. yaramazlık, haylazlık 2. takılkanlık, muziplik 3. ara bozanlık, ara bozuculuk
mizirayî kirin yaramazlık yapmak
mizirî m 1. yaramazlık, haylazlık 2. takılkanlık, muziplik 3. ara bozanlık, ara bozuculuk
miziş m 1. dokunma, değme, temas 2. okşama
mizişandin m 1. dokunma, temas etme 2. okşama
l/gh 1. dokunmak, temas etmek 2. okşamak
mizîya safî net ücret
mizmeh kirin l/gh eritmek
mizmiz rd mızmız
mizmiz kirin mız mız etmek
mizmizandin (i) m geveleme, geveleyiş, evelemek geveleme, kem küm etme, ağız yayma
m gülümsetme
l/gh gevelemek, evelemek gevelemek, kem küm etmek, ağız yaymak
l/gh gülümsetmek
mizmizî m mızmızlık
mizmizî kirin l/gh mızmızlanmak
mızmızlık etmek
mizmizîkirin m mızmızlanma
mizmizîn (i) m evelenme, kem küm edilme
l/ngh evelenmek, kem küm edilmek
mizmizîn (ii) m gülümseme
l/ngh gülümsemek
mizmizo bnr mizmizok
mizmizok nd/nt mızmız, eveleyen (kimse)
mizmizokî rd/h mızmızca
mizmizokîtî m mızmızlık
mizrap mzk/m mızrap, pena, tezene
mizûr gümrükçü, gümrük memuru.
m aylık, maaş
mizûr (ii) nd/nt hademe
mizûr dan maaş vermek
mizûr stendin maaş almak
mizûre mzk/m müzura
mizûrî m hademelik
mizwac rd şav, eğik, meyilli * diwârê mizwac şev duvar
mi- pêşgir, pêşbendikek e ku wateya kesa/ê yan ku tişta/ê ku tiştekî dike yan tiştek heye: mielim < ilm mizafer < zafer mihmele < emel.
Herwiha: me-, mu-.
ji: ji erebî
miadil (rengdêr) (navdêr) hevber, beramber, miqabil, wekhev, beraber.
Herwiha: muadil.
Bide ber: eql.
ji: Belkî ji erebî, têkildarî adil, edil, edalet.
: miadilane, miadilî, miadilîtî, miadiltî
miadilane (rengdêr) bi awayekî miadil.
ji: miadil + -ane
miadile (navdêr, mê) hevberî, bergindî, beramberî, hevberî, wekhevî.
Herwiha: miadele, muadele, muadile.
ji wêjeyê: Mewlido Dimilî (Zazaki) di her du lugatan (erebî û latînî) de jî seranser ji her alîyan ve tevlihevî, xeletî şaşî tije ne û li gelekê ciyan qet hev nagrin. Lugata erebî tiştek dibêje, ya latînî tiştekî din dibêje. Bo numûne, bi lugata erebî wiha têye gotin: “Çaxo aya bî, eribna yow beran (Çaxa hîşyar bû, beranek kirrî)” (r. 19) lê di muadileya wî ya transkrîbeya latînî de dibêje “Çaxo aya bî erênayo beran (Çaxa hîşyar bû kirrîye beran)” (r. 18).(Roşan Lezgîn: Îxtîraseke Bêfesal, Amidakurd.com, 9/2007).
ji: Ji erebî
miadilî (navdêr, mê) rewşa miadilbûnê.
ji: miadil + -î
miaf (rengdêr) bexşandî, efûkirî, kesa/ê ku ji erkekî hatiye azadkirin, kesa/ê ku destûr heye ku erkek giştî bi cih neîne: Ew ji eskeriyê hatiye miafkirin. (Destûr jê re hatiye dan ku eskeriyê neke.).
Herwiha: muaf.
ji wêjeyê: Nurettin Demirtaş piştî wek serokê DTPê hate hilbijartin bo Konferansa li YEyê û hin hevdîtinan derket dervayî welat. Piştî çûna wî ya dervayî welat, di derbarê DTPê doza girtinê hat vekirin û derbarê wî bi xwe jî ji sebebê ku xwedê giravî bi raporek sexte xwe ji leşkerîyê muaf kiriye, biryara girtinê derket..
ji: ji erebî معاف (muaf) ku herwiha serekaniya peyva maf ya kurdî ye jî..
: miafiyet, miafî, miafîtî, miaftî
miaf kirin (lêker) serbest berdan.
ji: miaf + kirin
miafî (navdêr, mê) rewşa miafbûnê.
ji: miaf + -î
miamele (navdêr, mê) danûstandin, suhbetkirina yan xebitîna li gel kesekî yan li ser mijarekê, reftar, tevgerr.
Herwiha: muamele, miemele.
ji: Ji erebî
miamele kirin (lêker)(Binihêre:) miamele
miamelekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miamele kirin
miamelekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miamele
miameletçî (navdêr, mê) esnaf, bazirgan, ticar, tacir, dikandar
miamer (navdêr) kolonel, payeyek efserî ye.
Herwiha: muamer.
ji: Ji erebî
miamiletçî (navdêr, mê) bazirgan, ticar, esnaf, tacir
miawin (navdêr) alîkar, cîgir, yawer, sekreter, berdestk, yedek.
Bikaranîn: Lêker: miawin bûn, miawin kirin. Navdêr: miawinbûn, miawinkirin Rengdêr: miawinbûyî, miawinkirî.
Herwiha: muawin miawun muawin
miawin bûn (lêker)(Binihêre:) miawin
miawin kirin (lêker)(Binihêre:) miawin
miawinbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) miawin
miawinbûyî (rengdêr) (Binihêre:) miawin
miawinî (navdêr, mê) karê miawinan, miawinbûn, alîkarî, cîgirî, yawerî, sekreterî, sekreterbûn.
Herwiha: miawinîtî miawintî muawinî muawinîtî muawintî.
ji: miawin + -î
miawinkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miawin kirin
miawinkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miawin
miayene (lêker)(navdêr, mê) azmayîş, test, azmûn, azmandin, kontrol, lêkolîn, vekolîn, axulme, taqîkirin, ezmûn, cerribandin, demonstrasyon, tehlîl, îmtîhan, teftîş, pişkinîn, venerîn, saxtî, lê kolîn.
Bikaranîn: Lêker: miayene kirin. Navdêr: miayenekirin
miayene kirin (lêker)(Binihêre:) miayene
miayenekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miayene
mibadele (navdêr, mê) bedel, alegor, serbiserî, teqes, trampa, gerew, mitenawibî
mibadere (navdêr, mê) destpêk.
Herwiha: mubadere.
ji wêjeyê: Pirsgirêka filistînê ji dema 60 salî ve û heta niho jî guhdana here mezin di jiyana siyasî ya welatên erebî û herêmî û nêvdewletî de girtiye. Gulleya pêşî ko hate teqandin bi mûbadereya tevgera rizgarîxweziya niştimanî ya filistînê- tevgera Feteh-PLO di destpêka salên 60-î ji sedsala buhurî bû destpêka şerê çekdarî û avakirina bereya siyasî ya hevgirtî ko piraniya hêzên filistînî vehewand di nava dezgehên PLO-yê de eva ko bû wekî nûnerê tevahiya gelê filistînê û di demeke kurt de lêgaletî bi destxist di hemû qadên filistînî û erebî û islamî û cîhanî de û piştgiriyeke manewî û mewdanî ya bêmînak bi dest ve anî.(Selah Bedredîn: Şêstsaliya bextreşiya Filistînê, Nefel.com, 7/2008).
ji: Ji erebî
mibalexe (navdêr, mê) ji hedê normal zêdekirin, qelewkirin, pesinandin, fîşal, nitirandin, pirolekirin, çelwerîn, çirçiran.
Herwiha: mubalexe.
ji wêjeyê: - Ew tiştekî normal bû. Di çi merasîmê de were xwestin wê hevjîna min beşdar bibe, lê belê bê mubalexe. Hevjîna min herwiha bi min re derkete hilbijartinan jî. Çi dema ku were xwestin ew derdikeve protokolan.(Nêçîrvan Barzanî li gor Avestakurd.net, 7(2008).
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: mibalexe kirin. Navdêr: mibalexekirin Rengdêr: mibalexekirî
mibalexe kirin (lêker)(Binihêre:) mibalexe
mibalexekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mibalexe kirin
mibalexekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mibalexe
mibalixe (navdêr, mê) hîperbol.
Herwiha: mubalexe.
ji: ji erebî
mibarek (rengdêr) pîroz, evra, tiberrk, miqedes, xwedayî, yezdanî, olî, dînî, ayînî: Qurana pîroz, xweş, bixêr, xêrdar: Cejna we pîroz be! Newroz pîroz kirin..
Herwiha: bimbarek, bumbarek, mubarek.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: mibarek kirin. Navdêr: mibarekkirin Rengdêr: mibarekkirî.
: mibarekgeh, pmibarekî, mibarekîtî, mibarektî, mibarekxane
mibarek kirin (lêker)(Binihêre:) mibarek
mibarekî (navdêr, mê) rewşa mibarekbûnê.
ji: mibarek + -î
mibarekkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mibarek kirin
mibarekkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mibarek
mibarektî (navdêr, mê) rewşa mibarekbûnê.
ji: mibarek + -tî
mibarekxane (rengdêr) bi awayekî mibarek.
ji: mibarek + -ane
mibarize (navdêr, mê) kampanya, helmet, têkoşîn, seferberî, tevgerr, hereket
mibtela (rengdêr) bengîn, dilikî, dildayî, adîkt, kesa/ê ku miriyê/a tiştekî anku nikare bêyî tiştekî debar bike anku bijî: Ew mibtelayê tilyakê ye. Ez berê mibtelayê cigareyê bûm..
Herwiha: mubtela.
ji wêjeyê: Muhbetê keç mubtela kir,surSur li cariya aşkera kir, Lawikî qelbim cuda kir, Min ji eşqa xew ne tê.(Melayê Bateyî: Zembîlfiroş).
ji: Ji erebî.
: mibtelayî
mibtela bûn (lêker)(Binihêre:) mibtela
mibtela kirin (lêker)(Binihêre:) mibtela
mibtelabûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mibtela
mibtelabûyî (rengdêr) (Binihêre:) mibtela
mibtelakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mibtela kirin
mibtelakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mibtela
mibtelayî (navdêr, mê) rewşa mibtelabûnê.
ji: mibtela + -yî
miç (rengdêr) girtî, qepat, bestî, daxistî, daêxistî, ne vekirî (bi taybetî çav yan dest).
Bikaranîn: Lêker: miç kirin. Navdêr: miçkirin Rengdêr: miçkirî.
Bide ber: miçe, mij, miz.
Têkildar: mit.
: miçandin, miçandî, miçî, miçîn
miç kirin (lêker)(Binihêre:) miç
micadele (navdêr, mê) koş, koşîn, têkoşîn, xebat, kar, mihawele, cerribandin, cehd: hewl, ked, kosp.
Herwiha: mucadele.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: micadele kirin. Navdêr: micadelekirin Rengdêr: micadelekirî
micadele dan (lêker)(Binihêre:) micadele
micadele kirin (lêker)(Binihêre:) micadele
micadeledan (navdêr, mê) (Binihêre:) micadele
micadelekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye micadele kirin
micadelekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) micadele
micahid (navdêr) têkoşer, cîhadker, cîhadî, cîhadîst.
Herwiha: micahidîn mucahid mucahidîn.
ji: ji erebî مجاهد (mucahid) ji mu- + جهد (cehede: tê koşîn, li ber xwe dan, cehd kirin, cehidîn, cehd dan), têkilî جهاد (cihad: cîhad).
micahidî (rengdêr) cîhadî, cengî, şerrî
micamele (navdêr, mê) xweşbêjî, xweşgotin, bi dostanî li gel kesekî reftar kirin.
Herwiha: micamelet, mucamele, mucamelet.
ji wêjeyê: Ne hewce ye ko em tiştan ji hevdu veşêrin yan micameleyeka (xweşgotin) bêesas ji hevdu re bikin. TRT-Şeşa bi kirmancî ji kurdên bakur û ji kirmancî re ji Zagros TV, Kurdsat û Kurdistan TV-ya ko bi soranî weşanê dikin çêtir e û lewra kurdên bakur piştî derketina TRT-Şeşê hêdî li malên xwe li kanalên başûr temaşa nakin.(Arif Zêrevan: Dema ko li bakur biqewime, pir mezin û ho baş jî diqewime, Nefel.com, 2/2009).
ji: Ji erebî
miçandî (rengdêr) neqandî, qepatkirî, girtî (bi taybetî çav).
ji: miçandin
miçandin (lêker)(navdêr, mê) miç kirin, girtin, bestin, qepat kirin (bi taybetî dev yan çav yan dest).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مچاندن. Tewîn: Lêker: -miçîn-Nêzîk, neqandin.
Bide ber: maçandin, merçiqandin, merriçandin, miçiqandin.
ji: miç + -andin.
: miçandî
miçandin/dimiçîne/bimiçîne 1. (çav) damilandin 2. (çav) qurçandin
micar (navdêr, mê) hejmar, jimare, hijmar, jimar, reqem, nimre, numare, jumar, jumare, (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 û hwd).
: micarnas, micarnasî, micarî, micartin, micartî, -micêr-, -micêr
micarî (rengdêr) hejmarî, dijîtal
micartin (lêker)(navdêr, mê) hesibandin, hesab kirin, hisêb kirin, jimara tiştekê/î diyar kirin, çendiya tiştekê/î xuya kirin. Tewîn: Lêker: -micêr-.
Têkildar: hiljimartin.
: micarî micartî micêrhez micêrhezî micêrkar micêrkarî micêrnas micêrnasî micêrvan micêrvanî micêryar micêryarî micêrzan micêrzanî
miçêj mizêc, îştah
miçekçek çîçik, xeml, arastek
miçekçekî çîçkirî, xemilandî, arastî
micele (navdêr, mê) kovar, magazîn, jornal, cerîde.
ji: ji erebî مجلة (mecellet), hevreha aramî ܡܓܠܬܐ (miẍale), îbrî מגלה (məḡillâ), akadî magallatu, hemû ji rehê g-l-l- (pêçan, badan, alandin). Maneya peyva aramî û akadî ne kovar lê defter, name, kaxez, perr û hwd. e
micerid (rengdêr) (navdêr) zegord, bekar, aciz.
Herwiha: micerrid, mucerid, mucerrid.
ji: Ji erebî.
: miceridî, miceridîtî, miceridtî
miceridî (navdêr, mê) rewşa miceridbûnê.
ji: micerid + -î
micêrk 1. murîdê şêxekî 2. miçewr
micew (Zazaki) bijang
micewir (navdêr) çavdêrê/a gorrekî û gorristanekê.
Herwiha: micêwir, micewwir, mucewir, mucewwir.
: Ji erebî, têkildarî cîran.
ji wêjeyê: piştî ku em bi selametî jê derbas bûn û me nêzîkî li Gora Xanî kir, zarokin bi kumin spî hatine pêrgîna me, ew feqeyên xwendegehê bûn, li ber deriyê merqedê Micêwir (ew kesê ku li ber ziyaretan rûdine û kar û barên wan dimeşîne, ji peyva erebî cîran û car û cawere hatiye) ew mirovekî navoser û dilovan û riheke sivik rûyê wî dinixumand, bi germî hat pêşiya min û ez birim ber kêla serê seydayê min Xanî.(Jan Dost: Li ber ronahiya merqeda Ehmedê Xanî, Diyarname.com, 6/2007).
: micewirî, micewirîtî, micewirtî
micewirî (navdêr, mê) rewşa micewirbûnê.
ji: micewir + -î
miçewr xizmetkarê saziyên dînî
micêz xwezî, bij, çil, zor ciwan
micêzîn (lêker) bijîn, xwezîpêanîn.
ji: micêz +-în
miçî (navdêr, mê) rewşa miçbûnê.
ji: miç + -î
micid (rengdêr) rijd, bibirryar, bi-israr, cidî, jidil, xweragir, stewîl, bi qeys û qeraré, kesa/ê ku ji birryara xwe nayê xwarê, kesa/ê ku texsîr yan tenezilê nake.
ji wêjeyê: Nûrî Malikî di wê civîna xwe de digel ambasadorê Tirkiyeyê got ko ew micid in li ser qedexekirina kar û xebatên PKK-ê li Îraqê.(Nefel.com, 6/2007).
ji: Ji erebî: mi- + cidî.
: micidî, micidîtî, micidtî
micidî (navdêr, mê) rewşa micidbûnê.
ji: micid + -î
miciditî (navdêr, mê) micidî.
ji: micid +-itî
micik di pêkanîna karekî de cidiyeta mirovî
micilfe (navdêr) alava pê berf tê maliştin , zivistanê berfa banan pê tê paqij kirin.
ji wêjeyê: Li miksê wisa berf hatîye gel nema dikari berfa banan dete xarê.
ji: Kurdî
miçilge 1. mijar, babet 2. angaşt 3. merc
miçîn (lêker)(navdêr, mê) hatin miçandin, neqîn, hatin girtin, qepat bûn (çav ketin ser hev), çikîn, miçiqîn, hişk bûn, ziwa bûn (kanî yan robar).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مچین. Tewîn: Lêker: -miç-.
Têkildar: miçandin.
ji: miç + -andin.
: miçiyayî
miçiqandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miçiqandin
miçiqandin (lêker)(navdêr, mê) çikandin, qut kirin, hişk kirin, ziwa kirin: Kaniya gundî hatiye miçiqandin. çilmisandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مچقاندن. Tewîn: Lêker: -miçiqîn-.
Herwiha: meçikandin, meçiqandin, miçikandin.
Bide ber: merçiqandin, miçandin.
Têkildar: miçiqîn.
: miçiqandî, miçiqîner, miçîninde
miçiqandin/dimiçiqîne/bimiçiqîne 1. (herka tiştê avî) asteng kirin 2. (tiştê avî) ji binî ve ziwa kirin
miçiqî (rengdêr) qebzî, çikî, girtî, gîre, qepat, hişk, ziha
miçiqîn (lêker)(navdêr, mê) çikîn, miçîn, hişk bûn, ziwa bûn (kanî yan robar), çilmisîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مچقین. Tewîn: Lêker: -miçiq-.
Têkildar: miçiqandin.
ji: miç + -iq- + -în.
: miçiqiyayî
miçiqîn/dimiçiqe/bimiçiqe 1. (herka tiştê avî) biriyan, asteng bûn 2. (tiştê avî) ji binî ve ziwa bûn *“kanî jî bêxwedî bimînê, dê bimiçiqe”
miçiqîyayene (Zazaki) (lêker) miçiqîn
miçirandin/dimiçirîne/bimiçirîne 1. ji merhebetiyê re dest dirêjî yekî kirin 2. damilandin miç kirin (çav) girtin, damilandin
micirfe (navdêr, mê) bêr, merr, bêrik, merrik.
Herwiha: mecirfe, mucirfe
miciz (navdêr, mê) arezû, hewes, meyl, bij, dilbijî, mereq, balkêşî, baldarî, daxwaz, xwestek, xwezî, hêvî, hez, hezkirin, viyan, işteh, rexbet, mijaj, mad, mehd, bijîn, dilçûnê, temenî, iştiyak, iqbal, îşteh.
Herwiha: meciz.
Bide ber: mizic.
: bêmiciz, bêmicizî, bimiciz, micizandin, micizandî, micizdar, micizdarî, micizî, micizîn
micizdar (rengdêr) biarezû, bihewes, bimeyl, bibij, bidilbijî, bimereq, bibalkêşî, bibaldarî, bidaxwaz, bixwestek, bixwezî, bihêvî, bihez, bihezkirin, biviyan, biişteh, birexbet, bimijaj, bimad, bimehd, bibijîn, bidilçûnê, bitemenî, biiştiyak, biiqbal.
ji: miciz + -dar.
: micizdarî micizdarîtî micizdartî
micizdarî (navdêr, mê) rewşa micizdarbûnê.
ji: micizdar + -î
micizî (navdêr, mê) rewşa micizbûnê.
ji: miciz + -î
miçkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miç kirin
miçkirin (navdêr)çavniqandin, çav lê niqandin
miço zarokê biçûk
micrim (navdêr) tawanbar, gunehkar, tawankar, tometbar, xirabîkar.
Herwiha: micrîm, micrum, mucrim, mucrîm, mucrum.
ji: Ji erebî: mi- + cerîme.
: micrimî, micrîmîtî, micrîmtî
micrimî (navdêr, mê) rewşa micrimbûnê, tawankarî, tometbarî, xirabîkarî, gunehkarî.
ji: micrim + -î
micwer rengê hêşîn ê tarî
(navdêr, nêr) kevirekî şînê tîr û gewer jê tên çêkirin, şînê tîr.
Herwiha: lacwerd, lajwerd, lajiwerd.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: لاجوه‌رد.
ji: ji navê devera Lacwerd li Navenda Asyayê. Bi rêya kurdî yan farisî لاجورد (laciwerd) wek لازورد (lazewerd) ketiye erebî û ji erebî wek azur ketiye frensî (bi şaşî l wek pêşgirtika diyarker ya frensî (l, le, la) hatiye hesibandin û ji bingehê peyvê hatiye avêtin. Ji frensî jî ketiye zimanên din (di beşa wergerrê ya li jêr binere)..
: laciwerdî, laciwerdîtî
midas sol, pêlav
midaxele (navdêr, mê) desttêwerdan, tedexul xwe têkilî karekî kirin, çûn di nav tiştekî de: Xwe midaxeleyî karê min nekin. (Tevî karê min nebin. bela xwe ji min vekin.).
Herwiha: mudaxele.
ji: Ji erebî: mi- + daxil.
: midaxeleker, midaxeleyî
midaxeleker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê midaxele dike.
ji: midaxele + -ker
midaxeleyî (navdêr, mê) rewşa midaxelebûnê.
ji: midaxele + -yî
midaxîl (rengdêr) tevî, li gel, pêwendîdar, têkildar, eleqedar, têkil.
Herwiha: midahîl, mudaxîl, mudahîl.
Bikaranîn: Lêker: midaxîl bûn. Navdêr: midaxîlbûn Rengdêr: midaxîlbûyî.
: midaxîlî
midaxîl bûn (lêker) dest dan, temasê kirin.
ji: midaxîl + bûn
midaxîlbûn (navdêr, mê) tevlêbûn, xwetevêkirin.
ji: midaxîl +bûn
mide (navdêr, mê) midet, dem, wext, heyn, heyam.
Herwiha: mideh.
Bide ber: mîde.
ji wêjeyê: Rojnameya tirkî Zaman îro di nûçeyekê de behsa vê îdiaya Bulent Orakogluyî dike û dibêje wî ev mesele di kitêba xwe “Ihanet Çemberi” de ko dê van mideyan derkeve piyaseyê nivîsiye.(Nefel.com, 2/2008).
ji: Ji erebî
miderib (navdêr) rahêner, antrenor.
Herwiha: muderib.
ji: Ji erebî
mideribî (navdêr, mê) antrenorî
mideris (navdêr) profesor, dersder, waneder, mamoste, wanebêj, lektor, fêrker, perwerdeker, hînker, taşîner, terbiyetder, elimîner, dersbêj.
Herwiha: muderis.
ji: Ji erebî, têkildarî ders.
: miderisî, miderisîtî, mideristî
miderisî (navdêr, mê) rewşa miderisbûnê.
ji: mideris + -î
midet (navdêr, mê) heyam, dem, wext, zeman, kat, gav, delîv, derfet, muhlet, mecal, fersend, firset.
Herwiha: middet, mudet, muddet.
ji: Ji erebî.
ji wêjeyê: Herdu partî PDK û YNK dê li Bexdayê bi her awayî xwe bidin pişt serokkomar Celal Talebanî û li Kurdistanê jî pişt serokê Kurdistanê Mesûd Barzanî. Loma jî Dê baştir be ku serokwezîr neguhere û mudeteka din jî Nêçîrvan Barzanî wek serokwezîr karûbarê hukumeta Kurdistana federe bimeşîne.(Netkurd.com, 6/2007)
midûr (navdêr) birêveber, gerînende, serperiştkar, serokê dezgehekê: midûrê dibistanê, midûrê dezgeha av û karebayê, serperişt, pêşeng, pêşewa.
Herwiha: midîr, mudûr.
Bide ber: memûr.
ji: ji erebî مدير (mudîr: 1. birêveber 2. wergêrr, zivirrîner, dewrker) ji mi- + dewr, têkilî îdare, dewr, dor..
: midûrane, midûrî, midûrîtî, midûrtî
midûrane (rengdêr) bi awayekî midûr.
ji: midûr + -ane
midûrî (navdêr, mê) rewşa midûrbûnê.
ji: midûr + -î
midûriyet (navdêr, mê) birêveberî, gerînendetî.
ji: midûr +-iyet
midyad serenav, Bajarekî bakurê Kurdistanê ye.
: midyadî, midyadîtî
miebed (rengdêr) ebedî, hehahetayî, herherî, bêdawî: cezayê miebed (zindankirina ta mirinê): Dadgehê hikmê îdamê guherrand û kir miebedî. (Mehkûm) nayêt şenqkirin lê divêt ta mirinê di girtîxaneyê ve bimîne.), hetahetayî, bêdawî, herheyî.
Herwiha: miebbed, muebed, muebbed.
ji: Ji erebî, têkildarî ebed.
: miebedî, miebedîtî
miebedî (navdêr, mê) rewşa miebedbûnê.
ji: miebed + -î
mielif (navdêr) nivîser, nivîskar, nivîsevan, kesa/ê ku berhemek nivîsiye.
Herwiha: miellif, muelif, muelif.
ji wêjeyê: Muellifê Dîwanê Mela Zahirê Tendûrekî di nava salên 1882-1966an de jiyaye û Dîwana xwe jî di sala 1922an de temam kiriye(Amidakurd.com, 9/2007).
ji: Ji erebî.
: mielifî
mielifî (navdêr, mê) rewşa mielifbûnê.
ji: mielif + -î
mielim (navdêr) mamoste, fêrker, hînker, perwerdeker, terbiyetder, dersder, waneder, ilimder, elimîner, taşîner, terbiyeker, lala.
Herwiha: mielîm, muelim, muelîm, mielim, mielîm, muelim, muelîm.
ji: Ji erebî: mi- + ilm.
: mielimî, mielimîtî, mielimtî
mielimî (navdêr, mê) mamostetî, fêrkarî, hînkarî, perwerdekarî, lalatî, dersderî, wanederî, ilimderî, rewşa mielimbûnê.
ji: mielim + -î
miema (navdêr, mê) mamik, zanîşk, tiştanok, çiştan, demdamk, nehênî.
Herwiha: muema.
ji wêjeyê: Di metneke edebî de divê peyam veşartî be. Her wekî ku Çemê Murad di çileya zivistanê de di ser re qeşa bigre lê dîsan jî meriv têbigihê ku di binî re diherike. Wek mînak, di çîroka “Berxwedana Biçukekî û Azadî” de, hê di serî de meriv ji navê wê têdigihê ku qala yan jî tarîfa berxwedana piçûkekî û azadîyê dike. Ev sernav bi xwe, şîrove ye, hukumdayîn e. Û edîbê çîroka “Derd Man” jî dibêje “Di rastîyê de li herêmê jî kêm zarok ji ser xwarinê têr radibûn.” Nexwe, edîbî bi xwe muhakemeya xwe kirîye, tenê ji xwendevan re xwendin hiştîye! Her wekî ku meriv rabe wêneyê sêvekê çêbike û li binî jî binivîse, “Ev sêv e”. Nexwe, divê edîb wisan nîşan bide ku xwendevan bi xwe têbigihê. Heke ne wisan bûya dê her kes bibûna edîb, yan jî, kê çi binivîsanda dê bibûya berhemeke edebî. Ji alîyê din ve, heke di berhemê de muammayek nîn be, yan jî berhem meraq li xwendevanê xwe peyda neke, ew berhem mirî ye!(Roşan Lezgîn: Derbarê Pêşbeziya Çîrokan a Nûbiharê de, kovara Nûbiharê, hj. 102, sala 2008, Nubihar.com)
miesif (rengdêr) bedbext, bêsiûd, bextreş, bênesîb, bêşens, bêtalih, bêkes, bêxwedî, bêqismet, bisiûd
miesir (rengdêr) karîger, bibandor, rayda, bandorker, bitesîr, tesîrker, bandorker, kartêker, hîkarîdar, efektîv.
Herwiha: miessir, muesir, muessir.
ji wêjeyê: Baş e Atatürk kî bû; tu ji tirkan bipirsî bavê milettê tirk, avakerê dewleta modern a Tirkiyê, ew kesê ku berê tirka da medeniyeta muessir a dinyayê.(Netkurd.com, 11/2007).
ji: Ji erebî
mieyîde (navdêr, mê) siza, ceza, cerîme, cirm.
Herwiha: mieyide, mieyyide, mieyyîde, mueyide, mueyîde, mueyyide, mueyyîde.
ji wêjeyê: Qet çênabe ev made bê guhortin û bazar li ser guhortina wê bêt kirin; her çi endemeka/ê bazariyê li ser guhortina vê madeyê bike ew dê – diyar û nediyar – bi mieyîdeyên herî giran bêt ceza kirin.(Mihemed Evdila: Fantastîk-polîtîka û kuna doşeka Ocalan, Nefel.com, 3/2007).
ji: Ji erebî.
: mieyîdeyî
mieyîdeyî (navdêr, mê) rewşa mieyîdebûnê.
ji: mieyîde + -yî
miezzem (rengdêr) pirr mezin, gir, girs, zexm.
Herwiha: muezzem.
ji wêjeyê: — Demekê di zemanê êxsîrîya xwe de ez li serê çîya bûm. Min seyr û temaşaya darên çam û qetran û kevotên muezzem dikir. Bayek letîf û nazik xwe li min da. Ew rewşa bayê ya welwelealûd û zelzele reqsnuma li nik min bû wek tesbîhatek dil û balkêş. Ew temaşaya xweş bu fekirineka îbretnîşan û guhdarîyeka hîkmetefşan. Ji nişka ve ev beyta Melayê Cizîrî hat bîra min: Her kes bi temaşagehê husna te ji her ca Teşbîhî nîgaran bi cemala te di naz in.(Ronî Evdirehman: Bedîuzzeman û cejna newrozê, Nefel.com, 3/2007).
ji: Ji erebî, têkildarî ezîm.
: miezzemî
miezzemî (navdêr, mê) rewşa miezzembûnê.
ji: miezzem + -î
mifa ûd
(navdêr, nêr) sûde, kelk, menfeet, berjewendî, wec, qezenc, qazanc, kêr, feyde, avantaj, sûd, kar, lişt, kerh, keys.
Herwiha: mufa.
ji: ji erebî منفعة (menfeet: menfeet) ku bi rêya menfeet → mefet → mefe → mehif → mifa hatiye kurdîkirin. Heman peyv serekaniya maf ya kurdî ye jî..
ji wêjeyê: Wisan dixwiya ku ti mifa û sûdeyek ji bendewariya li ber derîkê biçûk tine bû loma Evîn vegerî ber maseyê, nîvî bi wê baweriyê ku belkî kilîlek din li ser wê bibîne yan jî cure pirtûkek rêzik û regezan ka mirov çawa dikare xwe biçûk bike..
: bêmifa, bêmifatî, mifayî, bimifa, bimifatî, bimifayî, mifadar, mifadarî, mifader, mifaderî, mifaker, mifakerî
mifabexş (rengdêr) fêdebexş, fêdeder, kêrhatî, bikêr, mifadar, sûdmend, fêdedar, bimifa, sûdder, bisûd, bikelk, bixêr, biber, guncav, bikar, sûdbexş
mifadar kêrhatî
(rengdêr) kêrhatî, bikêr, bimifa, sûdmend, bifêde, bifeyde, sûdder, bisûd, bikelk, bixêr, biber, guncav, bikar.
Herwiha: mifadêr.
Dijwate: bêmifa.
ji: mifa + -dar.
: mifadarî
mifadar bûn (rengdêr) havildar bûn, sûdemend bûn, kelk girtin, sûd wergirtin, nehfdar bûn, behredar bûn, wec girtin, feyde girtin, feydemend bûn.
ji: mefa +-dar
mifadar kirin (rengdêr) havildar kirin, sûdemend kirin, behredar kirin, kêrdar kirin, kelkdar kirin, sûdewar kirin, feydedar kirin, feydemend kirin.
ji: mefa +-dar
mifadarî (navdêr, mê) rewşa mifadarbûnê, havil.
ji: mifadar + -î
mifadîtin (navdêr, mê) sûddîtin
mifaker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mifa dike.
ji: mifa + -ker
mifakerî (navdêr, mê) rewşa mifakerbûnê.
ji: mifaker + -î
mifaperest (navdêr, mê) kêrperest, havilperest, sûdegir, kelkperest, sûdewart, sûdeperest, liştok, feydexwaz, behreger, feydeperest, beijewendperest, menfeetperest, berjewendperest.
ji: mifa +-perest
mifaperestî (navdêr, mê) kêrperestî, havilperestî, sûdegirî, kelkperestî, sûdewartî, sûdeperestî, liştokî, feydexwazî, behregerî, feydeperestî, beijewendperestî, menfeetperestî.
ji: mifa +-perestî
mifaperwer (navdêr, mê) beijewendperwer.
ji: mifa +-perwer
mifawergirtin (navdêr, mê) kelkgirtin, sûdwergirtin, havildarî, sûdemendî, behredarî, mefadarî, feydegirtin, havildîtin, nehfdarbûn, îstifadekirin, wecgirtin, feydemendî.
ji: mifa +wergirtin
mifayî (navdêr, mê) rewşa mifabûnê.
ji: mifa + -yî
mifer (navdêr) xizmetkar, xulam, noker, suxrekar.
Herwiha: mîfer.
ji: Ji erebî.
: miferane, miferî, miferîtî, mifertî
miferane (rengdêr) bi awayekî mifer.
ji: mifer + -ane
miferî (navdêr, mê) rewşa miferbûnê.
ji: mifer + -î
miferih (rengdêr) rehet, aram, tena, hêmin, hêwir, aşt, xweş, asûde.
Herwiha: mifereh, mifereĥ, miferiĥ, mufereh, mufereĥ, muferiĥ.
ji: ji erebî مفرح (muferriḧ) ji mu- + ferah jiari, hevreha kurdî fireh, pehlewî firah-, avestayî frathe-, sanskrîtî पृथु (pr̥thú)..
: miferihî, miferihîtî, miferihtî
miferihî (navdêr, mê) rewşa miferihbûnê.
ji: miferih + -î
mifesîr (navdêr) şiroveker, raveker, tefsîrker.
Herwiha: mifessîr, mufesîr, mufessîr.
ji wêjeyê: Herwekî ku ji layê gelek mufessîr û lêkolîneran ve jî tê qebulkirin , Deqyanûs hem navê lehengê bûyerê ye û hem jî navê bajar bû ku ew heft mîrzade lê rûdiniştin. Xerabe û bermayîyên vî bajarî (Deqyanûs) niha li Deşta Fîsê (dibêjin ku navê “Fîs” ji peyva “Efsûs” xera bûye) li ser riya Diyarbekir-Licê-Dara Hênê li ser girekî (bilindî: 1110 m) ku di nav xelkê herêmê de wek “Zarga Fîsê” tê binavkirin û bi qasî 18 km. li layê başûrê bajarê Licê dikeve, hîn jî tên xuyakirin.(Roşan Lezgîn: Cihê Rastîn Yê Eshabê Kehf, vekolînek e ku hê nehatiye weşandin, 7/2008).
ji: Ji erebî, têkildarî tefsîr
mifirdî (navdêr, mê) jendirme, şirte, ziptî
mifredat (navdêr) hemû rişte û babetên ku li dibistanekê dikarin bên xwendin, hemû dersên ku dibistanek dide şagirtên xwe, hemû tiştên di nav tiştekî de.
Herwiha: mufredat.
ji wêjeyê: Plan ew e ku sala bê ji bo lîseyê sala amadeyiyê destpê bike û salên din lîse bi temamî dest bi mifredata xwe bike.(Netkurd.com, 9/2007).
ji: Ji erebî
mifreze (navdêr, mê) batalyon, gurdan, tabûr
mifrîd (rengdêr) aşirî, ekstrem, zêde, pirrole, dijwar, tund, pirr, lape, bêqam, bêhed.
Herwiha: mifrît, mufrîd, mufrît.
ji wêjeyê: Li Rûsyayê heta niha 17 rêxistinên terorîst û rêxistinên mufrît hatine qedexekirin(Netkurd.com, 4/2008).
ji: Ji erebî.
: mifrîdane, mifrîdî, mifrîdîtî, mifrîdtî
mifrîdane (rengdêr) bi awayekî mifrîd.
ji: mifrîd + -ane
mifrîdî (navdêr, mê) rewşa mifrîdbûnê.
ji: mifrîd + -î
mifsik (navdêr, mê) amanek mîna kefçî ye lê mezintir e û kunkunî ye û bo tevdana xwarina ku tê kelandin tê bikaranîn.
Herwiha: mefsik mefsk mifsk.
ji: ji erebî
mift 1. asinkê derî pê têt vekirin (navdêr, mê) kilîl, kilîd, enextar, asinkê derî pê têt vekirin, çare, çareserî, hel.
Herwiha: •mifte.
Bide ber: miftî
mifte [I] kilîl [II] herwe, bêdirav
(navdêr) kilîl, kilîd, vekerk, enextar
miftefiroş (navdêr, mê) kilîdfiroş, kilîlfiroş.
ji: mifte +-firoş
miftefiroşî (navdêr, mê) kilîdfiroşî, kilîlfiroşî.
ji: mifte +-firoşî
mifteger (navdêr, mê) kilîdger, kilîlger.
ji: mifte +-ger
miftegerî (navdêr, mê) kilîdgerî, kilîlgerî.
ji: mifte +-gerî
mifteh (navdêr, mê) amûra ku pê qefil vedibe. mifteha cinnetê ne di destê kesî de ye
mifteker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mifte dike, kilitker.
ji: mifte + -ker
miftesaz (navdêr, mê) kilîdsaz, kilîlsaz.
ji: mifte +-saz
miftesazî (navdêr, mê) kilîdsazî, kilîlsazî.
ji: mifte +-sazî
miftexur herwexur
(navdêr, mê) simsik, miftexwer, kurtêlxur, loqek, xweste (argo), mişexur.
ji: mifte +-xur
miftexurî (navdêr, mê) belaşxurî, miftxurî.
ji: mifte +-xurî
miftexwer (navdêr, mê) simsik, miftexur, kurtêlxur, loqek, xweste (argo), mişexur.
ji: mifte +-xwer
miftexwerî (navdêr, mê) simsikî, kurtêlxurî, loqekî, xwesteyî (argo), mişexurî, arodetî.
ji: mifte +-xwerî
miftî (navdêr, nêr) şarezayê şerîeta îslamî yê ku dikare fitûyan bide.
Herwiha: muftî.
Têkildar: feqî, îmam, mela, qazî.
ji: Ji erebî مفتى.
: miftîtî
miftîgeh (navdêr, mê) meqamêiftîtiyê.
ji: miftî +-geh
miftîtî (navdêr, mê) rewşa miftîbûnê, miftî, ayînzan.
ji: miftî + -tî
miftxur (navdêr, mê) belaşxur, feydexwaz (ar­go).
ji: mift +-xur
miftxurî (navdêr, mê) belaşxurî, feydexwazî (argo), miftexurî.
ji: mift +-xurî
miftxwer (navdêr, mê) mişexwer, dûvdehol, terefe, hewantexwer, çilterîfe.
ji: mift +-xwer
mih peza mê, hevsera berên *“ne ji fesadan be, gur û mih dê bi hev re biçêrin”
(navdêr, mê) ajalek çarpî ye bi hirî ye û tê dotin, mirova/ê sernerm.
Herwiha: mî, mîh. Cûnên bizin û mihan, hoş, poş: bizna têkde reş û guhboz. hemis, himbis: bizna reşa navçav û alekên wê gîxên spî yan sorekî vekirî pêde hatîn û binzik û dehmen spî yan sor. hemdanî: cûnekî pezîye: cûne pezekî guhdirêj û guhpan û hirîkurt û dûngşor e. , çûrr, çûr:cûne bizneka hûr û têrşîr û mûxelek e, mûyê wê merez e, şel û şepik jê diêne çêkirin. çal: bizna hemû leşê wê reş, tenê enîya wê pinîyeka spî lê.. kerîs, kurrîs: miha guhên wê qut û kurtik. kewîs, kewîsar, kewîser: miha leşê wê spî û navçav zîwanî pinîyên reş yan sor lê û guhên wê boz. Gelek cûn jê hene, riser: riser:miha rengê navçavan di navbera reş û qehweyî de yan bi ser reşekî xwelîkî ve.. tebeş: Miha navçav û ser û guh pêk ve reng xwelîkî..
Têkildar: beran, berx, berindir, beyindir, pez, sewal, tewalBinere.
Herwiha: bizin, nêrî, kar, terş, terş û tewalBi zaravayên din, soranî: merr, feylî: mye, hewramî: mê, zazakî: mî, meşna, lekî: mê.
ji: Proto-hindûewropî: moiso- (mih; meşk) , Proto-aryayî: maiša- (mih) Avestayî: maeša- (mih) Middle Persian: meš (mih) Farisî: meš (mih) Belûçî: meš (mih) ... ir Kurdî: mī (mih) Hewramî: miş (mih) Zazakî: meşna (mih) Kurdî (Soranî): merr Sanskrîtî: mešá (mih) Rûsî: mex (çerm) Latvîanî: maiss (çante) Lîtvanî: maišas (çante) ...Çavkanî: Horn p.226, MacKenzie P.122 Pokorny: 447
miha xwe bi bizinê guherandin (biwêj) ji bo kesên ku hesabê xwe nizanin tê bikaranîn. di dîwanan de xwe zana nîşan dide, lê miha xwe jî bi bizinê diguhere.
mihabad Serenav,mê, bajarrek e li rojhilata Kurdistanê.
Herwiha: Mahabad, Mehabad.
ji: Mah + abad.
: mihabadî
mihacir (navdêr) penaber, aware, miltecî, kesa/ê ji warê xwe yan welatê xwe reviye û li derek din bi cih bûye.
Herwiha: muhacir.
Têkildar: akincî koçber koçer.
ji: Ji erebî, têkildarî hicre.
Bikaranîn: Lêker: mihacir bûn, mihacir kirin. Navdêr: mihacirbûn, mihacirkirin Rengdêr: mihacirbûyî, mihacirkirî.
: mihacirî mihacirîtî mihacirtî
mihacir bûn (lêker)(Binihêre:) mihacir
mihacir kirin (lêker)(Binihêre:) mihacir
mihacirbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mihacir
mihacirbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mihacir
mihacirî (navdêr, mê) penaberî, penahindî, mişextî, koçberî, koç, licû, iltica, mihacirbûn, ji ber zilm û tadeyê revîna ji welatê xwe û bicihbûna li welatek dî, sitargeh, penageh, pena, sitare, rev, bazdan, bez, awaretî.
Herwiha: mihacirîtî, mihacirtî, muhacirî, muhacirîtî, muhacirtî.
ji: mihacir + -î
mihacirkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mihacir kirin
mihacirkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mihacir
mihafeze kirin (lêker)(Binihêre:) mihafeze
mihafezekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mihafeze
mihafize (navdêr, mê) parêzgeh, wîlayet, eyalet, yek yan çend bajarr û gundên dorberî wî/wan yên ku bi hev re tên birêvebirin: 50 mihafize li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê hene. Iraq ji 18 mihafizeyan pêk hatiye..
Herwiha: mihafze, mihavze, miĥafize, miĥafze, miĥavze, muhafize, muhafze, muhavze, muĥafize, muĥafze, muĥavze.
Bide ber: bajarr, bajarrok, dewlet, gund, nahiye, navçe, welat.
ji: Ji erebî mihafiz + -e.
: mihafizeyî
mihafize kirin (lêker)(Binihêre:) mihafize
mihafizekar (navdêr, mê) kevneperest, kevneparêz, adetperest.
ji: mihafize +-kar
mihafizekarî (navdêr, mê) kevneperestî, kevneparêzî, adetperestî.
ji: mihafize +-karî
mihafizekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mihafize kirin
mihafizekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mihafize
mihafizeyî (navdêr, mê) rewşa mihafizebûnê.
ji: mihafize + -yî
mihamî (navdêr) parêzer, eboqat, dadnasê/a ku kesekî diparêze, (mecazî) kesa/ê bo axiftinê pirr zîrekDadyar.
Herwiha: muhamî.
ji: Ji erebî.
: mihamîtî
mihamîtî (navdêr, mê) rewşa mihamîbûnê.
ji: mihamî + -tî
mihasebe (navdêr, mê) jimartin, hesabkirin, vekolîn li ser terkexemiya berpirsiya kesekî kirin.
Herwiha: muhasebe.
ji wêjeyê: Berî ku Benaz Mehmud bê revandin û kujtin, ew çar caran çûbû cem polîsan û doza paraztinê kiribû, lê polîsan alîkariyê wê nekiribû. Piştî hewildana pêşî ya kujtina wê, ew ketibû nexweşxaneyê. Niha pênc polîs dê bêne muhasebekirin, ji ber ku wan guh nedabû tirsa keça kurd û jê bawer nekiribû.(Amude.de, 7/2007).
ji: Ji erebî: mi- + hesab.
: mihasebekar, mihasebekarî, mihasebeyî
mihasebekar (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mihasebe dike.
ji: mihasebe + -kar
mihasebekarî (navdêr, mê) rewşa mihasebekarbûnê.
ji: mihasebekar + -î
mihasebeyî (navdêr, mê) rewşa mihasebebûnê.
ji: mihasebe + -yî
mihawele (navdêr, mê) koş, koşîn, têkoşîn, xebat, kar, micadele, cerribandin, cehd: ked, hewl, kosp.
Herwiha: mehawele, mehawile, mehawle, mihawile, mihawle, muhawele, muhawile, muhawle.
ji: Ji erebî, ji mi- + hewl + -e.
Bikaranîn: Lêker: mihawele kirin. Navdêr: mihawelekirin Rengdêr: mihawelekirî
mihawele kirin (lêker)(Binihêre:) mihawele
mihawelekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mihawele kirin
mihawelekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mihawele
mihawile (navdêr, mê) hewl, têkoşîn, cehd, ezim.
Herwiha: mihawele, mihawle, muhawele, muhawile, muhawle.
ji: Ji erebî, têkildarî: hewl.
Bikaranîn: Lêker: mihawile kirin. Navdêr: mihawilekirin Rengdêr: mihawilekirî.
: mihawileker
mihawile kirin (lêker)(Binihêre:) mihawile
mihawileker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) têkoşer, xebatker, berxweder, serhilder, cehdder, hewlder, ya/ê mihawile dike.
ji: mihawile + -ker
mihawilekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mihawile kirin
mihawilekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mihawile
mihbet (navdêr, mê) evîn, hezkirin, dildarî, eşq.
Herwiha: mehbet, muhebet, mihebet, muhbet.
ji: Ji erebî, têkildarî hebîb.
: mihbetî
mihbetî (navdêr, mê) rewşa mihbetbûnê.
ji: mihbet + -î
mihefeze kirin ewle kirin, parastin, raçav kirin, sipartin, strandin, sitirandin
mihefiz (navdêr, mê) parêzkar, qerewêl, pawan, pasavan, berevan, parêzger, bergir, parêzvan, berekar, berveder, parêzer, zêrevan, pasevan, nobedar, heres, nêrevan, gard, pasdar, cerdevan, çete, çavdêr
mihefizî (navdêr, mê) parêzkarî, qerewêlî, pawanî, pasavanî, berevanî, parêzgerî, bergir, parêzvanî, berekarî, bervederî, parêzerî, zêrevanî, pasevanî, nobedarî, heresî, nêrevanî, gardî, pasdarî, cerdevanî, çeteyî, çavdêrî
mihefizî kirin (navdêr, mê) sitar kirin.
ji: mihefiz +-î + kirin
mihemed serenav, nêr, navek e bo zelaman, navê wî pêxemberî ye yê ku îslam damezrandiye.
Herwiha: Mehemed, Mehemmed, Mehmed, Memed, Mend, Mihemmed, Muhemed, Muhemmed, Muhamed, Muhammed, Meĥemed, Meĥemmed, Meĥmed, Memed, Miĥemed, Miĥemmed, Muĥemed, Muĥemmed, Muĥamed, Muĥammed.
Têkildar: Mihê, Miho, Mem.
ji: Ji erebî, têkildarî hemd.
: mihemedî
mihemedî (navdêr) bawermendên îslamê, kesa/ê ku ji Mihemed Pêxemberî û Quranê bawer dike.
Herwiha: bisilman bisirman bisliman bisluman bisulman bisurman busilman busliman busulman busluman busriman busruman busurman misliman misluman muslim musliman musluman musulman misilmend.
Têkildar: îslamî mihemedî sunî şîî elewîNot, Li gorî dînê Îslamê peyva mihemedî ne rast e. Dînê Îslamê ne mihemmedî ye. Dînekê bi navê mihemedî tine ye. Ev peyv nemunasîb e. Di wîkîferhenga inglîzî de jî hatiye diyarkirin ku ev peyv êrişker e û êdî nay bi kar anîn. Bi inglîzî dibêjin Mohammedan, Mohammedanism, û wateya vî ne rast e. Ev peyv êrişker e. Divê peyva Îslamê bê bi kar anîn.. Rastnivîs: Baran Rizgar di nivîseke xwe de dibêje ku forma misulman bo nivîsînê çêtirîn e. Lê ew qenaeteke xerîb e. Di eslê peyva erebî de di kîteya yekem de u heye lê di ya duyem de nîne. Di farisî de jî di kîteya duyem de herfa dengdar ne u ye, di inglîzî de jî na. Di wa...n her sê zimanan de jî u di kîteya yekem de ye, ne di ya duyem de, anku mus-lim(...), ne mis-lum(...). Baran rast dibêje ku du dengên u di kîteyên li peyv hev de li kurmancî nayê anku musluman yan musulman ne li gor aheng û awaza kurmancî ye. Lê jixwe di eslê xwe de jî u di kîteya duyem de nîne. Wer dixuye ku Baran ji Müslüman ya tirkî bi rê ketiye û xwestiye ku wê li kurmancî bîne. Lê eger hewce be ku em rêya xwe ji peyva bi zimanekî biyanî dest pê bikin, divê em ji erebî dest pê bikin ji ber ku ew peyv ji erebî hatiye.Ji ber ku bi erebî muslim e, di kurdî de dikare musliman be. Ev me ji du uyên di kîteyên li peyv hev rizgar dike.Lê bi texmîna min divê ku em li musliman jî nesekinin ji ber ku di gelek peyvan de uya erebî di kurdî de dibe i, bila ev peyv jî bibe misliman yan hê jî çêtir e ku bibe mi-sil-man. Ya giring ew e ku nebe mi-sul-man ji ber ku di eslê xwe de jî u di kîteya duyem de nîne. Kurmancî uya erebî dike i lê iyê nake u..
ji: ji erebî muslim + kurdî -an.
: misilmanane misilmanî misilmantî
mihendis (navdêr) endazyar, pisporên teknîkê, şarezayên makîneyan.
Herwiha: mihandis muhandis muhendis.
ji: ji erebî مهندس (muhendis) ji erebî mu- + هندسة (hendeset) jiari, binere endaze..
: mihendisane mihendisî mihendisîtî mihendistî
mihendisane (rengdêr) bi awayekî mihendis.
ji: mihendis + -ane
mihendisî (navdêr, mê) rewşa mihendisbûnê.
ji: mihendis + -î
miheqeq (rengdêr) bi rastî, bêguman, bêşik.
Herwiha: miheqqeq, muheqeq, muheqqeq.
ji: Ji erebî, têkildarî heq.
Bikaranîn: Lêker: miheqeq bûn, miheqeq kirin. Navdêr: miheqeqbûn, miheqeqkirin Rengdêr: miheqeqbûyî, miheqeqkirî
miheqeq bûn (lêker)(Binihêre:) miheqeq
miheqeq kirin (lêker)(Binihêre:) miheqeq
miheqeqbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) miheqeq
miheqeqbûyî (rengdêr) (Binihêre:) miheqeq
miheqeqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miheqeq kirin
miheqeqkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miheqeq
miherik (rengdêr) (navdêr) hander, palder, teşwîqker, livîner, tehrîkker, hereketker, tişta/ê yan kesa/ê ku tiştekî dilivîne, sedem, hoy, sebeb, binas.
Herwiha: muherik.
ji: Ji erebî, têkildarî tehrîk, hereket.
: miherikî, miherikîtî, miheriktî
miherikî (navdêr, mê) rewşa miherikbûnê.
ji: miherik + -î
mihîb (rengdêr) evandî, hezkirî, yar, dost.
Herwiha: mihûb, muhîb.
ji wêjeyê: Elmasxanê piştî sala 1957an nema stira. Ji ber ko ew êdî 63 salî bû. Bi tenê, wê di civatên prîvat de, ji dost û mihubên xwe re distira...(Enwer Karahan: Elmasxan, Nefel.com, 2/2008).
ji: Ji erebî: mi- + hub.
: mihîbî, mibîbîtî, mihîbtî
mihîbî (navdêr, mê) rewşa mihîbbûnê.
ji: mihîb + -î
mihimbûn (navdêr, mê) ehemmiyet, giringî, pêdivîtî, mihimî, giringbûn
mihîn (lêker)(navdêr, mê) (wateya peyvê nayê zanîn).
Herwiha: muhîn.
Bide ber: meyîn, mehîn. Tewîn: Lêker: -mih-.
Têkildar: mihandin, muhandin.
: mihiyayî, mihî, mihok
mihir 1. kirin jin û mêr. Binêre;, mehr 2. nîşana reseniyê. Binêre;, mor
mihne (navdêr, mê) pîşe, meslek, hokar, profesyon, kariyer, karê ku mirov bo hatiye perwerdekirin û mirov bo jiyara xwe bi berdewamî dike: Mihneya wê mamostetî ye. Gelek kes dadweriyê û bijîşkiyê wek mihneyên herî baş dihesibînin. Dema tu mezin bibî, tu dixwazî mihneya te çi be? Bijartina mihneyê ji xwe re ne herdem asan e. - Mihneya te çi ye? - Ez nivîskar im. kar.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: مهنه.
Herwiha: mîhne.
Bide ber: mehne.
ji: Ji erebî مهنة (mihne).
: bêmihne, bêmihnehî, bêmihnetî, bêmihneyî, bimihne, bimihnehî, bimihnetî, bimihneyî, mihnedar, mihnedarî, mihnedarîtî, mihnedartî, mihnedêr, mihnedêrî, mihnedêrîtî, mihnedêrtî, mihneder, mihnederî, mihnederîtî, mihnedertî, mihnekar, mihnekarî, mihnemend, mihnemendî, mihnesaz, mihnesazî, mihneyî
mihnedar (rengdêr) bipîşe, bimeslek, bihokar, biprofesyon, bikariyer.
ji: mihne + -dar.
: mihnedarî mihnedarîtî mihnedartî
mihnedarî (navdêr, mê) rewşa mihnedarbûnê.
ji: mihnedar + -î
mihnekar (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mihne dike.
ji: mihne + -kar
mihnekarî (navdêr, mê) rewşa mihnekarbûnê.
ji: mihnekar + -î
mihnet (navdêr, mê) derd, kul, kovan, keser, xem, xefet.
Herwiha: mîhnet.
Bide ber: mihne.
ji wêjeyê: Dax û kovan bêhisab in mihnet û êş û ezab in Xem ji qelbê min venabinAy dilê mın, ay dilo!(Feqiyê Teyran).
ji: Ji erebî Tirkî: (navdêr)tengasî , kovan
mihneyî (navdêr, mê) pîşeyî, meslekî, rewşa mihnebûnê.
ji: mihne + -yî
miho Serenav,mê, bernavê Mihemedî.
Herwiha: Meho Muho Meĥo Miĥo Muĥo.
ji: Mih + -o.
: Mihoyî
mihoyî (navdêr, mê) rewşa Mihobûnê.
ji: Miho + -yî
mihr 1. kirin jin û mêr. Binêre;, mehr 2. nîşana reseniyê. Binêre;, mor
mihrab (navdêr, mê) cihê kûr li dîwarê mizgeftê (bi taybetî cihê ku mela lê disekine), (mecazî) cihê ku hêvî jê tê kirin.
Bide ber: menber.
ji wêjeyê: Dînek afirand ji înkarê Bi secde û mihrab û menber Redda Xweda û pêxemberan kir Reddê kir xwede, xwe kir pêxember(Rojen Barnas: helbesta Efendî, pirtûka Milkê Evînê, Weşanên Nûdemê, 1995, r. 18).
ji: Ji erebî
mihraq (navdêr, mê) fokûs, sotek, nîvend, gerû, mişraq, nîskok
mihrevan (rengdêr) dilovan, dilnerm, bexşende, birehm, rehîm, rehman, piyar, muşfîq, şefîq, rehimdar, hor.
Herwiha: mihreban, mîhreban, mîhrevan.
ji: jiari, hevreha farisî مهربان (mihreban), pehlewî mitropan, têkilî mihr (rehm, dilovanî) + -van.
: mihrevanane, mihrevanî, mihrevanîtî, mihrevantî
mihrevanane (rengdêr) bi awayekî mihrevan.
ji: mihrevan + -ane
mihrevanî (navdêr, mê) dilovanî, dilsojî, rehm, merhemet, dilnermî.
Herwiha: mihrebanî, mihrebanîtî, mihrebantî, mihrevanîtî, mihreantî.
ji: mihrevan + -î
mihrican (navdêr, mê) festîval, şahî, cejn, şehyan, gala, pîrozî, dawet, dîlan, fest, govend.
Herwiha: mahrican, marican, merican, mehrican, mehrîcan, mihrîcan, mîhrican, mîhrîcan, mîrican, mîrîcan.
: mihricanî
mihrican kirin (lêker)(Binihêre:) mihrican
mihricanî (navdêr, mê) rewşa mihricanbûnê.
ji: mihrican + -î
mihricankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mihrican kirin
mihricankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mihrican
mihrivan (navdêr) dilovan, birehm.
Herwiha: mihriban.
ji wêjeyê: Karîsazê bende û sultanîcanRehîm û Rehman, letîf û mihriban..
ji: mihr + -i- + -van.
: mihrivanane mihrivanî mihrivanîtî mihrivantî
mihrivanane (rengdêr) bi awayekî mihrivan.
ji: mihrivan + -ane
mihrivanî (navdêr, mê) rewşa mihrivanbûnê.
ji: mihrivan + -î
mihtacî (navdêr, mê) ihtiyac, lazimî, mecbûrî, hewcedarî, neçarî, bêçaretî, muhtacbûn.
Herwiha: mihtacî, mihtacîtî, mihtactî, muhtacîtî, muhtactî.
ji: muhtac + -î.
Bikaranîn: Lêker: mihtacî bûn, mihtacî kirin, mihtacî bûn. Navdêr: mihtacîbûn, mihtacîkirin Rengdêr: mihtacîbûyî, mihtacîkirî
mihtacî bûn (lêker)(Binihêre:) mihtacî
mihtacî kirin (lêker)(Binihêre:) mihtacî
mihtacîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mihtacî
mihtacîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mihtacî
mihtacîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mihtacî kirin
mihtacîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mihtacî
mihtemel (rengdêr) gengaz, pêkan, mimkin, tişta/ê ku belkî biqewime yan bêt kirin: Divê em xwe dijî êrişên mihtemel amade bikin..
Herwiha: muhtemel.
ji wêjeyê: Pêşmerge amadeyî êrîşeka muhtemel a ser Kurdistanê dibin(Netkurd.com, 1/2007).
ji: Ji erebî, têkildarî ihtimal.
: mihtemelen, mihtemelî
mihtemel bûn (lêker)(Binihêre:) mihtemel
mihtemel dîtin (lêker)(Binihêre:) mihtemel
mihtemel kirin (lêker)(Binihêre:) mihtemel
mihtemelbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mihtemel
mihtemelbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mihtemel
mihtemelen (hoker) ihtimal e ku, tê payîn ku, dibe ku, xuya ye ku (dê tiştek biqewime): Mihtemelen vê mehê berf bibare. reng e ku.
Herwiha: muhtemelen.
ji wêjeyê: Zirbirayê Saddam û Awad El Bander muhtemelen sibê tên îdam kirin.
ji: Ji erebî, mihtemel + -en, têkildarî ihtimal
mihtemelî (navdêr, mê) rewşa mihtemelbûnê.
ji: mihtemel + -î
mihtemelkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mihtemel kirin
mihtemelkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mihtemel
mihterem (rengdêr) rêzdar, birêz, hêja, qedirgiran, birûmet.
Herwiha: muhterem.
ji: ji erebî, têkildarî ihtiram.
: mihteremî, mihretemîtî, mihteremtî
mihteremî (navdêr, mê) rewşa mihterembûnê.
ji: mihterem + -î
mihteşem (rengdêr) mirêsdar, şemal, ihtişamî, wurşedar, bihişmet, debdebe, rewnaq, geş, birqok.
Hevwate: bimirês.
Herwiha: muhteşem.
ji wêjeyê: Îbo got:“Bi stranên ku min li Bodrûmê nivîsandine ezê kasetekê muhteşem çêkim ku nayê gotin. Gava min ew stran nivîsandin, ez tam 63 caran giryam û hêsir di çavê min de neman“ filan û fîstan.(Lotikxane.com, 10/2007).
ji: Ji erebî.
: mihteşemane, mihteşemî, mihteşemîtî, mihteşemtî
mihteşemane (rengdêr) bi awayekî mihteşem.
ji: mihteşem + -ane
mihteşemî (navdêr, mê) rewşa mihteşembûnê.
ji: mihteşem + -î
mihû (navdêr) mirov, meriv, merû, insan, beşer.
Bide ber: Miho.
ji wêjeyê: li Cizîrê peyva mihû heye ku ez hê jî nizanim tê çi wateyê.. Ji bo nimûne Mihû nizane mihûyê kengî bimire.. Helwesta kesên faşîst mihû ji dîn û îman derdixe.. carinan di wateya em û hûnê de dihê bikar anîn Û carinan jî di wateya insanî de....
ji: Michael Chyet: Ez texmîn dikim ku mihû, ji mirov têt, bi guhartina dengê R bi H. Ev diyarde fenomen (ku li Hekkariyan jî heye, ez şaş nebim) di zimanên din da jî heye, wek Portugalîya Brazîlê, wek mînak. jêder.
: mihûyî
mihûyî (navdêr, mê) rewşa mihûbûnê.
ji: mihû + -yî
mihûz (rengdêr) mehrûm, bêpar, bêbehr, bêpişk, nedar.
Bikaranîn: Lêker: mihûz bûn. Navdêr: mihûzbûn
mihûz bûn (lêker)(Binihêre:) mihûz
mihûzbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mihûz
mihûzî (navdêr, mê) bêparitî, medlûmî, mehrûmiyet.
ji: mihûz +-î
mihwer (navdêr, nêr) tewere, eksen, mijane, dingil, germiçank, sirnî, xeta xeyalî ya ku tiştek li dor dizivirre: Zemîn her roj carekê li dor mihwerê xwe dizivirre..
Herwiha: mîwer, mîhwer.
ji wêjeyê: “Ji Hewlerê di mesafeya 1000 kîlometreyan de 12 paytext, zêdetirî 150 milyonan insan, 60-ê jêderên ava paqij yên Rojhilata-nêvê hemiyê û 60-ê petrola Rojhilata-nêvê heye; ev reqem bo her paytextekî di asta rekorê de ne; di heman demê de di vê mesafeyê de Hewlêr wekî mîhwereka stratejîk dikeve navenda lîmanên deryaya Spî, Xezarê, deryaya Reş û xelîcê Besrayê de, di herêmê de ti paytextê ko nêzîkî ewqas lîmanan be nîne.” M. R. Izady (Serbestî, hejmar 19, sibat 2005).(Mihemed Evdila: Hewlêra paytext di mîhwereka global ya cihanê de, Nefel.com, 7/2007)
mij 1. moran, çem 2. dûyê ku dadikeve der û dorê *sal mij e, kodik tij e
(navdêr, mê) moran, tem, dûman, dûxan, dûkêl, hewayê şil û ne zelal.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مژ.
ji: Ji Proto-hindûewropî h₃migʰleh- (mij), hevreha soranî û zazakî mij, kelhûrî mê, farisî مه (mêh) û میغ (mîẍ), sanskrîtî मेघ (mêghe: ewr) û mih (mij), albanî mjegull (mij), lîtwanî miglà, rusî мгла (mgla), inglîzî û holendî û swêdî mist, yûnanî ὀμίχλη (omîxlê: mij)... Herwiha belkî hevreha peyvên mîz û mîstin yên kurdî ye jî..
Bikaranîn: Lêker: mij girtin. Navdêr: mijgirtin.
: bêmij, bêmijî, bimij, mijdar, mijdarî, mijî, mijxele (mij û moran)
mij girtin (lêker)(Binihêre:) mij
mij û dûman e, dema gur û roviyan e (biwêj) dilnexwaz û zexelên xayîn, zêdetir di demên tevlihev û xeter de ziyanê didin. divê em di van rojên zor de xwe baş biparêzin, çimkî mij û dûman e, dema gur û roviyan e.
mij û morana li ser ... belav bûn (biwêj) rewş hêdî hêdî baş û kifş bûn. hê hefteya çûyîsê gundî li gundê melazgirê nûrdîn.ji hêla cerdevanan ve hatin kuştin. dîsa du zarok li geverê hatin kuştin. mij û morana li ser vê bûyerê belav dibe, helwesta dewletê jî zelal dibe. samî tan
mijaj (navdêr, mê) arezû, hewes, meyl, bij, dilbijî, mereq, balkêşî, baldarî, daxwaz, xwestek, xwezî, hêvî, hez, hezkirin, viyan, işteh, rexbet, miciz, mad, mehd, bijîn, dilçûnê, temenî, iştiyak, iqbal, îşteh, mirûz, dilxwazî, gêwl.
Bide ber: mijar, misas.
: bêmijaj, bêmijajî, bimijaj, mijajdar, mijajdarî
mijajdar (rengdêr) biarezû, bihewes, bimeyl, bibij, bidilbijî, bimereq, bibalkêşî, bibaldarî, bidaxwaz, bixwestek, bixwezî, bihêvî, bihez, bihezkirin, biviyan, biişteh, birexbet, bimiciz, bimad, bimehd, bibijîn, bidilçûnê, bitemenî, biiştiyak, biiqbal.
ji: mijaj + -dar.
: mijajdarî mijajdarîtî mijajdartî
mijajdarî (navdêr, mê) rewşa mijajdarbûnê.
ji: mijajdar + -î
mijandî (rengdêr) pişaftî.
ji: mijand + -î
mijandin (lêker) mêtin, dan mêtin, zarok pêsêr dimijand.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مژاندن.
Herwiha: mijîn
mijandin/dimijîne/bimijîne dan hilçinandin û vexwarin
mijane di makîneyan de baskê ku giraniyê dikêşe; baskêş
(navdêr, mê) mihwer, mihwer, eksen, dingil, germiçank, sirnî, xeta xeyalî ya ku tiştek li dor dizivirre: Zemîn her roj carekê li dor mijaneya xwe dizivirre. tewere
mijang bijang
mijar babet
(navdêr, mê) babet, tewer, tema, mewzû, tişta/ê li ser tê axiftin yan tiştê têt kirin: Mijara vê pirtûkê şerrê birakujî ye. (Ev pirtûk behsa şerrê birakujî dike.), (hejmar)Hevwate, babet, mewzû.
Bide ber: jimar, mêjer.
ji: formeke metatezî ye ji peyva jimare/hejmar ji Proto-hindûewropî. Maneya babet aidî zimanê nivîskî ye û ji ber hindê ye ku di kitêban de her babetek/dersek bi hejmarekê tê diyarkirin..
: mijarane, mijarî
mijarane (rengdêr) bi awayekî mijar.
ji: mijar + -ane
mijardar (rengdêr) bibabet.
ji: mijar +-dar
mijarî (navdêr, mê) rewşa mijarbûnê.
ji: mijar + -î
mijarkî (navdêr, mê) babatkî.
ji: mijar +-kî
mijarname Gündem
mijawî rewşa hewayê ya ku mijê her der rapêçaye
mijbûn (navdêr, mê) dema mij erdê digire, bûne mij, :dinya mij me berpêd xwe ne di dîtin
mijbûyî (rengdêr) mij kirî.
ji: mij +bûyî
mijdar (navdêr, mê) sarmawaz, çiriya duyem, meha 11ê ji salê, sêyem meha payizê.
Bide ber: 1. rêbendan, reşemeh, adar, avrêl, gulan, pûşber, tîrmeh, gilavêj, rezber, kewçêr, sarmawaz, berfanbar 2. çile, sibat, adar, nîsan, gulan, hezîran, tîrmeh, tebax, îlon, cotmeh, mijdar, kanûn .Binêre.
Herwiha: axlêve, kanûna yekem, kanûna duyem.
ji: mij + -dar.
Bikaranîn: Lêker: mijdar bûn, mijdar kirin. Navdêr: mijdarbûn, mijdarkirin Rengdêr: mijdarbûyî, mijdarkirî.
: mijdarî
mijdar bûn (lêker)(Binihêre:) mijdar
mijdar kirin (lêker)(Binihêre:) mijdar
mijdarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mijdar
mijdarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mijdar
mijdarî (navdêr, mê) rewşa mijdarbûnê.
ji: mijdar + -î
mijdarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mijdar kirin
mijdarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mijdar
mije tam û bêkêmasî
mijek (navdêr, mê) memikmij, şîrmij, vemêjok, mijok, mije.
ji: mij +-ek
mijer (navdêr, mê) mijok, memik, mostik, mijmijok, mijmijk, mijokdar, emekxwer.
ji: mij +-er
mijgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) mij
mijî (rengdêr) rojek eveka bi mij, mijdar
mijî kirin (lêker) şêlî, rrujî, pîsatî, xeware kirin.
ji: mijî + kirin
mijîkî (navdêr, mê) bi mijî.
ji: mijî +-kî
mijîn (lêker) mêtin mijîna şekir xweş e. Tewîn: -mêj-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مژین
mijîn/dimije/bimije hilçinandin û vexwarin
mijînî (navdêr, mê) mijînîtî.
ji: mijîn +-î
mijînîtî (navdêr, mê) mijînî.
ji: mijîn +-îtî
mijînker (navdêr, mê) mijek.
ji: mijîn +-ker
mijitî (navdêr, mê) ewrê reş.
ji: mij +-itî
mijkî (navdêr, mê) bi mijî, bi şêlî.
ji: mij +-kî
mijkirî (rengdêr) mijbûyî, şêlî.
ji: mij +kirî
mijmij (navdêr, mê) qeysî, zerdelî, hêrûg, fêkiyek anku mêweyek mîna xoxan e lê hûriktir e (bi xavî têt xwarin lê herwiha xweşav jî jê têt çêkirin), darmijmij, dara ku ew fêkî anku mêwe pê ve çêdibe.
Hevwate: arûng, çîr, kerik, qeysî, şelane.
Herwiha: mijmije, mişmiş, mişmişe.
ji: Ji erebî ‏مشمش.
: mijmijî. Navê zanistî: Prunus armeniaca
mijmijî (rengdêr) (navdêr, nêr) ji mijmijan çêkirî yan mîna mijmijan, qeysî, hêrûgî, zerdelî, rengê mîna yê mijmijan: :rengê mijmijî:  
 
mijmijik (navdêr, nêr) mostik, mêjmêjok
mijmijk (navdêr, mê) memik, pizîng, mostik, mijmijok, mijok, mismisok, mijer, mijokdar, emekxwer.
ji: mijmij +-k
mijmijok (navdêr, mê) memik, pizîng, mostik, mijok, mismisok, mijmijk, kurkusok, çavşikandî, tûlezer, mijer, mijokdar, emekxwer.
ji: mijmij +-ok
mijok cureyekî çêreya zeliqok e
(navdêr, mê) mijer, memik, pizîng, mostik, mijmijok, mismisok, mijmijk, kedxwar, mijoker, mijokdar, emekxwer.
ji: mij +-ok
mijokdar (rengdêr) kedxwar, mijok, mijoker, emekxwer, mijer, memik, mostik, mijmijok, mijmijk.
ji: mijok +-dar
mijokdarî (navdêr, mê) kedxwarî, mijokî, mijokerî, emekxwerî.
ji: mijok +-darî
mijokî (navdêr, mê) kedxwarî, mijokerî, mijokdarî, emekxwerî.
ji: mijok + -î
mijûl kesê ku bi karekî re dibile
(rengdêr) xerîk, meşxul, karîwer, ne betal, ne etal, bişol, kesa/ê tiştekî dike û lewre nikare tiştek din bike: Ez dê biçûma Kurdistanê lê bi karê xwe ve mijûl im..
Herwiha: mijîl, mijul, mujûl, mujîl, mujul, mijwîl, mujwîl.
Bide ber: gîro.
Bikaranîn: Lêker: mijûl bûn, mijûl kirin Navdêr, mê: mijûlbûn, mijûlkirin Rengdêr: mijûlbûyî, mijûlkirî.
ji: ji meşxul ji erebî مشغول (meşẍûl) ji me- + شغل (şuẍl) ku wek şuxl û şol ketiye kurdî jî.
: mijûlahî, mijûlatî, mijûlayî, mijûlî
mijûl bûn 1. pê bilîn 2. pê re eleqedar bûn
(lêker)(Binihêre:) mijûlBi zazakî, terraqnayene, galgale kerdene, zarava kerdene
mijûl kirin (lêker)(Binihêre:) mijûl
mijûlahî (navdêr, mê) meşxulî, xerîkî, mijûlbûn, xwe mijûl kirin, hobî, tişta/ê ku mirov xwe pê ve mijûl dike lê ne pîşeya mirovî ye.
Herwiha: mijûlatî, mijûlayî, mijûlî, mijûlîtî, mijûltî, mijîlahî, mijîlatî, mijîlayî, mijîlî, mijîlîtî, mijîltî, mijîlahî, mijîlatî, mijîlayî, mijîlî, mijîlîtî, mijîltî.
ji: mijûl + -ahî
mijûlbûn (navdêr)(Binihêre:) mijûl
mijûlbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mijûl
mijûlgeh (navdêr, mê) nivîsgeh.
ji: mijûl +-geh
mijûlî eleqedarî
(navdêr, mê) xerîkî, meşxulî, mijûlbûn, tiştên ku mirov xwe pê ve mijûl dike, mijûlahî, xerîkbûn, meşxulbûn.
Bikaranîn: Lêker: mijûlî kirin. Navdêr: mijûlîkirin Rengdêr: mijûlîkirî
mijûlî kirin (lêker)(Binihêre:) mijûlî
mijûlîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mijûlî kirin
mijûlîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mijûlî
mijûlker (navdêr, nêr) kesê/a ku yekî mijûl dike.
ji: mijûl + -ker
mijûlkî (navdêr, mê) bi mijûlî.
ji: mijûl +-kî
mijûlkirî (rengdêr) (Binihêre:) mijûl
mijûlkirin (navdêr)(Binihêre:) mijûl
mijûtî (navdêr, mê) kitûtî, kartûtîbay.
ji: mij +-ûtî
mijxele (navdêr, mê) mij û moran, mij û dûman
mikafet (navdêr, mê) perû, xelat, padaş, diyarî.
Herwiha: mikafat
mikare amêrekê asine bo kunkirin û renîna(tiraşîn) daran bi kar dihêt, nikare
mikelefiyet (navdêr, mê) berpirsiyarî, erk, wezîfe, mecbûriyet, pêwîstî, pêdawîstî, pêdivîtî, hewcedarî.
Herwiha: mukelefiyet.
ji wêjeyê: Daxwiyaniya Ibrahim Şahin bi awayekî şermokî û fêlbazî îlana wê yekê ye ku dewlet xwe amade dike ji ber barê weşana televizyona kurdî vekişe. Ev dewlet vergiya kurdan digire, wan dişîne eskeriyê, hemû mikelefiyetên welatîtiyê bi wan dide kirin, lê weka ku ji bo tirkan weşana televizyonê dike naxwaze ji bo kurdan jî weşanê bike.(Netkurd.com, 12/2009).
ji: Ji erebî: mikelef + -iyet
mikemel (rengdêr) tekûz, kamil, temam, bêkêmasî, bêqisûr, bê-êb, bêeyb, pirr baş, gelek hêja.
Herwiha: mikemmel, mukemel, mekemmel.
ji wêjeyê: Kurdên li metropolan bi rojan rûbirûyî êrîş û gefxwarinên girseyên nijadperest hatin hiştin. Li cîhên wek Îstenbol, Îzmîr, Bûrsa, Aydin, Îzmîr, Bûrsa, Aydinê tax û xanîyên ko Kurd lê dijîyan heta bi nîvê şevê hatin dorpêçkirin, otobusên ko ji bajarên Kurdistanê dihatin, hatin rawestandin, rêwî bi zorê hatin peyakirin û bi darê zorê ‘îstîklal marşi’ (sirûda netewî ya Tirkan) bi wan dan xwendin; atmosfera teroreke giştî pêk anîn. Dûre, serokê Partîya Hêzên Çekdar ên Tirk bi daxuyanîyekê dîyar kir ko ew van çalakîyan mukemel dibîne û bi awayekî bi kontrol şûnve vekişîyan.(Fuat Onen: Welatek di ronkaya rojê de ji gelên wî yên otokton hat dizîn, Nefel.com, 12/2007).
ji: Ji erebî, têkildarî kamil, kemal, keml, kemilandin, kemilîn.
: mikemelane, mikemelen, mikemelî, mikemelîtî, mikemeltî
mikemelane (rengdêr) bi awayekî mikemel.
ji: mikemel + -ane
mikemeliyet (navdêr, mê) tekûzî, kamilî, temamî, bêkêmasîtî, bêqisûrî, bê-êbî, bêeybî, bê-êbîtî, bêeybîtî.
Herwiha: mikemelî, mikemelîtî, mikemeltî, mikemmelî, mikemmelîtî, mikemmeltî, mikemmeliyet, mukemelî, mukemelîtî, mukemeltî, mukemeliyet, mukemmelî, mukemmelîtî, mukemmeltî, mukemmeliyet.
ji wêjeyê: Mirov ew e ku xwe roj bi roj ber bi mukemeliyetê ve biguherîne, pêş ve bibe.(Mamoste Marûf, Dîwanxane, 2/2009).
ji: mikemel + -iyet
mikemeliyetperist (rengdêr) perfeksiyonîst, kamilîperist, bêkêmasîtîperist
mikemik dengdana bizinan
mikemik kirin (bizin) deng dan
miks deverek parêzgeha Wanê ye û gorra helbestvan Feqiyê Teyran lê ye, asî, rûtirş. (Ji kurdî) Ji mikûs(rûtirş-asî) çêbûye.birastîjî derekê pir asîye,hemî alîyanve girtî dinav çîyayandaye.di erebîda tê wateya rawestînê..
: miksî, Tr.:Bahçesaray
mikur 1. nas 2. aşkera
(rengdêr) li xwe mukir hatin: itiraf kirin, îqrar kirin, gotin ku rast e, pesind kirin, pejirandin: Ez li xwe mikur têm ku ez jî nizanim..
Bikaranîn: Lêker: mikur kirin, mikur hatin. Navdêr: mikurkirin, mikurhatin Rengdêr: mikurkirî, mikurhatî.
Herwiha: mikir, mukir, mukur
mikur bûn (lêker)(Binihêre:) mikur
mikur hatin kirina xwe eşkere kirin
(lêker)(Binihêre:) mikur
mikur kirin (lêker)(Binihêre:) mikur
mikurbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mikur
mikurbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mikur
mikurhatî (rengdêr) (Binihêre:) mikur
mikurhatin (navdêr, mê) (Binihêre:) mikur
mikurkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mikur kirin
mikurkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mikur
mil 1. endamê ji destan hetanî pîlan 2. alî
mil dan ber 1. qebûl kirin 2. bi cih anîn
mil danîn (lêker)serşûr bûn, ram bûn.
ji: mil + danîn
mil dayîn ber (biwêj) binbarî pejirandin, alîkarî kirin. mixabin îro prêzeya jinên tirk ên kedkar li dijî vê ye. berevajî vi jina kedkar li dijî aştiyi diraweste. mil dide militarizme, ... fatma savci
mil di mil de, mil di hev de (biwêj) qusûr û kêmasiyên di nav xwe de eşkere nekirin. ne hewce ye, xelk li kêmasiyên me bih-ese. mil di mil de, mil di hev de.
mil kirin rakirin û dan ser navmila xwe
(lêker)polandin.
ji: mil + kirin
mil kutan hev (biwêj) bi hev û din re alîkarî kirin. desteg bûn. heke em mil nekutine hev, em de zor di vê pêvajoyê bi serkeftî derbas bin.
milahim (rengdêr) miskîn, tebitî, vehewiyayî, tena, ne şûm, ne neqet, ne destmatî, ne şerroke, aram, asûde, hêwir, hêmin, rehet, sekinî.
Herwiha: milahîm, mulahim, mulahîm.
ji wêjeyê: Şemoyê ko demekê xelkê zarokên xwe pê dikir xewê, dewletê bi hemû hêzên xwe êrîş dibir ser wî û yekîneyên wî û hewil dida ko wî teslîm bistîne ko ew di dilê kurdan de mîna efsaneyekî, mîna qahremanekî bû, vê gavê di nav rîhûsimbêlê dewletê de bûye sivîlekî milahîm ko mirov malpera wî vedike, rismê Ataturkî û alaya tirkan dê pêşberî mirovî.(Netkurd.com, 2/2008).
ji: Ji erebî.
: milahimî, milahimîtî, milahimtî
milahimî (navdêr, mê) rebenî, jarî, goyînî, miskînî, perîşanî, şerpezetî, feqîrî, newêrekî, rewşa milahimbûnê.
ji: milahim + -î
milanê (navdêr, mê) corekê govenda kurdîye mirov milên xwe didin hev dema di leyzin
milayîm (rengdêr) pindirî, sernerm, hêmin, rûnerm.
Herwiha: mûlayîm
milayîmî (navdêr, mê) sernermî, rûnermî.
ji: milayîm +-î
milazgir (navdêr, mê) Navçeyekî ku girêdeyî bajarê Mûşê yê Bakurê Kurdîstanê ye..
Herwiha: KelBi zimanên din tirkî: Malazgirt.
: milazgirî
milbend (navdêr, nêr) derdorên yan çarçevên pencereyan, dergehan û hwd.
Herwiha: melbend.
ji: mil + bend.
: bêmilbend, bimilbend, milbenddar, milbendker, milbend kirin, milbendkirin, milbendkirî, milbendvan, milbendvanî, milbendxane
milbendker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê milbend dike.
ji: milbend + -ker
milbendkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye milbend kirin
milbendvanî (navdêr, mê) karê milbendvanan.
ji: milbendvan + -î
milbendxane (rengdêr) bi awayekî milbend.
ji: milbend + -ane
milç dengê devşepilandin û maçkirinê
milç çûn destan rahiştin destan û ramûsandin
milçemilç 1. ji ber xwarinê û vexwarinê şelpeşelpa dêv 2. ji ber ramûsanê şelpeşelpa lêvan û cihê ramûsandî
(navdêr, mê) mirçemirç
milçemilç kirin (dev) şepilandin
milçik (navdêr) çivîk, çûçik, balinde, firrinde, teyr, tilûr, teyrik
milçike (Zazaki) (navdêr, mê) çivîk, çûçik, firrinde, balinde, teyr, tilûr
milçnayene (Zazaki) mirçandin
mildan (navdêr, mê) teşwîq, fîtkirin, handan, pal, arezûdar kirin, mereqdar kirin
mildanîn (navdêr, mê) gurkirin, rajêrî, îtaet, gurivîn, daxwerin, alûdetî, bindestî.
ji: mil +danîn
mile xwe ji bin bar kişandin (biwêj) ji berpirsyariyê vekişîn. bar hilnegirtin. li belê wiha xuya ye ku niyeteke wisa bi hevalan re nîn e. nexwe divê êdî ez mile xwe ji bin vî bari bikşinim. sabah kara
milêb (navdêr, mê) şeneke, amûrek wek merran lê devtilî ye ku pê kewş dihê hevdan û dihê avêtin patozê, xirmaşe, pêncguhk, çarguh, pêncguh.
Herwiha: melêb, melêv, melhêb, melhêv, milêv, milhêb, milhêv
milêb kirin (lêker)(Binihêre:) milêb
milêbkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye milêb kirin
milêbkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) milêb
milel (navdêr) milet, gel, netewe, qewm.
Herwiha: millel.
ji wêjeyê: Da xelq nebêjtin ku ekradBê meirîfet in, bê esl û binyad. Enwai milel xwedan kitêb in.Kurmanc tenê di bê hesêb in.(Ehmedê Xanî: Mem û Zîn, 1695).
ji: Ji farisî Tirkî: (navdêr) mîlel
milên (yekî) di rex de hatin (biwêj) ji ber bûyerek an jî nûçeyeke xeter xemgîn bûn, moral xera bûn. birayê wî ku ew qeza bihîst, milên wî di rex de hatin.
milên (yekî) lê ranebûn (biwêj) zêde betilin. wê siwaxê wisa zor li min kir ku milên min li min ranabin.
milên xwe bi milên hev dan (biwêj) piştgirî û alîkarî kirin. heke wan herduyan milên xwe bi milên hev nedana, navbera her du malbatan jî ew qas xera nedibû.
milenyûm (navdêr, mê) hezarsal, hezare, hezar sal, her heyama ku ji 1 000 salan pêk tê: milenyûma yekem (sala 1ê ta ya 1 000ê), Em li milenyûma sêyem dijîn. (ji sala 2000 û pêve).
Herwiha: mîlenyûm.
Têkildar: milenyal.
ji wêjeyê: Cara pêşî di destpêka mîleniuma sisiyê de; di sala du hezarê de bi tehlîlên li ser rewşa dinyaya nuh a global a dema teknolojiya agahî û ragihandinê (IT) min nivîsî ku, rewşa dinyayê ya nuh derfeteka wiha peyde dike ku îdî ne bi veqetiyanê jî kurd dikarin bigihên maf û azadiyên xwe, hidûdên siyasî yên çar dewletên ku kurd lê dijîn neguherin jî û ew di çarçeveya van dewletan de bimînin jî ew dikarin ber bi yekbûn û entegrasyoneka xurt biçin.(Mûrad Ciwan: Veqetiyana kurdan ji Tirkiyeyê kar e yan zerar e?, Netkurd.com, 8/2009).
ji: Ji latînî millennium ji mille (hezar) + -ennium (ji annus sal)
milet gel, xelq *“here nav miletan, bigire jê adetan”
(navdêr, nêr) komeke mirovan ya ku ziman û/yan dîroka wan yek e, bi taybetî yên ku dewletek yan jî yeketiyek din ya siyasî ji xwe re damezrandiye, xelk, gel, mirovên din, alem , beşeka mirovan a taybet a ku di derheqê de tê qal kirin: Mêrik xizmeta dewletê, tiştê dewlet li bajaran dike li serê milet dike minet.
Herwiha: millet, mîlet, mîllet.
Hevwate: gel , netewe, qewm.
Bide ber: eşîr, êl, hoz, nijad.
Têkildar: millî.
ji: ji erebî ملة (millet: milet) jiarami מלא (m-l-l: ziman) ji מלל (m-l-l: axivîn, peyivîn) anku maneya milet kesên hevziman in.
miletên îranî (navdêr) kurd û faris û miletên din yên zimanê wan nêzî kurdî yan farisî.
Herwiha: gelên îranî.
Têkildar: zimanên îranî
miletî (rengdêr) millî, neteweyî, qewmî, gelî.
Bikaranîn: Navdêr: miletîkirin
miletîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miletî
miletnasî (navdêr, mê) etnografî, gelnasî, etnolojî
miletperest (navdêr, mê) netewehez, neteweperwer, neteweparêz, neteweperest.
ji: milet +-perest
miletperestî (navdêr, mê) netewehezî, neteweperwerî, neteweparêzî, neteweperestî.
ji: milet +-perestî
miletperwer (navdêr, mê) neteweperwer, netewekar, neteweperest, nasyonalîst.
ji: milet +-perwer
miletperwerî (navdêr, mê) qewmiyet, neteweyîtî, neteweparêzî, welatparêzî, neteweperwerî
milfis bûn (biwêj) bêhêz, bêguman û xizan bûn. heçî ku hebû diz jî ketin mala wan, lap ew milfis bûn.
milgir (navdêr, mê) kesê/a milan digire.
ji: mil + -gir
milgirtin (navdêr, mê) girtin.
ji: mil +girtin
milî (rengdêr) tiştê girêdayî miletekî bit xwemalî wek , :govend yan cilkên milî gelêrî
milik milkÎndonezî (navdêr) saman, semyan, milk, mal, maliyet, kapîtal, milkiyet
milîlître (navdêr, mê) 0, 001 lître: 1 000 milîlître 1 lître ye..
Herwiha: mîlîlîtreKurte, ml.
ji: milî- + lître
milîs (navdêr) paramilîter, sehwe, medeniyên ku şerrê çekdarî dikin (bi taybetî yên ku alîkariyê didin artêşê), polîs (li Rûsyayê û hin welatên din yên rojhilata Ewropayê).
Herwiha: mîlîs, milîşa, milîşya.
Têkildar: milîtarîst.
Dijwate: pasîfîzm.
ji wêjeyê: Bozdemîr piştre kesekî nas dike û bi alîkariya wî tevli refên gerîla dibe. Ji bo ku tevlibûnê pêk bîne diçe Wanê. Dema li Wanê ye, ajan Mehmet Koç bi telefonê bi wê re diaxive û wiha jê re dibêje: “Ev telefona ku min daye te biparêze. Bi tu awayî telefona te bila nekeve destê kesê. Ez bi israr vê yekê ji te dixwazim”. Li ser vê telefona Mehmet Koç, Bozdemîr jî biryar da ku wê telefonê biparêze. Bozdemîr wiha behsa mijarê dike: “Dema ez di rê de bûm, milîsê ku ez dibirim, telefona min dît. Ez jî mecbûr mam ku telefona xwe bişikênim. Piştî ku min telefon şikand ez derbasî qada gerîla bûm. Her du şîşeyên jehrê ligel min bûn. Ez çûm perwerdehiyê.”.
ji: Bi rêya frensî milice ji latînî miles (leşker, supa, esker) ku herwiha serkaniya peyvên milîtarîst û milîtarîzm e jî.
: milîsî, milîsîtî, milîstî
milîsî (navdêr, mê) rewşa milîsbûnê.
ji: milîs + -î
milîtan (navdêr) şerrvan, şerrker, cengawer, çekdar, serbaz, leşker, gerîla, pêşmerge(rengdêr) şerrxwaz, belakirr, şerrfiroş.
Herwiha: milîtant, mîlîtan, mîlîtant.
Têkildar: milîs, milîsya, milîtar, milîtarîst, milîtarîzm.
ji: ji frensî militant ji latinî.
: milîtantî
milîtantî (navdêr, mê) rewşa milîtanbûnê.
ji: milîtan + -tî
milîtarî (rengdêr) artêşî, leşkerî, eskerî, serbazî, çekdarî, cêşî
milîtarîst (navdêr) kesa/ê ku bawer dike ku divê pirsgirêk bi ceng û şerrî bên çareserkirin, kesa/ê ku dibêje ku divê deshilata dewletê di destê leşkeran de be, peyrewê/a milîtarîzmê, piştevanê/a milîtarîzm.
Herwiha: mîlîtarîst.
Têkildar: milîtarîzm.
Dijwate: pasîfîst.
ji wêjeyê: Qenaeta hevbeş ev e û şik jî ji rastîya wê nîne ku du sebebê girîng ya hêrsokiya artêşa tirk heye ku yek hilbijartin û yek jî rewşa Başûr û referandûma Kerkûkê ye. Hêza kemalîst, milîtarîst û nîjadperest bi vê qiyametrakirinê ji aliyekî dixwaze pêşî li AKPê bigire û ji aliyê din birêveberiya Kurdistana Azad çavtirsokî bike, terdutan têxe nava wan.(M. Şefîq Oncu: Krîza kontrolkirî, Netkurd.com, 7/2007).
ji: Bi rêya frensî militariste yan inglîzî militarist ji latînî militaris (cengî, şerrî) ji miles (leşker, supa, esker) ku herwiha serkaniya peyvên milîs û milîsya yên kurdî ye.
: milîstarîstî, milîtarîstîk
milîtarîzm (navdêr, mê) şerrxwazî, îdeolojiya ku bawer dike ku divê dewlet bi rêyên leşkerî bêt birêvebirin yan pirsgirêkên navxweyî yan navneteweyî bi şerrê çekdarî bên çareserkirin.
Herwiha: mîlîtarîzm.
Têkildar: milîtarîst.
Dijwate: pasîfîzm.
ji wêjeyê: Baştir e Tirkiye riyeke aştiyane bifikire bi armanca çareserkirina arîşeya kurdên Tirkiyeyê, ne ku dîrokeke tije karesat dubare bike ku heta niha jî Tirkiye pê diêşe. Em daxwazê ji hikûmeta Tirkiye dikin ko dev ji mîlîtarîzmê berde û bi zimanê serdemê biaxive çimkî bi bikaranîna hêzê arîşe aloztir dibin.(daxwiya Yekîtiya Parlementerên Kurdistanê li gor Pukmedia.com, 10/2007).
ji: Bi rêya frensî militarisme yan inglîzî militarism ji latînî militaris (cengî, şerrî) ji miles (leşker, supa, esker) ku herwiha serkaniya peyvên milîs û milîsya yên kurdî ye.
: antî-milîtarîzm
milîter (rengdêr) eskerî, leşkerî, serbazî, artêşî.
Herwiha: mîlîter.
Têkildar: milîtarîst, milîtarîzm.
ji wêjeyê: Dewleta tradîsyonel û hêzên kemalîst-milîter ji hikûmetbûna partiya Erdoganî û serokwezîrtiya wî gelek nerihet bûn.(Kurdistantv.net, 4/2007).
: milîterî
milîterî (navdêr, mê) rewşa milîterbûnê.
ji: milîter + -î
miliyet (navdêr, mê) netewayî.
ji: mil +-iyet
milk 1. rastmala ji erd û avahiyan pêkhatî 2. hukimdarî *“ji milkan aş, ji hacetan simtiraş, ji mêran mêrê ku dike hesabê pêş û paş”
(navdêr, nêr) mewda,mewdan, erdê kesekî, axa ku kesek xwedanê/a wê ye, zeviyên kesekî, eraziyê kesekî.
Herwiha: mulk. Têkilî: bêlan, bersem, taxe, tej, pag, zevî, hêrgeh, kêlgeh, mêrgeh, çêrgeh, warxan, balaxane, dam û dezgeh, xanî, mal, kaşxane, seray, çivanekxane, kersaxane, qesr, birûntî, birûntîxane.
Bide ber: maliyet, saman.
ji: ji erebî ملك (milk), têkilî malik, melik, emlak, memlûk....
: bêmilk, bêmilkî, bimilk, bimilkî, milkdar, milkdarî, xwedanmilk, xwedîmilk
milkdar (rengdêr) xwedanerd, xwedanmilk.
ji: milk +-dar
milkfiroş (navdêr, mê) (dya).
ji: milk +-firoş
milkî (rengdêr) genetîv
milkirin (navdêr)liser milê xwe danan, di milê xwe kirin, :daykê zarokê xwe li milê xwe kir
milkiyet 1. hemû heyiyên kesekî 2. malê ku bi binecihî aîdî kesekî ye
(navdêr, mê) xwedîbûna milkekî, xwedîtiya milkekî, mafê bikaranîn û bikaranîna milkekî wek kirrîn, firotin, bi kirê dayîn û lê rûniştin.
Herwiha: mulkiyet.
ji: milk + -iyet.
Têkildar: xwedîbûn, xwedîtî
millî (rengdêr) neteweyî, qewmî, gelî, miletî.
Herwiha: milî , mîlî , mîllî.
ji: Têkildarî milet.
: miliyet, milîtî
millî kirin (lêker) neteweyî kirin.
ji: millî + kirin
millîkirî (rengdêr) neteweyîkirî.
ji: millî +kirî
millîkirin (navdêr, mê) neteweyîkirin.
ji: millî +kirin
milmilandin pêlpêlandin, pêlrakirin, pêl rakirin, pêla, hejandin, firandin, hejandin firandin
milmilanê (navdêr, mê) hevrikîyek nerînî û bêkuta mirov pêkolê di kit dako zûtir ji hemberê xwe bi gehit armancekê evca çi berpisyarî yan dirav bit
milmilane (rengdêr) bi awayekî mil, kêbirk, pêşbazî, pêşbirk, hevrikî, berebazî, berêkane, riberiz, dijberî, reqabet, misabiqe, sîbaq, yarî, hawirkanî.
ji: mil + -ane
milmilîn pêldan, pêlpêlîn, şepêldan, mewicîn, pêl dan, şepêl dan, milemil kirin, meşa bimilmilîn
milpêç kinca gerdenparêz; kefî
miltecî (navdêr, mê) mihacir, penaber, aware
milwanke (Soranî) (navdêr) gerdenîk, gergo, ristik, tok, koter, kolye, qolye, gerdenbend, gerdane.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ملوانکه‌
milyar (hejmar) hejmara 1 000 000 000 (M).
Herwiha: mîlyar, milyard mîlyard
milyard hizar car milyon
milyardêr (rengdêr) kesê parê wî milyardek yan pitir be, milyon (hijn) hizar car hizar
milyarder (navdêr) kesa/ê ku bi milyaran pare hene yan malê wî hêjayî milyaran e.
Têkildar: milyoner.
ji: Ji frensî milliardaire.
: milyarderî
milyarderî (navdêr, mê) rewşa milyarderbûnê.
ji: milyarder + -î
milyarem (hejmar) di rêzê de ya 1 000 000 000ê, li pey 999 999 999an.
Herwiha: milyaremîn, mîlyarem, mîlyaremîn rengdêr.
ji: milyar + -em.
: milyaremî
milyaremî (navdêr, mê) rewşa milyarembûnê.
ji: milyarem + -î
milyon (hejmar) jimare 1 000 000 (M).
Herwiha: mîlyon
milyonem (hejmar) di rêzê de ya 1 000 000ê, li pey 999 999an.
Herwiha: milyonemîn, mîlyonem, mîlyonemîn rengdêr.
ji: milyon + -em.
: milyonemî
milyonemî (navdêr, mê) rewşa milyonembûnê.
ji: milyonem + -î
milyonêr (rengdêr) mirovê pereyê wî milyonekî yan bêtir e
milyoner (navdêr) kesa/ê ku bi milyonan pare hene yan malê wî hêjayî milyonan e.
Têkildar: milyarder.
ji: Ji frensî millionnaire.
: milyarderî
mim (lêker) forma dema niha ji lêkera bûn bo kesa/ê yekem ya/yê yekjimar dema peyva berî wê bi vokalekê bi dawî bêt:Ez mamoste mim. (Ez mamoste me.).
Herwiha: -mim.
Hevwate: me. Nêzîk: im.
Bide ber: nin Tirkî: (navdêr) mîm, mîm (li gorî hesabê ebcedê hejmara, mîm, mîm
mimkin (rengdêr) gengaz, pêkan, tişta/ê ku dibe bibe yan bêt kirin, tişta/ê ku belkî bibe yan bêt kirin: Bo kesê zîrek her tişt mimkin e. (Kesê zîrek dikare her tiştî bike.) Mimkin e ku ew îro bêt. (Dibe ku ew îro bêt. Belkî ew îro bêt.)Dîtina çareyekê mimkin e. (Çareyek dikare bêt dîtin.).
Herwiha: mimkun, mikûn, mimkûn, mumkin, mumkun, mumkûn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ممکن.
Bikaranîn: Lêker: mimkin bûn, mimkin kirin. Navdêr: mimkinbûn, mimkinkirin Rengdêr: mimkinbûyî, mimkinkirî.
ji: ji erebî ممكن (mumkin), têkildarî îmkan.
: mimkinî, mimkinîtî, mimkintî
mimkin bûn (lêker)(Binihêre:) mimkin
mimkin kirin (lêker)(Binihêre:) mimkin
mimkinbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mimkin
mimkinbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mimkin
mimkinî (navdêr, mê) gengazî, pêkanî, îmkan, îmkaniyet, derfet, delîv, firset, mecal, keys, rewşa ku tê de kirina yan qewimîna tiştekî pêkan e anku tiştek dikare bibe yan biqewime.
Herwiha: mimkinîtî, mimkintî, mimkunî, mimkunîtî, mimkuntî, mumkinî, mumkinîtî, mumkintî, mumkunî, mumkunîtî, mumkuntî.
ji: mimkin + -î
mimkinkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mimkin kirin
mimkinkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mimkin
mimtaz (rengdêr) bijare, imtiyazdar, xas, taybet, pirr baş, herî baş.
Herwiha: mumtaz.
ji: Ji erebî.
: mimtazî, mimtazîtî, mimtaztî
mimtazî (navdêr, mê) rewşa mimtazbûnê.
ji: mimtaz + -î
min awayê tewandî ê cînavka /ez/ê
min ard da te, min tu şêrezerên xwe jî dane te! (biwêj) her tişt tenê bi alavan çênabe, ya girîng hostetî, hûner û pisporî ye. ez çi bikim ku teni bi terifkirini nabe. min ar da te, min tu şirezeren xwe jî dane te?! (bnr. çîrok) bere ango di dema ku ermen û kurd li bal hev dijiyan; yekî kurd û ermen doste hev bûne. gava ye kurd diçe mala ye ermen hewas û hejmekare nane mala ermen dimîne. çimkî, nane wan ne wek nane asahî bûye, wek kate û kiloran xweş û bitahm bûye. ye kurd li be xwe nade û ji doste xwe ye ennen pirs dike: heyrcm ez kenge teni mala we him kateyan çedikin, di ve tunehûn û xelaye de hîm ew qas rûn û tişt en her wekî din ji ku tinin? doste wî ye ermen wî dibersivîne: hevale hêja, ev ne kat e û ki lor e, ev nane ji genime me bi xwe ye. em dipejin û nanekî wiha derte. ye kurd jê bawer nake. lê ye erinen barek ard bar dike û diyari hevale xwe ye kurd dike. ye kurd bi eşq û hewas, bare ard dibe mala xwe. jin û ke ban iyen wî ji wî ardî nan dipejin, lê meze dikin ku zede cudatiya wî nanî û nane wan e bere tune ye. ye kurd diçe ji doste xwe ye ermen re dibêje: ka te ji min re got ev arde genime min taybet e? maliyet me ji vî ardî nan peht, lê tu cudatiya wî tune bû. ye ermen dibêje: min ard da te, min tu şer ezer en xwe jî dane te?!
min bizanibûya bavê min ê bimire, min ê guhê wî tijî genim bida (biwêj) mirov ku di bere de hay ji tiştan bibe, de wekî we tedbîra xwe bike. tu rast dibêjî, lê heke ku mirov bizanibe... min jî ku bizanibiya bave min we bimire, min e guhê wî tijî genhn bida.
min çi lezet ji te dît, tu wê lezete ji xwedê bibînî (biwêj) tu çi dikî, ew be pêşiya te. ez çi bibejim? min çi lezet ji çi te dît, tu we lezete ji xwedê bibînî.
min çi xêr dît ji benderê, çi bibînim ji kozerê! (biwêj) min çi xêr ji ya zede dît ku ji ya hindik jî bibînim? qet aqile min nabire. min çi xêr dît ji bendere, çi bibînim ji kozere.
min cihê xwe jê re kir war, ew ji min re bû nevar (biwêj) li hemberi qenciye xirabi kirin. ew jî bersiva qenciya min e. min cilte xwe jê re kir war, ew ji min re bû neyar.
min dinya tev hilanî û danî, pîrî hat û çû ciwanî, paşî min tiştek jê negirt û min neanî (biwêj) min ji dinyaye tiştek fem nekir. ez tenegihîştim. min dinya tev hilanî û danî, pîrî hat û çû ciwanî, paşî min tiştek jê negirt û min neanî.
min dît tu nebînî (biwêj) ji bo rewşa xerab tê gotin. hema ez ew qasî bibejim, min dît, tu nebînî.
min feraseta xwe ji bêferasetan girt (biwêj) mînaken neyînî, ji bo ditin û femkirina helwesten rast, gelekî bale dikişinîn û dibin alîkare mînaken baş. bi rastîjî kirinin wan en rezîl, gelekî ez xistim bin bandora xwe û min feraseta xwe ji wan beferasetan girt.
min girtî (biwêj) bo nimûne, mînak, mesele, em bêjin ku, meselen, wek mînak.
Herwiha: me girtî, mi girtî, me-girtî, mi-girtî, min-girtî.
Bikaranîn: Bi taybetî di devoka behdînî de.
ji: min + girtî
min got kew e, bibejim nikul jî sor e! (biwêj) ma ewqas agahî ne bes e? tu çi dibêjî? min got kew e, bibejim nikul jî sor e?
min got rêç e, wî got kêç e (biwêj) ji hev û dm fem nekirin. ez çi dibêjhn, ew çi dibêje. min got reç e, wî got keç e.
min kir, te kir, şezerê bi navê xwe kir (biwêj) hinek kesên bêked, ked û kirinên hinekên din wekî yên xwe didin xuyandin. çi bibêjî ji mirovan dertên. min kir, te kir, şezere navê xwe kir. min nan ne bi guhê xwe, bi devê xwe xwariye. ez ne bêfêm im, têdigihîjim bê rewş çi ye. ma tu çi dihesibînî? me ne bi guhê xwe, bi devê xwe nan xwariye.
min ne dît ne bihîst, te bi xwe de mîst (biwêj) hê tiştek li holê nebûyî kelijîn. mala te neketo, min ne dît ne bihîst, te bi xwe de mîst.
min ne jê ye, min ne pê ye (biwêj) tu têkiliyeke min pê re nîn e. ji min re çi ? min ne jê ye, min ne pê ye.
min rojî girt, te îd kir (biwêj) ji bo kesên bê ked û bê zehmet li tiştên heyî xwedî derdikevin tê gotin. ez çi bibêjim ev dinya dinyayeke bêdad e. min rojî girt, te îd kir.
min sîr nexwariye ku bêhn ji min bê min kirêtiyek nekiriye ku bê pêşiya min
min tu divê (biwêj) ji te hez dikimé, hez ji te dikimé, evîndarê te me nêr , evîndara te me mê , ez ji te hez dikimé, ez hez ji te dikimé, ez hej te dikim.
Herwiha: min tu divêyî. Bi soranî: من حه‌زم لێته, من عاشقی تۆم, من عاشقتم
min xelk hîn kir lîstikê, dû re kesî bi destê min negirt (biwêj) ji bo kesên neşikirandî û keda valaçûyî tê gotin. gelek mirov jî wisa bêbext in. min xelk hîn kir lîstikê, dû re kesî bi destê min negirt.
min xwedî kir bi bistanên xwe, jinê ji min stend bi navrana xwe (biwêj) dayîk ji bo lawên xwe yên ku zêde dikevin bin bandora jina dibêjin. erê lawo, tu di şîre min de birî. min xwedî kir bi bistanên xwe, jinê ji min stend bi navrana xwe.
minafiq (rengdêr) (navdêr) durû, gelac, şatir, hîlebaz, lêbok, sixtekar, şalûz, cembaz, derewîn, virrek, ne rastgo, ne wefadar, derewker.
Herwiha: munafiq.
ji wêjeyê: Mafê ti minafiqan jî nîne bi rê û rêbaz û bi navê Îslamê hîzîtîyê bike, her tişt bo xwe rewa û heq bibîne lê feqîr û jarên nezanên saf misilman bixapîne. Xwezî rûyê wan kesên sextekar ser navê îslamê hemû wisan kifş biban..
ji: Ji erebî.
: minafiqî, minafiqîtî, minafiqtî
minafiqî (navdêr, mê) rewşa minafiqbûnê, hengerî, gelacî.
ji: minafiq + -î
minafis (navdêr) hevrik, dijber, rikeber, dijmin, reqîb, pêşbaz, pêşbir, raqib, riberiz, oponent.
Herwiha: minafîs, munafis, munafîs.
Bide ber: minafiq.
ji wêjeyê: Di hilbijartinên bêtn de partiya we dê çawa bike ko bibe rikebereka (minafis) xurttir li hemberî Partî (PDK) û Yekîtiyê (YNK)?(nEFEL.COM, 6/2007).
ji: Ji erebî.
: minafisî, minafisîtî, minafistî
minafisî (navdêr, mê) rikeberî, dijberî, dijminatî, hevrikî, reqabet, rikmane, pêşbazî, pêşbirk, reqîbî, riberizî, rikeberbûn, rewşa minafisbûnê.
ji: minafis + -î
minal (Soranî). Binêre;minał
minandin (lêker) hevberkirin, beramberkirin, beramberî.
ji: min +-andin
minanî (navdêr, mê) zimanek sînî-tîbetî ye û bi taybetî li başûrê Çînê û deverin din yên başûr-rojavaya Asyayê tê peyivîn.
Herwiha: min-nanî, minnanî
minaqeşe (navdêr, mê) cedel, gengeşe, nîqaş, qerqeşe, debat, şerrenîx, suhbeta ku tê de du yan zêdetir kes li hev nakin û dijî hev dipeyivin, gotûbêj, suhbet.
Herwiha: minaqşe, munaqeşe, munaqşe.
Bide ber: mizakere.
Bikaranîn: Lêker: minaqeşe kirin. Navdêr: minaqeşekirin.
: minaqeşeyî, minaqeşeker
minaqeşe kirin (lêker)(Binihêre:) minaqeşe
minaqeşeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê minaqeşe dike.
ji: minaqeşe + -ker
minaqeşekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) minaqeşe
minaqeşeyî (navdêr, mê) rewşa minaqeşebûnê.
ji: minaqeşe + -yî
minar (Soranî) (navdêr)(Binihêre:) minał
minare (navdêr, mê) bircên bilind û zirav yên mizgeftan ku miwezin ji ezanê didin.
Herwiha: mînare, munare.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مناره.
Bide ber: minar.
ji: ji erebî منارة (fenerxane, ronahîxane), hevreha aramî ܡܢܪܬܐ (minarta: mûmdank, fener), îbrî מנורה (minora: mûmdank) ji mi- + rehê n-w-r- (ron kirin, geş kirin) ku herwiha serekaniya peyva nûr (ronahî) ye. Ji eynî rehî: Enwer, minewer, Nûrî.
minaredar (rengdêr) biminare.
ji: minare +-dar
minasib (rengdêr) bikêrhatî, guncav, bikêr, kêrhatî, di cih de, bimifa, sûdmend, bifêde, bisûd, bikelk, bixêr, biber, bikar, xêrdar, baş, qenc, rind.
Herwiha: munasib.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: minasib bûn, minasib kirin. Navdêr: minasibbûn, minasibkirin Rengdêr: minasibbûyî, minasibkirî.
: minasibî, minasibîtî, minasibtî
minasib bûn (lêker)(Binihêre:) minasib
minasib dîtin (lêker)tercîh kirin, teqdîr, pesinandin, pesend kirin, hîştin, hêlandin, destûr dan.
ji: minasib + dîtin
minasib kirin (lêker)(Binihêre:) minasib
minasibbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) minasib
minasibbûyî (rengdêr) (Binihêre:) minasib
minasibet (navdêr, mê) endîz, bone, hilkeft, qewimîn, peydabûn, bûn, kirinMe bi minasibeta Newrozê agirek geş hilkir. Bi minasibeta vekirina dikanê, hefteyekê her tişt bi nîv-biha tê firotin. minasibî, lihevkirin, guncanî.
Herwiha: minasebet, munasebet, munasibet.
Têkildar: minasib.
ji: Ji erebî مناسبة
minasibî (navdêr, mê) rewşa minasibbûnê, li hev kirin, guncanî.
ji: minasib + -î
minasibkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye minasib kirin
minasibkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) minasib
minał (Soranî) (navdêr) zarok, eyal, tifal, sebî.
Herwiha: mindał, mindal, minal.
ji: ji erebî منال (menal). Bo zêdebûna D li pey (I)N bide ber qalind ji tirkî kalın û elind ji erebî elen..
: minałane minałî
minałane (rengdêr) bi awayekî minał.
ji: minał + -ane
minałî (navdêr, mê) rewşa minałbûnê.
ji: minał + -î
mindal zarok
(Soranî) (navdêr)(Binihêre:) minałKurdî (Zazaki) zarok
mindalane (rengdêr) zarrokane
mindar (Soranî) (navdêr)(Binihêre:) minał
mindał (Soranî) .
Herwiha: minał. Bi kurmancî: zarro, zarrok
minê lava, hîvî.
Bikaranîn: Lêker: minê kirin. Navdêr: minêkirin Rengdêr: minêkirî
minê kirin (lêker)(Binihêre:) minê
minêkar (rengdêr) dilxwaz, bidil, xwezkar, xwezîkar, arezûmend, hewesdar, arezûdar, xwezyar, xwazyar, xwezîyar, xwestekar, miştaq, kesa/ê ku dixwaze tiştekî bike, kesa/ê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike, hewedar, xwekar, xwastekar, xwezîker.
Bikaranîn: Lêker: minêkar bûn, minêkar kirin. Navdêr: minêkarbûn, minêkarkirin Rengdêr: minêkarbûyî, minêkarkirî
minêkar bûn (lêker)(Binihêre:) minêkar
minêkar kirin (lêker)(Binihêre:) minêkar
minêkarane (rengdêr) bi awayekî minêkar.
ji: minêkar + ane
minêkarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) minêkar
minêkarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) minêkar
minêkarî (navdêr, mê) bidilêxwetî, spasî, şikrîm, şêkirdarî, stayîş, minetdarî, şûkran, lavakirin.
ji: minê +-karî
minêkarî kirin (lêker)dikilandin, şêkirdarî kirin, minê kirin.
ji: minêkarî + kirin
minêkarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye minêkar kirin
minêkarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) minêkar
minêkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye minê kirin
minêkirin (navdêr) supaskirin, hîvîkirin, lavakirin
minet 1. sehm 2. tirs û xof *“hestiyê bê minet, çêtir e ji goştê bi minet”
(navdêr, mê) hesta sipasdariyê ji bo qencî û başiya kesekê/î.
Herwiha: minnet.
ji wêjeyê: Divê mirov hinekî realîst be ú heqîqetê bibîne. Ez ne li hember im ku hêzên başûrê Kurdistanê di hilbijartinan de bi ser kevin. Weke kurdekî ez jî li cem wan im. Lê hêzên başûr bi xwe yekîtiya kurdan naxwazin û minet ji parçeyên din nîne.(Beşîr Kiwexî, Avestakurd.net, 7/2009).
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: minet kirin. Navdêr: minetkirin Rengdêr: minetkirî.
: bêminet, bêminetî, biminet, minetdar, minetdarî, minêkar, minêkarî, minêkarîtî
minet kirin (lêker)(Binihêre:) minet
mineta (yekî) kişandin (biwêj) li hemberî kesekî deyndar û kêm man. ji bo xêra keça xwe, min şeş salan mineta wan kişand.
mineta te li kaşê han! fermo çi di dilê te de derbas dibe bîne zimên!
mineta xwe ji bavê xwe jî negirtin (biwêj) jê venekişîn, şerm nekirin, ji tu kesî netirsîn. ew jineke bêminet e, welehî qet mineta xwe ji bavê xwe jî nagire.
minetdar (rengdêr) spasdar, memnûn, minêkar, şikirdar.
ji: minet + -dar.
Bikaranîn: Lêker: minetdar bûn, minetdar kirin. Navdêr: minetdarbûn, minetdarkirin Rengdêr: minetdarbûyî, minetdarkirî.
: minetdarane, minetdarî, minetdarîtî
minetdar bûn (lêker)(Binihêre:) minetdar
minetdar kirin (lêker)(Binihêre:) minetdar
minetdarane (rengdêr) bi awayekî minetdar.
ji: minetdar + ane
minetdarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) minetdar
minetdarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) minetdar
minetdarî (navdêr, mê) rewşa minetdarbûnê, spasî, lavakirin, deyndarî, minêkarî.
ji: minetdar + -î
minetdarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye minetdar kirin
minetdarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) minetdar
minetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye minet kirin
minetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) minet
minewer (rengdêr) têgihiştî, ronakbîr, fehma, entelektuel.
Herwiha: minewwer, munewer, munewwer.
ji wêjeyê: Ne tu xirab î, ew xirab in, ew kurdên xwînherimî yên dengê xwe dayî te... Tu li ber wan munewwer î.(Helwesta xwendevanekî hemberî serokê partiya CHP ya tirk Deniz Baykal, Netkurd.com, 9/2007).
ji: ji erebî منور (munewwer) ji mi- + nûr. Ji eynî rehî: Enwer, minare, Nûrî..
: minewerî, minewerîtî, minewertî
minewerî (navdêr, mê) rewşa minewerbûnê.
ji: minewer + -î
minho 1. riwayet 2. salix
minmin (navdêr, mê) dengê nizm û nezelal.
Herwiha: min-min, mine-min.
Têkildar: birdbird, mirrmirr, girrgirr, xirrxirr.
ji: Ji zarvekirina dengê wisa.
Bikaranîn: Lêker: minmin kirin. Navdêr: minminkirin Rengdêr: minminkirî.
: minminok
minmin kirin (lêker)(Binihêre:) minmin
minminandin (lêker) mizmizandin, çimçimandin, kirin çimeçim, kirin mizemiz, kufîn, kirin miremir. Tewîn: -minminîn-.
ji: minmin +-andin
minminîk perperok, kerkene
minminîn (lêker)minemin, mizemiz.
ji: minmin +-în
minminkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye minmin kirin
minminkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) minmin
minminok kesê ku di kiryar û bizavên xwe de hêdî ye
(rengdêr) mirovê kiryar û bizavên hêdî dike, nimnimok, nerim, :;candar pelatînk
minteqî (rengdêr) deverî, herêmî
mintiqe herêm, erdîm, hêldor, hewêrke, ebr, hêwir, derdor, qad, war, êrdim, dever, nehiye
minyatûr (navdêr, mê) wêneyên biçûk yên ku pirr detay tê de hene, hunera çêkirina wan wêneyan, modela biçûk ji tiştekî: mînyatûra bajarrekî di şûşebendekê de, awazên kurt(rengdêr) biçûk, hûrik.
Herwiha: miniyatûr.
ji wêjeyê: Kevintirîn kitêba li ser dîroka Kurdan “Şerefname/Dîroka Kurdistanê” a Şerefxanê Bedlîsî bi wergera Ziya Avci di nav Weşanên Avestayê de derket. Nusxeya ku wek kitêba 200 a weşanxanê derketiye li ser kaxeta şamua û bi cild û şomîz hatiye çapkirin û mînyatûrên kitêbê bi reng di 32 rûpelê art de cî girtine.(Daxwiyaniya Weşanxaneya Avesta li ser çapa wê ya Şerefnameyê, 11/2007)
minzûr serenav, nêr, çemek e li Bakurê Kurdistanê li nêzî Dêrsimê. Wîkîpediya, rêzeçiyayê herêma Dêrsimê ye.
Herwiha: Mizur, Mizûr, Munzûr.
: minzûrî
miqabil (rengdêr) hember, hevber, beraber, pêşber, li ber hev, dij, dijber.
Herwiha: muqabil.
ji: Ji erebî.
: miqabilen, miqabilî
miqabil kirin (lêker)(Binihêre:) miqabil
miqabilî (hoker) hemberî, hevberî, beramberî, bergendî: Mala me miqabilî mizgeftê ye..
Herwiha: muqabilî.
ji: Ji erebî: miqabil + -î
miqabilkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miqabil kirin
miqabilkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miqabil
miqale dema karek bête dayîn ku di demekê diyarda xilas bike, miqala te ewe, tu van her du rûpelan heta sibê jiber bikey. miqala we ewe, hûn heta şemîyê gîyayê nav zevîya jorê xilas biken. ya hatî axaftin. (Ji kurdî) Eslê xwe ji erebî ji qaleyê (axaftin)ê çêbûye.miqale yanê ya hatî axaftin.
miqate 1. serwext 2. baldar
(rengdêr) bisexbêr, bidîqet, haydar, agadar, hişyar, hayjixwehe, kesa/ê ku li xwe hişyar, baldar.
Herwiha: meqate, miqayit.
Bikaranîn: Lêker: miqate bûn. Navdêr: miqatebûn, miqatekirin Rengdêr: miqatebûyî.
ji: Ji erebî..
: miqatehî, miqatetî, miqateyî
miqate bûn 1. lê xwedî derketin 2. parastin
(lêker)(Binihêre:) miqate
miqate kirin (lêker)(Binihêre:) miqate
miqatebûn (navdêr)(Binihêre:) miqate
miqatebûyî (rengdêr) (Binihêre:) miqate
miqatekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miqate kirin
miqatekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miqate
miqatetî (navdêr, mê) rewşa miqatebûnê.
ji: miqate + -î
miqawe cureyekî kaxeza stûr e
(navdêr, mê) karton, kaxiza stûr û req ya ku wek qutiya tiştan tê bikaranîn.
Herwiha: muqawe.
ji: Ji erebî
miqawele (navdêr, mê) peyman, lihevkirin, rêkeftin, pêkhatin, eqd, pakt, mitabeqet, miwafeqet, kontrat, tifaq, itifaq, miwahede, qewl.
Herwiha: miqawile, miqawle, muqawele, muqawile, muqawle.
ji: Ji erebî: mi- + qewl + -e.
: miqaweleçî, miqawelegir, miqaweleyî
miqawelegir (navdêr, mê) kesê/a miqaweleyan digire.
ji: miqawele + -gir
miqawelename (navdêr, mê) peymanname.
ji: miqawele +-name
miqaweleyî (navdêr, mê) rewşa miqawelebûnê.
ji: miqawele + -yî
miqawil (navdêr) pale, karker, kirêgirtî, taşeron, kontraktor, avaker, miteehid, kesa/ê ku li gor peymanekê ji kesekî re karekî dike, peymangir, beşdarên peymanekê.
ji wêjeyê: Rêberê PKK-ê Abdullah Ocalan aktorê fîlmekê bû ko generalan, ergenekonciyan û kemalîstan senaryoya wî fîlmî dinivîsî û rola serekî jî ti caran nedidanê û tenê wekî “taşeron” yanî wekî miqawilê derecedidoyê di fîlmê de didan lehîstin..
ji: ji erebî مقاول, ji -م (mu-: mi-) + قول (qewl)
miqayese (navdêr, mê) kemperandin, dan ber hev, berhev dan, berawirdkirin, kemperkirin, beraberî hev kirin, li hember hev nirxandin, sencîş: Eger em hêkên mirîşk û elokan miqayese bikin, yên elokan mezintir in..
Herwiha: miqayise, muqayese, muqayise.
Bikaranîn: Lêker: miqayese kirin. Navdêr: miqayesekirin Rengdêr: miqayesekirî.
ji: Ji erebî.
: miqayeseker
miqayese kirin (lêker)(Binihêre:) miqayese
miqayeseker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê miqayese dike.
ji: miqayese + -ker
miqayesekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miqayese kirin
miqayesekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miqayese
miqayeseyî (navdêr, mê) kemperî, berawirdî, berhevkî, rûberî, hevberkî.
ji: miqayese +-yî
miqdar Rewşa tiştekî ku dikare bê pîvandin, jimartin û kêm û zêde dibe. Pîvan Nimûne: Min miqdarek sêv ji dikana mêwefiroş kirî bîst, demek kurt.
Herwiha: muqdar,mixdar.
ji: Ji erebî
miqder (navdêr, mê) qas, qiyas, mêjer, hejmar
miqedem (navdêr) pileyek bilind ya efseriyê ye, kesa/ê ku ew pileya efseriyê heye.
Herwiha: miqeddem, muqedem, muqeddem.
Hevwate: pêşkar, yarbay.
ji wêjeyê: Berpirsê eskerî yê Cebheya Tirkmenî (ITC) muqedem Îmad Beyreqdar ko bi fermandayîna teqekirina li xwepêşanderên hefteya borî ya li Kerkûkê hate tometbar kirin û dadgehê jî biryara girtina wî da, reviya û çû Bexdayê.(Pukmedia.com, 7/2008).
ji: Ji erebî.
: miqedemî, miqedemîtî, miqedemtî
miqedemî (navdêr, mê) rewşa miqedembûnê.
ji: miqedem + -î
miqeder (navdêr, mê) bûyer, rûdan, qeza, bela, bêdestî, bêhemdî, bobelat, qeder, karesat, serpêhatî, gerûşe.
Herwiha: muqeder.
ji: Ji erebî: mi- + qeder.
Bikaranîn: Lêker: miqeder bûn, miqeder kirin. Navdêr: miqederbûn, miqederkirin Rengdêr: miqederbûyî, miqederkirî.
: miqederen, miqederî
miqeder bûn (lêker)(Binihêre:) miqeder
miqeder kirin (lêker)(Binihêre:) miqeder
miqederbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) miqeder
miqederbûyî (rengdêr) (Binihêre:) miqeder
miqederî (navdêr, mê) rewşa miqederbûnê.
ji: miqeder + -î
miqederkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miqeder kirin
miqederkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miqeder
miqedes (rengdêr) pîroz, mibarek, bimbarek, tiberrk, qudsî, evra, xwedayî, yezdanî, olî, dînî, ayînî: pirtûkên miqedes, quds, ayînî, Incîl, Tewrat.
Herwiha: miqaddes, miqades, miqeddes, muqades, muqaddes, muqedes, muqeddes.
ji: Ji erebî, têkildarî quds, Quds, qudsî.
: miqedesî, miqedesîtî, miqedestî
miqedes bûn (lêker)(Binihêre:) miqedes
miqedes kirin (lêker)(Binihêre:) miqedes
miqedesat (navdêr) pîrozwerî, pîrozî, tiştên pîroz, tiştên miqedes.
Herwiha: muqedesat, muqedes, muqeddes.
ji wêjeyê: Mesûd Barzanî got di bin vê alayê de bi hezaran şehîd hatine dan û ew yek ji miqedesatên Kurdistanê ye..
ji: ji erebî, pirraniya miqedesê
miqedesbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) miqedes
miqedesbûyî (rengdêr) (Binihêre:) miqedes
miqedesî (navdêr, mê) pîrozî, rewşa miqedesbûnê.
ji: miqedes + -î
miqedeskirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miqedes kirin
miqedeskirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miqedes
miqedisî (navdêr, mê) qudsiyet, pîrozî, pîrozwerî
miqêm her dem,tim,daîm,misêwa di nav hevokê de: tu miqêm wuha dibêjî lê tiştekî nakî.jê miqêmî
miqerim (rengdêr).
ji wêjeyê: Meriv carekê hev bive cot, Heqê wan ra bê der...Yê we zefî dirre,- wê got,- Em herd nikarin ser? -Çirr nikarin, xep, xep herin, Tu rahêle dêlê, Ez ê pencekî miqerim Bavêjim simêlê....
Bi alfabeyên din:
Dijwate:
miqerm kevn
miqest (Soranî) (navdêr)wate, meqes
miqilk 1. tawe 2. boçesêlîn
(navdêr, mê) amûrek xwarin braştinê ye fireh, pahn û bi dox e, axilbe ji bo qelandina hêkan dihê bikaranîn
mir qureyê mirûztirş
1. ji mirinê (lêker) dema borî ji mirinê: Ew par mir. Ew kengî mir?.
Bikaranîn: Lêker: mir bûn, mir kirin. Navdêr: mirbûn, mirkirin Rengdêr: mirbûyî, mirkirî.
Têkildar: mirim, mirî, mirin, mirîn (((devokî)Demên din, bimire, dimire, miriye, mirine, mirîne (devokî) 2. dengê mirre-mirr. Binêre; mirr
mir bûn (lêker)(Binihêre:) mir
mir kerê qazî, her kes çû tazî, qazî bi xwe mir, kesî lê pirs nekir (biwêj) têkûî û nêzîkahiya ku girêdayî berjewendiyan e, dawî pûç e. têkiliya ku girêdayî berjewendiyê be, heya hebûna berjewendiyê ye. mir kerê qazî, her kes çû tazî, qazî bi xwe mir, kesî lê pirs nekir.
mir kirin (lêker)(Binihêre:) mir
mir- pêşgir, pêşpirtikek e bi maneya teyr: mirîşk, miravî.
Têkildar: -mir: sîmir.
ji: hevreha mel, farisî مرغ (morẍ: mirîşk), avestayî mirige- (teyr) jiari
mirabe (navdêr, mê) marmelad, reçel, fêkî
miracetker (navdêr, mê) serlêder, daxwazker, dawaker, amojkar, ricaker, tikaker
miraciet (navdêr, mê) serlêdan, daxwazkirin, amojî, şêwr, xwestin, ricajêkirin, tikajêkirin.
Herwiha: miracaat, miracaet, miraceet, mirecaat, mireceet, muracaat, muracaet, muraceet, muraciet.
ji: Ji erebî: mi- + rica + -et.
ji wêjeyê: Kesên ku li jorî 65 salî ne ji bo xwe têmînkirinê divê di mehê de 70 kr bidin. Yên ku li jorî 65 salî ne dikarin heta dawîya meha 12 an 2007 ji bo sîgorta/têmîna cenaze muracat bikin. Li pey vê demê muracatên nû ji kesên 65 salî jortir nayên qebûl kirin.(Ji daxwiyaniyek Federasyona Komeleyên Kurdistanê li Swêdê, Netkurd.com, 6/2007)
miraciet kirin (lêker)(Binihêre:) miraciet
miracietker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê miraciet dike, serlêder, daxwazker, ricaker, tikaker, dawaker.
ji: miraciet + -ker
miracietkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miraciet kirin
miracietkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miraciet
mirad (navdêr, mê) hesret, daxwaz, hêvî, xwestek, umêd, awat, xwezî: Mirad hasil bûn. (daxwaz bi cih bûn. Wisan bûn wek ku mirov dixwaze.), xwezî, tika, bang.
Herwiha: miraz, murad, muraz, mûrad.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مراد.
Bide ber: mîrat.
ji: ji erebî مراد (murad) ji mi- + rehê رود (r-w-d-: lê gerrîn, li pey çûn, dan dûv). Ji eynî rehî: mirîd, îrade..
: bêmirad, bêmiradî, bimirad, bimiradî, Mirad, miraddar, miraddarî, miradder, miradderî, miraddêr, miraddêrî, miradhasil, miradhasilî, miradî
mirada (yekî) hasil bûn (biwêj) daxwaz hatin cih. gotin qebûl bûn. mirada min hasilv. nêrgizê xwe li ber perên esmanan hesand. -belê daxwaza me bi cih hat. husem muhammed
miraddar (rengdêr) bihesret, bidaxwaz, bihêvî, bixwestek, biumêd, biawat.
ji: mirad + -dar.
: miraddarî miraddarîtî miraddartî
miraddarî (navdêr, mê) rewşa miraddarbûnê.
ji: miraddar + -î
miradî (navdêr, mê) rewşa miradbûnê.
ji: mirad + -î
miradîyayene (Zazaki) (lêker) xeyidîn
miradnayene (Zazaki) (lêker) xeyidandin
miradnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin xeyidandin
mirahiq (rengdêr) sinêl, genc, ciwan, law
mirak (Soranî) (navdêr) kevçî, kefçî
mirandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirandin
mirandin (lêker)(navdêr, mê) kuştin, temirandin, vemirandin, bêdeng kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مراندن. Tewîn: -mirîn-.
ji: mirin - -in + -andin.
: mirandî, mirîner
mirar 1. sewala ku negihiştiye ber kêrê 2. miriyên ji sewalên ku goştên wan nayê xwarin
(navdêr) sewalê/a ku hê nehatî serjêkirin miriye, kelexê mirî yê ajelan, necis, heram, pîs, herrimî.
Bikaranîn: Lêker: mirar bûn, mirar kirin, mirar çûn. Navdêr: mirarbûn, mirarkirin, mirarçûn Rengdêr: mirarbûyî.
ji: jiari, hevreha soranî مردار (mirdar) an مندار (mindar), farisî مردار (mordar), pehlewî murdar, têkilî mirbar, mirî, mirin, mirov, mêr, binere mirin..
: mirarî mirarîtî mirartî mirarxwer mirarxwerî. Bi soranî: mirdar murdar
mirar bûn (lêker)(Binihêre:) mirar
mirar çûn (lêker)(Binihêre:) mirar
mirar kirin (lêker)(Binihêre:) mirar
mirarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mirar
mirarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mirar
mirarçûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mirar
mirarê (yekî) bi devê xwe girtin (biwêj) gelek qencî û fedekarî kirin. bi rastî jî mikaîl ji wan re wisa baş e ku mirarê wan bi devê xwe digire.
mirarî 1. gewherek (navdêr, mê) morî, mirwarî, mircan.
ji: jiari, binere: mircan. 2. rewşa miraran. Binêre;, mirar
mirarîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirarî kirin
mirariyî (navdêr, mê) biha giran.
ji: mirar +-iyî
mirarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirar kirin
mirarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mirar
miratî (navdêr, mê) kelepûrî.
ji: mir +-atî
miravî (navdêr) werdek, sone, sonek, hin cûnên firrindeyên refî û avî ne, çengên wan zirav, kuriyên wan qut û nikilên wan pan in, hêlînên xwe di nav axê de ava dikin û têjikên wan ji qelpbûnê ve melevan in.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مراڤی. Bi soranî: mirawî.
Bide ber: elok, mirîşk, qaz, quling, qû.
ji: mir (mirîşk û teyrên wek wan) + avî (ji avê, yên ku di avê de dijîn), hevreha soranî مراوی/mirawî û farisî مرغابی (morẍabî) ye.
miraz xwezî *“dilê bi xezeb, nagihêje tu mirazan”
miraz bi xweliyê şad bûn (biwêj) mirin. miraz, bi xweliyê şad buyê, di vi temenî de wisa jî fêlbaziyê dizane. (nifir)
miraz di çavan de man xweziya dilî bi ser tu armancê ve nebûn
mirazê (yekî) di dil de man (biwêj) tişte pir daxwazkirî pêk nehatin. ew mirazê keje di dilê wê de nîa.
mirazê (yekî) qurçimandin (biwêj) daxwaz û armanca yekî asteng kirin. we jinika cezû di dawiyê de mirazê wê keçika xweşik jî qurçimand.
mirbar (rengdêr) mirok, mirek, fanî, ne nemir, ne ebedî, ne mayinde, kesa/ê yan tişta/ê ku bivê-nevê dê carekê bimire yan bêt kuştin yan nemîne.
Dijwate: nemir.
Têkildar: mirov.
ji wêjeyê: Madem xanîkê me ne xweragir e, neheqî ye em bê mey bin, bi tenê bin. Ta kengî dê dinyayê têk vedî? Nê bo yê mirbar ti ferq nake ka dinya afirandî ye yan herheyî ye.(Omer Xeyam: Perdeya şermê rake, wergerandin: Husein Muhammed, Kulturname.com, 9/2008).
ji: mirin - -in + -bar.
: mirbarane, mirbarî, mirbarîtî, mirbartî
mirbarane (rengdêr) bi awayekî mirbar.
ji: mirbar + -ane
mirbarî (navdêr, mê) rewşa mirbarbûnê.
ji: mirbar + -î
mirbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mir
mirbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mir
mirç milç
(navdêr, mê) maç, ramûs (bi taybetî ya bihêz ya ku deng jê tê).
Bikaranîn: mirç kirin, mirç kirin, mirç lê dan, mirç dan (kesekî): qebûl kirin ku kesek maçekê lê bide.
ji: ji dengê yê siriştî yê dikare bêt bihîstin dema maçek tê dan li tiştekê/î.
: mirçker
mirc kerane
mirç kirin (lêker)(Binihêre:) mirç
mirç lê dan (lêker)(Binihêre:) mirç
mircan (navdêr, nêr) hin cure yê canewerên hûrik yên avî ne, xişirek bihagiran e ji wan ajelan çêbûye.
Herwiha: mercan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مرجان.
Bide ber: mirarî, morî.
: mircanfiroş, mircanfiroşgeh, mircanfiroşî, mircanî, mircanvan, mircanvanî
mirçandin (lêker)qurtandin, daqurçandin, qurt kirin, qultandin, qurkirin, qurçkirin, hilfirandin, firkirin, qimkirin, qur kirin, qurç kirin, fir kirin, qim kirin. Tewîn: -mirçîn-.
ji: mirç +-andin
mircanfiroş (navdêr, mê) kesê/a mircanan difroşe.
ji: mircan + -firoş
mircanfiroşî (navdêr, mê) karê mircanfiroşiyê.
ji: mircanfiroş + -î
mircanî (navdêr, mê) rewşa mircanbûnê.
ji: mircan + -î
mircanvanî (navdêr, mê) karê mircanvanan.
ji: mircanvan + -î
mirçemirç milçemilç
mirçemirç kirin milçemilç kirin
mirçîn (navdêr)(navdêr, mê) dengê maçkirinê, maçkirina bideng, maçkirin, ramûsan, dengê cûtina xwarinê, dema xwarinê dixwe dike mirç mirç.
ji wêjeyê: kir û dîsa bi mirçe mirç: »Yabo, gelî civatê, baþ li min ...... Binere hin dikarin ramûsanan ji te bixwazin. Ji bo ku tu ...... wî û bû mirçe mirça wê: »Wey tu tim hebî.
Herwiha: mirçînî, mirç.
Hevwate: ramûsan, maç
mirçker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mirç dike.
ji: mirç + -ker
mirdal 1. mirdar 2. kesê bêqedr û çepel *“gotin ji mirdalan, sipî ji qerpalan”
mirdalî (navdêr) berate, laş, leş, mirar, mirdalî
mirdar 1. heram 2. qirêj û kirêt
(soranî) . Bi kurmancî: mirar, (ajelê) mirî.
Herwiha: murdar
mirdarî (navdêr, mê) mirarî.
ji: mir +-darî
mirdarkî (navdêr, mê) çepelkî, hetekkî.
ji: mirdar +-kî
mirdin (Soranî) . Bi kurmancî: mirin, wefat kirin. Tewîn: -mir-.
: mirdar, mirdû
mirdiyaq (navdêr, nêr) karîte, max, kêran, beşt, ribanek, nîre, şeqle, girş, gelender, mertek, onî, garîte, darê yan asinê dirêj û qayîm (bi taybetî yê ku ban xwe li ser radigire).
Herwiha: merdiyaq.
: mirdiyaqî
mirdiyaqî (navdêr, mê) rewşa mirdiyaqbûnê.
ji: mirdiyaq + -î
mirdov (Soranî) (navdêr) ademî, ademîzad, insan, beşer, benîadem, meriv, mere, merdim, jin û zelam û keç û kurr û bûnewerên din yên bi du piyan dimeşin û dikarin biramin û biaxivin, xizm, eqreba, kesûkar, kesên ji binemalê yan xwînê ve nêzî hev.
Herwiha: meriv, mere, merdim, merov, miro , mirov.
Hevwate: Wate 1: ademîzad, ademî, benîadem, benderuh, beşer, insan, însan, kes Wate 2: kesûkar, lêzim, xizm, eqreba.
ji: mirin Bi pehlewî mertum bû, bi zazakî merdim e, bi farisî merdom. Kurmancî dengê dyê dike winda..
: mirdovdost, mirdovdostî, mirdovhez, mirdovhezî, mirdovnas, mirdovnasî, mirdovperwer, mirdovperwerî, mirdovrev, mirdovrevî
mirek (rengdêr) mirbar, mirok, fanî
mirêk awêne
(navdêr, mê) neynik, awêne, eyne, qotîk, eynik, cama ku mirov xwe tê re dibîne.
Herwiha: mirê.
Bide ber: merrik, mîrek.
ji wêjeyê: Li gora lêkolînekê jin zêdeyî du salên xwe didin makyaj û xweşikbûna xwe. Li gora lêkolîna ku li Brîtanyayê çêbûye, jin rojê bi kêmanî 35 qeqîqeyên xwe li ber mirêkê derbas dikin û salê zêdeyî 22 hezar sterlîn didin derman û mermanan..
: mirêkandin, mirêkandî, mirêkî, mirêkîn
mirêkdar (rengdêr) eynedar, bieyne, bimi rêk, bihêlî, biawêne.
ji: mirêk +-dar
mirekeb (navdêr, mê) ximav, hibir, xame, şileya di qelema heye û pê tê nivîsîn.
Herwiha: mirekkeb, murekeb, murekkeb.
ji: Ji erebî.
ji wêjeyê: Diyar e ku te dest pê kir nivîsand û murekeb têda hindik mabû û zû xelas bû, lê tu hay jê nebûyî, te her domkir û nivîsand...(Necîb Mehfûz: Nîsan - meha tozê û derewan,
mirekeb kirin (lêker)(Binihêre:) mirekeb
mirekebkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirekeb kirin
mirekebkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mirekeb
mirêkfiroş (navdêr, mê) neynikfiroş, awênefi roş, hêlîfiroş, eyneflroş.
ji: mirêk +-firoş
mirêkî (navdêr, mê) rewşa mirêkbûnê.
ji: mirêk + -î
mirêkker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mirêk dike, neynikker, hêlîker.
ji: mirêk + -ker
miremir dengê ku gotin jê nayê fehmkirin
(navdêr, mê) mirên.
Bikaranîn: Lêker: miremir kirin. Navdêr: miremirkirin Rengdêr: miremirkirî
miremir kirin 1. (bi awayekî ku tê nayê gihiştin) axaftin 2. ginegin kirin 3. (seg) girê xwe anîn
(biwêj) nerazîbûna xwe bi awayekî nezelal nîşan dan. ji ber meseleya dikanê, nado hinekî kire miremir, lê bavê wî li ber geri û ew ker kir.
miremir kirin nirx 1. biha 2. qedr
miremirkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miremir kirin
miremirkirin (navdêr) dengê firokan tirombêlan ba û htd, :mirêna trombêlan di hat virên, hurên
mirenîyayene (Zazaki) (lêker)hatin mirandin
mirês îhtişam
(navdêr, mê) ihtişam, mezinahî, ewrengî, wurşe, şeml, rewnaqî, debdebe, hişmet, gewretî, şiyan, qewet, qudret, şan, rûmet, hêz, hêzdarî, qedir, qîmet, prestîj
mirêsdar (rengdêr) mihteşem, şemal, ihtişamî, wurşedar, bihişmet, debdebe, rewnaq, birqok
mirêsdarî (navdêr, mê) zexmî.
ji: mirês +-darî
mirî 1. candayî 2. bêgiyan *“miriyê di gorê de, jê nayê şermkirin”
(rengdêr) û (navdêr) ya/yê miriye.
Hevwate: wefatkirî.
Herwiha: miri.
Bide ber: biheştî, kuştî, şehîd.
ji: mir + -î
kenandin pir qerf û qeşmerî kirin
mirî ber bi qebrê ve dibirin, termê mirî ber bi malê ve bû (biwêj) mirov heya roja mirinê jî dixwazin tiştinan bikin û bi mal û halê dinyalikê re mijûl bibin. mirî ber bi qebrê ve dibirin, termê mirî ber bi malê ve bû. ew jî taybetiya însanan a jiyanê ye.
mirî kenandin (biwêj) gelekî komîk bûn. ev biraziyê min i ecêb, miriyati elide kenandin.
miri mirin, egît bişînin kefen (biwêj) ji bo kesên pîgiran ku karê lezgînî dereng dikin tê gotin. wey li minê! mirî mirin, egît bişînin kefen. (qerf)
miri sax kirin (biwêj) ji bo bijîşk (doxtor) an jî melayên pêkhatî tê gotin. melayê gundê gongime, miriyan sax dike. tu bi ya min bikî, keçika xwe bibe ser wî.
mirî şevê terşê şeve, reşê şevê, reşê şevênd
mirî şiyar kirin (biwêj) gelekî deng derxistin, qerebalixî kirin. bavê emşa kirasê wê hilda û çiçikên wê dan derlêkirinê. ahîna hemîda dihat ku miriyan şiyar bike. helîm yûsiv
mirî û zindiyên (yekî) di qulekê de nehiştin (biwêj) sixêf kirin, çêr kirin, xeber gotin. tu mirî û zindiyên wê di qulekê de nehiştin û her yek anî bi pênc qurifên qul asê kirin. musa vazgali
mirîçok kesê sist, xav û lawaz
(rengdêr) mirovê sist xav lewaz
mirîd tobedarê li ber destê şêx, xwedênas û çakan ê ku li ser riya wan herdem di xilwe û nizayan de ne
(navdêr) peyrew, kesa/ê li dû anku li pey kesekê/î yan tiştekê/î diçin: Apocî mirûdên Abdullah Öcalanî ne..
Herwiha: mirûd, murîd, murûd.
Bide ber: midûr.
ji: ji erebî مريد (murîd) ji mi- + rehê رود (r-w-d-: lê gerrîn, li pey çûn, dan dûv). Ji eynî rehî: mirad, îrade..
: mirîdane, mirîdî, mirîdîtî, mirîdtî
mirîdane (rengdêr) bi awayekî mirîd.
ji: mirîd + -ane
mirîdî (navdêr, mê) rewşa mirîdbûnê.
ji: mirîd + -î
mirîgeh (navdêr, mê) goristana mezin.
ji: mirî +-geh
mirik (navdêr, mê) bûcirk, esûsek, qicûcan, xilik, gidil, qol, temam nebûye, arsim, bapêş, arig, parsim, çor, zekem, şor, saw, helamet, bahor, persîv, salim, stam, şorik.
ji: mir +-ik
mirîk (navdêr, mê) mirîşka avê.
ji: mirî +-k
mirin [I] 1. candan 2. fewt 3. riya çûnehatê *“rê riya mirinê be jî, tu her li pêş be”
tewinmirindimirimdimirîdimiredimirinwêne(lêker)(navdêr, mê) êdî nejiyan, anjiyan bûn: Bapîrê te miriye yan hê jî dijî? Celadet Elî Bedirxan sala 1897 li Stenbolê ji dayik bû û sala 1951 li Şamê mir. êdî neman: Evîna wan miriye. heyran bûn, bendewar bûn, pirr hêvî kirin, zêde xwestin: Ez bo rojek azadiyê dimirim!.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: مرن. Tewîn: Lêker: -mir-.
Hevwate: neman, koça dawîn kirin, wefat kirin, wexer kirin, çûn ber dilovaniya Xwedê.
Dijwate: jiyan, jîn, sax bûn.
Têkildar: behî, ecel, gorr, otopsî, sekerat, şînî, tazî, mêr, mirov, darbest, mewşene, tirb, lete, kêl, şîn, eznî, ezcî, goristan, cendek, term, laş.
Bide ber: mîrîn.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: mirin, soranî: mirdin, Kurdiya başûr: mirdin, Lekî: mirdin, hewramî: merday, zazakî: merden, merdeneBi zazakî, kahrından ölmek: tetirxan bîyene, ölmek: 1)merdene 2)(çocuk dilinde) mirikî bîyene , ölü: merde (n), merda (m), merdîye (m), meyît, -e, ölüm: merg (n), merdiş (n), ölümcül: 1)xedar, -e;. .. a mergî,. .. ê mergî, can çekişmekte olan: gankêş, -e; cankêş, -e; ganî ver de, ganan ver de, gangêrî ver de, ölümcül darbe: derba mergî (m), ölümlü: mergdar, -e; fanî, -ye, ölümsüz: bêmerg, -e; ebedî, -ye, aniden ölmek: nişka merdene, nişka ve ra merdene, tavilê merdene, taf de merdene, xaftela merdene, xafil de merdene, xafila merdene, hemen ölmek: beqa nêkerdene, ca de merdene, pirde merdene, deste merdene, desinde merdene.
ji: Ji Proto-hindûewropî mer-, Proto-aryayî mer-, têkildarî mer- ya avestayî, mirdin/مردن ya soranî, merden/merdene ya zazakî, مردن (morden) ya farisî, mori ya latînî, mourir û meurtre yên frensî, murder (qetil) ya inglîzî, mörda (qetil kirin) ya swêdî, умирать (umirati) ya rusî. Proto-hindûewropî:mer- (mirin) , Proto-aryayî mer- (mirin) Avestayî: mer- (mirin) Farisiya Kevin: mer- (mirin) Pûnjabî: mir- (mirin) Middle Persian: mir- (mirin) Sogdî: mir- (mirin) Farisî: murden/mīr- (mirin) Osetî: mêlin/mard (mirin) Kîrîbatî: mardên/mir- (mirin) … ir Kurmancî: mirin (mirin) Kurdî (Soranî): mirdin/mir- (mirin) Hewramî: merday/mir- (mirin) Zazakî: merden/merdene /mir- Sanskrîtî: mar- (mirin), mrtih (merg, mirin) Latînî: morī (mirin), mort (merg, mirin) Înglîzî: murder (qetil, cinayet) ...Çavkanî: Cheung p.265, Watkins p.55, Etymonline Hevreh : mirov, mêr, camêr.
Bikaranîn: Lêker: mirin çûn. Navdêr: mirinçûn.
: mirandin, mirandî, mirar, mirarî, mirbar, mirbarî, miriyok, mirî, mirov, nemir, nemirî, vemirandin, vemirîn
mirin çûn (lêker)(Binihêre:) mirin
mirin danîn pêş çavên xwe (biwêj) mirin jî di nav de, xwe ji her encamê re amade kirin. ji bo vê dozê wan ciwanan mirin d a ne ber çavên xwe.
mirin heq, gor ferz (biwêj) çi dibe bila bibe, em hemû dê bimirin. ma tu xelasbûna me heye? mirin heq, gor ferz•
mirin heye, mayîn heye (biwêj) çi dibe çi nabe, divê her tedbîr bê hildan. dive em hesabê xwe bi hev û din re bibînin. dinya ye, mirin beye, mayîn heye.
mirin jê re zêrê zer bûn (biwêj) hewcedari mirine bûn, ancax bi mirine xelas bûn. ew qas zeman e bi cih ve katiye gire-dan, e di mirin jê re bûye zere zer.
mirin lê mêvan bûn (biwêj) mirin. mirin de kengî li mirov hibe mêvan hiç kifş nabe.
mirin li ber çavê xwe dîtin (biwêj) ketin rewşeke pir xeter û dijwar. bi rastî jî di we deme de min mirin li ber çavê xwe dît.
mirin mirin e, lê ev çi kirin e! (biwêj) her helwest dive wekî egera xwe be pekanîn. ji xwe re berk bisekine lawe min, ew hel-westa han ne rast e, mirin mirin e, lê ev çi kirin e?
mirin/dimire/bimire [II] 1. çûn ser dilovaniya xwedê 2. ji giyaneweriyê veqetîn
mirina kurmûrî were, diçe li ser riyan digere (biwêj) hin hewldan hene ku pir bixeter in. mirina kurmûrî were, diçe li ser riyan digere. ya ku evdirehîm dike jî, bi mirine re lîstin e.
mirina xwe xwestin (biwêj) di nav rewşeke pir xerab de bûn. xaltiya siltan ji dest we nexweşiya bêmefer, mirina xwe dixwaze.
mirine ... paqij kirin (biwêj) tenê mirin di heq de derketin. ji bilî mirine tu tiştek wî xwinxwaripaqij itake.
mirine dibine, bi taye qayîl dibe (biwêj) ji bêgavî ya bindiktir xerab pejirandin. lomeyan li wî nekin, mirov mirine dibine, bi taye qayîl dibe.
mirinî (navdêr, mê) kuj, termgeh.
ji: mirin +-î
mirinî kirin (navdêr, mê) kirin mirini, nirinî kirin, kirin nirinî, nirenir kirin, miremir kirin.
ji: mirin +-î + kirin
mirinoyî (navdêr, mê) bergorn, fanî.
ji: mirin +-oyî
miriq (navdêr, mê) çamûr, herrî, herrîya pirr ron a ku diherike: Me hestî avêtin kortekê û çerm di miriq û çemûrê werda, tenekî zîwa kir û kire turekî Ji http://www.birnebun.eu/hejmar/pdf/birnebunweb49.pdf.
Bide ber: ax, gêç, qûm, xîz.
Bikaranîn: bûn miriq kirin miriq
mirisandin/dimirisîne/bimirisîne 1. perç lê daxistin 2. fors lê şikandin 3. çivî lê sist kirin
mirisî (navdêr, mê) çilmisî, gesoyî (reng).
ji: mir +-isî
mirisîn/dimirise/bimirise 1. bêmirês bûn 2. qirik lê miçiqîn û zibilîn
mirîşk heywaneke bibask a kedîkirî ye *“beza mirîşkê, heta ber kadînê ye”
(navdêr, mê) mirîşkên kedî: firrindeyek kedî ye ji ber hêkên wê li malan têt xwedîkirin û dengê wê qid-qid e, binemala mirîşkan: gelek firrindeyên kedî û yên kûvî yên ku ji nijada mirîşkan in, wek kew, sûsk û hwd. yên ku li bejayiyê dijîn û kêmfirr in, (mecazî) mirova/ê newêrek û sernerm.
Herwiha: mirîş.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مریشکYên nêr, dîk, dîkilYên biçûk, çêlik, çûçelk, têjik, varik.
Têkildar: dîk, mamir, varik, kurkNêzîk, elok.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: mirîşk soranî: mirîşk kelhûrî: mamir hewramî: lekî: zazakî: kerk, kerge.
ji: hevreha soranî مریشک (mirîşk), hevrehên din yên kurmancî mamirk, miravî, sîmir, herwiha hevreha soranî مه‌ل (mel: çûk, çûçik, teyr), farisî مرغ (morẍ: mirîşk) û مرغابی (morẍabî: miravî), pehlewî mroẍ/murv, avestayî mirige-, hemû jiari.. Gotinên pêşiyan: •mirîşkê çav li bettê kir qûn li xwe qetand
mirîşk nikulê xwe di avê de dike berê xwe ber bi xwedê ve dike (biwêj) divê mirov xwedê û heqiyê ji bîr neke. kuro lawo însaf ew qas jî nabe. mirîşk nikulê xwe di avê de dike berê xwe ber bi xwedê ve dike.
mirîşka kesî ji xewê ranekirin tu kes ji xwe nexeyidandin
mirîşka reş e, her roj nexweş e (biwêj) ji bo yên heman tiştî tim ji xwe re dikin hincet û kar tê gotin. nêrgizê êdî em zivêr kirin. mirîşka reş e, her roj nexweş e.
mirîşke çav da qazê, ket hêta xwe şikand (biwêj) heke mirov li gorî hêz û zerengiya xwe tevnegerin, wê rastî encamên xeter bên. ezbenî, divê her kes hêz û hempayê xwe bizanibe. mirişkê çav da qazê, ket hêta xwe şikand.
mirîşkê çav li bettê kir qûn li xwe qetand gotina pêşiyan, ji bo kesa/ê ku bi karekî ji hêza xwe bêtir radibe gava ku hin kesên ku dikarin wî karî bikin dibîne, radibe.
Bide ber: •qûna wî qûna çûkan e û dixwaze hêkê elokan bike.
ji: •mirîşk + çav + bett + qûn + qetandin
mirîşkê hêk kir, heval ji xwe re çêkir (biwêj) her kes bi yên wekî xwe re têkildar e. mmirîskê hêk kir, heval ji xwe re çêkir. xelk wê tawanbar dike, ew jî dest diavêje min û min jî wekî xwe nîşan dide. (qerf)
mirîşken min tune ne, dora mala min zîrç e (biwêj) li cihê sekinî, ez derd û kulên der û cînaran dikişinim. ev çi ye ez dikişinim ya rebî? mirîşken min tune ne, dora mala min zîrç e.
mirîşkeşa (navdêr, mê) cilliq, elok, elelok, eleşîş, bûq, lûq, şamîk, qelemûne, culux, cilix, cêlux, bûqelemû, şamî, eloelo, cilûx
mirîşkfiroş (navdêr, mê) tûtikfiroş.
ji: mirîşk +-firoş
mirîşkfiroşî (navdêr, mê) tûtikfiroşî.
ji: mirîşk +-firoşî
mirîşkvan (navdêr, mê) tûtikvan.
ji: mirîşk +-van
mirîşo (navdêr, nêr) (navdêr, mê) mirovê/a ku miriyan dişo.
ji wêjeyê: MELA RABE Mela rabe ji xew îro, Heta kengî mirîşo bî, Bi destê dijminê millet, Ne şerme , ko tu kaşo bî? w:Cegerxwîn.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: Kurdî (Soranî): Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî: Zazakî:
mirîxane (navdêr, mê) morg, cenazexane, cesedxane, termxane, meyîtxane, moratuaryûm
miriyayî (rengdêr) bi rehmetî.
ji: miriyay + -î
miriye canê xwe bûn (biwêj) gelekî ji xwe hez kirin. jinik miriye canê xwe ye, kelem di tiliye de here hefteyeke ranabe.
miriye cil û bergan bûn (biwêj) cil û berg li xwe kirin gelekî bi hendaze girtm. wergirtin û xemilandin girîng girtin. ew miriye cil li bergan e, ji bo qatek qumaş we canê xwe bide.
miriye goran bûn (biwêj) beker û bêemel bûn, gelekî jar û nexweş bûn. heyran, gumana xwe ji serhat bibi rin, ew miriye goran e. wê nexweçiyê sitî wisa kiriye ku bûye miriya goran.
miriyê jinan bûn (biwêj) ji bo mêrên ku zehf ji jinan û têkiliya cinsî hez dikin tê gotin. porkurê li ser wî baldar be, ew miriye jinan e ha.
miriyê kêrsimê bûn (biwêj) zêde ji xemilandinê hez kirin. porkurê, ew jî miriyê kêrsimê ye.
miriyê kitêban gurê kitêban, kitêbbinçeng
miriyê par havînê, teze hatiye şînê (biwêj) ji bo kar û vatiniyên derengmayî tê gotin. weyla mala minê! miriyê par havînê, teze hatiye şîne.
miriyê pereyan bûn (biwêj) pere gelekî girîng girtin, çikus bûn. ew miriyê pereyan e, qala pereyan bikin temam e.
miriyê xelkê mirin, me porê xwe verû, dema miriyê me mirin, me dest avêtê, por bi me ve nemabû (biwêj) divê mirov berî xelkê, li xwe û berjewendiyên xwe bifikire. ew jî safi û kêmaqiliya me bû. miriyê xelkê mirin me porê xwe verû, dema miriyê me mirin, me dest avêtê, por bi me ve nemabû.
miriyê zikê xwe bûn (biwêj) pir çilek bûn. zeydanê çi ye, hetna miriyê zikê xwe ye.
miriyo ma tu mirî, çima tu nikarî xwe li ser çardarê jî bigirî! (biwêj) ma tu nikarî ew qas jî li ber xwe bidî? kuro got: miriyo ma tu mirî mirî, çima tu nikarî xwe li ser çardarê jî bigirî? mala te neşewitiyo, tu nikarî tasê jî li ber xwe bigirî?
miriyo tu carekê çûyê, rehme li te, du caran çûyî dîsa rehmê li te, lê cara sisêyan gû li gora te (biwêj) mirov carekê yan jî du caran xetayan bike normal e, lê ku eynî xeta zêde bibin, ew bêkêrî ye. ma ev cara çendan e? got: miriyo tu carekê çûyê, rehme li te, du caran çûyî dîsa rehme li te, lê cara sisêyan gû li gora te.
mirk (navdêr, mê) sar, serma, tezî, helamet, persîv, sard, bahorî.
ji: mir +-k
mirkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mir kirin
mirkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mir
mirmirk (navdêr, nêr) corek tirîye reng sorê tarî yan re e, bêsîrane, :;pê î
miro (navdêr) jin, zelam, keç, kurr û bûnewerên din yên bi du piyan dimeşin û dikarin biramin û biaxivin, kesên ji binemalê yan xwînê ve nêzî hev.
Herwiha: mirov, mere, meriv, merov, merdim.
Hevwate: Wate 1: ademîzad, ademî, benîadem, benderuh, beşer, insan, însan, kes Wate 2: kesûkar, lêzim, xizm, eqreba.
ji: mirin
miroçe (hewramî) (navdêr)(Binihêre:) mirowçe ----(Binihêre:) mirowçe
mirok her tiştê ku dawiya wî mirin e
(rengdêr) mirbar, mirek, fanî
mirokî (navdêr, mê) nemayîndetî, fanîtî.
ji: miro +-kî
mirov însan *“çiyayê bêgul, wek mirovê bêdil e”
(navdêr) ademî, ademîzad, insan, beşer, benîadem, meriv, mere, merdim, jin û zelam û keç û kurr û bûnewerên din yên bi du piyan dimeşin û dikarin biramin û biaxivin, xizm, eqreba, kesûkar, kesên ji binemalê yan xwînê ve nêzî hev.
Herwiha: mero, miro, mere, meri, merî, meriv, merov, merdim.
Hevwate: Wate 1: ademî, ademîzad, benderuh, benîadem, beşer, însan, kes, meri Wate 2: kesûkar, lêzim, xizm, eqreba.
ji: Têkildarî mirin, Proto-hindûewropî: mer- (mirin) > + teuk- (tov, tuxm), Sogdî: merte-tewxme- , Middle Persian: mertum (mirov), Farisî: merdom (mirov), Zazakî: merdim, Hewramî: merdim, Kurmancî: mirov, meriv, mêr.
Bikaranîn: Navdêr: mirovbûn Rengdêr: mirovxwarî.
: mirovdost, mirovdostî, mirovhez, mirovhezî, mirovnas, mirovnasî, mirovperwer, mirovperwerî, mirovrev, mirovrevî
mirov bixwe bixwe, wê qatiyê xaniyan jî bixwe (biwêj) tişten amadeyi zû diqedin. mirov bixwe bixwe, wê qatiyê xaniyan jî bixwe. malê mirov ku bûn pere û amade bûn zor e.
mirov bûn (lêker)(Binihêre:) mirov
mirov ji momî re nebêje merheba (biwêj) jibo kesên ku rû dibinin, bitrî dibin tê gotin. eman mirov ji momî re nebêje merheba, ku got, êdî zor xwe xelas bike.
mirov kirin (lêker)(Binihêre:) mirov
mirov nikare ji (yekî) re bibêje, siya te xwar e (biwêj) pir hasas bûn, tu kêmasiyên xwe qebûl nekirin. ji camêrî re mirov nikare bibêje siya te xwar e. hema li hemberî mirov helwestan digire.
mirov xwarin (biwêj) kesek gelekî aciz kirin, mirov çavînokî kirin, ezji ht rastîwê hatim, ev jinik mirovan dixwe, kuro!, eman lawo bila hezîme qundaxa te nebine, tu dizanî ew mirovan dixwe.
mirovahî însanetî
mirovane (rengdêr) (navdêr, mê) mirovperwer, mirovdost, mirovhez, fîlantrop, xêrxwaz, merd, camêr
mirovanetî (navdêr, mê) miro­vayî, mirovatî, mirovanî, me­rivatî, merivayî, mirovayetî, însanetî.
ji: mirovane +-tî
mirovanî (navdêr, mê) qencî, xêr, dilovanî, rehm, dilsojî, mirovatî.
Herwiha: merivanî, mervanî, merovanî.
ji: mirov + -anî
mirovantî (navdêr, mê) merivatî, merivtî, mirovatî.
ji: miro +-vantî
mirovatî mirovahî *“mirovatî germegerm, dijminatî nermenerm”
(navdêr, mê) beşeriyet, xelk, alem, hemû mirov, reftar û taybetmendiyên mirovan, mirovanî, qencî, dilovanî, rehm, xêrxwazî, dilnermî, dilsojî, karên qenc, xizmatî, lêzimî, xizmbûn.
Herwiha: merivahî, merivatî, merivayetî, merivayî, merivî, merivîtî, merivtî, mervahî, mervatî, mervayî, merovahî, merovatî, merovayî, merovî, merovîtî, merovtî, mirovayetî, mirovahî, merovayî, mirovî, mirovîtî, mirovtî, mirovayetî.
ji: Ji erebî: mirov + -atî.
Bikaranîn: Lêker: mirovatî kirin. Navdêr: mirovatîkirin Rengdêr: mirovatîkirî
mirovatî danîn (lêker)(Binihêre:) mirovatî
mirovatîdanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) mirovatî
mirovatîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirovatî kirin
mirovatîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mirovatî
mirovayî (navdêr, mê) mirovatî, merivahî, mirovayetî, însaniyet, merivatî, insaniyet, qencî, mirovanî.
ji: mirov +-ayî
mirovbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mirov
mirovbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mirov
mirovdost bihîstyarê erkên însanî
(rengdêr) (navdêr) mirovperwer, mirovhez, fîlantrop, kesa/ê ku ji mirovan hez dike yan qenciyê, xêrxwaz, merd, camêr, mirovane.
Herwiha: merîdost, merivdost, merovdost.
ji: mirov + -dost.
: mirovdostî
mirovdostî (navdêr, mê) mirovperwerî, mirovhezî, xêrxwazî, merdî, fîlantropî, camêrî, qencî, çakî, xêr, xêrkirin, xêrdan.
Herwiha: merivdostî, merovdostî.
Dijwate: misantropî, nemirovî.
ji: mirovdost + -î
mirovê (yekî) bûn (biwêj) alîgirê yekî bûn an jî di bin erka kesekî de bûn. ew mirovê min e, li gotina min gidida ri dike. zana farqînî
mirovê malê mirî bûn (biwêj) ji bo kesên kêmfirsend tê gotin. hemîdê guro hema merivê malê mirî ye, li ku tiştekî bêpere bibîne, xwe diavêje ser.
mirovek (navdêr, mê) kesek, merivek, yek.
ji: mirov +-ek
mirovekî piçûk nebûn (biwêj) li bo kesên zana û birûmet tê gotin. hûn wî nas nakin, lê ew ne mirovekî wisapiçûk e.
mirovên ne xalî bûn (biwêj) ji mirovên ku keramet û feraseta wan tê bawer kirin re tê gotin. gelekî têkildarî xeyrî nebin, ew ne mirovekî xalî ye.
mirovhez (rengdêr) (navdêr) mirovperwer, mirovdost, fîlantrop, xêrxwaz, merd, camêr, kesa/ê ku ji mirovan hez dike yan qenciyê, mirovane.
Herwiha: merîhez, merivhez, merovhez, mirovhiz, merîhiz, merivhiz, merovhiz.
ji: mirov + -hez.
Bikaranîn: Lêker: mirovhez bûn, mirovhez kirin. Navdêr: mirovhezbûn, mirovhezkirin Rengdêr: mirovhezbûyî, mirovhezkirî.
: mirovhezî, mirovhezîtî
mirovhez bûn (lêker)(Binihêre:) mirovhez
mirovhez kirin (lêker)(Binihêre:) mirovhez
mirovhezbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mirovhez
mirovhezbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mirovhez
mirovhezî (navdêr, mê) mirovperwerî, mirovdostî, xêrxwazî, merdî, fîlantropî, camêrî, qencî, çakî, xêr, alîcenabî, xêrkirin, xêrdan.
Herwiha: mirovhizî.
Dijwate: misantropî, nemirovî.
ji: mirovhez + -î.
Bikaranîn: Lêker: mirovhezî bûn, mirovhezî kirin. Navdêr: mirovhezîbûn, mirovhezîkirin Rengdêr: mirovhezîbûyî, mirovhezîkirî
mirovhezî bûn (lêker)(Binihêre:) mirovhezî
mirovhezî kirin (lêker)(Binihêre:) mirovhezî
mirovhezîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mirovhezî
mirovhezîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mirovhezî
mirovhezîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirovhezî kirin
mirovhezîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mirovhezî
mirovhezkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirovhez kirin
mirovhezkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mirovhez
miroviyet (navdêr, mê) mirovayî, mirovatî, merivahî, mirovayetî, mirovahî, merivatî, însanetî.
ji: mirov +-iyet
mirovkî (navdêr, mê) mirovane, merivane, mirovwarî, merivkî, bi mirovî.
ji: mirov +-kî
mirovkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirov kirin
mirovkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mirov
mirovkuj (navdêr) qatil, kujer, kujyar, mêrkuj, kesa/ê kesek yan hin kes kuştine, tişta/ê ku mirov dikare pê bimire, wek jehrê.
Herwiha: merekuj, merîkuj, merivkuj, merovkuj, merdimkuj.
ji: mirov + -kuj.
: mirovkujî, mirovkujîtî
mirovkujî (navdêr, mê) qetil, kujer, kuştina mirovekî yan hin mirovan.
Herwiha: merekujî, merîkujî, merivkujî, merovkujî, merdimkujî.
ji: mirovkuj + -î
mirovmirovkanê (rengdêr) dema mirov tayê mirovê xwe digire liser rastî û şaş îyêçewtî, tagirî, cudayî
mirovmirovkanêkirin (navdêr) tagirîkirin, cudayîkirin
mirovnas (navdêr, mê) mirovzan, antropolog.
ji: mirov +-nas
mirovnasî (navdêr, mê) antropolojî, zanista li ser mirovan û civak û çandeya wan, nasîna mirovan.
Herwiha: merivnasî, merivzanî, mirovzanî.
ji: mirovnas + -î yan mirov + -nasî
mirovnasiyî (navdêr, mê) antropolojîk.
ji: mirovnas +-iyî
mirovokî (rengdêr) antrepoît, merivokî, antropoît.
ji: mirov +-okî
mirovparêz (navdêr) mirovperwer, mirovdost, mirovhez, xêrxwaz, alîgira/ê humanîzm, mirovnas, mirovzan, pispor û şarezaya/ê zimanan yan wêjeyê yan dîrokê, kesa/ê ku bawerî bi hêz û qenciya mirovan heye, ne bi dîn û xwedayan
mirovperest (navdêr, mê) mirovhez, mirovperwer, humanîst.
ji: mirov +-perest
mirovperestî (navdêr, mê) mirovhezî, mirovperwerî, hûmanîzm, antroposan­trîzm.
ji: mirov +-perestî
mirovperwer însanperwer
(rengdêr) (navdêr) mirovdost, mirovhez, fîlantrop, xêrxwaz, mirovane, merd, camêr, kesa/ê ku ji mirovan hez dike yan qenciyê.
Herwiha: merîdost, merivdost, merovdost.
ji: mirov + -dost.
: mirovdostî
mirovperwerî (navdêr, mê) mirovdostî, mirovhezî, xêrxwazî, merdî, fîlantropî, camêrî, qencî, çakî, xêr, alîcenabî, xêrkirin, xêrdan.
Herwiha: merivperwerî, merovperwerî.
Dijwate: misantropî, nemirovî.
ji: mirovperwer + -î.
Bikaranîn: Lêker: mirovperwerî bûn, mirovperwerî kirin. Navdêr: mirovperwerîbûn, mirovperwerîkirin Rengdêr: mirovperwerîbûyî, mirovperwerîkirî
mirovperwerî bûn (lêker)(Binihêre:) mirovperwerî
mirovperwerî kirin (lêker)(Binihêre:) mirovperwerî
mirovperwerîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mirovperwerî
mirovperwerîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mirovperwerî
mirovperwerîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirovperwerî kirin
mirovperwerîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mirovperwerî
mirovwarî (navdêr, mê) mirovane, merivane, mirovkî, merivkî, bi mirovî.
ji: mirov +-warî
mirovxur kes û sewalê ku xwarina goştê mirovan rewa dibîne
mirovxwarî (rengdêr) (Binihêre:) mirov
mirovxwer (rengdêr) (navdêr) ademxwer, yamyam, kanîbal, dehbe, hov, wehşî, dirrinde, barbar, kesa/ê yan ajelê/a ku goştê mirovan dixwe, antropofaj. Zazakî: merdimwer.
Herwiha: meroxwer, merivxwer, mirovxor, mirovxur, merxwûr.
ji: mirov + -xwer.
: mirovxwerî, mirovxwerîtî
mirovxwerî (navdêr, mê) kanîbalîzm, xwarina mirovan ji alî mirovan ve, karê û awayê jiyana mirovxweran, kanîbalîzm, xwarina her cûn ajelan ji alî hevnifşan wan ve, (mecazî) hovîtî, dirrindetî, nemirovatî, dehbetî, barbarî, zilm, zordarî, xwînmêjî.
Herwiha: merivxwerî mirovxurî mirovxwerîtî.
ji: mirovxwer + -î
mirovxwûr yamyam, kanîbal, dehbe, hov, wehşî, dirrinde, barbar, kesa/ê yan ajelê/a ku goştê mirovan dixwe
mirovzan (navdêr, mê) mirovnas, antropolog.
ji: mirov +-zan
miroy (Zazaki) (navdêr). Bi kurmancî: hirmî, karçîn
mirqî (navdêr, mê) dijûn, dijmîn, sixêf, zêf, zêv, siqêf, çêrr, kufrî, xeber, gotinên pirr xirab yên kesek di derbareyî kesekî de dibêje, şor
mirr (rengdêr) eklek nêzî tahl û tirş tahma dimsa we mirr e
mirrik (navdêr, mê) bezmik, gen, gûbir, gûbirk, gûgerîn, gûgilêrk, sosik, xalxalok, zirqetik, zov, kergez, kerxur.
ji: mirr +-ik
mirrmirr (navdêr, mê) dengê hin makîne û motoran û tiştên wek wan, dengê ava boş.
Herwiha: mirr-mirr, mirre-mirr, mirmir, mire-mir, mir-mir.
Têkildar: birdbird, minmin, girrgirr, xirrxirr.
ji: Ji zarvekirina dengê wisa.
Bikaranîn: Lêker: mirrmirr kirin. Navdêr: mirrmirrkirin Rengdêr: mirrmirrkirî.
: mirrmirrok
mirrmirr kirin (lêker)(Binihêre:) mirrmirr
mirrmirrandin (lêker) gidgidandin, kotin/koştin, arîtandin, kurisandin, purisandin, kevaştin, kwîtin, revaştin, kojandin, kuncirandin, kiriçandin, kiritandin, kirkitandin, merisandin, çimçimandin, miremirkirin, gineginkirin, pilewilkirin, miremir kirin, ginegin kirin, pilewil kirin, pilepil kirin, Çimçimandin.
ji: mirrmirr +-andin
mirrmirrî (navdêr, mê) gidgidî.
ji: mirrmirr +-î
mirrmirrîn (lêker) kurisîn, kiritîn, purisîn, aritîn, kojîn.
ji: mirrmirr +-în
mirrmirrkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirrmirr kirin
mirrmirrkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mirrmirr
mirşîd (navdêr) rêber, rêzan, rênas, rêşînas, serok, serek, birêveber.
Herwiha: murşîd.
Bide ber: mirîd.
ji: Ji erebî.
: mirşîdî mirşîdîtî
mirşîdî (navdêr, mê) rewşa mirşîdbûnê.
ji: mirşîd + -î
mirt (navdêr, mê) kuncere, tolgîn, toyîn, terraşeka herdem-şên e, mûtik, murt.
Herwiha: murt, mort, mûtik.
ji wêjeyê: tirkî: murt, mersin; latînî: Myrtus communis; bi devoka me: toyîn - mêweyek e,li herêma behra spî dibe..
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: mirt, kuncere soranî: مۆرت/mort. Navê zanistî: Myrtus
mirtandin (lêker) mirtîn, dahêlan.
ji: mirt +-andin
mirtibê zir e, ne li defê ye, ne li zirnê ye (biwêj) ji bo kesên bêhesab û bêmêzîn tê bikaranîn. ma ji wî re çi? mirtibê zir e, ne li defê ye, ne li zirnê ye.
mirtîn (lêker) mirtandin, dahêlan, sistkirin, dilsarî, sistbûn, dahêzran, zexelî.
ji: mirt +-în
mirtoxe (navdêr, nêr) ardole, arxavk, pelûl, rûnî
mirûç moçik
mirûd (Binihêre:) mirîd
miruje (hewramî) (navdêr)(Binihêre:) mirowçe ----(Binihêre:) mirowçe
mirûsk (navdêr, nêr) mad, gêwl, rû, dêm: Mirûskê wî îro nexweş e. (Rûyê wî îro tal e. Îro ew ne bi kêf e.), mirûz.
Herwiha: miruz, murûz, mirûz.
Bide ber: mirazNîşe Bi piranî ligel berginda xwe ya erebî tê bikaranîn.. Her wekî: Mehd(mad) û mirûskê wî qet nexweş bû..
: bêmirûsk, bêmirûskî
mirûskî (navdêr, mê) bi mirîtoyî, bi mirûsî.
ji: mirûsk + -î
mirûto (navdêr, mê) mûrr, rûsar, rûtirş
mirûz 1. sikûm, sîma 2. gêwil
(navdêr, nêr) mad, gêwl, rû, dêm: Mirûzê wî îro ne xweş e. (Rûyê wî îro tal e. Îro ew ne bi kêf e.), meyl, bij, mijaj, arezû, îşteh, mereq, dilxwazî.
Herwiha: miruz, murûz.
Bide ber: miraz.
ji wêjeyê: Tu dibêjî qey mad û miruzê wî bi destê wênesazê malê Kenan Evren ve hatiye xêz kirin.(Evdile Koçer: Taya faşîzmê û deh kurên pîrê, nefel.com, 3/2007).
Bikaranîn: Lêker: mirûz kirin. Navdêr: mirûzkirin Rengdêr: mirûzkirî, mirûzdayî.
: bêmirûz, bêmirûzî
mirûz kirin (lêker)(Binihêre:) mirûz
mirûzdayî (rengdêr) (Binihêre:) mirûz
mirûzê xwe kirin (biwêj) pirçiyê xwe kirin. ji ber hinek pirsgirêkan moral xerab bûn. îsmaîl axayê rehmetî got: çi bû, çi qewimî, te çima mirûzê xwe kiriye? veysel çamhbel
mirûzî (navdêr, mê) awirtûjî.
ji: mirûz +-î
mirûzî bûn (lêker)(Binihêre:) mirûzî
mirûzîn (lêker)awirtûj, mehdekirî, mirûzkirî.
ji: mirûz +-în
mirûzkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mirûz kirin
mirûzkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mirûz
mirûztirş 1. rûpirçî 2. bêgêwil *“hevalê xwarinê, her tim mirûztirş e”
mirwa (navdêr, mê) kehanet, pêşbînî, profesî, falzanî, xêfzanî, texmîn, kahînî
mirwarî Kurdî:morî
mirwazan (navdêr, mê) kahîn, pêşbîn, falzan, xêfzan
miryem (navdêr, mê) navek jinan e.
Herwiha: Meryem.
Bide ber: Meyrem
mis mîs
(navdêr, nêr) sifir, paxir, madenek qehwerengî ye (nîşana wî ya kîmyayî Cu û jimara atomî 29 e).
Bide ber: miz.
ji: hevreha farisî مس (mis), hevreha yan ji zimanên slavî yan cermenî, bo nimûne: almanî Messing, swêdî mässing, polonî mosiądz, çekî mosaz, slovakî mosadz, hemû ihtimalen dawiyê ji yunanî Μοσσύνοικοι (Mossunoikon: navê miletekî bû)..
: mizî
misab alava ku solpêkirinê hêsan dike
misabiqe (navdêr, mê) pêşbazî, pêşbirk, berêkane, hevrikî, tirat, berebazî, hawirkan, riberiz, sîbaq, reqabet, tişta/ê du yan çend kes dikin daku bêt zanîn ka kîj ji hemûyan zîrektir yan biserkeftîtir e, tişta/ê du yan çend kes dikin daku yek qazanc bike û yên din bidorrînin, dijberî, hevberî, berberî, ixtilaf, kêbirk, milmilane, yarî, hawirkanî.
Herwiha: misabeqe, musabeqe, musabiqe.
ji: Ji erebî
misabiqe kirin (lêker)(Binihêre:) misabiqe
misabiqekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye misabiqe kirin
misabiqekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) misabiqe
misade (navdêr, mê) alîkarî, yarmetî, harîkarî, komekî, destek, piştevanî, piştgirî.
Herwiha: misaade, misaede, misede, miseede, misaide, musaade, musade, musaede, museede, musede.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: misade kirin, misade dan, misade xwestin. Navdêr: misadekirin, misadedan, misadexwestin Rengdêr: misadekirî.
: misadeker, misadeyî
misade dan (lêker)(Binihêre:) misade
misade girtin (lêker)(Binihêre:) misade
misade kirin (lêker)(Binihêre:) misade
misade xwestin (lêker)(Binihêre:) misade
misadedan (navdêr, mê) (Binihêre:) misade
misadegirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) misade
misadeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê misade dike.
ji: misade + -ker
misadekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye misade kirin
misadekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) misade
misademe (navdêr, mê) lihevdan, lêkdan, pêkketin, pevketin, lihevxistin, lihevketin, keftûleft, xebat, cehd.
Herwiha: musamedePirrjimar, misademat, musademat.
ji wêjeyê: serdema şeran û bazaran bûheman çek bûn ên me bi kar dianînheman sûk heman xwîn bûdi dilên ku ji hezkirinê û guleyan re venedibûn re derbas bûn em di kemînan, bexçeyên belavbûyîdi dîroka wêran rexeyidîn mîna zarokênme zarokên musademeyan dîtên xewên wan çeleng, mîna zarokên xwe ji lûleyên xwe hez dikinû wekî zarok dixeyidinwekî xecîcokan dibişirîn li qelaçandibuhurîn diçûndi şeva dirêjtirîn a dîrokê re(Murathan Mungan: Me Ji Bîr Nekir, werger: Lal Laleş & Îrfan Amîda, Xwejen.blogspot.com, 9/2007).
ji: Ji erebî
misadere (navdêr, mê) jê standin, dest danîn ser, girtin, kontrol kirin: Dewletê malê wan misadere kir. (Dewletê malê wan bi zorê jê stand.).
Herwiha: musadere.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: misadere kirin. Navdêr: misaderekirin Rengdêr: misaderekirî.
: misaderebar, misaderekar, misadereker, misadere kirin, misaderekirin, misaderekirî
misadere kirin (lêker)(Binihêre:) misadere
misadereker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê misadere dike.
ji: misadere + -ker
misaderekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye misadere kirin
misaderekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) misadere
misadexwestin (navdêr, mê) (Binihêre:) misade
misadeyî (navdêr, mê) rewşa misadebûnê.
ji: misade + -yî
misafir (navdêr) mêvan.
Herwiha: musafir.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مسافر.
ji wêjeyê: Di vê bername de ‘alim û nivîskar û rewşenbîr hatin civandin. Bername bi xwendina Qurana Pîroz hate vekirin. Seyda Mela Orhan Kalkan bi dengê xweyê şîrîn Quran mîna ji hîrayê hate xwar tîlawet kir. Piştî xwendina Qurana Pîroz, nivîskarê kovara “Banga Heq Kelhaamed Parêzer Necat Özdemir” derheqê armanca bernameya Melayê Cizîrî de axaftinek kurt kir. Parêzer Necat Özdemir serê bernamê de behsa Melayê Cizîrî û ‘eşqa Seyda kir û misafirên xwe yên ‘ezîz bi me da naskirin. Ku yek ji wan misafira ji “Kurdistana Başur” “Mamoste Abdullah Dihokî” bî. Ji me re behsa Melayê Cizîrî û ‘alimên Kurdîstanê kir. Yek ji wan misafira Seyda Mela ‘Ebdullahê Dêrgulî bî… Wan jî ji me re behsa Seyyîd Qedrî û Dîwana wî kir. Yek ji wan misafira jî nivîskarê Banga Heq Mela Mahmud Tibyatî bî. Ewî jî ji me re behsa Şêx Seyda û malbata wî kir. Xweda ji wan razî be....
ji: ji erebî, hevreha sefer bi pêşgira mi-/mu-.
: misafirane misafirdar misafirdarî misafirdost misafirdostî misafirî misafirperwer misafirperwerî
misafirane (rengdêr) bi awayekî misafir.
ji: misafir + -ane
misafirdar (rengdêr) bimêvan.
ji: misafir + -dar.
: misafirdarî misafirdarîtî misafirdartî
misafirdarî (navdêr, mê) rewşa misafirdarbûnê.
ji: misafirdar + -î
misafirî (navdêr, mê) rewşa misafirbûnê, mêvanî, mêvandarî.
ji: misafir + -î
misafirxane (navdêr, mê) mêvanxane.
ji: misafir +-xane
mişag [I] kesê ku bi destheqekê dixebite mişar alava birînê; birek
[I] xortê çeleng î bikêrhatî
misaheme (navdêr, mê) lîberalîzm, pêşveroyî, azadîxwazî, serbestî, serbestîxwazî, azadî, pêşveçûn, pêşketin, bawerî
misahemekar (rengdêr) (navdêr, mê) lîberal, pêşvero, azad, azadîxwaz, serbest, serbestîxwaz
misaid (rengdêr) berdest, pêkan, gengaz, destdayî, lêbar, guncav, kêrhatî.
Herwiha: musaid.
ji wêjeyê: Kerkûk ji peqiyanekê re pir misaid e. Min heman rewş li Bosnayê, Mostarê, Grojde û Brçkoyê jî dît. Rewşa Brçkoyê nedihat çareser kirin û me li wêderê herêmeka xweser ya federal ava kir. Me ew xist rewşeka wisa de ko ne sirbî be û ne jî xirwatî be. Piştî deh salan em dibînin ko li wêderê aştî heye. Ev dikare modelek be.(Richard Holbrooke li gor Nefel.com, 2/2007).
ji: Ji erebî.
: misaidî
misaidî (navdêr, mê) rewşa misaidbûnê.
ji: misaid + -î
misamehe (navdêr, mê) tehemil, tolerans, sebr, bênfirehî, baldirêjî, xweşbînî, geşbînî, optîmîzm.
Herwiha: misamaha, musamaha, musamehe.
ji wêjeyê: Giregirên dewleta tirkan vê êvarê di bin serokatiya serokkomarê tirkan Abdullah Gulî de ji bo ”terorê” civiya û di encamê de dewleta tirkan biryar da ko şerî gur bike û ”misameheyê bi arîkarên terorê” re jî neke.(Nefel.com, 10/2007).
ji: Ji erebî.
: bêmisamehe, bêmisamehetî, bêmisameheyî, bimisamehe, misamehedar, misamehedarî
misamehedar (rengdêr) bitehemil, bitolerans, bisebr, bibênfirehî, bibaldirêjî.
ji: misamehe + -dar.
: misamehedarî misamehedarîtî misamehedartî
misamehedarî (navdêr, mê) rewşa misamehedarbûnê.
ji: misamehedar + -î
misandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye misandin
misandin (lêker)(navdêr, mê) mêtin, marastin, mêjîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مساندن. Tewîn: Lêker: -misîn-.
Bide ber: fisandin, qusandin.
: misandî, misîner
misantropî (navdêr, mê) dijmirovî, xêrnexwazî, dijminatiya mirovan, helwesta mîsantropan.
Dijwate: fîlantropî, mirovdostî, mirovhezî, xêrxwazî, merdî, camêrî, qencî, çakî, xêr.
ji: Ji yewnanî μισάνθρωπος (misanthropos) μισώ (miso) nefret dikim + άνθρωπος (anthropos) mirov
mişar 1. birreka daran ya bi didank (navdêr, mê) birrek, amûra devikê wê bididank ya li ser darê yan madenekê pêşûpaş têt livandin daku wê dibirre.
Herwiha: meşar, menşar, minşar.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مشار.
Bide ber: mijar.
Bikaranîn: Lêker: mişar kirin. Navdêr: mişarkirin Rengdêr: mişarkirî.
ji: ji erebî منشار, hevreha îbrî מסור (masor), aramî מסור (messora) ji rehê n-ş-r- (bi mişarê birrîn). Di kurdî, aramî û îbrî de NŞ/NS bi asîmîlasyonê bûye ŞŞ/SS û di kurdî de paşî Ş sist bûye anku ji du Ş-yan yek maye..
: mişark, mişarok
mişar kirin (lêker)(Binihêre:) mişar
mişarkêş (navdêr, mê) xîzarkêş, xizagkêş.
ji: mişar +-kêş
mişarkêşî (navdêr, mê) xîzarkêşî, xizagkêşî.
ji: mişar +-kêşî
mişarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mişar kirin
mişarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mişar
misas rim
(navdêr)(navdêr, mê) darekî zirav û drêj pê gayan di cot de dihajonun ku serê wî hesinek têde ye
misbet (rengdêr) erênî, pozîtîv, erêyî, qebûlker, pejirîner: Bersiva wan bo pêşniyara me pozîtîv bû. (Wan pêşniyara me pejirand/qebûl kir.), baş, qenc, çak, rind, çê, bixêr: Pêşketinên pozîtîv.
Herwiha: musbet.
Bide ber: nisbet.
Dijwate: menfî.
ji: Ji erebî.
: misbetî, misbetîtî, misbettî
misbetî (navdêr, mê) rewşa misbetbûnê.
ji: misbet + -î
mişe [I] heqdest [II] zêde, gelek
(rengdêr) gelek, pirr, zaf, zêde, zor, zehf.
Bikaranîn: Lêker: mişe bûn, mişe kirin. Navdêr: mişebûn, mişekirin Rengdêr: mişebûyî, mişekirî.
Herwiha: mişa, muşa, muşe.
Dijwate: hindik, kêm, piçek.
: mişehî, mişetî, mişeyî
mişe bûn zêde bûn
(lêker)(Binihêre:) mişe
mişe kirin (lêker)(Binihêre:) mişe
mişebûn (navdêr, mê) pirbûn, zafbûn, zorbûn, :giyanewer li kurdistanê yên mi ebûyn
mişebûyî (rengdêr) (Binihêre:) mişe
misecil (navdêr, mê) teyîp, newar, amûra ku kaset pê tên guhdarîkirin yan tomarkirin.
Herwiha: musecil.
Bide ber: kompûter, radyo, televizyon.
ji: Ji erebî: mi- + secil
mişefil hendef
mişekar (navdêr, mê) L mizedar, mûçekar.
ji: mişe +-kar
mişekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mişe kirin
mişekirin (navdêr) zehifkirin, zorkirin
miselet qiraskê sêrî
miseletî serê yekî bûn bûn qîra reş û pê ve zeliqîn
miselis (rengdêr) (navdêr) sêgoşe, sêçuh, sêkujî, sêkuje.
Herwiha: misellis, muselis, musellis.
ji: Ji erebî
miselit lê bûn bela, bûn belaya serî.
Herwiha: misellit, muselit, musellit.
ji wêjeyê: Tirk ji Asyaya-nêvê hatine û di bin perdeya misilmanîtiyê de împeretoriya osmaniyan ava kirine û bûne musellit li ser van miletan.(Derwêşê Sedo di hevpeyivînekê de li gel Arif Zêrevan, Kerkuk-kurdistan.com, 8/2004).
ji: Ji erebî.
: miselitî
miselitî (navdêr, mê) rewşa miselitbûnê.
ji: miselit + -î
mişelq (navdêr, mê) wate şikevayê qalind ku bê tîrik bi destan dihê vekirin
misemmat (navdêr) menzûmeya ku beytên wê biqafiye û ji çar beşan pêk tê.
ji wêjeyê: Çe încîl û çe Tewrat in di mensûx in di mulxat in Bi wî navî misemmat in hukim çû kenzê rehmanî w:Mela Hisênê Bateyî
mişepere riba
mişeref (rengdêr) bişeref, binamûs, bihagiran, qedirbilind.
Herwiha: mişerref, muşeref, muşerref.
ji wêjeyê: Heger em bi “ereb bazarî” hesabekî bikin, dikarim bibêjim ko 80-ê di malên kurdan de TV-yên kurdî tine. Bes maleke bê TV-yên tirkî tine, 99,9999 malên kurdan de TV-yên tirkî hene (ji bo kurdên bakur dibêjim). Belkî bi xêra TRT-a kurdî malên wan kurdên –kurdînedîtî muşerref bibin; malûm e gihayê hewşê tahl e, û kurdî belkî bi destê dewletê bi van şîrin bibe.(Brahîm Xelîl Sirûcî: Belkî bi xêra TRT-ê em TêReTêr kurmancî tamaşe bikin, Nefel.com, 11/2008).
ji: Ji erebî: mi- + şeref.
: mişerefane, mişerefî, mişerefîtî, mişereftî
mişerefane (rengdêr) bi awayekî mişeref.
ji: mişeref + -ane
mişerefî (navdêr, mê) rewşa mişerefbûnê.
ji: mişeref + -î
mişetî (navdêr, mê) gelekî, pirrî, zêdehî, zehfî, bereket, adanî, berdarî, deramet, gumrehî, berhemdarî, kesafet, feyîz, feyezan.
Herwiha: mişehî, mişeyî.
ji: mişe + -hî
misêwa 1. daîmî 2. bi berdewamî; hemasa
(rengdêr)wate miqêm,miqêmî,daîm,tim,herdem
misêwabûn (navdêr, mê) bêatlebûn, misêwa, bêdîqatî.
ji: misêwa +bûn
mişeweş (navdêr, mê) dudilî, dilwasî, guman, şik, dilwaswasî, wasî, ne piştrastî, ne esehî, ne misogerî.
Herwiha: muşeweş.
ji: Ji erebî
mişexes (rengdêr) berceste, nêrbaran, şmişexesênber, girgîn, berçav, konkret, ne abstrakt yan teorîk yan sembolîk.
ji wêjeyê: Milet yan zî grûbê ke îqtîdar ra bêpar ê, û ziwanê înan wayîrê tu statuyêk nîyo, eşkenê ziwanê xo bi edebîyatî zinde bikerê, bikerê wayîrê prestîjî. Kirdkî nika bi edebîyatî wazena vera lehçeyanê kurdkî yê sey kurmanckî û sorankî de prestîjê xo berz bikero û mîyanê nasnameya milî ya kurdan de cayê xo muşexes bikero. Kirdkî, esas wazena vera asîmîlasyonê neteweya serdeste de xo ver bido..
ji: ji erebî مشخص (muşexxeș), têkilî şexs..
: mişexesane mişexesî mişexesîtî mişexestî.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: ? kurmancî: girgîn, berçav soranî: berceste, konkrêt zazakî: muşexes
mişexesane (rengdêr) bi awayekî mişexes.
ji: mişexes + -ane
mişexesî (navdêr, mê) rewşa mişexesbûnê.
ji: mişexes + -î
mişext 1. firar 2. penaber 3. revok
(navdêr) aware, derbider, koçber, penaber, xerîb, sirgûnkirî, biyanî, revok, firar.
ji wêjeyê: Kurdistanek heye ji min wê de, her bihosta axa wê ji bo min pîroz, lê ez li ser sînga wê mişext, ez li ser dilê wê derbider, navê min tê de kirine ‘terorîst’, kirine ‘şaqî’, kirine ‘eşqiya’...(Omer Dilsoz: Kurdistanek heye ji min wê de!, Amidakurd.com, 11/2007).
Bikaranîn: Lêker: mişext kirin, mişext bûn. Navdêr: mişextkirin, mişextbûn Rengdêr: mişextkirî.
: mişext + -î
mişext bûn (lêker)(Binihêre:) mişext
mişext kirin 1. koçber kirin 2. şandin tarawgehê
(lêker)(Binihêre:) mişext
mişextandî (rengdêr) koçkirî, koçber, koçer.
ji: mişextand + -î
mişextandin (lêker) koçandin, koçberî.
ji: mişext +-andin
mişextbar (rengdêr) guhêzbar, rakirinbar.
ji: mişext +-bar
mişextbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mişext
mişextbûyî (rengdêr) koçerbûyî, koçerkirî.
ji: mişext +bûyî
mişexte tarawgeh
mişextgeh (navdêr, mê) cihê mişextiyê, şûna surgûne.
ji: mişext +-geh
mişextî penaberî
(navdêr, mê) koçberî, penaberî, xerîbî, sirgûn, xurbet, awaretî, derbiderî, biyanistan, dûrwelatî, sergom, diyaspora, jiyana li dûrî yan derveyî war yan welatê xwe.
ji: mişext + -î
mişextkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mişext kirin
mişextkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mişext
mişextvan (navdêr, mê) Qaçaxçî.
ji: mişext +-van
mişextvanî (navdêr, mê) kaçaxçîtî, Qaçaxçîtî.
ji: mişext +-vanî
mişexur kedxur
(navdêr, mê) kurtêlxur, loqek, miftexur, miftexwer.
ji: mişe +-xur
mişexurî (navdêr, mê) kurtêlxurî, arodetî, loqekî, miftexwerî.
ji: mişe +-xurî
mişexwer (navdêr, mê) talanker, fêlbaz, xapînok, miftxwer, dûvdehol, terefe, hewantexwer, çilterîfe.
ji: mişe +-xwer
mişexwerbûn (navdêr, mê) lakotbûn.
ji: mişexwer +bûn
mişexwerî (navdêr, mê) terîfeyî, lakotî.
ji: mişe +-xwerî
mişeya kêmtirîn heqdesta hera hindik
mişeya têketinê diravê ku ji bo temaşekirina şanoyekê, gera di nav perûkxaneyekê û hwd tê dayin
mişeyî hebûn û lawanî
misger (navdêr, mê) sefar.
ji: mis +-ger
misgerî (navdêr, mê) sefarî.
ji: mis +-gerî
mishef 1. kitêba pîroz, Mishefa Reş 2. navekî din î Qurana Pîroz e
Furqan, Quran, Kitêb
(navdêr, mê) pirtûka pîroz, kitêba miqedes: Mishefa reş(yek ji pirtûkên pîroz yên êzidiyan e).
Herwiha: meshef, mesĥef, misĥef, mushaf, musĥaf, mushef, musĥef.
Têkildar: avesta, incîl, kitêba cilwe (an kitab el celve, kitab el cilve an jî tenê cîlwe), misefa reş (an mişefa reş, meshaf reş, meshefa reş, meshaf-ur reş, mishefa reş, mushafa reş, mushefa reş an jî kitab-el esvad), mizgîn, quran, tewrat, zebûr.
: mishefî
mishefî (navdêr, mê) rewşa mishefbûnê.
ji: mishef + -î
misî (navdêr, mê) rengî mis, bronz.
ji: m +-isî
misil (hoker) mîna, wek, şibî, nola, fena.
Herwiha: misl.
ji: Ji erebî, têkildarî mesele û mîsal.
ji wêjeyê: Zû gihiştin, çûne dora Mekkehê, ketne bûsan mislê ava bingehê”.(Melayê Bateyî: Mewlûd) Tirkî: (navdêr) hinkûf , dirûv , manend , tibab , mêjer , car , qat: on misli daha büyük deh car hin jê mezintir
misilman (navdêr) bawermendên îslamê, kesa/ê ku ji Mihemed Pêxemberî û Quranê bawer dike.
Herwiha: bisilman bisirman bisliman bisluman bisulman bisurman busilman busliman busulman busluman busriman busruman busurman misliman misûlmend misluman muslim musliman musluman musulman. Têkilî: îslamî mihemedî sunî şîî elewî.
ji: ji erebî مسلم (muslim) (misilman, têkildarî إسلام îslam < rehê s-l-m: teslîm bûn, xwe tewandin/çemandin) + kurdî -an (nîşana pirrjimariyê).
Bikaranîn: Lêker: misilman bûn, misilman kirin. Navdêr: misilmanbûn, misilmankirin Rengdêr: misilmanbûyî, misilmankirî.
: misilmanane misilmanî misilmantî
misilman bûn (lêker)(Binihêre:) misilman
misilman kirin (lêker)(Binihêre:) misilman
misilmanane (rengdêr) bi awayekî mihemedî.
ji: mihemedî + -ane
misilmanbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) misilman
misilmanbûyî (rengdêr) (Binihêre:) misilman
misilmanî (navdêr, mê) rewşa misilmanbûnê, îslamîtî, îslamiyet.
ji: misilman + -î.
Bikaranîn: Navdêr: misilmanîbûn
misilmanîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) misilmanî
misilmankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye misilman kirin
misilmankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) misilman
misîn derdana avê ya bilûlik
(navdêr, nêr) amanek madenî yê bidestik û bilûlî ye û bo avreşandina li gulan yan jî destnivêjgirtinê têt bikaranîn,nemaze ji misê hatiye hilberandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مسین.
Herwiha: mesîn.
: mesînk
misînik (navdêr, mê) misîn.
ji: misîn +-ik
misînk (navdêr, mê) mesîn, misîn.
ji: misîn +-k
misîyene (Zazaki) (lêker) misîn
misîzer (navdêr, nêr) mefreq,tunc, madenek amêjen e û ji misî û bi kêmî madenek din hatiye çêkirin (wek xelata sêyem tê dan).
Herwiha: bironz.
: bronzî, bronzîtî
mişk cureyekî ajalên ziyandar e *“mişk çiqasî axê bikole, bi serê xwe de dike”
(navdêr) ajel biçûk yê kirrîner e dişibe cirdan lê hûriktir e, amûrek kompûterê ye mirov pê nivîs û grafîkan dilivîne.
Herwiha: mihşk.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مشک.
Bide ber: misk, hişk, pişk, rişk.
ji: Ji Proto-hindûewropî muh₂s, hevreha mişk ya soranî, muş ya zazakî û hewramî, muşk ya pehlewî, موش (mûş) ya farisî, muş ya avestayî, musk ya belûçî, मूष् (mūṣ) ya sanskrîtî, մուկ (muk) ya ermenî, мышь (mişi) ya rusî, μῦς (mūs) ya yûnaniya kevn, mūs ya latînî, mouse û mice yên inglîzî, Maus ya almanî, mus ya swêdî... Herfa K li dawiya peyva kurmancî nîşana biçûkkirinê (dîmînutîv) e ji ber ku mişk ajelek hûrik e. Proto-hindûewropî: muh₂s (mişk) , Proto-aryayî: muş Avestayî: muş- (mişk) Middle Persian: muşk (mişk) Farisî: muş (mişk) Belûçî: musk (mişk) Osetî: mist (mişk) Kurmancî: mişk (mişk) Kurdî (Soranî): mişk (mişk) Hewramî: muş (mişk) Zazakî: muş (mişk) Sanskrîtî: mûs- (mişk) Yewnanî: μῦς (mūs) (mişk) Latînî: mūs (mişk) Almanî: Maus (mişk) Înglîzî: mouse (mişk) ...Çavkanî: Horn p.223, MacKenzie p.129, Lubotsky, Etymonline Pokorny: 752.
: mişkane, mişke, mişko, mişkok.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: mişk, Kurdî (Soranî): mişk, Kurdiya başûr: müş, Lekî: müş, Hewramî: miłe, Zazakî: merre
misk bêhneke xweş e û ji qirguliya askê tê derxistin *“kûsî, miskê naxwe”
(navdêr, mê) madeyek bênxweş e ku ji hin ajelan tê wergirtin û di gelek parfûman de tê bikaranîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مسک.
Bide ber: ember .Binêre.
Herwiha: bisk.
ji: ji erebî مسك (musk) jipehlewi muşk, bide ber farisî مشک (muşk), jisanskriti मुष्क (muṣka: gun) ji ber ku ji endamekî leşî yê wek gunan e. Heman peyv ketiye pirraniya zimanên ewropî jî: yûnanî μόσχος (mosxos), latînî muscus, fransî musc, inglîzî musc, almanî Moschus, rusî мускус, spanî almizcle (ji forma diyar ya erebî el-musk), portugalî almíscar...
mişk bigire, ez ê xweliyê berî çavan dim (biwêj) li hincetan gerîn. tiştên nebûyî xwestin. ya ku wî pê girtiye, ew e ku dibêje: mişk bigire, ez ê xweliyê berî çavan dim.
mişk çû seferê, pisîk ket kewna berê (biwêj) serdest ku nebin, bindest wê rehet bin. ev jî tiştekî siruşt e, mişk çû seferê, pisîk ket kewna berê.
misk û enber du bêhnên xweşik in
miskan kaniya ava madenî ya tahmsarkî
mişkan hevranê yekî qul kirin keda yekî tûşî karesatekê hatin
mişkane barimte, gerew
(rengdêr) bi awayekî mişk, rehîn, barimte, girtî, destbiser, girap, barîte, îpotek.
ji: mişk + -ane.
Bikaranîn: Lêker: mişkane dan. Navdêr: mişkanedan
mişkane dan (lêker)(Binihêre:) mişkane
mişkanedan (navdêr, mê) (Binihêre:) mişkane
mişkê kor hingî axê dikole, bi ser serê xwe de dike (biwêj) mirov çi dike bi xwe dike. ew hew dizane ku tiştekî pak dike, lê nizane ku wekî miskê kor hingî axê dikole, bi ser serê xwe de dike.
misker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mis dike, sefar, paxirker.
ji: mis + -ker
mişkî (navdêr, mê) pêwendîdarê mişkan.
ji: mişk + -î
mişkik (navdêr, mê) mişkxatûn, çirzink
mişkîle (navdêr, mê) pirsgirêk, problem, arîşe, kêşe, asteng, girift, tengeje, alozî, gelş, gelemşe, krîz, qeyran, dîlema, pirs, doz, bela, nexweşî, mesele.
Herwiha: mişkûle, muşkîle, muşkûle.
ji: Ji erebî.
: muşkîleyî
mişkîle kirin (lêker)(Binihêre:) mişkîle
mişkîlekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mişkîle
miskîn 1. ne şûm (rengdêr) milahim, tebitî, vehewiyayî, tena, ne şûm, ne neqet, ne destmatî, ne şerroke, ne şerrûd, ne şerrxwaz, ne şerrker, reben, goyîn, tembel, tirral, arode, keslan, zexel, gewende, bêkare, moris, terral, leşgiran, destgiran, qûngiran, xewar, bêxîret.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مسكين.
ji: Bi rêya erebî مسكين (miskîn) jiakadi muşkênu/muşkênum. Heman peyv ketiye farisî û tirkî (miskin) lê herwiha fransî mesquin, spanî mezquino û îtalî meschino û hin zimanên din jî yên ewropî..
Bikaranîn: Lêker: miskîn bûn, miskîn kirin. Navdêr: miskînbûn, miskînkirin Rengdêr: miskînbûyî, miskînkirî.
: miskînî miskînîtî miskîntî 2. ji miskê. Binêre; , miskî
miskîn bûn (lêker)(Binihêre:) miskîn
miskîn kirin (lêker)(Binihêre:) miskîn
miskînbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) miskîn
miskînbûyî (rengdêr) (Binihêre:) miskîn
miskînî (navdêr, mê) rebenî, jarî, goyînî, milahimî, perîşanî, şerpezetî, feqîrî, newêrekî, rewşa miskînbûnê.
ji: miskîn + -î
miskînkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miskîn kirin
miskînkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miskîn
mişkxatûn (navdêr), ?, navê çûkekî ye, xatûna mişk, mişkik, çûçika mişkan, çirzinkNavê Zanistî Troglodytes troglodytes
mislik (navdêr, mê) henef, zembere, kanî
mislim (navdêr, nêr) navekê mêran e.
Herwiha: Muslim.
ji: ji erebî, ji muslim, hevwateya misilman.
mişmiş arûng, zerdelî
1. mêweyek. Binêre; mijmij 2. dengê ava dilive. Binêre; bişmiş
mişmişî rengê arûngê
misnayene (Zazaki) (lêker) misandin
misnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin misandin
misoger 1. bîmekirî 2. pêwist 3. îcbarî 4. kar an jî kiryara ku guman tê de tunebe; teqez
(rengdêr) temîn, ekîd, garantîkirî, bêguman, eseh, bivê-nevê: Biserketina Miletê Kurd misoger e. (Kurd dê île bi ser bikevin.), bêşik, piştrast, tekîdkirî, diyar, esehî, dabîn.
Bikaranîn: Lêker: misoger bûn, misoger kirin Navdêr, mê: misogerbûn, misogerkirin Rengdêr Lêker: misogerbûyî, misogerkirî.
: misogerî
misoger bûn (gotin an jî kiryar) guman tê de neman û sed der sed hatin cihê baweriyê
(lêker)(Binihêre:) misoger
misoger kirin piştrast kirin, dabîn kirin
(lêker)(Binihêre:) misoger
misogerbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) misoger
misogerbûyî (rengdêr) (Binihêre:) misoger
misogerî pêwistî
(navdêr, mê). Navdêr: teqez, ji sedî sed, xerentî
misogerî dan (lêker)(Binihêre:) misogerî
misogerîdan (navdêr, mê) (Binihêre:) misogerî
misogerker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) derhûd, garantîker, garantor, sozder, ya/ê misoger dike.
ji: misoger + -ker
misogerkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) misoger
misorî Serenav,mê, bajarrokek e li parêzgeha Mêrdînê li Bakurê Kurdistanê.
Bide ber: Mizûr, Minzûr.
ji wêjeyê: Projeya Xwedîkirina Gêlasan ku ji aliyê Şaredarê bajarokê Misoriyê (Yalim) ya Mêrdînê Abdulkerîm Adam ve hatiye amadekirin û YE piştgiriyê dide, ket jiyanê..
: misorî, misorîtî
mişot (navdêr, mê) çarçef, rûnivîn, rû, rûlihêf, hêram, hîzar, fote, fûtik, belekî, spîçal, çaroke, fotik, cawê tenikê yê ku nivîn pê niximandin.
Herwiha: mişût.
: mişotik, mişotk
misqal (navdêr, mê) pirtik, pirtên hûrik, hindik, pîvanek zêrrî û zîvî û dirr û gewerên din e û nêzî 2 graman e.
Herwiha: misxal.
ji: Ji erebî.
: misqalî
misqalek namûs di bêvilê de tune bûn (biwêj) ji bo kesên bêxîret tê bikaranîn. mixabin min ew wisa nizanibû, lê hîn bûm ku misqalek namûs di bêvila wî de tune ye.
misqalî (navdêr, mê) rewşa misqalbûnê.
ji: misqal + -î
misr Serenav,mê, welatek erebî ye li bakur-rojhilata Efrîqayê.
Herwiha: Mesir, Mesr, Misir.
: misrî, misrîtî
misra (navdêr, mê) kuple, beyt, rêzikên helbestê yan stiranê: Di vê helbestê de 24 misra hene..
ji wêjeyê: Dengbêj hostayê deng in. Ji ber ku ew bêamûr û enstrûman hunera xwe îcra dikin xwedî deng û nefesên xurt in. Haya me giştan jê heye ku gotinên kilamên dîwankî, wekî lawikan, ne xwedî hejmarên kîteyên wekhev û rîtmeke tekûz in. Ji bo ku karibin misrayên dirêj zûzûka û li bêhnekê bibêjin, divê ku xwedî teknîkeke bikaranîna deng bin. Ji bo ku di dema kilamgotinê de bêhna wan neçike û karibin bêhna xwe têr baş bi kar bînin, wan diyaframa xwe xebitandiye. Wan ji bo vê yekê jî, bi zilikan pif kiriye ava di derdanekê de, heta ku pelqik bi ser avê ketiye. A sedemeke xurtbûna bêhna wan, ji vê yekê ye jî.(Zana Farqînî: Dengbêjî: Xweseriyeke muzîka kurdî, Amidakurd.com, 6/2007)
mişraq (navdêr, mê) fokûs, sotek, nîvend, gerû, mihraq, nîskok
misrefker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) mistehlîk, bikarîner, xercker, serfker, ya/ê misref dike.
ji: misref + -ker
misrî (navdêr) welatiya/ê Misrê yan kesa/ê ji Misrê(navdêr, mê) awayê zimanê erebî yê ku li Misrê tê peyivîn, koptî, zimanê Misrê yê serdemên fîrewnan(rengdêr) tişta/ê Misrê yan welatiyên wê: filmên misrî.
Herwiha: mesrî, misirî.
ji: Misr + -î.
: misrîtî
mişrik (navdêr) pagan, pirrxwedaperist, kafir, kesên ku bawer dikin ku ji yekê zêdetir xweda hene.
Herwiha: muşrik.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مشرک.
ji: ji inglizî مشرك (muşrik) ji mi-/mu- + şirk ji شرك (şereke: bûn şirîk, bûn hevpar/hevpişk). Ji eynî rehî: şirîk, şirket, şirîkatî.
misrîtî (navdêr, mê) rewşa misrîbûnê.
ji: misrî + -tî
mişt tijî *“ji yê kor re gotine: tu çi dixwazî?; gotiye dinyayeke mişt ronî”
(rengdêr) tijî, tije, dagirtî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مشت.
Dijwate: vala, vale, xalîBide, mişe.
ji: jiari, hevreha farisî مشت (moşt), pehlewî muşt.
Bikaranîn: Lêker: mişt bûn, mişt kirin. Navdêr: miştbûn, miştkirin Rengdêr: miştbûyî, miştkirî.
: miştî. Bi soranî: pirr,
mist 1. kulma mirovî ya miçandî 2. kefedest, felqedest
(navdêr, mê) kulm, gurmiç, gurmist, gurmiçk, gulmiç, gulmiçk, boks, destê givaştî).
Bide ber: dest kef.
ji: hevreha farisî مشت (moşt), pehlewî muşt jiari. Ji eynî rehî: mişt..
Bikaranîn: Lêker: mist kirin, mist dan. Navdêr: mistkirin, mistdan Rengdêr: mistkirî, mistdayî.
: mistandin, mistandî, mistî, mistîner, mistînerî
mişt bûn (lêker)(Binihêre:) mişt
mist dan miz dan
(lêker) gemirandin, perixandin, rapelandin, firkandin, masaj kirin, firikandin, hewirandin, merisandin, masaj, surandin.
Herwiha: mis dan, miz dan. Navdêr: mistdan, misdan, mizdan.
ji: mist + dan.
: mistdayî, mistder
mist kirin (lêker)(Binihêre:) mist
mişt kirin heta dêv dagirtin, heta dêv tijî û qûç kirin
(lêker)(Binihêre:) mişt
mist lêdan (Binihêre:) mist
mişt tijî 1. bi dêv re qûç 2. heta dêv dagirtî
mişt û dagirtî tijî û qûç
mistane (navdêr, mê) boksîng, kulmane, boksane
miştaq (rengdêr) minêkar, dilxwaz, bidil, xwekar, xwezîkar, arezûmend, hewesdar, arezûdar, xwezyar, xwazyar, xwezîyar, xwestekar, kesa/ê ku dixwaze tiştekî bike, kesa/ê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike, xwezkar, hewedar, xwastekar, xwezîker.
Herwiha: muştaq.
Bide ber: miştax.
ji wêjeyê: Gava ev îdîa hatin kirin, bi rastî meriv ecêbmayî dima. Heta nuha burokrasiya dewletê, bi taybetî jî eskeran ku ew miştaq in gelek caran daxwiyanî û muxtirayên siyasî bidin, bi tu riyê îşaretek nedan ku ew li gel çareseriyeka ji ya AKP-ê pêşdetir in, an ew dixwazin lê AKP nahêle..
ji: Ji erebî.
: miştaqane, miştaqî, miştaqîtî, miştaqtî
miştaqane (rengdêr) bi awayekî miştaq.
ji: miştaq + ane
miştaqî (navdêr, mê) rewşa miştaqbûnê.
ji: miştaq + -î
miştax tiştê di heman rêzê de
(navdêr, mê) cihê ku tirî lê tê hişkkirin daku bibe mewîj.
ji wêjeyê: Heyva tebaxê, tirî ket miştaxê.(metelokek kurdî ye).
ji: • jiarami
miştaxan werza hişkkirina tirihan
miştaxe bêndera hişkirina tiriyan
(navdêr, mê) tirî ji mêwan dihêt kirin û li cihek hulî kirî û paqij û îyan bi rex êkve radixin daku hi ik bi bin û bibin mêwîj.
Bikaranîn: Lêker: miştaxe kirin. Navdêr: miştaxekirin Rengdêr: miştaxekirî
miştaxe bûn (biwêj) zehf zêde bûn; li her derê belawela bûn. îsal dara me ya sincan wilo girtiye ku sincên me bûne miştaxe.
miştaxe kirin (lêker)(Binihêre:) miştaxe
miştaxekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miştaxe kirin
miştaxekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miştaxe
mistbaz (navdêr, mê) mbaz, kulmlîz.
ji: mist +-baz
miştbûn (navdêr, mê) tijîbûn
miştbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mişt
mistdan (navdêr, mê) masaj, gemirandin, perixandin, firikandin
mistdayî (rengdêr) (Binihêre:) mist
mistdêr (navdêr, mê) niwêzîner, masor.
ji: mist +-dêr
mistdêrî (navdêr, mê) niwêzînerî, masorî.
ji: mist +-dêrî
mistear (navdêr) bernav, nasnav, leqeb, mehles, navê neresen yê kesekî lê yê ku ew pê tê nasîn: Cegerxwîn mehlesê Şêxmûsê Hesarî ye. deynkirî, ne xwemalî, biyanî.
Herwiha: mustear.
ji wêjeyê: Seyda di rist û malik û çarîn û bendên helbesta xwe de, herî zêde çendî wekî mahlas Cegerxwîn bicih kiribe jî, di gelek helbestan de em li navine din yên remzî/ mustear/ lixwekirî rast tên: Weke Şêxmûs (navê resen), Mûsayê Hesarî (cihê ku jê ye, gundê wî) Hesarî û Seyda!(Arjen Arî: Sê nav: Hesarî, Seyda, Cegerxwîn, Diyarname.com, 9/2007).
ji: Ji erebî
mistebit (rengdêr) (navdêr) bêrehm, bêmerhemet, dilkevir, zordar, zordest, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm, dilreq, zorbaş, mistexalib, zorbaz, diktator, tîran, despot, zorba.
Herwiha: mustebit.
ji: Ji erebî.
: mistebitî
mistebitî (navdêr, mê) rewşa mistebitbûnê.
ji: mistebit + -î
mistefa (navdêr, nêr) navek e bo zelaman, yek ji navên Mihemed pêxemberî ye.
Herwiha: Mistafa Mustafa Mustefa.
ji: Ji erebî.
: mistefayî
misteheq (rengdêr) liyaq, rewa, heqkirî.
Herwiha: musteheq
misteheqdîtin (navdêr, mê) biheqdîtin, mafdardîtin, mazeret.
ji: misteheq +dîtin
mistehîl (rengdêr) ne gengaz, ne pêkan, ne mumkin, tiştê ku nabe yan nikare bêt kirin.
Herwiha: mustehîl, mustahîl (di bin tesîra tirkî de).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مسته‌حیل.
ji wêjeyê: Em ê bibînin ku avakirina rêzimanekê bo her du zaravayan kurmancî û soranî mistehîl e..
ji: ji erebî مستحيل (musteḥîl) ku ketiye farisî û tirkî jî: müstahil..
: mistehîl, mistehîlî, mistehîlîtî, mistehîltî
mistehîlî (navdêr, mê) rewşa mistehîlbûnê.
ji: mistehîl + -î
mistehlîk (navdêr) bikarîner, misrefker, xercker, serfker.
Herwiha: mustehlîk.
Bide ber: mistehsîl.
ji wêjeyê: Bi baweriya min şoreşa pêşmergeyan hê bi temamî neçûye serî: Şoreşa çekdarî temam bû, lê niha divê şoreşa civakî-aborî dest pê bike. Bernameya şoreşa civakî-aborî bi hindikî ji du xalan divê pêk bê: 1. Civakê ji mustehlîkî (consumer/tüketici) ya luks û bi îsraf biguhêre bike civaka mustehsîl (productif/üretici) a endustriyê, 2. Zihniyeta eşîrî û ya partîzaniya dewletên totalîter a li herêmê divê hêdî hêdî bê maliştin.(Rojen Barnas: Şoreşa Kurdistana Başûr A Mayî, Netkurd.com, 5/2007).
ji: Ji erebî.
: mistehlîkî, mistehlîkîtî, mistehlîktî
mistehlîkî (navdêr, mê) rewşa mistehlîkbûnê.
ji: mistehlîk + -î
mistehsîl (navdêr) berîner, berhemder, berhemdar, produktîv, kesa/ê yan tişta/ê ku berhemekê dide.
Herwiha: mustehsîl.
Bide ber: mustehlîk.
ji wêjeyê: Bi baweriya min şoreşa pêşmergeyan hê bi temamî neçûye serî: Şoreşa çekdarî temam bû, lê niha divê şoreşa civakî-aborî dest pê bike. Bernameya şoreşa civakî-aborî bi hindikî ji du xalan divê pêk bê: 1. Civakê ji mustehlîkî (consumer/tüketici) ya luks û bi îsraf biguhêre bike civaka mustehsîl (productif/üretici) a endustriyê, 2. Zihniyeta eşîrî û ya partîzaniya dewletên totalîter a li herêmê divê hêdî hêdî bê maliştin.(Rojen Barnas: Şoreşa Kurdistana Başûr A Mayî, Netkurd.com, 5/2007).
ji: Ji erebî.
: mistehsîlî, mistehsîlîtî, mistehsîltî
mistehsîlî (navdêr, mê) rewşa mistehsîlbûnê.
ji: mistehsîl + -î
miştek nav-nku(navdêr, mê) gezik, melkes, sivnik, bermalk, cerifk, simlik, şijink
mistek gezo
(navdêr, mê) qebde, desteyek, kulmek
mistemir (hoker) bi berdewamî.
Herwiha: mustemir.
ji: Ji erebî
mişterek (rengdêr) hevpar, hevbeş, hevpişk, wek hev, mîna hev, eynî, heman, şirîk.
Herwiha: muşterek.
ji: Ji erebî.
: mişterekî, mişterekîtî, mişterektî
mişterekî (navdêr, mê) rewşa mişterekbûnê.
ji: mişterek + -î
mişterî (navdêr) kesa/ê tiştan dikirre yan bi pare xizmetan bi kar tîne.
Herwiha: muşterîNêzîk, bikirr, kirryar.
Bide ber: xizmetkar.
ji: Ji erebî.
: mişterîtî
mişterî dîtin (lêker) kirox dîtin, kiryar dîtin, bikir dîtin.
ji: mişterî + dîtin
mişterikî (navdêr, mê) beşdarî, pişikdarî, hevparî, şirîkî, beşdarbûn, şirîkbûn
mişterîtî (navdêr, mê) rewşa mişterîbûnê.
ji: mişterî + -tî
misteşfe (navdêr, mê) nexweşxane, nesaxxane, xestexane, bîmaristan, avahiyê ku nojdar lê nesaxan derman dikin, xastê.
Herwiha: misteşfa, musteşfa, musteşfe.
ji: Ji erebî مستشفى
mistewa (navdêr, mê) ast, pile, derece, biserketin, serfirazî.
Herwiha: mustewa.
ji wêjeyê: Ev lêbawerî bi xwe mistewayeke bilind ya romannivîsiyê ye..
ji: ji erebî
mistexalib (rengdêr) (navdêr) bêrehm, bêmerhemet, dilkevir, zordar, zordest, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm, dilreq, zorbaş, mistebit, zorbaz, diktator, tîran, despot, zorba.
Herwiha: mustexalib.
ji: Ji erebî.
: mistexalibî, mistexalibîtî, mistexalibtî
mistexalibî (navdêr, mê) rewşa mistexalibbûnê.
ji: mistexalib + -î
miştî (navdêr, mê) tijîtî, tijetî, ne valahî, ne xalîtî, miştbûn, tijîbûn, dagirtîtî.
ji: mişt + -tî
mistî (navdêr, mê) rewşa mistbûnê.
ji: mist + -î
miştik (navdêr, mê) taxim, qelûn, tîrik, darik, lûlik, darcixare, korcik.
ji: mişt +-ik
mistin (lêker)mîz kirin. Tewîn: -miz-.
ji: mis +-tin
miştin/dimişe/bimişe maliştin
mistîzm (navdêr, mê) razdarî.
ji: mist +-îzm
mistkar (navdêr, mê) gurmistvan.
ji: mist +-kar
mistkarî (navdêr, mê) gurmistanê, gurmistvanî, gurmistî.
ji: mist +-karî
miştkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mişt kirin
mistkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mist kirin
miştkirin (navdêr) pirkirin, tijîkirin
mistkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mist
miştûmirkirin (navdêr, mê) yekûdukirin
mistvan (navdêr, mê) gurmistkar.
ji: mist +-van
mistvanî (navdêr, mê) gurmistanê, gurmistkarî, gurmistî.
ji: mist +-vanî
misûlmend (navdêr) bawermendên îslamê, kesa/ê ku ji Mihemed Pêxemberî û Quranê bawer dike.
Herwiha: bisilman bisirman bisliman bisluman bisulman bisurman busilman busliman busulman busluman busriman busruman busurman misliman misluman muslim musliman musluman musulman. Têkilî: îslamî mihemedî sunî şîî elewî.
ji: ji erebî مسلم (muslim) (misilman, têkildarî إسلام îslam < rehê s-l-m: teslîm bûn, xwe tewandin/çemandin) + kurdî -an (nîşana pirrjimariyê).
Bikaranîn: Lêker: misilman bûn, misilman kirin. Navdêr: misilmanbûn, misilmankirin Rengdêr: misilmanbûyî, misilmankirî.
: misilmanane misilmanî misilmantî
mişûr 1. zehmet 2. zûrî
mişûr xwarin 1. zehmet kêşan 2. zûrî dîtin
miswede (navdêr, mê) bernivîs, reşnivîsk, nivîsîna destpêkî, tişta/ê ku cara yekem tê nivîsîn û dê paşî dirûvê xwe yê dawîn bigire, kopiya xirab ya tiştekî.
Herwiha: muswede.
ji wêjeyê: Grupa kemalîst û apocî ya di nav DTP-ê de dibêje her bi çi awayî be divêt rê li ber “provokasyonan” bêt girtin û heta ko ji DTP-ê bêt divêt hejmara alayên DTP-ê bi xwe û alayên dewleta tirkan bên hildan. Grupa kemalîst û apocî ya DTP-ê alayên PKK-ê û miswedeyên wê yên ko li Tirkiyeyê qedexe ne wekî sebebên “provokasyonê” nahesibînin lê belê alaya Kurdistanê wekî sebebê “provokasyonê” nîşan didin.(Nefel.com, 3/2007).
ji: Ji erebî.
: miswedeyî
miswede kirin (lêker)(Binihêre:) miswede
miswedekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miswede kirin
miswedekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miswede
miswedeyî (navdêr, mê) rewşa miswedebûnê.
ji: miswede + -yî
misyoner (navdêr) gerrokê/a ku armanca gerrên wî belavkirina dînekî anku olekî ye (bi taybetî filetî), peywirdar, erkedar, wezîfedar.
ji wêjeyê: Di pirtuka misyonêr Malcolm ya 1815an de bi navê “Geschîchte von Persien” (Dîroka Farsistanê) rastî navê Tarîch el Akrad (Şerefname) tê. Malcom di vê pirtuka xwe de ji Şerefname gellek caran agahîyan bi cih dike, lê belê nave nivîskarê wê bi şaşî wek Şerefeddîn dinivîsîne.(Veysi Aydin: Li Ewrûpa pêştirîn xebatên zanistî li ser ŞEREFNAME, Netkurd.com, 9/2007).
ji: Ji frensî missionnaire, têkildarî misyon + -er.
: misyonerane, misyonerî, misyonerîtî, misyonertî, pozisyona misyonerî
misyonerane (rengdêr) bi awayekî misyoner.
ji: misyoner + -ane
misyonerî (navdêr, mê) rewşa misyonerbûnê.
ji: misyoner + -î
mit [I] çiqilên biçûk [II] 1. bêpêjn 2. bêdeng 3. kesê ku nabihîze
(rengdêr) bêdeng, bêpêjn, kerr, kesa/ê ku na-axive, tişta/ê ku ti deng jê nayê.
Bide ber: mat, met, mot.
Têkildar: miç.
Bikaranîn: Lêker: mit bûn, mit kirin. Navdêr: mitbûn, mitkirin Rengdêr: mitbûyî, mitkirî.
: mitber, mitberî, mitî, mitker, mitkerî 2. Tilik, girikê biçûk, tilik, girikê biçûk
mit bûn bêtevger di cih de sekinîn
(lêker)(Binihêre:) mit
mit kirin xwe ker kirin (dengê xwe nekirin)
(lêker)(Binihêre:) mit
mit man mehtel man, bêpêjn man
(lêker)mat bûn, şaşmî man, hişkobiringo bûn, hişkohola bûn, qerimîn, req bûn.
ji: mit + man
mita (navdêr) berhem, tişt, eşya, kerese, pertal, hûrûmûr, maliyet, mal.
Bide ber: mit
mitabeqet (navdêr, mê) peyman, lihevkirin, rêkeftin, pêkhatin, eqd, pakt, miwafeqet, kontrat, tifaq, itifaq, miwahede, qewl razîbûn bi kirina hevkariyê, qewl, miqawele.
Herwiha: mitabiqet, mutabeqet, mutabiqet.
ji wêjeyê: — Ez nabêjim ko li hemberî Iraqê, li hemberî xelkê Iraqê pêwistî bi operasyonekê heye. Bêguman nexêr!. Ez behsa operasyonek ali dijî PKK-ê dikim. Û divêt digel meqamên Iraqê mitabeqet hebe. Ya min tenê ravekeka eskerî ye. Em esker di çarçeweya rola xwe de hereket dikin û di nêv tixûbên wê de dimînin.(Nefel.com, 4/2007).
ji: Ji erebî.
: mitabeqetname
mitabiq (rengdêr) libar, guncav, lihevkirî, lihevhatî, pêkhatî, miwafiq.
Herwiha: mutabiq.
ji wêjeyê: Li gorî pêkhatina xalên li jor pêvajoya çekdanînê di demeke ku herdu alî mutabiq bin de pêk bê.(Azadiyawelat.com, 11/2007).
ji: Ji erebî.
: mitabiqî, mitabiqîtî, mitabiqtî
mitabiq bûn (lêker)(Binihêre:) mitabiq
mitabiq kirin (lêker)(Binihêre:) mitabiq
mitabiqbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mitabiq
mitabiqbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mitabiq
mitabiqe (navdêr, mê) tezad, antonîm, tibaq
mitabiqî (navdêr, mê) rewşa mitabiqbûnê.
ji: mitabiq + -î
mitabiqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mitabiq kirin
mitabiqkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mitabiq
mitala (navdêr)(navdêr, mê) hizirkirinek kûr.
ji wêjeyê: Gelek mitala kir Û kete xew ji romana Erebê Şemo Şivanê kurd ji weşanên deng rûpela 88.
Herwiha: mitale.
ji: Dibe ku ji مطالة erebî hatibe.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
mitale (navdêr, mê) nerîn, boçûn, dîtin, helwest, raman, fikir, qenaet, bawerî, lêkolîn, taqîkirin, saxtîkirin, cerribandin, vekolîn, pişkinîn, etûd, dema ku bo xwendina dersan hatiye veqetandin.
Herwiha: mitalaa, mitalee, mutalaa, mutalee, mutalie.
ji: Ji erebî.
ji wêjeyê: Piştre Dozgerê Komarê Fatîh Gokçen mutalaaya xwe pêşkêş kir. Gokçen, xwest ku bersûc ji ber çalakiya xwe, li gorî 7/2 xala TMKê bi hinceta propagandaya rêxistinê kirine bên cezakirin.
mitale kirin (li ser babetekê) ponijîn
(lêker) lênihêrîn, lê fikirin, fikirîn, ponijîn, hizirîn, ramîn, fikir kirin, lêkolîn.
ji: mitale + kirin
mitalekirî (rengdêr) fikiriyayî, ramankirî.
ji: mitale +kirî
mitalekirin (navdêr, mê) liserfikirîn, mitale, rakirinûdanîn, bibingehkirin.
ji: mitale +kirin
mitandî (rengdêr) letandî.
ji: mitand + -î
mitandin (lêker) qûnekî, nêrbazîtî.
ji: mit +-andin
mitareke (navdêr, mê) agirbest, rawestandina şerrî bo demek miweqet (bi taybetî daku danûstandinên li ser aştiyê bên kirin).
Herwiha: mutareke.
ji: Ji erebî
mitbûn (navdêr)(Binihêre:) mit
mitbûna zivistanê tevza ku dikeve cendekê hin ajalan û zivistanê di xewê de dimînin
mitbûnî (navdêr, mê) jixweçûn.
ji: mit +-bûnî
mitbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mit
mitê xwe li dinyayê neman (biwêj) temenê xwe qedandin. nêzîkî mirinê bûn. jixwe rewşa wî berê jî nebaş bû, lê niha tam mitê xwe li dinyayê nemaye.
miteber (rengdêr) şerî, derbasdar, li gor qanûnê dirist, hêja, nirxdar, evzel, maqûl, meqbûl.
Herwiha: muteber.
ji wêjeyê: Profesorê naskirî yê hiqûqa nêvneteweyî James R. Crawford di raporeka 15-rûperî de qanûna petrolê ya Kurdistanê bi destûra Iraqê re miqayese dike û dibêje mafê hikûmeta Kurdistanê heye ko kontrola petrol û gaza ko li Kurdistanê derdikeve bike û dibêje kontraktên hikûmeta Kurdistanê yên ji sala 1992-yê ve jî qanûniyen miteber in.(Nefel.com, 2/2008).
ji: Ji erebî.
: miteberî, miteberîtî, mitebertî
miteber bûn (lêker)(Binihêre:) miteber
miteber kirin (lêker)(Binihêre:) miteber
miteberbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) miteber
miteberbûyî (rengdêr) (Binihêre:) miteber
miteberî (navdêr, mê) rewşa miteberbûnê.
ji: miteber + -î
miteberkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miteber kirin
miteberkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miteber
miteehid (navdêr, mê) miqawil, pale, karker, kirêgirtî, taşeron, kontraktor, avaker
miteesir (rengdêr) bandorlêbûyî, kesa/ê yan tişta/ê ku bandora anku tesîra kesekî yan tiştekî lê bûye, kesa/ê yan tişta/ê ku ketiye bin bandora anku tesîra kesekî yan tiştekî.
Herwiha: muteesir.
ji wêjeyê: Divêt her kes helwêsta xwe ya li hemberî terorê bi awayekê vekirî nîşan bide. Heger ew mesefeyekê neêxin nêvbera xwe û terorê bivênevê ew jî dê jê miteesir bibin.(Serokwezîrê Tirkiyeyê Recep Tayyip Erdogan li gor Nefel.com, 10/2007).
ji: Ji erebî: mi- + tesîr
mitefiq (navdêr) hevpeyman, hevbend, hevkar, heval, dost, hevalbend.
Herwiha: mutefiq.
ji: Ji erebî: mi- + tifaq.
ji wêjeyê: Şêwirmendê hikûmeta Kurdistanê yê nivîsandina destûra Iraqê û mamostayê Unîversîteya Pennsylvaniayê Brendan OLeary jî dibêje wisa diyar e mesaja Emerîkayê ji Kurdistanê re ew e ko heger tu bombayan li hêzên emerîkî biteqînî Emerîka dê pereyan li te mesref bike, lê belê heger tu aştîxwaz bî û heger tu mitefiqekê Emerîkayê bî tu tiştekî wernagirî.(Nefel.com, 2/2007).
: mitefiqî, mitefiqîtî, mitefiqtî
mitefiqî (navdêr, mê) rewşa mitefiqbûnê.
ji: mitefiq + -î
mitek (navdêr, mê) biçûçikî, qicicikî, hûrhûrikî.
ji: mit +-ek
mitêl lihêf
mitêlk (navdêr, mê) mitêlên biçûk.
ji: mitêl + k
mitenawibî (navdêr, mê) bedel, alegor, serbiserî, teqes, trampa, mibadele, gerew
mitercim (navdêr) terciman, wergêrr, paçveker, kesa/ê ku tercimeyê dike.
Herwiha: mutercim.
ji: ji erebî مترجم (mutercim), binêre mi- + tercime..
: mitercimane mitercimî mitercimîtî mitercimtî
mitercimane (rengdêr) bi awayekî mitercim.
ji: mitercim + -ane
mitercimî (navdêr, mê) rewşa mitercimbûnê.
ji: mitercim + -î
mitewazî (rengdêr) nefsbiçûk, kesa/ê ku pesnê xwe nade, kesa/ê ku xwe mezin yan hêja nahesibîne, sade, bêwurşe, zelane, ne bêşiko.
Herwiha: mutewazî.
ji wêjeyê: Birêz Mustafa Borak mutewazîbûna (!) xwe bo me dide nîşan û dibêje, “Ji bo ku pirtûk zêde stûr nebe, gelek biwêjên hemwate bi kurtenivîsa bnr. hatine nîşankirin. (r.23)” lê ez viya bibêjim, bila ciwanmêrî û qenciya wî ji wî re be! Çunke vê yekê li ser stûrbûn an jî tenikbûnê bi qasî nîvrûpelî jî tesîrek nekiriye. Wekî din her tiştî; dirêjbûna berhewa ya pêşgotinan, sîstematîka îzehetê, mîzanpaj, versiyon ne tê de bi çend awayî nivîsandina îdyomekê, ji sedî nod ( 90) îdyomên çêkirî yên sexte, ewên ku motemot an jî bi awayekî şaş ji tirkî hatine wergerandin, li ser navê îzehetê di nava wateyê de îllahîm dubarekirina îdyomê ya bêwate... her tişt bi eşkerayî bang li me dike, bê hela çawan ji her hêlê ve zorê li xwe kirine ku pirtûk stûr be. De bila stûr be!(Roşan Lezgîn: Ferhenga Biwêjan a Esntîtuyê, Pen-kurd.org, 2006).
ji: Ji erebî.
: mitewazîtî
mitewazîtî (navdêr, mê) rewşa mitewazîbûnê, nefsbiçûkbûn.
ji: mitewazî + -î
mitfax (navdêr, mê) kulîn,metbex, pêjxane, odeya ku xwarin lê tê çêkirin û xwarin.
Herwiha: mitfaq, mutfaq, mutfax.
ji: Ji erebî.
: mitfaxî
mitfaxî (navdêr, mê) rewşa mitfaxbûnê.
ji: mitfax + -î
mitfex (navdêr, mê) dûkar, metbex, kulîn, aşpêjxane
mithîş (rengdêr) tirsnak, erjeng, giyansûz, ecêb, seyr, ecayîb, girtole, hêwilnak.
Herwiha: muthîş.
: mithîşane, mithîşî, mithîşîtî, mithîştî
mithîşane (rengdêr) bi awayekî mithîş.
ji: mithîş + -ane
mithîşî (navdêr, mê) rewşa mithîşbûnê.
ji: mithîş + -î
mitî bêdengî
(rengdêr) bêdengî, kerî
mitik (navdêr, mê) tepik, qotik, girik, tilik, kumbirk, gimt, gint, keloşk, kilom, tûmik, qilom, mit, til, mitilok.
ji: mit +-ik
mitîkî (navdêr, mê) bi mitî.
ji: mitî +-kî
mitîng (navdêr, mê) civîn, kombûn, hevdîtin.
Herwiha: miting, mîting, mîtîng.
ji: Ji inglîzî meeting.
: mitîngî
mitîngî (navdêr, mê) rewşa mitîngbûnê.
ji: mitîng + -î
mitirb (navdêr) qereç, qereçî, miletek gerrok e ji kok ve ji Hindistanê ye lê li pirraniya cîhanê belav bûye (bi taybetî wek muzîkvan û danser lê herwiha bi xwazokî û diziyan navdar in), muzîkvan, muzîkjen (bi taybetî kesa/ê li şehyanekê li muzîkê dide û ahengî pare didinê ji ber ku ew kes bi gelemperî ji miletê mitirban in).
Herwiha: mitrib, mitrub, miturb, mutirb, mutrib, mutrub, muturb.
: mitirbî, mitirbîtî
mitirbî (navdêr, mê) rewşa mitirbbûnê.
ji: mitirb + -î
mitîtî (navdêr, mê) şiyanîtî, mitdarîttî), hêminîtî, aştî.
ji: mit +-îtî
mitker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mit dike.
ji: mit + -ker
mitkerî (navdêr, mê) rewşa mitkerbûnê.
ji: mitker + -î
mitkî (navdêr, mê) bi mitî.
ji: mit +-kî
mitkirî (rengdêr) (Binihêre:) mit
mitkirin (navdêr)(Binihêre:) mit
mitleq (rengdêr) teqez, miheqeq, qethî, bêşert, bêmerc, bêguman, bêşik, bivê-nevê, îlle, tekûz, misoger, çawan be jî, absolût, qutebirr, erhede.
Bide ber: mitlaq, mutlaq, mutleq.
ji wêjeyê: Herkes baş dizane ku kovara Rizgariyê, avakirina îdeolojiya kurdîtî bona xwe kiribû armanc. Bi tirkan re bi her awayî cûdayetî pêşniyar dikir û diparast. Ji bona rêxistineke mitlaq ya serbixwe ya Kurdistanî ava bike xebat dikir. Azadiya neteweya kurd û serxwebûna Kurdistanê diparast. Yekîtiya Kurdistanê, yekîtî û tîfaqa di navbeyna hêzên sosyalîst yên Kurdistanê li tevayî Kurdistanê diparast. Li Bakurê Kurdistanê û li tevayî Kurdistanê eniya neteweyî cara yekem ji aliyê Rizgariyê de hat parastin. Ji bona vê jî, Mehmed Uzunî di nav civata nivîskarî ya Rizgariyê de marksîstekî Ortodoks û hişk, azadixwaz û rizgarîxwazekî Kurdistanî yê gelek radîkal bû.(Îbrahîm Güçlü: Mehmed Uzun û rastiyên ku nayên ser zimên, Netkurd.com, 10/2007).
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: mitleq kirin. Navdêr: mitleqkirin Rengdêr: mitleqkirî.
: mitleqen, mitleqî, mitleqîtî, mitleqtî
mitleq kirin (lêker)(Binihêre:) mitleq
mitleqî (navdêr, mê) rewşa mitleqbûnê, yeqîn, vebirrîtî, aşkeretî.
ji: mitleq + -î
mitleqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mitleq kirin
mitleqkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mitleq
mitman (navdêr, mê) matbûn, şaşmîman.
ji: mit +man
mitmayî mehtel, bêpêjn
(rengdêr) ziq bûn.
ji: mit +mayî
mitranî (navdêr, mê) metranî.
ji: mitran + -î
mitrî (rengdêr) xayis, gut, jihalçûyî, gêj, bêhay, bêhiş, damanî, sekan, sekandî, kesa/ê ku ne li ser hişên xwe, kesa/ê ku hay ji xwe û bûyerên ku li derdorê diqewimin nîne, sewsî, mat.
Bikaranîn: Lêker: mitrî bûn, mitrî kirin. Navdêr: mitrîbûn, mitrîkirin Rengdêr: mitrîbûyî, mitrîkirî.
ji wêjeyê: Li vir, di jûra min î tevîhev de tev pirtûkên tozgirtî, bi nêrînên mirî û mitrî, di nav siyên ku carinan vediwestin de, bi xwiyana şewqekê, li şûna ku wê şevê te xwe tip û tazî kir.(Yannis Ritsos: Tazî, wergerrandin: Sîmar Masîcanik, Xwejen.blogspot.com, 1/2007).
: mitrîtî
mitrî bûn (lêker)(Binihêre:) mitrî
mitrî kirin (lêker)(Binihêre:) mitrî
mitrib 1. stranbêjê dawetan 2. qereçî *“mitriban gotiye: ‘ji ufara bênderan nebûya, me dê jî cotkarî bikira’”
mitribî 1. stranbêjiya dawetan 2. qereçîtî *“hebe erebî ye, tunebe mitribî ye”
mitrîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mitrî
mitrîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mitrî
mitrîkî (navdêr, mê) bi mitrî, damankî, bi damanî, gutkî, bi gutkî.
ji: mitrî +-kî
mitrîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mitrî kirin
mitrîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mitrî
mitrîtî (navdêr, mê) rewşa mitrîbûnê, damanî.
ji: mitrî + -î
miûz (rengdêr) jar, hejar, hewcedar, mihtac, belengaz, feqîr, perîşan.
Herwiha: meîz, meûz, miîz.
ji wêjeyê: Tu dibêjî hêla siyasî ye û bêîmkanî ye/bû, ji xwe ronakbîr bi tevahî ne di nav tunebûn û bêîmkaniyên madî de dijîn? Ma ne gava ew wê rêyê hildibijêrin, ew zanim ko ew ê her tim miûz û bêîmkan bin û kesên xwediyê îqtidarê dê rê li ber wan bigire, lê teva her awayî jî ew ji ya xwe danakevin, ne weha ye?(Enwer Karahan di hevpeyivînekê de li gel Serdar Roşan, Nefel.com, 11/2007).
: miûzî, miûzîtî, miûztî
miûzî (navdêr, mê) rewşa miûzbûnê.
ji: miûz + -î
miwafeqet (navdêr, mê) peyman, lihevkirin, rêkeftin, pêkhatin, eqd, pakt, mitabeqet, kontrat, tifaq, itifaq, miwahede, qewl razîbûn bi kirina hevkariyê, qewl, miqawele.
Herwiha: miwafiqet, muwafeqet, muwafiqet.
ji: Ji erebî
miwafiq (rengdêr) (navdêr, mê) biserketî, mizafer, serfiraz, serbilind, şanaz, serberz, kêfxweş.
Herwiha: mewafeq, mewafuq, miwafeq, miwafuq, muwafeq, muwafuq.
ji: Ji erebî.
: miwafiqî, miwafiqîtî, miwafiqtî
miwafiqî (navdêr, mê) rewşa miwafiqbûnê.
ji: miwafiq + -î
miwahede (navdêr, mê) peyman, lihevkirin, rêkeftin, pêkhatin, eqd, pakt, mitabeqet, miwafeqet, kontrat, tifaq, itifaq, qewl razîbûn bi kirina hevkariyê, qewl, miqawele.
Herwiha: miahede, miahide, miwahide, muahede, muahide, muwahede, muwahide.
ji: Ji erebî
miwazene (navdêr, mê) hevsengî, hevkêşe, balans, denge, yeksengî, terazû.
Herwiha: miwazine, muwazene, muwazine.
ji: Ji erebî, têkildarî wezn
miwazif (navdêr) karmend, fermanber, memûr, wezîfedar, erkedar, peywirdar, karker, kedkar.
Herwiha: muwazif.
ji: Ji erebî: mi- + wezîfe.
: miwazifî, miwazifîtî, miwaziftî
miwazifî (navdêr, mê) rewşa miwazifbûnê.
ji: miwazif + -î
miweqet (rengdêr) demkî, dembar, berdem, demdiyar, rabor, ne berdewam, ne daîmî, ne herdemî, ne hertimî, tişta/ê bo demek diyar: Min karek miweqet heye. (anku ew kar dê piştî demek diyar biqete.), demî, fanî.
Herwiha: miweqqet, muweqet, muweqqet.
ji: Ji erebî: mi- + weqt (wext).
: miweqeten, miweqetî
miweqeten (hoker) demkî, demborkî, berdemkî, bo demek diyar yan kurt, ne bo demek berdewam, ne bo herherî, ne bo ebedî: Miweqeten dibistan hatine girtin lê dê piştî mehekê dîsan vebin..
Herwiha: muweqeten.
ji wêjeyê: Rapor dibêje ji bo hiştina kurdan (miweqeten û teknîkiyen) digel Iraqê tenê yek rê heye û ew jî ew e ko ewlekariya wan bêt parastin.(Nefel.com, 1/2007).
ji: Ji erebî: miweqet + -en
miweqetî (navdêr, mê) rewşa miweqetbûnê.
ji: miweqet + -î
miwezin (navdêr) bangder, kesa/ê bangê nivêjê dide, kesa/ê gazî dike xelkê daku biçin nivêjê.
Herwiha: muwezin.
ji: Ji erebî, têkildarî ezan.
: miwezinî, miwezinîtî, miwezintî
miwezinî (navdêr, mê) rewşa miwezinbûnê.
ji: miwezin + -î
mix bizmar
mix kirin bizmar kirin
mixab (navdêr, mê) heyf, dax, mixabin.
Herwiha: muxab.
: mixabin
mixabin cihê daxê ye ku
(hoker) çi heyf e ku, maalesef, efsûs, çi mixab, bi dax e, sedkorayî, çi heyf, heyf û xebînet, cihê daxê ye, xwezî ne lê belê: Mixabin ew hat kuştin. (Xwezî nehatiba kuştin.), lîlesef.
Herwiha: mexabin, mexabinî, mixabinî, muxabin, muxabinî.
ji: ji erebî yan ji zimanekî din yê samî mu-xab-en. Wek peyv di erebî de nîne lê pirr nêzîkî مخيب (mu-xeyib) ku maneya dilsar, xeyalşkestî, bêhêvîbûyî dide. Bide ber pêşbendika erebî mu- ku di kurdî de bi pirranî wek mi- cih girtiye û herwiha peyva erebî متأسف (mu-te-esif: poşman). Li gor Chyet di aramiya nû de wek mixabn(a) heye. Bi texmîna Îsmaîl Şahîn ji kurdî mi/min (forma tewandî ji ez) + erebî غبن (ẍeben: neheqî, zilm, stem, zordarî) tê ku - eger wisa be - maneya bi min neheqî ye dide..
: mixabinî
mixabinî nêr, rewşa mixabin ji bo wê tê gotin, Rewşek ku mirov dixwast ku çêneba lê heye û çêbûye, guneh, heyf.
Bikaranîn: Wezîrê perwerdeyê yê hukumeta Kurdistanê Dilşad Ebdurrehman di hevpeyivîna xwe de ya ku duh rojnameya Kurdistanî Nwê pê re kiriye, bi mixabiniyeka mezin hebûna perwerdeyê li devera Bahdînan a bi zaravayê kurmancî xeteraka mezin dibîne. Jêder: http://www.netkurd.com/gotar_bixwine.asp?yazid19&id1550.
ji: mixab + -in + -î
mixabirat (navdêr, mê) sîxurî, casûsî, razkarî, istixbarat, peydakirina agahiyên nehînî ji dijminan, kes û dezgehên ku wî karî dikin.
Herwiha: mixabarat, mixaberat, muxabarat, muxaberat, muxabirat.
ji: Ji erebî.
: mixabiratî
mixabiratî (navdêr, mê) rewşa mixabiratbûnê.
ji: mixabirat + -î
mixalif (rengdêr) (navdêr) dijber, rikeber, reqîb, hevrik, kesa/ê yan tişta/ê dijî kesekî yan tiştekî, oponent, dijmin, pêşbaz, pêşbirkvan.
Herwiha: mixalîf, muxalif, muxalîf.
Têkildar: mixalifet.
ji: Ji erebî.
: mixalifî, mixalifîtî, mixaliftî
mixalifet (navdêr, mê) opozisyon, partiyên dijî partiyên deshilatdar, partiyên ku ne di hikûmetê de, hevrikî, dijberî, hevrikî, tersî, zidî, berberî, hemberî, reqabet, mixalefet, ixtilaf, hevber bûn, dijî xebitîn.
Herwiha: mixalefet, muxalefet, muxalifet.
ji: ji erebî.
: mixalifetî
mixalifet kirin (lêker)(Binihêre:) mixalifet
mixalifetî (navdêr, mê) rewşa mixalifetbûnê.
ji: mixalifet + -î
mixalifetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mixalifet kirin
mixalifetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mixalifet
mixalifî (navdêr, mê) dijminatî, neyarî, dijberî, reqabet, reqîbî, xisûmet, rewşa mixalifbûnê.
ji: mixalif + -î
mixaltî xalza, kurap, kurmam, bilxaltî, kurxaltî, bixaltî, pisxaltî, dotxaltî, qîzxaltî
mixaltîbûn (navdêr, mê) pismamî, kuraptî, kurmamîtî, kurxalîtî, kurmetî, bilxaltîbûn, kurxaltîbûn.
ji: mixaltî +bûn
mixanet (navdêr, mê) serşorrî, bêşermî, rûreşî.
Herwiha: muxanet, muxannet.
ji: Ji erebî
mixare (navdêr, mê) qefa, şikeft, ziving, zang, berqef, qulqulî
mixateb (navdêr, mê) berpeyv, bervêder, guhdar, bîser.
Herwiha: muxateb, mixeteb, muxeteb, miheteb, mihateb
mixatib (navdêr) guhdar, kesa/ê ku jê re tê peyivîn, kesa/ê ku kesek li gel diaxive yan danûstandinan li gel dike.
Herwiha: muxatib.
ji: ji erebî مخاطب (muxaṭeb) ji خطب (xeṭebe: jê re peyivîn), hevreha aramî חטב (x-t-b-: hw). Ji heman rehî: xatib, xîtab, xutbe..
: mixatibî
mixatibî (navdêr, mê) rewşa mixatibbûnê.
ji: mixatib + -î
mixelîn (lêker)(navdêr, mê) mexel bûn, bên vedan, vehesîn, ramedîn.
Herwiha: mexelîn. Tewîn: Lêker: -mixel-.
Têkildar: mexelîn.
ji wêjeyê: Mihemedê Elî dît ku hespek di maxê da mexeliye.(Mustefa Reşîd: Ji bo her dengekî êşmarek -- Ber bi klavyayeka nû va, Netkurd.com, 11/2007).
ji: mixel + -în.
: mexeliyayî, mexelî
mixer (navdêr, mê) şikeft, ziving, qefa, zangBide, mexer
mixker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mix dike, bizmarker.
ji: mix + -ker
mixmaz qemçik
mixrik hevrik, reqîb
dijber, rikeber, muxalîf, nakok, hevnegirtî, berçewt, rikber, zid
mixrikî dijraberî, lihevnekirî, antînomî, hevnegirtinî, antînomî/, nakokî, dijayetî, xilaf, hevnegirtî, cudatiya ramani, dubendî, berberî, îxtîlaf, rikberî, qirên, dijatî, dijîtî, dijberî, rikeberî, geleşe, îxtilaf, zidîtî
mixtira (navdêr, mê) bîrname, not, memorandûm, tezkere, bîrnivîsk, tişta/ê ku mirov dinivîse daku ji bîr neke, memo, yadname, reşnivîsk, pêşniyarname, bernivîsk, medrek.
Herwiha: muxtira
miyandar (rengdêr) dimor, zîwan.
ji: miyan +-dar
miyanmar (navdêr, mê) Burma, Birma, Birmanya, welatek e li başûr-rojhilata Asyayê.
Herwiha: Myanmar.
: miyanmarî, miyanmarîtî
miyanmarî (navdêr) burmayî, welatiya/ê Miyanmarê yan kesa/ê ji Miyanmarê anku Burmayê(navdêr, mê) burmayî, zimanê Miyanmarê anku Burmayê(rengdêr) tişta/ê Miyanmarê anku Burmayê yan welatiyên wê.
Herwiha: myanmarî.
ji: Miyanmar + -î.
: miyanmarîîtî
miyanmarîîtî (navdêr, mê) rewşa miyanmarîbûnê.
ji: miyanmarî + -îtî
miyanrew (rengdêr) ne tundrew, ne radîkal.
ji wêjeyê: Li gor daxuyaniya Sinirlioglu, plan ew e ku ew Herêma Ewle li nêzkî sînorê Tirkiyeyê û Sûriyeyê bê damezrandin û dê penaberên Sûriyeyê yên ku niha li Tirkiyeyê ne, di wê herêmê de werin bicihkirin. Herwiha li gor rêkevtinê, rêveberiya wê Herêma Ewle dê radestî çekdarên girêdayî Arteşa Azad a Sûriyeyê bê kirin ku baskê leşkerî yê dijbereya miyanrew a Sûriyeyê ye..
ji: ji farisî miyanerev, binêre miyan + -rew
miyaw dengê pisîkan
(navdêr, mê) newe-new, miyaw-miyaw, dengê kitikan, dengê pisîkan.
Herwiha: miyaw-miyaw, miyew, miyew-miyew.
ji wêjeyê: Carekê me dît pisîka me winda bû. Piştî nîv seetê bû miyew miyewa wê û dest bi lotikan kir. Welhasil, piştî sê mehan me dît ku zikê wê nepixî û şeş cewrên kûçikan jê re çêbûn.(Lotikxane.com, 11/2006).
Bikaranîn: Lêker: miyaw kirin. Navdêr: miyawkirin Rengdêr: miyawkirî
miyaw kirin (lêker)(Binihêre:) miyaw
miyawandin (lêker)newandin, newtandin, newikandin, nirandin. Tewîn: -miyawîn-.
ji: miyaw +-andin
miyawîn (navdêr, mê) kitik dengê miyawê ji xwe di hînit, miyawkirin, newîn
miyawkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miyaw kirin
miyawkirin (navdêr) miyawîn, newkirin, newîn
miyes (Zazaki) (navdêr) mêş
miyeser (rengdêr) biserketî, mizafer, serfiraz, zorber, têkber, serketî,
miyeser bûn serketin, gihiştin, serfiraz bûn, serfîraz bûn
miz [I] mişe [II] tahmxweş (tahma tirş û şirîn têkilhev)
1. meaş, destheq (navdêr, nêr) maf, tişta/ê qanûnên dewletekê yan jî rêbazên navneteweyî rê didin ku bêt kirin, nirx, biha, qîmet, giranî, destheq, meaş, diravê anku pareyê kesekê/î maf heye wergire ji ber ku xizmetek ji kesekê/î re kiriye.
Hevwate: 0 Li gel wate 1: maf, miz.
Bikaranîn: Lêker: miz bi dest xistin, miz binpê kirin, miz bûn, miz dan, miz hebûn, miz kirin, miz standin, miz wergirtin, miz (ê kesekê/î) xwarin, ji miz (ê tiştekê/î) derketin Navdêr, mê: mizbidestxistin, mizbinpêkirin, mizbûn, mizdan, mizhebûn, mizkirin, jimizderketin, miz standin, miz wergirtin, mizxwarin.
ji: hevreha farisî مزد (mozd), jiari, bide ber muçe.
: bêmiz, bêmizî, bimiz, bimizî, mizbidestxistî, mizdar, mizdarî, mizdest, mizdestî, mizî, mzker, mizkerî, mizkirî, jimizderketî, jimizderkev, jimizderkevî, mizstîn, mizstînî, mizwergir, mizwergirî, mizxwarî, mizxwer, mizxwerî 2. meyxweş, tirşeşîrîn (rengdêr) meyxweş, tirşeşîrîn, tişta/ê ku hem tirş e û hem jî şirîn e: Pirteqal û kîwî miz in..
Bide ber: mîz.
Bikaranîn: Lêker: miz bûn, miz kirin. Navdêr: mizbûn, mizkirin Rengdêr: mizbûyî, mizkirî.
ji: hevreha farisî مزه (mezê), pehlewî mizeg, jiari. Heman peyv wek meze (xwarinên biçûk) ji zimanên îranî ketiye gelek zimanên ewropî jî..
: mizî, mizîtî, miztî
miz binpê kirin (lêker)(Binihêre:) miz
miz bûn (lêker)(Binihêre:) miz
miz dan dest ser gerandin û tev li hev dan
miz kirin (lêker)(Binihêre:) miz
miz standin (lêker)(Binihêre:) miz
miz wergirtin (lêker)(Binihêre:) miz
miz'ar (navdêr, mê) kavare, vizik, virrik, gerrgerrok, zîzok, vizvizok, vîzvîzok, vizgerrik, mizhar, seyah, deleme, delleme, seyyahe, gizik, gizgizok, mizar, virrvirrok, teqol, qaq, çirçirik, pêlîstokek zarrokan e ku darikek bi nîva wê ve ye û li ser wî darikî tê zivirrandin û demek dirêj li dor xwe dizivirre berî ku bisekine
mizafer (rengdêr) (navdêr) mizafer: biserkeftî, serfiraz, zorber, têkber, serketî, ya/yê ku bi ser ketiye(navdêr, nêr) Mizafer: navek zelaman e.
Herwiha: muzafer.
ji: Ji erebî: mi- + zafer.
: mizaferî, mizaferîtî, mizafertî
mizafer bûn (lêker)(Binihêre:) mizafer
mizafer kirin (lêker)(Binihêre:) mizafer
mizaferane (rengdêr) têkberane, serketiyane, serfîrazane.
ji: mizafer +-ane
mizaferbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mizafer
mizaferbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mizafer
mizaferî (navdêr, mê) rewşa mizaferbûnê.
ji: mizafer + -î
mizaferkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mizafer kirin
mizaferkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mizafer
mizahî (navdêr, mê) pêkenokî, kenawerî, pêkenî, qerfî.
ji: miz +-ahî
mizahirat (navdêr, mê) xwepêşandan, xwenîşandan, protesto, diyarkirina helwest û nerînên xwe, demonstrasyon, tezehirat, tezewirat.
Herwiha: mizaherat, muzaherat, muzahirat.
ji: Ji erebî, têkildarî zahir.
: mizahiratker, mizahirat kirin, mizahiratkirin, mizahiratkirî
mizahiratker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mizahirat dike.
ji: mizahirat + -ker
mizahiratkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mizahirat kirin
mizakere (navdêr, mê) danûstandin, guftûgo, gotûbêj, nîqaş, dêwan, axiftinên fermî di navbera du yan zêdetir aliyan de bo dîtina çareseriyan.
Herwiha: muzakere.
Bikaranîn: Lêker: mizakere kirin. Navdêr: mizakerekirin mê Rengdêr: mizakerekirî.
ji wêjeyê: YE mizakereyên bi Tirkiyeyê re dide rawestandin(Netkurd.com, 6/2006).
ji: Ji erebî.
: mizakerekar, mizakerekarî, mizakereker, mizakerevan, mizakerevanî
mizakere kirin (lêker)(Binihêre:) mizakere
mizakerekarî (navdêr, mê) rewşa mizakerekarbûnê.
ji: mizakerekar + -î
mizakereker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mizakere dike.
ji: mizakere + -ker
mizakerekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mizakere kirin
mizakerekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mizakere
mizakerevan (navdêr, mê) rewaker, hînker, xebitîner, gotûbêjker.
ji: mizakere +-van
mizakerevanî (navdêr, mê) karê mizakerevanan.
ji: mizakerevan + -î
mizar (navdêr, mê) kavare, vizik, virrik, gerrgerrok, zîzok, vizvizok, vîzvîzok, vizgerrik, mizhar, seyah, deleme, delleme, seyyahe, gizik, gizgizok, mizar, virrvirrok, teqol, qaq, çirçirik, pêlîstokek zarrokan e ku darikek bi nîva wê ve ye û li ser wî darikî tê zivirrandin û demek dirêj li dor xwe dizivirre berî ku bisekine, vizgerik
mizaş (navdêr, mê) aşane, heqê aşî, destheqê aşvanî, bihayê hêrandina arî li nik aşvanî, pişka arî (arvanî) ya ku ji xwedanê aşî re dimîne wek heqê hêrandinê.
ji: miz + aş
mizawirî kirin (lêker)sarftî kirin.
ji: mizawirî + kirin
mizbidestxistin (navdêr)(Binihêre:) miz
mizbinpêkirin (navdêr)(Binihêre:) miz
mizbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) miz
mizbûyî (rengdêr) (Binihêre:) miz
mizdan (navdêr)(Binihêre:) miz
mizdan, badan (biwêj) lêdan xwarin. çewisandin û zor dîtin. erê ne rast e, lê heke mizdan, badan jî nebûya ew tu carî nedihat ser rê.
mizdar (rengdêr) bimaf.
ji: miz + -dar.
: mizdarî mizdarîtî mizdartî
mizdarî (navdêr, mê) rewşa mizdarbûnê.
ji: mizdar + -î
mize xwarinên sivik ên meyxuran ên ku digel meyê dixwin
mizemiz devgerî
mizemiz kirin 1. gotin di devê xwe de birin û anîn 2. rastî veşartin
(biwêj) helwestek an jî gotineke vebirî û zelal nîşan nedan. heke wê çaxê te wisa mizemiz neki- ra, me dê ew îhale eseli bi dest bixista.
mizewir (navdêr) sexte, çêkirok, ne resen, ne orijînal, ne eslî, ne heqîqî, fêlbaz, fêlbaz, şeytan, cambaz, xapîner, lêbker, hîleker, kone, kesa/ê ku hîleyan dike, kesê/a ku xelkê dixapîne.
Herwiha: mizewwir, muzewir, muzewwir.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: mizewir bûn, mizewir kirin. Navdêr: mizewirbûn, mizewirkirin Rengdêr: mizewirbûyî, mizewirkirî.
: mizewirî, mizewirîtî, mizewirtî
mizewir bûn (lêker)(Binihêre:) mizewir
mizewir kirin (lêker)(Binihêre:) mizewir
mizewirbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mizewir
mizewirbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mizewir
mizewirî (navdêr, mê) sextetî, sextebûn, mizewirbûn, konetî, hîlebazî, cambazî, gelacî, fêlbazî, şeytanî, xapandin, lêbkirin, hîlekirin, qurnazî, karê qurnazan.
Herwiha: mizewirîtî, mizewirtî, muzewiri, muzewirîtî, muzewirtî.
ji: mizewir + -î
mizewirkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mizewir kirin
mizewirkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mizewir
mizgeft (navdêr, mê) peristgeha misilmanan, pîrozgeha misilmanan, avahiyê ku misilman lê dicivin û bi hev re nivêjan dikin yan guh didin weiz û xwendina Quranê.
Herwiha: mizgevt mizget.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مزگه‌فت.
Hevwate: camî came nivêjgeh.
Têkildar: abid bang destnivêj, destnimêj dua ezan feqe hec mela muezin nimêj, nivêj Quran rikaet rojî selewat seyda sicde şehde taret tehyat terawîh xoce zekat.
ji: ji erebî مسجد (mescid: sicdegeh, cihê sicdeyê), binere me- + sucde. Bi gelemperî g ya peyvên îranî di bin tesîra erebî de dibe c (binere cîhan û gûz ku di farisî de bûye cûz) lê vê carê c ya erebî di zimanên îranî de bûye g: mescid > farisî mezgit, kurdiya devokî mizget > kurmanciya nivîskî mizgeft, soraniya nivîskî مزگەوت/mizgewt. Bi heman awayî bi gelemperî di kurmancî de f ji pêş t dikeve (keftin > ketin) lê vê carê f li pêş t zêde bûye: mizget > mizgeft..
: mizgeftîBi zaravayên din, Kurdî (Soranî): mizgewt, Kurdiya başûr: mecit, Hewramî: mizgî
mizgeftî (navdêr, mê) rewşa mizgeftbûnê.
ji: mizgeft + -î
mizgetf 1. camî 2. mescîd *“heke xêr li malê here, ne hewceyî mizgeftê ye”
mizgewt (Soranî) . Bi kurmancî: mizgeft
mizgîn xeber û bûyera kêfxweşî û dilgeşiyê
(navdêr, mê) mizgîn: nûçeya xweş, peyama dilxweşker, xebera bixêr, Mizgîn: Incîl, Peymana Nû, Eqda Nû, pirtûka pîroz ya fileyan, Mizgîn: navek e hem bo keçan û hem jî bo kurran.
ji wêjeyê: Her kesê guhdarê Mewlûda Nebî Dergehê mizgîniyan dê lê vebî w:Mela Hisênê Bateyî.
Herwiha: mizgînî.
Hevwate: mijde, mujdeBi Zaravayên Din, Kurdî (Soranî): mizgênî, Kurdiya başûr: mizganî.
ji: Proto-hindûewropî: mizdho- (miz, destmiz, muçe, biha, destheq, meaş) + paşgira -gîn, Proto-aryayî: Avestayî: mijde (mizgîn) Farisiya Kevin: mizd (muçe, mizgîn) , sogdî: mizd (muçe, mizgîn) Farisî: mizd (muçe, mizgîn) Osetî: mizd (mizgîn) ... ir Kurmancî: mizgîn, mizgînî (mizgîn) Kurdî (Soranî): mijde (mizgîn) Hewramî: mize (mizgîn) Zazakî: mijdan (mizgîn) Sanskrîtî: mīdhā (xelat, heq, biha) Yewnanî: misthos (muçe, mizgîn) Almanî: Miete (kirê) Înglîzî: meed (hêjayî) ... , Çavkanî: Horn p.219, Fortson p.60, Watkins p.56, MacKenzie P.133 Pokorny: 746Hevreh: muçe.
Bikaranîn: Lêker: mizgîn dan. Navdêr: mizgîndan.
: mizgînber, mizgînberî, mizgînder, mizgînderî, mizgîngihîn, mizgîngihînî, mizgîngir, mizgîngirî, mizgînhinêr, mizgînhinêrî, mizgînşîn, mizgînşînî, mizgînwergir, mizgînwergirî
mizgîn dan (lêker)(Binihêre:) mizgîn
mizgînber (navdêr, mê) mizgîndêr, mizgîndâr.
ji: mizgîn +-ber
mizgînberî (navdêr, mê) mizgîndêrî.
ji: mizgîn +-berî
mizgîndan agahdarkirina bi xeber û rûdaneke kêfxweşiyê
(navdêr, mê) gehandina nûçeyên xweş , :ezê mizgînîyê bi dim te kurdan mafê xwe wergirt
mizgîndar (rengdêr) gefdar.
ji: mizgîn +-dar
mizgîndarkî (navdêr, mê) bi mizgîndarî.
ji: mizgîndar +-kî
mizgîndêr (navdêr, mê) mizgînber.
ji: mizgîn +-dêr
mizgîndêrî (navdêr, mê) mizgînberî.
ji: mizgîn +-dêrî
mizgîngir (navdêr, mê) kesê/a mizgînan digire.
ji: mizgîn + -gir
mizgîngirî (navdêr, mê) karê mizgîngiriyê.
ji: mizgîngir + -î
mizhar (navdêr, mê) kavare, vizik, virrik, gerrgerrok, zîzok, vizvizok, vîzvîzok, vizgerrik, mizhar, seyah, deleme, delleme, seyyahe, gizik, gizgizok, mizar, virrvirrok, teqol, qaq, çirçirik, pêlîstokek zarrokan e ku darikek bi nîva wê ve ye û li ser wî darikî tê zivirrandin û demek dirêj li dor xwe dizivirre berî ku bisekine, vizgerik.
Herwiha: mizar mizar
mizhebûn (navdêr)(Binihêre:) miz
mizî (navdêr, mê) meyxweşî, tirşeşirînî, mizbûn, tirşeşirînbûn.
Herwiha: mizîtî, miztî.
ji: miz + -î
mizic (navdêr, mê) bişir, bişiş, girrnij, bişkurr, kenê bêdeng, girrij, besim, kenên bin lêvan, bişirîn yan bişirandin, tebesim.
Bide ber: miciz.
: bêmizic, mizicandin, mizicandî, mizicî, mizicîn, mizicer, mizickî, mizicok
mizicandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mizicandin
mizicandin (lêker)(navdêr, mê) bişişandin, bişirandin, bişkurrandin, wisan kirin ku kesek bimizice: Ez pirr xemgîn bûm lê gotinên wê yê şirîn ez mizicandim..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مزجاندن. Tewîn: -mizicîn-.
Têkildar: mizicîn.
ji: mizic + -andin.
: mizicandî, mizicîner
mizicî (navdêr, mê) rewşa mizicbûnê.
ji: mizic + -î
mizicîn Tewandî(lêker)(navdêr, mê) bişirîn, girrnijîn, bişkurrîn, bêdeng kenîn, kêfxweş bûn, kenîn, bêdeng.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مزجین. Tewîn: -mizic-.
Têkildar: mizicandin.
ji wêjeyê: Lê çaxa wî navê xwe hilda û bi min re kenya ez jî vê re mizicîm û kêfxweş bûm..
ji: mizic.
: mizicer, mizicî, miziciyayî
mizika (rengdêr) bando.
ji: miz +-ika
mizika van (navdêr, mê) bandovan.
ji: mizika +-van
mizikavan (navdêr, mê) mizika van, bandovan.
ji: mizika +-van
mizirandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mizirandin
mizirandin (lêker)(navdêr, mê) xapandin, di ser de biriné, hîle lê kirin, lêhb lê kirin, fêl lê kirin.
Herwiha: mizrandin. Tewîn: Lêker: -mizirîn-.
Têkildar: mizirîn.
: mizirandî
mizkerî (navdêr, mê) rewşa mizkerbûnê.
ji: mizker + -î
mizkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye miz kirin
mizkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) miz
mizmiznayene (Zazaki) mizmizandin
mizmizok çîzok
mizmizokî (navdêr, mê) çîzokî, çîzçîzokî, pitpitoktî, mortmortoktî, mizmizî, çîzçîzok.
ji: mizmizok + -î
mizûr karmendê gumrikê
mice mişk
micro biçûk
microchemistry mîkrokîmya 2. beşa kîmyayê ku li ser tiştên hûr mijûl dibe.
microphone hûredeng, mîkrofon.
microscopical tiştên ku bes bi mîkroskobê tên dîtin, mîkroskobîk 2. gelek hûr.
microscopically bi şêweyek mîkroskobîk 3. misqalekî, biçkokî.
mid nav
middle naverast
navîn
navîn
middle distance di buûdeka navîn de.
midyear tişta di nava salê de 2. (D.Y.E.) ezmûn an jî îmtihana di nava salê de tê çêkirin.
might dikare
mighty bihêz
migrate koç kirin, bar kirin (ji cihê ku mirov lê dimîne bar bike cihekî din) 2. têkildarê koç kirinê.
milk şîr
milkwhite wekî şîr sipspî.
milky way Kadiz. (Galaksiya ku dinyaya me tê de ye)
mill karistan
milled kişandî, hêrandî.
milligram Mîlîgram
milliliter mîlîlître.
millk şir
milquetoast fediyok, tirsonek, nermijok.
mimic Lasayî , zalve 2. teqlît kirin 3. mîmîk
mimosa giyaşîrin, mîmoza, (bot.) Mimosa pudica.
minacious gefxur.
mind eql
jîrî
raman
ray
mejî
mind your p' and q' (1 şîrove)Ji bo tevgerên xwe dîqat bike.
mine Ya min, mayin
minimum herî kêm
minister wezîr
keşe, waiz 2. wezîr 3. sefîrê navîn.
ministers vezîr
ministration karûbar
ministry wezaret
minor bicûk
biçûk
minority hindikayî 2. nebîrbir.
minute deqe
miraculous nuwaze
mirage rewrewk
mirror awêne
hêlî
miry biherî, avzêl 2. qirêjî, gemarî.
misadventure bobelat
qeda
misbegotten bîjî, pîç, kurê zinayê, lawê zinayê, keça zinayê.
miscarriage Zarokketin, Beyhode Saqit.
mischief ziyan
misconstrue 1. şaş têgihiştin , vajokî fêmkirin 2. Çewt şîrove kirin
miserable bedbext
mishmash lihevketî.
misogynist kesê ku ji jinan nifret dike ye.
seba kesên ku ji hemû insanan nifret dike jî tê gotin ku misanthrope
mispronounce Bi çewtî bi lêv kirin, bi xeletî telafûz kirin.
mispronunciation xelet bilêvkirin.
miss beriya kirin
missel dêkane, (zool.) Turdus viscivorus.
missile roket
mistake kêmasî
xeletî
şaştî, xeletî
mistreat zêrandin.
mitre kulavê metranî
mix tevlîhev kirin, tevlîhev
mixed quartet tîma xwîner ya ku bi du jin û du mêran tê danîn.
miaf Binêre: bexşang
miamele treatment
miamele (bi yekî) kirin to treat (someone)
miameleya xerab ill-treatment
miç shut, closed.
miç kirin v.t. to shut, cover
v.t. to shut, cover
mideh m. period of time
midûr m. director, principal
mifa benefit, advantage, profit
miflis insolvent
mifte key
(f.) key
miftî mufti Islamic jurist
mih (f.) ewe
mihrican festival
f. celebration, festival
mij (f.) mist
m. mist
mijang (m.) eyelashes
mijar theme, matter, subject, topic, issue
mijîn (dial. var.) = mêjîn
mijûl occupied.
busy
mijûl bûn to be busy at
to be busy
mijûl bûn li ser v.i. to be occupied, busy with
mijûlahî (f.) occupation
mijûlî occupation
f. occupation, activity
mikan = mekan
mikur hatin to admit
mil (f.) shoulder, side
shoulder
m. neck, shoulder; support, aid; side, direction. Also see: ji milê din, bi milê yekî girtin
mil girtin to choose
milê yekî girtin to side with
milet (m.) nation
m. nation.
miletperwer nationalistic
milî national
milk estate; tenement
mimkin Binêre: gengaz
min see: ez
1st pers. sg. object pronoun (see Grammar 1)
min bibore excuse me
min destûbirda xwe kir I am prepared
min dil heye ku I feel like, I intend to
min dile wî nerm kir I have persuaded him
min kêr li destê xwe da I cut my hand
min sere beranî jê kir I stuck the ram
mindal (n.) child
m. child
minet f. obligation. Also see: bê minet
minnet = minet
= minet
min  (pron.) I, me, my
miqam m. musical mode
miqate bûn (lê miqate bûn) to pay attention to take care
miqilk (f.) pot, pan
mirarî pearl
miraz wish
(f.) wish, aim
miraz hasil bûn wish to come true
mircan coral, coral bead
mirî (f.) deceased, dead
dead
mirîd m. devotee
mirin (f.) death, decease
(bimire) to die
to die (mir-)
mir-/mr(dimire, dimre) v.i. to die
mirîşk (f.) chicken, hen
f. chicken
f. chicken
miriyan = mirin
= mirin
mirov human
(m.) man, human being
m. man; f. woman; m/f person.
person, human being
m. man; f. woman; m/f person.
mirovahî (f.) humanity
mirovan plural onlique form of mirov
mirovatî (f.) kinship
f. humanity, humaneness, chivalry
mirovhez human-lover; human-friendly (mirov-hez)
mirovkuj homicide (a person); (bi niyet) murderer; (bê niyet) manslaughter
mirovkujî homicide (an act); (bi niyet) murder; (bê niyet) manslaughter
mirovxwer (m.) man-eater (cannibal)
mirûz (m.) face
mişext fugitive
mişextkirin deportation
misilman (n.) Moslem
Moslem
misir f. Egypt. Also see: misrî
mişk mouse
mişkane lien
misrî Egyptian
mişt ji full of, filled to the brim with
mistehcenî obscenity
miştin v.t. to sweep
mit man v.i. not to make a sound
mit û mat utterly silent
mitbex kitchen
mixab (adj.) unhappy -, painful, regrettable, unfortunate
mixab e it’s a pity
mixabin unfortunately
unfortunately
unfortunately
unfortunately
unfortunately
mixabin Unfortunately; alas
mixer cave.
miz (adj.) sour
miz, mize emolument
mizgeft (f.) mosque
mizgîn m. good news.
mizgînî f. present given to a person bearing good news
mich min
xwe
miete deman
kira
kirê
mieten bi kirê girtin
demankirin
kirê kirin
mieter demandar
mieterin demandar
mietshaus warxan
mikrobe kêm
milch şîr
şîr
milchbruder biramak
biramek
bramak
milchfrau şîrfiroş
milchmann şîrfiroş
milchprodukt adan
milchschlauch meşk
milchverarbeitung todan
milchvieh doşanî
milchzubereitung todan
mild dilovan
rehm
milde însaf
îsaf
nermî
mildtätigkeit rehim
rehm
militärisch leşkerî
şeranî
militärischer gruß temenne
militärpolizist cendirme
millionär mîlyoner
milz fatareşt
fatereşk
minarett birc
mînare
minderheit hindikahî
mindestens hêşka
hêşko
hêşta
qe ku nabe
minister şalyar
wezîr
minister/in wezîr
ministerium wezaret
wezaret
ministerpräsident serokwezîr
minorität hindikahî
minus kêm
minute deqe
deqîqe
mir min
minra
mischen navhevxistin
terlihevbûn
mischung terlihevbûn
miserabel malkambax
şerpeze
mißfallen qehirandin
missachten pêpes kirin
pêpez kirin
missachtung îhane
missetäter gunekar
missgeschick bela
missgunst xirabîxwazî
mission peywir
misstrauisch dilreş
mist rêx
mit bi
bi ... re
digel
gel
pê re
pê ve
pêra
tevî
vek re
vê ra
vê re
mit allen wassern gewaschen xasûk
mit ausnahme von bêyî
ji xeynî
mit dem feind zusammenarbeiten nokerî kirin
mit dem fuß auftreten pê lêkirin
mit dem hintern wackeln loqîn
mit dem ramadan-fasten aufhören (bei sonnenuntergang) fitirîn
mit den augen ein zeichen geben qirpandin
qurpandin
mit den hufen ausschlagen kol kirin
mit der hölle bi cehenem
bicehme
mit der sprache nicht herausrücken gerandin
mit eifer bi can û bên
mit etwas zurechtkommen ji heqên tiştekî derketin
mit füßen treten kirin bin zikê xwe
mit gewalt nehmen revandin
zeft kirin
zevt kirin
mit gewinn bi sermîyan
mit leib und seele bi can û bên
mit leichtigkeit bi qolayîn
mit liebe begegnen hewandin
mit lust und liebe hewas
mit mir bi min
mit mühe und not hahanga
himangî
mit nachdruck bi eks
mit noch größerer bi diha
mit noch mehr bi diha
mit rücksicht begegnen hewandin
mit schönen füßen ? qepezeng
mit sich ji xwe re
tevî xwe
mit sich nehmen birin
mit speisen gedeckter tisch sifre
mit stumpf und stil bi qurm û çînik
mitbringen anîn
hanîn
weranîn
mitbürger hemwelatî
miteinander bi hevra
vêkra
miteinander auskommen li hev kirin
mitfühlend bendewar
dilsoz
mitgift qelen
qeleng
qelind
mitglied endam
endam
pardar
mitinhaber şîrik
mitleid dilovanî
rehim
rehm
xêr
mitleid haben mit guneh lê hatin
mitleid mit jdm haben gunê li kesekî hatin
mitnehmen birin
mitschuldige avan
mittag nîvro
nîvroj
mittag- navro
mittagessen firavîn
firavîn
navroj
mitte kurayî
navçe
navend
naverast
navîn
nîv
orte
mitte des nachmittags esir
mitteilen agahdakirin
dan ber çavan
haydar kirin
lê kirin
ragihandin
mittel çarak
çare
pergal
tevdêr
mittellos fiqare
mittellosigkeit bêçaretî
mittelpunkt nack
navkokî
mittelständisch halorte
mitten in di nav…da
mitternacht nîvê şevê
mitteschule dibistana navîn
mittlerer osten rojhilata navîn
mittlerweile êdi
mittwoch Çarşem
mitwirken beşdarî têdekirin
mixpickles tirşî
mi'tad gewöhnlich
üblich
micadele Kampf
micik seriöskeit bei der Arbeit
micilge wetten
miçiqî ausgetrocknet
geizig
ohne Wasser
miçiqîn austrocknen
kraftlos sein
kraftlos werden
trocknen
midas Kleidung
Schuhe
midûr Direktor
mih Hammel
Schaf
mihebet Liebe
Sympathie
Zuneigung
miheqeq Prüfstein
Wahrheit
mihibb liebend
mihubet Liebe
Sympathie
Zuneigung
mij Nebel
Rauch
Unklarheit
Verworrenheit
mijang Augenwimper
mijank Augenwimper
mijar Thema
mijdar November
mijgul Augenwimper
mijîn saugen
mijîn einsaugen
lutschen
saugen
mijul unterhaltsam
mijûl bûn beschäftigt sein
mijûlbûn beschäftigen, sich ~
mikan Heimat
Hoffnung
Ort
Platz
miken Heimat
Hoffnung
Ort
Platz
mikur hatin bekennen
eingestehen
gestehen
zugeben
mikur kirin bekennen
eingestehen
zugeben
mil Ärmel
Genick
Nacken
Schulter
Seite
mil dan hev unterstützen, sich gegenseitig ~
zusammenstehen
mil [nêr] Arm
milê rastê rechts
milet Nation
Volk
milêv Wurfschaufel
Getreideschwinge
milk Grundbesitz
Immobilien
milkdar Grundbesitzer
miltan Hemd
mimkin möglich
min ich
mein
mich
mir
minak Abbild
mindal Kind
minet Dankbarkeit
Verbundenheit
Verpflichtung
minet kişandin belasten, sich mit Dankesschuld ~ wollen
fühlen, sich verpflichtet ~
minra mir
miqabil gegenüber
gegenüberliegend
miqam Kompositionsweise
Makam
musikalische Form
miqame Lied
Melodie
Motiv
miqate Achtsamkeit
Aufmerksamkeit
Beachtung
miqate bûn Acht geben
achten
aufpassen
vorsichtig sein
miqayît bûn Acht geben
achten
aufpassen
vorsichtig sein
miqedes geheiligt
heilig
miqris ausgetrocknet
geizig
ohne Wasser
mirar Aas [n.]
miraz Absicht
Begehren
heimliche Träumerei
Verlangen
Wunsch
Ziel
Zweck
mirazê kesekî kirin realisieren
verwirklichen
mircan Koralle
Perle
mirçemirç Schmatzen
mirçên schmatzen
mirdalî Aas [n.]
nicht rituell geschlachtet
Schmutz
Unsauberkeit
mirin Ableben
abscheiden
Sterben
Tod
mirîn Tod
mirin sterben
mirîşk Henne
Huhn
mirov Leute
Mensch
mirovatî Menschheit
Verwandtschaft
mirovperwer barmherzig
mirtal Schild
Schirm
mirtêl Bett
Matratze
mirtiv Musikant
Säger
mirtoxe Haferflockenpudding
Haferlockenbrei
Hafermehlbrei
Hafermehlpudding
Teig aus Mehl mit Öl verknetet
türk. helva
türkischer Honig, meist aus Weizenmehl oder Grieß, Sesamöl oder Sesammehl, Honig oder Zucker, gelegentlich mit Butterzusatz zubereitete Süßspeise
mirûz düster
ernst
schwermütig
mişale Wolke
mişar Säge
misas Ochsenstachel
Stachelstock
misayq Anhänger eines Scheich
Geistlichkeit
Schüler
misdan massieren
mişefil Abgrund
mişext Ausreißer
Verbannung
misilet kirin besprechen
unterhalten, sich ~
misîn Krug
Schnabelkännchen
Schnabelkanne
Wasserkanne
misir Ägypten
misk Bisam
Moschus
mişk Maus
misk û ember Moschus und Ambra
misken Bleibe
Wohnung
Zuhause
miskîn dumm
erbärmlich
jämmerlich
schlecht
mişmiş Aprikose
misoger kirin gewährleisten
misogerî Garantie
Sicherheit
misokerî Versicherung
misra Halbvers
mist Faust
Handfläche
handvoll
hohle Hand
mişt Faust
Handvoll
voll
mist dan die Handinnenfläche geben
eine Handvoll geben
liebkosen
reiben
streicheln
umarmen
misteheq verdientermaßen
was jd verdient
zurecht
miştêrî Kunde/-in
misûbet böse Erfahrung
Leid
Plage
Unglück
mit Anhöhe
Buckel
Dorn
erhabene Stelle
kleine Erhebung
kleiner Hügel
Mythe
Stachel
Stängel
mital Kummer
Sorge
mitale Grübeln
Nachdenken
mitêl Bettdecke
mitî gehorsam
untertänig
mitik Anhöhe
Buckel
kleiner Hügel
mitrib Instrumentenspieler
Musikant
Säger
Trommler
Zigeuner
mix Nagel
mixabin es tut mir leid
leider
leider!
schade
unglücklicherweise
welch Unglück!
wie schade!
mixenet Verräter
mixenetî Hinterlist
Meineid
Verrat
mixlûqet Nation
Volk
mixtar Bürgermeister
mixulqet Nation
Volk
mizdan massieren
mizgeft Mosche
Moschee
mizgîn Botschaft (frohe)
Freudenbotschaft
frohe Botschaft
Gratifikation
gute Nachricht
Nachricht (frohe)
mişewre şêwirîn
mismisek (=xanimek) mijmijok; onosma
mi c. min, mi
miamele m. muamele, mamele m.
miayen rd. areste, negar, kifs, areze, eskere, bellî, belû, eyan, bewlî
miayene m. tip. muayene, miyane, meyane n.
mibarek rd. fîraz, bimbarek, muqedes, qutsal, ombarek, imbarik, teqdîs, qutsî
miç m. miçik, werênayis n.
miç kirin lg. . werênayene, pêro cinitene, miçiknayene, pênayene, dugînayene
micadele m. qewxa, mucadele, lej m.
miçandî rd. werênaye, miçiknaye, pênaye, duginaye
miçandin lg. . werênayene, miçiknayene, deginayene, pênayene, digînayene
m. werênayis, pêrocinitis, miçiknayis, pênayis, dugînayis n.
micerfe kirin lg. . mecrefe kerdene, huy kerdene, mecrefenayene (vare)
micerfekirin m. mecrefenayis, huykerdis, mecrefekerdis (vare) n.
miçewr n. nokerê tekayî, xulamkarê îbadetxaneyî n.
micewrî n. nokerê tekayî, xulamkarê îbadetxaneyî n.
micêz m. made n., îsta m., bîz n., îstahe m. îsteh m.
m. werekîye, îtîna, îtimam m.
micid rd. turabî, wezîr
miçilge m. sertik, sert n.
miçîn lng. werênîyene, miçikîyene, pênîyene, dugînîyene
m. werênîyayis, miçikîyayis, pênîyayis, dugînîyayis n.
miçiqandin lg. ziwa kerdene, miçiqnayene, pêsnayene (awe)
miçiqîn lng. . çikîyene, miçiqîyene, debirîyene, çeqayene, ziwa bîyene, dpêsayene, cêbirîyene (awe)
m. çikîyayis, miçiqîyayis, çeqayis, ziwabîyayis (awe) n.
miçiqîner rd. miçiqnayox, çiknayox
miciz m. made /?., îsta m., bîz n.r îstahe m. îsteh m.
miçkirin m. werênayis, pêrocinitis, miçiknayis, pênayis, dugînayis n.
miçkulî m. ana. banê çi m., çermeyê çi m., qapaxê çimî n.
micrib m. bawerîye m., înan n., îtiqa n., îman n.,îqat n.
midas m. postal, sol, midas, sewl n.
mided m. dem, mided n.
midîlî n. mîdîlên, astorê mîdîlî n.
midur m/n. midur, serwer, dîrektor, çerexnayox, mudur n.
midurê emnîyetê n. midurê asayîsî, serwerê asayîsî, serwerê emnîyetî n.
midurî m. midurîye, serwerîye, çerexnayoxîye, dîrektorîye, midurênî, serwerênî m.
midye m. zoo. mîdye m.
midyevan m/n. mîdyewan, mîdyecî n.
midzîn lng. pesmirîyene, beserîyene, girmijîyene, weperpesîyene, mijmijîyene, kesifîyene, wepermesîyene, pesmerîyene
m. pesmirîyayis, beserîyayis, girmijîyayis, wepermesîyayis, kesifîyayis, weperpesîyayis, mijmijîyayis, tebesum, pesmerîyayis n.
mifexur rd. listwer, gucirwer, lewlês, kirpwer, ferkewer
mifexurî m. listwerîye, gucirwerîye, lewlêsîye, kirpwerîye, ferkewerîye, listwerênî, gucirwerênî, kirpwerênî m.
mifirdi m/n. pawançî, netirwan, bekçî n.
mifirditî m. pawançîyîye, netirwanîye, pawançîyênî, bekçîyênî m.
miflîs m/n. îflasker, topestox n.
mifriz n. kizîrê ciniyan n.
mift rd. mift, bedewa, one, belas, bedilhewa, beles, muft, bedhewa, une, badeva
mifte m. kilît, ziwanê kilttrî, mifte, anaxtar, mefte, zonê kilitî/?.
miftefros m/n. kilîtrotox n.
mifteger n. kilîtvirastox n.
miftegerî m. kilîtvirastoxîye, kilîtvirastoxênî m.
mifteh m. kilît, ziwanê kilîtî, mifte, anaxtar, mefte, zonê ki litrî n.
miftexur rd. gelat, miftwer, belaswer, miftewer, bedewad
miftexurî m. gelatîye, miftwerênî, belaswerîye, miftewerîye, bedewacîyênî m.
miftî n. mîftî, muftî n.
miftîbelas rd. aweverde, mift û beles, zaf erzan
miftîtî m. miftîyîye, miftîyênî m.
miftxur rd. gelat, miftwer, belaswer, miftewer, bedewad
miftxurî m. gelatîye, miftwerênî, belaswerîye, miftewerîye, bedewacîyênî m.
mih m. zoo. mêsine, mîye, mêsna, m., mey, mîsna, miyesna, miyî m.
mih a qerqas n. mêsna qerqase, mîya qerqase m.
mihafe m. textrewane, textirewane m.
miharir rd. koçer, macir, muhacir, goçer
mihendîz m/n. muhendîs, muhendîz, mihendîs, mendîs n.
mihes m. qesawî, qesabu, qisawî, qasaxon n.
mihes kirin lg. . qesawî kerdene, qesawînayene
mihlet m. muhlet, wade, dem n.
mihrab m. mêrav, mîhrab n.
mihraq m. fiz. mîhraq, nîskok, mîhrak n.
mihrîcan m. festîval n.
mihrîvan rd. rehman, sitarnayox, hewênayox, raman, reman
mihrîvanî m. merhemet, rah m., meremet n.
mihsik m. mesî n.
mihtac n. bok, muhtac, bog, motac, motaj n.
mihûz rr/. bêpar, marûm, mehrûm
mij n. mij, mic, miz, muj, mijik n.
mij bûn lng. . mij bîyene
mijaj m. made n., îsta m., bîz n., îstahe m. îsteh m.
mijandin lg. lawnayene, gocî kerdene, çiçik cidayene, lewtene, lavnayene, gojî kerdene, lawitene, ewnayene, lonayene
m. lawnayis, gocîkerdis, lewtis n.
mijane m. moze, dingil, aks, rnîlr n.
mijane m. n. tîrhengazî, mosla, tîre, gomosî, tîra rite, misla m.
mijang n. bijange, muje, bije, bîzangî, boje, mijonkî, micew, mije, mijew, pîzangî, bijunge m.
mijank n. bijange, muje, bije, bîzangî, boje, mijonkî, micew, mije, mijew, pîzangî, bijunge m.
mijar m. mewzû, derbare, bare, derheq n.
mijdar m. qreyo peyen, payîza peyene m.
rd. mijin
mijdar bûn lng. . mijin bîyene
mijîn lg. litene, milosnayene, lîyene
mijmijandin lg. miçmiçnayene, miçmiçiqnayene, qirpqirpnayene
mijmijok xanimek(mismisek); onosma
m. mostik, emzig, mustik, engele n.
m. bot. perperûg n.
mijo kîm. litoxîye, lêtoxênî m.
mijok m. mostik, emzig, mustik, engele n.
rd. litox, lêtox
mijoker rencwer, kedwer, emegwer
mijû rd. beytutî, kartû, kartî
mijû bûn lng. . kartu bîyene, beytutî bîyene
mijûl rd. mijûl, mesqul, mesxul
mijûl bûn lng. . mijûlbîyene, mesqulbîyene
lng. . xosebere kerdene, mijûl bîyene, teraqe kerdene, galgale kerdene, sohbet kerdene, yewbîn de mijûl bîyene
mijûl kirin lg. mijûl kerdene, mesqul kerdene
mijûlayî m. xosebere, teraqe, galgale, mijûlîye, sohbet, mabet, xosebere m.
m. mijûlîye, mesqele, xecel, mijûlayî, mesxele, xejel, mujîlîye m.
mijûlî m. mijûlîye, mesqele, xecel, mijûlayî, mesxele, xejel, mujîlîye m.
m. xosebere, teraqe, galgale, mijûlîye, sohbet, mabet, xosebere m.
mijûlî kirin lg. xosebere kerdene, mijûl bîyene, teraqe kerdene, galgale kerdene, sohbet kerdene, yewbîn de mijûl bîyene
mijûtî m. beytutîyîye, kartuyênî, beytutîyênî, kartuyîye m.
mijûyî bûn m. beytutîbîyayis, kartubîyayis n.
mika m. mîka m.
mikine rd. mikine
miknatîs m. miknatis, magnet, miqnatis n.
mikûn bûn lng. . zexm bîyene, saxlem bîyene, pêt bîyene, qîf bîyene, qewîn bîyene, mokem bîyene, zexmîyene
mikûn kirin lg. zexm kerdene, qîfnayene, pêt kerdene, saxlem kerdene, mokem kerdene, qewîn kerdene, qîf kerdene, zexmnayene
mikûnbûn m. zexmbîyayis, saxlembîyayis, pêtbîyayis, qîfbîyayis, qewînbîyayis, mokembîyayis, zexmîyayis n.
mikûnî m. zexmîye, qîfîye, qewînîye, saxlemênî, mokemîye, pêtîye, qîfênî, zexmênî m.
mikur rd. areste, areze
mil n. ano. har m., hingile, çepile, her m., ar m., engile, erme n.
n. pas, qulac, beste n.
m. cog. suye, pistî, dos, sirtî, dues m.
n. ona. dos, kift, pol, sele, çengile, kole, dues n.
n. het, hêm, per, bask n.
mil dan lg. dos dayene, het kerdene
mil danîn lng. . vile ronayene, îtaat kerdene, ram bîyene, sere ronayene
mil kirin lg. pistî kerdene, dos kerdene, pistîya xo darayene, ver ra bîyene
milad m. mîlad, bîyayis, roja bîyayisê isayî n.
milçemilç kirin lg. milçnayene, milçemilç kerdene
mildan m. doskerdis, dosdayis, rexodosnayis n.
mildanîn m. îtaat, vileronayis n.
mildayîn m. doskerdis, dosdayis, rexodosnayis n.
milê çepê n. basko çep, pero çep, polo çep, qanato çep, heto çep n.
milê golê n. cog. çirinçeyê gole, linga gole n.
milê rastê n. basko rast, pero rast, polo rast, qanato rast, heto rast n.
milêb m. melêve, melebe, malêbe, milêv, mehlîyem m.
milet n. milet n., netewe m., ulis n.
miletî rd. mîlî, neteweyên, miletên, neteweyî, miletî
milêv m. melêve, melebe, malêbe, milêv, mehlîyem m.
milî rd. mîlî, neteweyî
milik m. mîlik, kilik, hurguç, diguç n.
milîlîtir m. mîlîlître n.
milîm m. mîlîm n.
milîmetir m. mîlîmetre n.
milîs rd. mîlîs
milîsê bejî n. zeftîyo bejik, bejik n.
milîtan rd. qewxadayox, mîlîtan, mucadelecî, qewxadar, qewxawan, qewxaker
milîtanî m. qewxadayoxîye, mîlîtanîye, qewxadarlîye, mucadelecîyênî, qewxawanîye, qewxakerîye m.
milîtarîst rd. mîlîtarist, ordîparêz, artêsparêz
milîtarîzm m. mîlîtarîz m., artêsparêzîye, ordîparêzîye, ordîparêzênî m.
milîxiram m. mîlîgram n.
miliyet m. mîlîyet, neteweyîye n.
milk n. milk, mal, mas, mulk n.
milmilandin lg. pêlpêlnayene, pêl ravaznayene, pêlnayene
m. pêlpêlnayis, pêlravaznayis, pêlnayis n.
milmilî rd. pêlin, pêlpêlin, pêldar
milmilîn lg. pêldayene, pêlpêlîyene
m. pêldayis, pêlpêlîyayis n.
milqnî m. mirgye, milgye m.
miltaf rd. hefter, bêfir, bêqudim
miltafî m. hefterîye, hefterênî m.
milûs bûn lng. . melisîyene, melis bîyene
milûsbûn m. melisîyayis, melisbîyayis n.
milyaket m. dî n. ferista, meleke, milakete m.
milyar m. mîlyare m.
milyarder rd. mîlyarder
milyarderî m. mîlyarderîye, mîlyarderênî m.
milyarî rd. mîlyarên, mîlyarî
milyon m. mîlyone m.
milyoner m/n. mîlyoner n.
milyonerî m. mîlyonerîye, mîlyonerênî m.
mimkun rd. muhtemel, benoyin, mumkun, mimkun
mimtaz rd. turabî, weçînte, wezîr, vîjnaye
min c. min, mi
mina rd. ciya, arzî, dya, da
mina bûn lng. arzî bîyene, dya bîyene
mina kirin lg. arzî kerdene, dya kerdene, raqetnayene
minafiq rd. fizil, awan, pinevizik, fîtned, fîtnekar, fesad, munafiq, muzir, mozir
minal n. doman, mindal, gede, zak, tut, leyîr, lorik, qeçek, pit, qundax, hul, lorek, domon, lîrik, lîyr, wul, eyel, ayel n.
minare m. minara, minare m.
minaredar rd. mînareyin
minarel m. mînarele m.
minasib rd. munasib, destdaye, minasib
mincele m. bot. gîl, dl, zîl n.
minçijê rd. minrêciraçi, ciraminrêçi
minçijêtî m. minrêciraçiyîye, minçiyîye, minçiyênî, minrêciraçiyênî m.
mindal n. doman, mindal, gede, zak, tut, leyîr, lorik, qeçek, pit, qundax, hul, lorek, domon, lîrik, lîyr, wul, eyel, ayel n.
minêkar rd. arzûdar, wazdar, arzûyin, heweskar, wastox, hewesin, wazin
minêkar bûn lng. arzûdar bîyene, wazdar bîyene, wastene
minêkarî m. arzûdarîye, wazdarîye, heweskarîye, wastoxîye, arzûyinîye, arzûdarênî, wazdarênî m.
minet m. minete m.
minetdar rd. minetdar, minetin
minetdarî m. minetdarî, minetdarênî m.
minho m. vajîyayis, riwayet n.
m. teks n., metîn n.r nûsare m.
m. suret, çêl, nûsxe, nivîst, verçêl, nûsqa n.
minîbûs m. mînîbûse m.
minîbûswan m/n. mînîbûswan, mînîbûscî n.
minîbûswanî m. mînîbûswanîye, mînîbûscîyênî, mînîbûswanênî m.
minîmûm rd. tewr kêm, tewrsenik, senikêrên, mînîmum, kêmêrên, asgarî, mînîmal
minminîk m. zoo. perperike, gnçînike, pelpelike, sîsperike, minminike, pisperike, pinpinike, cincinike, pilpilî, fîlfilike m.
minok rd. sextekar
minsar m. xizar, darbir, palamût, zixar, biçqî, biçxe n.
mintiqe m. minriqa, dorhême m.
mipmor rd. kir-kewe, mis-mor, sîyaûqelî, kirûkewe
miqabil rd. verra, miqabil
miqar m. miqar n.
miqat n. werz, sert, qewl, qowl n.
miqateyî xwe bûn lng. miqayîtê xo bîyene, xo de nîyadayene
miqayese m. têvernayis, muqayese, têversanitis, têveronayis, pêveronayis, qiyas n.
miqdar m. mîkdar n.r çitoyîye m.r mîqdar n.
miqedes rd. fîraz, bimbarek, muqedes, qutsal, ombarek, imbarik, teqdîs, qutsî
miqeresî kirin lg. werênayene, munaqese kerdene, hurênayene
miqesok n. zoo. baz, doxan n.
miqewa m. miqewa, mukawa m.
miqewet rd. de m., tawî, nêtim, miqewet
miqewr n. bot. qafe, kundira awe, kuya awî m.
miqilk m. tawike m.r miqil n., tawe m.r qanzik n.r miqitik n.r miqlê n.
miqnatis m. miqnatis, magnet, miknatis n.
miqnatisî kirin lg. miqnatisin kerdene
m. miqnatisinkerdis n.
miqnatiskirî rd. miqnatiskerde, miqnatisnaye
miqor m. miqar(dar) n.
miqpeç n. zerancê dosî n.
miqsî rd. mexs, mixsî
mir m. zoo. kerge, karge m.
mirac m. dî n. mîrace, mêrac m.
mirad n. mirad, nega, waz, arzû n.
mirad kirin lg. mirad kerdene, nega wastene, wastene, arzû kerdene
mirad pê kirin lg. miradê xo restene, nega xo restene, mirad girewtene
mirandin lg. xornayene, êm warodayene, honur sikitene, tehkîr kerdene, qij warodayene, xor kerdene
m. xornayis, kêmwarodayis, qijwarodayis, nizmkerdis, xorkerdis, n.
lg. kistene, mirênayene, çîstene
lg. weberdene, tefênayene, xora saynayene, wesaynayene, xora berdene, hewna kerdene, mirênayene
mirar rd. mirar, mirdar, heram, mirdal, xerom
mirar bûn g. mirar bîyene, heram bîyene, mirdar bîyene
mirar kirin lg. mirar kerdene, mirarnayene
mirar xwarin lg. mirar werdene, heram werdene, mirdar werdene
mirarbûyî rd. mirarbîyaye, geberbîyaye
mirarî m. încîye m.
m. moreke, mûra, mora, mira m.
m. mirarîye, mirdarîye, mirarênî, mîrdarênî m.
miravî m. zoo. weqweqa sure, ordega sure, surweqweqe m.
miravke m. bot. talîye, deleye m.
miraz n. mirad, nega, waz, arzû n.
mirbaxî m. zoo. beta awke, çulixa awe m.
mirç mirç n. mirçemirç, milçemilç
mircan n. zoo. mircan, mercan n.
m. mircane m.
mirçandin lg. mirçnayene, milçnayene
m. mirçnayis, milçnayis n.
mircanges m. bot. merzengos, meregos n.
mirçemirç n. mirçemirç, milçemilç
mirçinî m. mirçîye, milçîye m.
mirdan m. zoo. bete m.
mirdar rd. mirar, mirdar, heram, mirdal, xerom
mirdarî m. mirarîye, mirdarîye, mirarênî, mirdarênî m.
mirdik n. kenik, kepeg, keley, mirik, kelk, kelê n.
mirêk m. ayîne, lîlik, hilî, qutîye, ayne n.
mirêkdar rd. ayîneyin, lîlikin, hilîyin, qutîyin
mirêkeb m. hibir, murekeb, xubir, hubir n.
mirêkfiros m/n. ayînerotox, lîlikrotox, hilîrotox n.
mirelare m. zoo. beta awke, çulixa awe m.
miremir kirin lg. milnayene, pilnayene, miremir kerdene, mirnayene, nirnayene, wilnayene, wilwilnayene
miremirkirin m. milnayis, pilnayis, miremirkerdis, mirnayis, nirnayis, wilnayis, wilwilnayis n.
mirês m. tûmtûraq, debdebe, se m., setefat, xasmet, tentene, îhtisam, sukse n.
mirêsdar rd. tûmtûraqin, debdebeyin, semldar, setefatin, hesmetkar, muhtesem, hesmetin
mirêwa m/n. moreba, coleg, mareba, mirêba n.
mirêwatî m. morebayîye, colegîye, morebayênî, colegênî m.
mirêx m. mûx n.
mirî rd. merde
mirî rabûn lg. meyît ravastene, merde ravastene
mirîd m/n. talib, murîd, taliv, mirîd n.
mirik m. zoo. beye, bûzêzî, gazûz, susk, gûziz, bizûz, sus m.
rd. bejnkilm, mirik, pinrir, balkilm, pinrik, qamkilm
mirikî rd. bejnkilmkî, mirikî, mirikane, pinrirkî
mirîkî rd. merdekî, merdane
mirin lng. merdene, mardene, mordene
m. merdis, wefat, mardis n. *mirin mirin e va çi xirin e merdene ke merden a na çi xirayen a, merdis ke medis o no çi xirayis o.
m. merg, marg, morg n.
mirisandî rd. melesîyaye
mirisandin lg. . melisnayene
mirisî rd. melis, melisîye
mirisîn lng. . melisîyene
mirîsk m. zoo. kerge, karge m.
mirîska avî m. zoo. kerga awe m.
mirîska bej m. zoo. kerga birî, kerga çîre, kerga çolî m.
mirîska kurt n. kerga kurte, kerga qirpe m.
mirîska res n. kerga sîyaye, sîyakerge m.
mirîskvan m/n. kergwan, kergcî n.
mirîskvanî m. kergwanîye, kergcîyîye m.
mirîso m/n. merdesutox, meyîtsutox n.
mirîsok m. bot. perperûg n.
mirk n. mûye, mûya bizan m.
mirmeymok vizdewre; ajuga- (ajuga_reptans)
mirmirandin lg. . xuye dayene, qidx dayene, hurnayene
mirmirik m. zoo. pelmêse m.
mirmirk m. zoo. cincinik, jinjinik n.
mirniyaw m. mîyaw, mirnîyaw, nîyaw n.
mirok rd. fanî, nêmende, merde
mirov n. merdim, beser, benî, însan n.
m/n. merdim, însan, merdûm, însun, mordem, mêrdûm n.
mirovahî m. merdimîye, însanîye, merdimênî m.
mirovane rd. merdimane, merdimkî, mordemane
mirovatî m. merdimîye, însanîye, merdimênî m.
mirovatî kirin lg. . merdimîye kerdene, însanîye kerdene, merdimênî kerdene
mirovayetî m. merdimîye, însanîye, merdimênî m.
mirovayetî kirin lg. . merdimîye kerdene, însanîye kerdene, merdimênî kerdene
mirovayî m. merdimîye, însanîye, merdimênî m.
mirovdewleta /. merdimê dewlete, merdimdewlet n.
mirovê çors merdimo çort, merdimo çors, merdimo xam
mirovhez rd. merdimsîn, merdimhes, humanîst, merdimperwer
mirovhezî m. merdimsînîye, merdimhesîye, humanîz m., merdimperwerîye, merdimhesênî, humanîstîye m.
mirovhiz rd. merdimsîn, merdimhes, humanîst, merdimperwer
mirovkî rd. merdimane, merdimkî, mordemane
mirovkuj m/n. qetil, kistox, canî, merdimkistox, qetilkar, qitil n.
mirovnas m/n. merdimsinas, antropolog, merdimzan n.
mirovnasî m. merdimsinasîye, antropologî, merdimzanîye, merdimsinasênî m.
mirovperest rd. merdimsîn, merdimhes, humanîst, merdimperwer
mirovperestî m. merdimsînîye, merdimhesîye, humanîz m., merdimperwerîye, merdimhesênî, humanîstîye m.
mirovperwer rd. merdimsîn, merdimhes, humanîst, merdimperwer
mirovperwerî m. merdimsînîye, merdimhesîye, humanîz m., merdimperwerîye, merdimhesênî, humanîstîye m.
mirovrevok rd. hov, kuvî, mîzantrop
mirovsinasiyî rd. antropolojîk, merdimsinasîyên, antropologîk
mirovtesetî m. merdimtoseyîye, antropomorfîzme m.
mirovxwer rd. merdimwer
mirovzan m/n. merdimsinas, antropolog, merdimzan n.
mirovzanî m. merdimsinasîye, antropologî, merdimzanîye, merdimsinasênî m. *mirovan tî dibe ser avê tî tîne merdimîtêsan beno awe ser têsan ano
mirqandin lg. pitpitnayene, vilvilnayene, pilevilnayene, vitvitnayene, pilepil kerdene, kurtnayene, kurtekurt kerdene, pilnayene
mirqinî m. pitpitîye, pilevilîye, vilvilîye, pilepilîye, pilevilênî m.
mirtêl m. mirtêl n.
mirtib m/n. asiq, bêjingber, posa, cîngane, qereçî, mitrib, asik, xalbuçî? n.
mirtoxe n. mirtoxe n.
mirûç n. mûrûz, muj, muij n.
m. fîgur n.
n. rî, çehre, rîçik, demûrî, sigûm, dîdar, serûçi m., sîfet, sî m., ruçik, ru n.
mirûlexu m. zoo. morcelwer, miloçikwer n.
mirûz n. mûrûz, muj, muij n.
n. made, mûrûz, moral, mûriz, mirûzr?.
mirûzêxwekirin lg. têmûrûzîyene, mûrûz roverdayene, mûrûzê xo kerdene, madeye xo kerdene, xo engirnayene, xo ingirnayene
m. têmûrûzîyayis, mûrûzroverdayis, mûrûzêxokerdis, madeyexokerdis, daeyêxokerdis n.
mirûzkirî rd. mûrûzin, têmûrûzîyaye, mûrûzroverdaye, madekerde
mirûzkirîtî m. mûrûzinîye, madekerdeyîye, mûrûzroverdayîye, têmûrûzîyayîye, madekerdeyîye m.
mirûzxwes kirin lg. made cidayene, moral cidayene, mûrûz weskerdene
mirwa m. kahînîye, kehanet m.
mirwarî m. îndye m.
mirwayî m. kahînîye, kehanet m.
mirwet m. murwet, comerdîye, mirwet, murbet n.
mis n. kîm. mîs, sifir, paxir, paqir n.
misab n. mîsaw n.
misafir m/. meyman, mêyman, mîêmun n.
misafirî m. meymanîye, meymandarîye, meymanênî m.
misafirxane m. meymanxane n.
misag n. mîsag n.
misar m. lijna, hagose, lujina m.
m. birek, destere, birik n.
m. lare, qarix, siqe, tej m.
m. xizar, darbir, palamût, zixar, biçqî, biçxe n.
misarê bostana qarixê bostana n.
misarkês m/n. xizard, palamûtd, darbirwan, zixarantox n.
misarkêsî m. xizarcîyênî, darbirwanîye, xizarantoxênî m.
misas m. sêxe, misasî, zextî, modol, mesas, masasî, zext
misawir m/n. danismend, sewermend, misawîr, sewerkar n.
misawirî m. danismendîye, sewermendîye, misawîrîye, sewerkarîye, danismendênî, sewrmendênî m.
misawre m. danisîyayis, misewre, îstîsare n.
misaxe m. koxane, kurnike (arê de) m.
mise rd. pir, degirewte, serlo, çik, serquç, kîp, lew ra, fek ra, dekerde, îmantikî ra
m. renc, emeg, ked, araq, hemeg n.
rd. gumra, zaf, xêlê, zêde, gelê, deyra, bol, epey, derya, xêlyek
mise bûn lng. zaf bîyene, bol bîyene, gumra bîyene, vêsêrîyene, zêde bîyene, derya bîyene, xêlê bîyene
misebûn m. zafbîyayis, gumrabîyayis, vêsêrîyayis, zêdebîyayis, deyrabîyayis, bolbîyayis, zêderîyayis n.
misef m. misef, pirtûko qic n.
misefil m. tir, torc, teras, kendal, ris, jîl n.
n. cog. zi m., dubre n.
misekirin lg. zafnayene, deyra kerdene, gumra kerdene, zêdenayene, gumranayene, vêsêrnayene, zêde kerdene, zaf kerdene, bolnayene, bol kerdene, derya kerdene, zeydnayene, gumranayene
m. zafnayis, zêdenayis, vêsêrnayis, gumranayis, deyrakerdis, zêdekerdis, bolkerdis, zafkerdis, bolnayis, gumrakerdis n.
misemir rd. matûrke, terkkerde, caverdaye, matirke
misetî m. gumrayîye, bolîye, gumrayênî m. *mise be b. sên û awa bo! tamare ra hezar bo! heq sên kero! derya bo! zêde bo!, zîyade bo!
misews n. nîskên rarêdayî zh.
misext m. nefî, sirgun, menfî, surgun, nefîy n.
rd. remok, qaçax, fîrar, qeçax
misext bûn lng. . nefî bîyene, sirgun bîyene, menfî bîyene
misext kirin lg. nefî kerdene, sirgun kerdene, menfî kerdene
misextbûn m. nefîbîyayis, sirgunbîyayis, menfîbîyayis n.
misextî m/n. nefî, sirgun, menfî, surgun, nefîy n.
misextkirin m. nefîkerdis, sirgunkerdis, menfîkerdis n.
misextwan m/n. qeçaxcî n.
misextwanî m. qaçaxcîyîye, qeçaxcîyênî m.
misexur m. bîyo. engle, parazît, aselex n.
misgêr m/. mîswan, sifirwan, paxircî n.
misgêrî m. mîswanîye, sifirwanênî, paxircîyênî m.
mishef m. mishef, mushaf, misef n.
misî sor n. mîso sur, sifiro sur, paxiro sur n.
misikîn lg. litene, milosnayene, lîyene
misilman m/. musluman, îslam, bûsulman, musilman, bûsilman, îslom, bisulmun n.
misilman bûn lng. musluman bîyene, îslam bîyene, musilman bîyene
misilman kirin lg. musluman kerdene, bûsilman kerdene, îslam kerdene
misilmankirin m. muslumankerdis, îslamkerdis, bûsilmankerdis n.
misilmantî m. muslumanîye, îslamîye, bûsilmanîye, îslamênî m.
misîn n. mîsin, îbrik, awrêj, mesîne n.
misînik n. mîsin,îbrik, awrêj, mesîne n.
misir m. misir n.
misirî N/rd. misirij
misîzer n. tunc, bronz, tunj, tuj n.
misk m. misk n.
n. mere, mare n.
miska hecacan n. gulronê hedyan, mikê hedyan n. *misk û ember misk û ember, misk û amber
miskane m. pergan, tepistî, ran, îpotek, dutî, rehîn, hîpotek n.
m. rîdayis (arezî) n.
miskar n. çundeyê madenawe, kanê madenawe n.
miskê devîyan n. zoo. mereyê hêgayan m.
miskê kêlge n. zoo. loxe, lore, kosne m.
miskê romî m. bot. sunbultebere m.
miskêcirboq n. zoo. loxe, lore, kosne m.
miskêkor n. zoo. lox, lor n.
miskgirk n. zoo. cure, cura n.
miskî kêlge n. zoo. loxe, lore, kosne
miskî romî m. bot. sunbultebere m.
miskîn rd. xilês, serdl, miskîn, xav
miskîn bûn lng. xilês bîyene, serdl bîyene, miskîn bîyene
miskînbûn m. xilêsbîyayis, serdlbîyayis, miskînbîyayis n.
miskînî m. xilêsîye, serdlîye, miskînîye, xilêsênî, serdlênî, miskînênî m.
miskînkî rd. serdlkî, mîskînkî, serdlane, miskînane
miskîntî m. xilêsîye, serdlîye, miskînîye, xilêsênî, serdlênî, miskînênî m.
miskul rd. çetin, zor, miskul
miskul bûn lng. . çetin bîyene, zor bîyene, zahmet bîyene, miskul bîyene
miskul kirin lg. çetin kerdene, zor kerdene, zahmet kerdene, miskul kerdene
miskulbûn m. zorbîyayis, miskulbîyayis, çetinbîyayis n.
miskulî n. bijange, muje, bije, bîzangî, boje, mijonkî, micew, mije, mijew, pîzangî, bijunge m.
miskulkirin m. çetinkerdis, zorkerdis, zahmetkerdis, miskulkerdis n.
misl m. mîkdar n., çitoyîye m., mîqdar n.
mislaq rd. hemta, deng, hemeyar, têtay, têyar, têdeng
mismis m. qeysîye, mismise, qes m.
m. bot. qeysîyêre, mismisêre, dara qeysîye m.
mismisandin lg. bidest sayekerdene
mismit rd. bêveng, kerûlal, bêvaj, lalûlat
misoger rd. radîkal, hîmdar, kokdar, kokin
rd. qetî, qutebir
misoger bûn lng. qetî bîyene
misoger kirin lg. qetî kerdene, qetînayene
misogerbûn m. qetîbîyayis n.
misogerî m. qetîyîye, qetîyet, qetîyênî m.
misogerkirin m. qetîkerdis, qetînayis n.
misqal rtf. pîçik, misqal
misraq m. fiz. mîhraq, nîskok, mîhrak n.
misre m. rêze, misra, riste m.
misrode m. tîy. qorante, komedî n.
mist m. girmike, kulmike, nuncike, kulmistike, gurmike, nurcike, nurçike, niçuke, nucike, niyoncik m.
m. mûsta m.
m. miste, kafe, sala destî, kafa destî, lase, mîste m.
rd. pir, degirewte, serlo, çik, serquç, kîp, lew ra, fek ra, dekerde, îmantikî ra
mist bûn lng. . tengezîyene, serlo bîyene, kîp bîyene, pir bîyene, çikçikîyene, fekra bîyene, qil bîyene
mist dan g. mîst dayene, vilênayene, mîst dayene
mist kirin lg. tengeznayene, çikqknayene, serlo kerdene, pîpîkan ra kerdene, dewesnayene, kîp kerdene, pir kerdene, lewra kerdene, qil kerdene
mista dest m. miste, kafe, sala destî, kafa destî, lase, mîste m.
mistak n. mistax (arê de) n.
mistax n. mistaxe, cuwenê henguran n.
mistaxan n. mistaxan, demê mistaxî n.
mistdan m. mistdayis, vilênayis, mîstdayis n.
mistdêr m/n. mistdayox, masor, masajwan, vilênayox, masajcî n. *dan mistdan li b. dayene mistdayene. *hatin mistdan llb. vilênîyene, ameyene vilênayene, ameyene mistdayene. *xwe mistdan iz. xo mist dayene
mistelî m. leye, fidane, tîk m., leyeke m.
mistêrî m/n. hêrînayox, musterî, misterî n.
mistî rd. derute, tafîste
rd. pir, degirewte, serlo, çik, serquç, kîp, lew ra, fek ra, dekerde, îmantikî ra
mistik m. gez, havêlik, gezik, gisik, geze, avîlik, gezî, geje n.
m. korzik, qelun, taxim, qalune, qilyon n.
mistin lg. derutene, tafîstene, gez kerdene, havêlik kerdene, darûtene, ritene, ruwayene
m. derutis, tafîstis gezkerdis, havêlikkerdis, ritis, ruwayis n.
mistixulandin lg. edelnayene, egle kerdene, xecelnayene, heware kerdene, vindarnayene, vindernayene
m. vindarnayis, edelnayis, eglekerdis, xecelnayis, hewarekerdis, edilnayis n.
misûr m. tecrube, desinayis, cereb n.
m. zahmet n., çetinîye m., mesaqet n., zehmet n.
misûr kisandin lg. çetinîye antene, zahmetîye antene
miswak m. mîsvak, sîwak, darê mîswakî n.
m. bot. mîsvakêre, dara mîwake m.
miswar m. durîye, mesafe, durayîye m.
m. xuye, tabîat, mîzaç m.
mit n. cog. qîl, tûmik, tilik n.
mit man lng. . mat mendene, maleq mendene, ecêb mendene, sas mendene, heyran mendene, sasîyene
mitale m. terewî, fikir, îdea, terew n.
mitale kirin lg. terewî kerdene, fikir kerdene, hulî kerdene, bûrcalî kerdene, terewîyene
mitalekirin m. terewîyayis, fikirîyayis, bûrcalîyayis, dexerîyayis, hulîkerdis, govkerdis n.
mitbex m. kulînde, mitbaxe, mitfaqe m.
mitêl m. mirtêl n.
mitfaq m. kulînde, mitbaxe, mitfaqe m.
mitik n. cog. qîl, tûmik, tilik n.
mitran n. mîtran, pîskopos, serekkesîs n.
mitranî m. mîtranîye, pîskoposîye, mîtranênî, pîskoposênî m.
mitriba mehelê n. posaya taxe m.
miwek kirin lg. . roseqetnayene, sendelnayene, roverdayene, piro roverdayene, deverdayene, defîndene
miwekkirin m. roseqetnayis, sendelnayis, roverdayis, aleqnayis, deverdayis, deffndis n.
mix m. ton, don n.
m. bizmar, mix, mêx n.
mix kirin lg. . bizmar kerdene, mix kerdene, bizmarnayene
mix kutan lg. . bizmar rikuyene, mix kuyene
mixab h. mixabin, malesef, çi heyf ke, çi koranîye ke, çi
mixabere m. riresnayis, taresnayis, mixabere n.
mixabînet n. mixabin, malesef, çi heyf ke, çi koranîye ke, çi mixabin ke
mixaltî m/n. xalza, xalzade, domanxal n.
mixare m. sikefte, qafe, mixara, eskefte, skefte, eskefte, kaf, mixera m.
mixenet rd. zexel, kone, mixenet, nimitî
mixeyrî rd. kewte, vengkewte
rd. ropermelîyaye, pelisîyaye, rilisîyaye
mixeyrîn lng. ropermelîyene, pelisîyene, rilisîyene, ropermelayene, pilisîyene, pulisîyene
m. ropermelîyayis, pelisîyayis, rilisîyayis, pulisîyayis n.
mixfiros m/n. bizmarrotox, mixrotox n.
mixik m. zoo. kermêse, kulinge, pînge, vizike, beq, kelmêse, melse, melese, merese, merse m.
mixkirin m. bizmarkerdis, mixkerdis, bizmarnayis n.
mixrik n. êxim, reqîb, verever, gamver n.
mixrikî rd. nakokin, yewbînînêgirewtis, mixrikin
m. tezat, verayîye, antagonîz m., dusteverîye n.
m. nakok, tenakûz, mixrik, çelîskî n.
mixrikî hev bûn lg. . nakokê yewbînî bîyene, mixrikêyewbînî bîyene
mixtar m/n. keya, mûxtar, kîya n.
miyar m. kîm. miyar, rabirnayox, raqetnayox, ravisnayox n.
miyawandin lg. . mîyawknayene, nîyawknayene, mîyawnayene
m. mîyawknayis, nîyawknayis, mîyawnayis n.
miz m. desmic, mic, heq, ucret, destmic n.
miz dan lg. . vilênayene, mîst dayene, mîst dayene
mizandin lg. pira qemetnayene, pira dusnayene, pira sîrijnayene, pira zeleqnayene, diskinayene, pazeleqnayene
m. piraqemetnayis, piradusnayis, pirasîrijnayis, piraqemetnayis, pirazeleqnayis, pazeleqnayis n.
mizawir rd. mizawir, muzir, muzîp
mizawirtî m. mizawirîye, muzirîye, muzîpîye, mizawirênî m.
mizax n. çirike (arê de) m.
mizd m. desmic, mic, heq, ucret, destmic n.
mizdan m. vilênayis, mistdayis, mîstdayis n.
mize m. desmic, mic, heq, ucret, destmic n.
mizedar rd. destmirin, micdar, biheq, ucretin
mizeloq rd. desuyok, padusok, zeleqoq
mizeloqî rd. desuyokên, padusokî, zeleqoqên
mizeloqî bûn lng. . desuyokên bîyene, padusokî bîyene, zeleqoqên bîyene
mizgeft m. camîye, mesride m.
mizgîn m. mîjdanî, mizgîne, mujdane, mîzdanî, mîcdanî, mêjdune, mizgune m.
mizgîn bûn lng. mîjdanî bîyene
mizgîn dan lg. . mîjdanî dayene
mizgînber m/n. mîjdanîdayox, mîjdancî, mîjdanîberdox, mujdandayox, mujdancî n.
mizgînberî m. mîjdanîdayoxîye, mîjdanîberdoxîye, mujdandayoxîye, mîjdancîyênî, mîjdanîdayoxênî m.
mizgînder m/n. mîjdanîdayox, mîjdancî, mîjdanîberdox, mujdandayox, mujdancî n.
mizgîndêrî m. mîjdanîdayoxîye, mîjdanîberdoxîye, mujdandayoxîye, mîjdancîyênî, mîjdanîdayoxênî m.
mizgînî m. mîjdanî, mîjdanxelate m.
mizgînî dan lg. . mîjdanî dayene
mizikwan m/n. bandocî, bandowan, mizikawan, mizikari n.
miziqa m. mizika, miziqa m.
mizis m. temas, destpiranayis n.
mizisandin lg. . vilênayene, mîst dayene, mîstdayene
m. vilênayis, mistdayis, mîstdayis n.
miziya têketanê rd. destmicê rikewtisî, heqê rikewtisî, duhulîye n.
mizleq rd. desuyok, padusok, zeleqoq
mizleqî rd. desuyokên, padusokî, zeleqoqên
mizleqtî m. desuyokîye, padusokîye, zeleqoqîye, desuyokênî, zeleqoqênî m.
mizmiz rd. çîzçîzok, mizmizok, miz-miz
mizmizandin lg. pilpilnayene, girgirîyene, mizmiznayene, vitvitîyene, milmilnayene, xilxilnayene
mizmizî kirin lg. pilpilnayene, girgirîyene, mizmiznayene, vitvitîyene, milmilnayene, xilxilnayene
mizmizîkirin m. pilpilnayis, girgiryayis, mizmiznayis, vitvitîyayis, xi lxi lîyayi s n.
mizmizok rd. çîzçîzok, mizmizok, miz-miz
mizodik m. mizode, aris, mizodik n.
mizrab m. mizrap, tezene, pene, mizrab n.
mizûr rd. mizûr, pereyin
mi ben
mi rê Bana
mihafezekar muhafazakar
mihafezekarîye muhafazakarlık
mij sis
mil boyun
milazgir Malazgirt
milet millet
ulus
miletê ma milletimiz
ulusumuz
miletperwer milliyetçi
milî, -ye milli
ulus
milk mülk
minminike kelebek
mişawîr danışman
mişawîrîye danışmanlık
mişewre danışma
mişewre kerdene danışmak
misir Mısır
mismisek (=xanimek) emzik otu,havaciva otu; onosma
misriç Kurtalan
miste aya
mide made (n)
mide ağrısı dejê madeyî (n)
mide bulandırmak zerrî têwfîstene, zerrî têwkerdene, zerrî hurê fîstene, zerrî têwdayene, zerrî qelibnayene, qelb ardene
mide krampı krampê madeyî (n), tîra madeyî (m)
mide(si) bulanmak qelbê ... ameyene, zerrî têwkewtene, zerrî hurê kewtene, zerrî têwdîyayene, zerrî qelibîyayene Midem bulandı.(QeIbê mi ame.) Midesi bulanmış. (Zerrîya ey têwdîyaya./Zerrîya ey qelibîyaya.)
migren mîgren (n)
mikrodalga mîkropêl (n)
mikrodalga fırını firina mîkropêlî (m)
mikser mîkser (n)
mikyas b. ölçü, ölçek
mil mîl (n)
milat roja mayaxorabîyayîşê Îsayî (m), mîlad (n)
miligram mîlîgram (n)
milim mîlîmetre (n), mîlîm (n)
milimetre mîlîmetre (n)
milimetrekare mîlîmetrekare (n)
milimetreküp mîlîmetremîkab (n)
millet milet (n), netewe (m)
millet meclisi parlamento (n)
milletvekili parlamenter, -e; mebus, -e
milletvekilliği parlamenterîye (m), mebusîye (m)
milli milî, -ye; neteweyî, -ye
milli edebiyat edebîyato milî (n), edebîyato neteweyî (n)
milliyetçi neteweperwer, -e; miletperwer, -e; nasyonalîst, -e
milyar mîlyar
milyarıncı mîlyarin, -e
mîlyarin, -e
milyon mîlyon
milyonuncu mîlyonin, -e
mîlyonin, -e
minder mînder (n)
mini etek etego kilm (n), etego kirr (n), etego mînî (n)
mintan b. gömlek
miras mîras (n)
miras hukuku huquqê mîrasî (n)
misafir b. konuk
misafir odası b. konuk odası
b. konuk odası
misafirlik b. konukluk
misafirperver b. konuksever
misal nimûne (m), mîsale (m)
miskin hastalığı b. cüzam
miskin illeti b. cüzam
miting mîtîng (n)
mizah mîzeh (n)
mizah edebiyat edebîyatê mîzehî (n)
mizahi mîzehî, -ye
mi'arize opozîsyon, mixalife
micewir micewir, berdestiyê / berdestkê mizgeftê
micro bn kiwêr
mift belaş, herwe, bêpare, bêheq
pir erzan
miftî miftî, muftî, zanayek îslamê
mihamî parêzer, avûkat
mij pêl, qurta / qurça li cigareyê yan qelûnê tê dan
mij, moran, dûman
mij lê dan pêl lê dan, pêlek jê kêşan: Mijêk le cigarekey xoy da Pêlek li cigareya xwe da
mijdane xelata didin kesa/ê mizgîniyekê radigihîne
mijde mizgînî, mizgîn, nûçeya / peyama / xebera xweş / xêr
mijdegar mizgînîber, kesa/ê mizgîniyan diîne
mijer mêjer, kesa/ê tiştekî dimêje
mêjerk, alava tiştekî dimêje
mijîn mêtin, mêjan, mêhtin (zarok: şîr ji memikên / çiçikên diya xwe kişandin devê xwe
têjikên heywanên guhandar: şîr ji guhanên maka xwe kişandina devê xwe)
mêjîn, av yan tiştek yê ruhn çûn di nav tiştekî re û êdî bûn beşek ji wî tiştî û wisan wenda bûn (t dema piçek av di nav axa ziwa re hişk dibe, hingê av dimêje erdê)
mêtin, mêjîn
mijok mêjok, tişta tiştek din dimêje xwe (t per ango kaxeza bo xiwakirina avê tê bikaranîn)
mil sto, hustu
gerden
stu, hustu, sti, sto, stû, stuh, ew pişka ji leşê mirovan yan lawiran ya ku serî bi leşî ve girê dide (Agadarî: di kurmancî de peyva mil wateyek cuda dide: mil ew cih e ji leşî yê ku destên mirovan yan lawiran lê bi leşî / kelexî ve girêdayî ne)
mil berew cêgayek / şitêk nan berê xwe dan ciyekî / tiştekî, ber bi aliyekî meşîn / bi rê ketin
mil le çeqo sûtin stuyê xwe dan ber kêrê, serê xwe xistin belayê, xwe xistin talûkeyan / xeteriyan
milç, milçemilç, milçehûr milçemilç, xwarina / cûna / cûtina bi dengê bilind
mile pêşbazî, pêşbirk, misabeqe, sîbaq
milego bn milwanke
milek bn şêr
milema nefes, hilm, bên, henase, bênvedan, anîn û birina bênê / nefesê
milema nîştin bên(a kesekî) hatin, piştî bênbiserketinê dîsan bên vegerînê normaliyê: Hêşta milemam nenîştibû, wutî: Debê dîsan rabikeynewe. Hê bêna min nehatibû, got: Divê em dîsan bibezin.
mileqorte stulk, stuyê zirav û dirêj (yê firindeyan yan ji qerfî yê mirovan)
milequtê kirdin stuyê xwe dirêj kirin (daku tiştekî bibîne)
milewan stubend, benda / benê li dor gerdenê / stuyî tê alandin
milhur stustûr
serhişk, înato
milk milk, malûmilk, mal, erazî, dewlet, heyîn
milkeç sernerm, dijw serhişk
serşor, dijw serbilind
milkûmal malûmilk
milmilanê hevrikî, rikeberî, milmilanê, berxwedan, dijberî, berevanî
miloziman lewçe, zimandirêj
milûçe jan, êş, azar
milûçe kirdin arîn, azirîn, êşîn, hest bi êşê / janê / azarê kirin
milwanke gerdenî, ristika gerdenê, kolye
gerdenîk, ristik, benî, ristika / zincîrka zêrîn yan zîvîn ya t jin dikin gerdena / stuyê xwe
min ez: Min kurd im Min nazanim Ez nizanim
min: Min nemdezanî Min nedizanî, Le min gewretir e Ji min mezintir e
minal zar, zaro, zarok, zêç, biçûk, tifal, mirovên di jiyê / temenê kêm de
keç û kurên kesekî, qîz û lawên kesekî
aqilsivik, kêmaqil, nezan, negihiştî, xeşîm, nefehma, cahil
minalane zarokane, zarokşib, mîna / wek zarokan
minaldan zarokdank, cihê zarok tê de berî ku bêt dinyayê
minalî zarî, zaroyî, zarotî, zarokî, zaroktî, heyama kesek zarok e / bû: Be minalî zor şîrîn bû Di zarotiya xwe de pir şirîn bû / Dema zaro bû, gelek şirîn bû
minaloçke zarok, zarê biçûk, sava, biçkok
minare minare, birca bilind ya mizgeftan
mindal bn minal
mine kirdin piştrast kirin, saxtî kirin, teselî kirin, axulme kirin, lê vekolîn daku bizane ka çawan e / rast e
minet minet, qencî
minet, texsîrî
minet bûn Minetit nebê, çî ekeyt, bîke! Bêminet be, çi dikî bike (ez ji te natirsim)!
minetbar minetbar, qencîbar, kesa/ê qenciyek lê hatiye kirin û ji ber hindê (hest pê dike ku) erkê wê / wî ye qenciyekê li kesa/ê qencîkirî bike
spasdar, kesa/ê ji qenciya li wê / wî hatiye kirin pir razî ye û dixwaze spas bike
minetbarî minetbarî, qencîbarî
spasdarî
minêwnî bn xoperest
mingeming minmin, peyivîna bi dengek nezelal yê mîna minemin dipeyive / diaxive
mingin minminî, kesa/ê bi dengek nezelal (t yê ji kepê / difinê / pozê tê) yê mîna minemin dipeyive / diaxive
minho guharto, versiyon, varyant
minox sexte, sixte, neresen, neheqîqî, nerast
minoxî sexteyî, sixtekarî, neresenî, nerastî
minûtoyî cudatî, formalîte (t dema kesek dixwaze ku formalîte di navbera wî û hevalên / hevkarên wî de nemîne): Em minûtoyiye bo çi ye? Ma ev formalîte bo çi ye? Em bira ne! Em heval in!
miqomiqo birdebird, suhbeta dengnizm di navbera du yan çend kesan de daku kesên din yên li nêzî wan suhbeta wan nebîzin
mir mir, mirîşk û firindeyên din yên wek wê
têr, têrtijî, kesa/ê yan heywanê hindî xwestiye xwariye
mir man xwe li ber (tiştekî) venan, lê pan, li tiştekî sekinîn yan li benda tiştekî man ta ku bêt û kesê bendewar xwe lê bide yan werbigire
mirad mirad, daxwaz, hêvî
mirandin mirîn, ji ber enirînê dengê mire-mir ji xwe anîn
mirawî mirawî, sone, qaza / werdeka mê
mirdar mirar, kelexê / leşê heywanên mirî
mirdar bûnewe mirar bûn, heywanên birîndar yan nesax dibin û ji berî bên serjêkirin bimirin û ji ber hindê bo xwarinê ne helal bin
sekitîn, mirina ne-mirovan
mirdarbû mirarbûyî
sekitî
mirdarxor mirarxwer, kesên yan heywanên goştê heywanên mirarbûyî dixwin
mirdele spîçolkî, zer, zerik, rengavêtî, ji tirsan serûçav spî bûyî
mirdin mirin, jiyana xwe ji dest dan, jiyana xwe hinda kirin, hatin kuştin
mirdin sûtan kirin û nekirin, xwe kuştin û sotin: Mirdim û sûtam, be qisey min nekird Min kir û nekir, wî bi gotina min nekir / Min xwe kuşt û sot, bi ya min nekir
mirdok mirok, mirbar, dijw nemir
mirdû mirî, kesa/ê yan heywanê jiyana xwe ji dest daye
mireba reçel, mirebe' (peyvek erebî ye)
mirekî bi coşî, bi dilek germ, ji dil
miremir dengê miremir
mirî sere mirîşka kurk
mirîşk mirîşk, firindeyek kêmfir ya kedî ye
mirk bn enîşk
mirkan bn damirkan
mirov, mirow mirov, meriv, mere, beşer, însan, benîadem, ademza, ademîzad
mirovayetî mirovatî, mirovahî, sirişt û taybetmendiyên mirovan
hemû mirov bi hev re
mirovdost bn mirovperwer
mirovî mirovî, tiştê ku li gor baweriya / sirişta / taybetmendiya / wijdana mirovan e
merdî, camêrî, ciwamêrî, qencî
mirovperwer mirovperwer, mirovdost, kesa/ê ji mirovan hez dike, kesa/ê yan baweriya nirxek bilind dide mirovan û mirovatiyê
mirovzanî mirovnasî, zanista li ser mirovan
mirûrçe bn mirûle
mirûrçe kirin hêdîka kelîn
kel hatinê
arîn, azirîn, êşîn
mis mis, sifir, mîs (cûnek kanza / maden e)
mis tê kiran mismit bûn, mismitîn, qet nebihîstin tevî ku çend carî bi dengek bilind bêt dubarekirin jî: Elêy giwêt misî tê kirawe! Dibê qey guhê te mismit bûye! (ango: Ma guhê te bi misê helandî hatiye dagirtin!?)
mişar mişar, birek, alava pêbirîna daran yan asin
mişe mişe, zehf, pir, gelek
mişexor berxwer, mişexwer, parasît
mişext mişext, aware, derbider, sirgûnkirî, koçber
mişextî mişextî, awareyî, derbiderî, koçberî, sirgûn
misger miskar, misger, kesa/ê karê mis / sifir dike
misgerî miskarî, misgerî, karûbarê kesên miskar
misk misk, maddeyek bênxweş e (t wek bên-avê tê bikaranîn)
mişk mişk, rawirek biçûk yê kilikdirêj e ku dişibe cirdan / curdan lê ji wan biçûktir e
mişkgire kolare, qereqûş, xertel, mişkgirk (firindeyek e)
miskî miskî, tişta ji miskê hatiye çêkirin yan bêna miskê jê tê
bênxweş
bêndar
misoger misoger, piştrast, bêguman, biste, bisteh
misqal misqal, pirt, pişkek / parçeyek pir biçûk
misqal yekîneyek pîvanî ye t bo zêr û zîv
mist navd mist, kulm, destê miçandî / şidandî (t daku wek derbe li tiştekî / kesekî bide)
rengd mist, kulm, lep, tijî / miştî destekî tiştek
mişt mist, kulm, destê miçandî / şidandî (t daku wek derbe li tiştekî / kesekî bide)
rengd mist, kulm, lep, tijî / miştî destekî tiştek
miştax miştax, cihê tirî li ser tê hişkkirin daku bibe mewîj
miştaxan miştaxan, rezber, heyama / demsala hişkkirina tirî daku bibe mewîj
miste mist, kulm, derbe, derbeya / lêdana bi mistê / kulmê
mişte mist, kulm, derbe, derbeya bi mistê / kulmê
miştûmir birdebird, suhbeta dengnizm di navbera du yan çend kesan de daku kesên din yên li nêzî wan suhbeta wan nebîzin
mişûr sexbêrî, miqateyî, hişyarî, lixwehişyarî
mit mit, kir, bêdeng, bêpêjn, bêkipîn
mitmane mitmane, pêbawerî, xwespartin
miturbe bn muturbe
mixabin mixabin, heyf
miyan bn meyan
miyaw miyaw, dengê kitikan / pisîkan
miyawandin miyawîn, miyaw kirin, miyaw-miyaw kirin, dengê kitikan / pisîkan ji xwe anîn
miyawemiyaw miyaw-miyaw, dengê domdar yê kitikan / pisîkan
miz miz, meaş, destheq, heq, mehane, pareyê kesek dide kesek din ji ber ku yê pareyan werdigire karek bo yên pareyan dide kiriye yan tiştek dayiyê
mize mize, destheq (t yê ku ne bi pare tê dan. Bo nimûne: Kesek arê xwe dibe nik aşvan. Aşvan arê wî dihêre. Xwediyê ar ti pare nade aşvan lê hin ji wî arî didiyê. Ev ar mizeyê aşvan e.)
mizeber kedkar, pale, mizeber, mizwergir, meaşwergir, mizyar, kesa/ê bi miz / meaş dixebite / dişuxile / kar dike
mizeberî kedkarî, mizeberî, mizwergirî, meaşwergirî
mizgênî mizgîn, mizgînî, nûçeya / peyama / xebera xweş / xêr
xelata didin kesa/ê mizgînekê radigihîne
mizgewt mizgeft, camî, cam'e, mescid, perestgeha / pîrozgeha / îbadetgeha misilmanan
mizr miz, piçekî tirş
mizrî mizî, tama piçekî tirş
mizûr berdestî, berdestk, alîkar, kesa/ê bi pare di karekî de alîkariya kesê pare dike dide
mizûrî berdestkî, berdestîtî
mizyar kedkar, pale, mizyar, mizwergir, mizeber,
mizyarî kedkarî, paletî, mizyarî, mizwergirî, mizeberî, palehî
mirov 사람 (sa-ram)
mirîşk курица
mirîşk курица
mirov человек (wek çelavek tê xwendin)
mi ez, min.
mil hezar.
militi şer kirin, di rewşa şerê de bûn.
minuto minute
miri heyirîn, şaş man.
mirinda delal, ecêbxweş.
misuzi to misuse
mi mi
mijar temo
mijdar novembro
mil brako
milet nacio
popolo
milyaket anĝelo
mimkin e eble
mindal infano
minute minuto
miqate atenta
mirin morti
mirov homo
misoger certa
mişt plena