Encamên lêgerînê
kıl, tüy
n 1. kıl 2. kıl (keçi tüyü) 3.rd kıl (keçi tüyünden yapılmış veya dokunmuş olan)
mû (i) bnr mirov
mû bi mû ji ber kirin hepsini ezberlemek
mû bi mû rihek çêdibe damlaya damla göl olur
mû bi zimanê (yekî) ve hatin dilinde tüy bitmek
mû bi zimanê (yekî) ve şîn hatin dilinde tüy bitmek
mû jê bernedan (birine) tıpatıpçekmek
mû ji mar qusandin gözden (veya gözünden) sürmeyi çalmak (veya çekmek)
mû ji maran kirin gözden (veya gözünden) sürmeyi çalmak (veya çekmek)
mû ji maran ve kirin çok etkileyici soğuk olmak, hava çok soğuk olmak
mû ji mast kişandin tere yağında kıl çekmek
mû ji mû qusandin çok açgözlü olmak ji
mû lê nefetilîn döktürmek (kolaylıkla ve güzel söylenmek)
mû lê negiriyaye su katılmamış (bozulmamış olan)
mû lê nehejîn kılı kıpırdamamak
mû li canê (yekî) bûn şûjin tüyleri diken diken olmak
mû li xwe nehejandin kılını kıpırdatmamak (veya oynatmamak), hiç tınmamak
mû li zimanê (yekî) nagere dil otu mu yedin? (çok konuşkan kimse)
mû li zimanê (yekî) nefetilîn ağzı lâf (veya lâkırdı) yapmak
mû nedan ser mû kılını kıpırdatmamak
mû ziravtir ji şûr tûjtir e kıldan ince kılıçtan keskin
mûbîn nd/nt gerçeği ayırt edebilen kimse
mûç hayvanların kulak dikmesi.
rd dik (yatık durmayan, sert) * guhê mûç dik kulak
mûc n murç, keski, küskü
mûç bûn (i) l/ngh dikelmek
mûç bûn (ii) l/ngh kısılmak (göz için)
mûç kirin dikleştirmek
mûç kirin (i) l/gh dikleştirmek
mûç kirin (ii) l/gh kısmak (göz için; biraz kapamak)
mûçbûn (i) m dikelme
mûçbûn (ii) m kısılma (göz için)
mûçbûyîn rd dikelmiş, dikleşmiş
mûçe m 1. aylık, maaş 2. ücret 3. pay, hise
mûçe (i) m bukağı
mûçe dan maaş vermek, aylık vermek
mûçe stendin (an jî girtin) maaş almak, aylık almak
mûçebirî m aylık kesinti
mûçedar rd 1. aylıklı, maaşlı 2. ücretli
mûçedarî m 1. aylıklılık, maaşlılık 2. ücretlilik
mûçegir rd aylıklı
mûçegirî m aylıklılık
mûçekar rd/nd ücretli (ücretle çalıştırılan kimse)
mûçekirî rd bukağılı, bukağılanmış olan
mûçekirin m bukağılama
l/gh bukağılamak
mûçexur rd maaşlı, aylıklı
mûçexwer rd aylıklı, maaşlı
mûçeya kêmtirîn asgari ücret.
mûçeya kiryariyê abonman ücreti.
mûçik (i) m 1. ücret 2. değirmen ücreti
mûçik (ii) m 1. litre 2. rd litre (bir litrenin alacağı miktar)
mûçik (iii) m etek tıraşı kılı
mûçil rd asık suratlı
mûçing cımbız.
m cımbız
mûçing kirin cımbızlamak * eynî mûçing e pire gibi (çevik)
mûçirk m tüyler diken diken olma
mûçirkî rd tüyler diken diken olmuş olan
mûçirkî bûn l/ngh tüyleri diken diken olmak (soğuk ve korkudan dolayı)
mûçirkîbûn m tüyleri diken diken olma (soğuk ve korkudan dolayı)
mûçk bnr mûçing
mûçkirî rd kısık, kısılmış (göz için; biraz kapatılmış)
mûçkirin (i) m dikleştirme
mûçkirin (ii) l/gh kısma (göz için; biraz kapama)
mûd m kin
mûdar rd kıllı
mûdela rd acınacak durumda olan
mûdî kindar.
rd/nt kinli, kinci, kindar
mûdîtî m kincilik, kindarlık
mûdxe m et tikesi
mûfirk nd kıl payı, ramak, sıfır noktası
mûhese m hoşgörü
mûhikî rd kıl gibi, kılımsı
mûj bnr mewij
mûjang m kirpik
mûjî rd kıldan
mûkar bnr miqar
mûkarî m kılcal olayı
mûkêş m cımbız
mûkêş kirin cımbızlamak
mûl n mülk
mûle çamur.
bnr mola
mûlteqa m sataşma
mûm m 1. mum 2. fiz mum, kandela (ışık yeğinliği birimi) 3. mîn mum (kısmen oksitlenmiş katı hidrokarbonlar)
mûm (ii) m bal mumu, şama (bal mumuna veya parafine batırılmış fitil)
mûm (iii) m okuntu, davetiye
mûm pê xistin mum yakmak (kutsal bir yere mum yakıp bırakmak
mûma rêtî dimdik
mûmanî rd mum gibi
mûmarik damar otu; plantago
mûmdan bnr mûmdank
mûmdank m mumluk, şamdan
mûmdar rd mumlu * pastaya mûmdar mumlu pasta
mûmedar nd/nt mumcu (imal eden)
mûmfiroş nd/nt mumcu (satan kimse)
mûmî (i) m erkeklerin başlarına bağladıkları bir çeşit yazma
mûmî (ii) m 1. mumluk * şamdanka heft mûmî yedi mumluk şamdan 2. fiz mumluk
mûmî (iii) m mumya
mûmî bûn l/ngh mumyalaşmak
mûmî kirin mumyalamak.
l/gh mumyalamak
mûmîbûn m mumyalaşma
mûmik m mum
mûmîkirin m mumyalama
mûmkar nd/nt mumcu (imal den)
mûmkarî m mumculuk
mûmya m mumya
mûmya kirin l/gh mumyalamak
mûmyabûn m mumyalaşma
mûmyakirin m mumyalama
mûnan m örgü (tığ veya şişlerle örülmüş şey)
mûnandî rd örülü, örgülü (örülmüş olan)
mûnandin m örme
l/gh örmek (iplik, yün, tel, saz gibi şeyleri elde şiş, tığ yardımıyla birbirine dolayarak işlemek, veya tezgâhta dokumak) * gore mûnandin çorap örmek
mûnet bnr qût û mûnet
mûnîn m örgü (örme işi)
mûnîs munis.
mûpestanî m kılcal damar basıncı
mûr n 1. surat, asık yüzlülük, yüz ifadesi
mûr (i) bnr mar û mûr
mûr (ii) zo/n karınca (Formica)
mûr (iv) rd suskun, sessiz, sakin kimse
mûr (v) n yırtıcı hayvan tırnağı
mûrandin m böğürtme (manga, öküz vb. için)
l/gh böğürtmek (manga, öküz vb. için)
mûrê (yekî) şikestin suratı asılmak
mûreg ant/nd kılcal damar
mûrehk ant/nd kılcal damar
mûremûr m böğürtü
mûremûr jê çûn (an jî hatin) böğürmek
mûremûr kirin l/gh böğürmek (öküz, manda vb. için)
mûrî (i) zo/n karınca (Formica)
mûrî (ii) m değirmen bilya yuvası
mûrîn m böğürme, böğürüş
l/ngh böğürmek (öküz, manda vb. için)
mûrînî m böğürtü
mûrînî jê çûn (an jî hatin) böğürmek
mûrîperk m kanatlı karınca
mûristan bnr morîstan
mûrîstang m 1. karınca yuvası 2. karınca
mûrîya firok atlı karınca.
mûrkirî rd suratı asık, suratı asık
mûrşikestî rd suratı asık
mûryaz m tipi, kar fırtınası
mûş Muş.
rd ekilmemiş toprak
mûsank m poster
mûşembe muşamba.
mûsewî nd 1. Musevî (Musa Peygamber’in dininden olan) 2. Musevî, Yahudî
mûsewîtî m 1. Musevîlik 2. Musevilik, Yahudilik
mûşî bot/nd bir tütün bitkisi türü
mûsikî musiki, müzik.
mûsikînas müzisyen.
mûsikîya gelêrî halk müziği.
mûsil Musul. Irak’ta bir Kürt kenti.
mûsim m süğüt
mûsîq m müzik
mûsîqajen nd/rd musikişinas
mûsîqî m musiki, müzik
mûsîqîşînas nd/rd musikişinas
mûslîn n 1. muslin (Musul şehrinin adından) 2. rd muslin (bu kumaştan yapılmış olan)
mûsnek m yapışkan
mûson m muson * bayê mûson muson rüzgârları
mûspî rd kır saçlı
mûşte m muşta
mûşte kirin l/gh muştalamak
mûştekirin m muştalama
mût (i) bnr mûç
m pekmez
mût kirin bnr mûç kirin
mûtav kıl halat.
mûte zo/mçalı kuşu (Troglodytes)
mûteke m kâbus, karabasan
mûtî m 1. alışma * min mûtiya xwe daye te sana alışmışım 2. bir kimseyle samimileşme
mûtik (ii) bot/m mersin ağacı (Myrtus communis)
mûtîya xwe dan (yekî) (birine) alışmak
mûtoke n karabasan
mûtû bnr mûtî
mûwekî rd kıl gibi * lêvên mûwekî kıl gibi ince dudaklar
mûwerîn m bir tilki hastalığı
mûxil m un kalburu
mûxune nd be yahu
mûyê (yekî) bûn mîna şûjinan tüyleri diken diken olmak
mûyê (yekî) gizir bûn tüyleri diken diken olmak
mûyê binçeng koltuk altı kılı
mûyê canê (yekî) bûn mîna şûjinan saçları diken diken olmak
mûyê canê (yekî) çik bûn tüyleri diken diken olmak
mûyê canê (yekî) gijgijîn tüyleri diken diken olmak
mûyê canê (yekî) spî bûn saçı başı ağarmak
mûyê çoka te spî bibe Allah uzun ömürler versi anlamında
mûyê heram etek tıraşı
mûyê xwe bi (kesî) de ber nedan sinekten yağ çıkarmak
mûyê xwe bi ciwanan re qusandin gençlerle boy ölçüşmeye kalkmak
mûyê xwe pê de bernedan kimseye günahını bile vermemek
mûyek di vî mastî de heye bunda bit yeniği var
mûyek jê bernedan (an jî şaş nekirin) hık demiş (anasının, babasının) burnundan düşmüş * keçik mûyek ji diya xwe bernedaye kız hık demiş anasının burnundan düşmüş
mûyek jê şaş nekiriye fış demiş burnundan düşmüş, hık demiş (anasının, babasının) burnundan düşmüş
mûyek ji xwe şaş nekirin kılını kıpırdatmamak (veya oynatmamak) hema
mûyek man kıl payı (kalmak) * hema mûyek mabû ku fişek lê bikeve kurşunun değmesine kıl payı kalmıştı
mûyek serdestî (tiştekî) ye boka nispetle tezek amberdir
mûyekî hêwiyan bi jintiyan re ye eltiler de birbirini kuma gibi kıskanır
mûyên serî ji berê rabûn saçları diken diken olmak
mûyîn rd kıldan yapılma * doxîna mûyîn kıldan uçkur
mûyokî rd ipsi
mûz bot/m 1. muz (Musa sapientum) 2. muz (bu bitkinin yemişi)
mûzayede m müzayede
mûzerik n ayva tüyü (vücuttaki ince, sarı tüy)
mûzerikî rd ayva tüylü (kimse)
mûzîk bnr muzîk
(navdêr, nêr) dezîkên zirav yên bi leşê mirovan û candarên din ve şên dibin (bo nimûne: rî, simêl, porr û rêv).
Herwiha: mî , mwî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: موو.
Hevwate: pûrt, pût.
Bide ber: pirç, porr, rîs.
ji: jiari, hevreha soranî موو (mû), farisî مو (mû), موى (mûy), pehlewî mod, belkî ji Proto-hindûewropî, bide ber ermenî մազ (maz), latviyayî mats..
: bimû, mûdar, têrmû.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: mû, Kurdî (Soranî): mû, Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî: Zazakî: mûye
mû bi mû qusandin (biwêj) pir timahkar bûn. ez wê baş dinasim, ew mû bi mû diqusîne.
mû bi ziman ve hatin (biwêj) gelekî peyivîn, ji bo fêrkirin an jî îknakirinê bi yekî re zehf mijûl bûn. min wisa jê re got ku mû bi zimanê min ve hatin lê tobe, wî tu xwîn ji xwe berneda.
mû jê berdan (biwêj) tu ziyanek nedan. zirarek negihandin. ew qas li wir ma, lê tu mû jê berneda.
mû jê şaş nekiriye her du jî di lisfê hev de ne
mû ji mar qusandin (biwêj) ji bo kesên di diziyê de pir biserkeftî ne tê gotin. çavê wî derketo, ew pîşeyi bavê xwe berdewam dike, loma wisa mû ji mar diqusîne.
mû ji xwe şaş nekirin (biwêj) tu guherînek çênebûn. maşelah pênc sal berê jî min dît rihan hema eynî ve, qet mû ji xwe şaş nekiriye.
mû ji zimên hebilîn (biwêj) pir bi zanayî peyivîn, pir peyivîn. ew wisa ne hindik e, mû ji zimanê wê dihebile. perîxan wisa peyivî ku mû ji zimanê wê hebilî.
mû li ziman fetilîn (biwêj) zehf zêde peyivîn. maşelah, wisa got ku mû li zimanê wê fetilî.
mû neçûn qûna (yekî) (biwêj) rexne nepejirandin, ji tiştên herî piçûk jî xeyidîn, xolî bûn. eman dest nedin kêmasiyên cevdet, him jî dizanin ku mû naçe qûna wî. tu çima dikevî rex, ma tu nizanî mû naçe qûna wê?
mûç guhvîtkirina sewalan
(rengdêr) tiştê bilind yan ji nav derde, lêvên mûç dirêj bilind, mirovek lêvmûçe.
Bikaranîn: Lêker: mûç bûn, mûç kirin. Navdêr: mûçbûn, mûçkirin Rengdêr: mûçbûyî, mûçkirî
mûç bûn (lêker)(Binihêre:) mûç
mûç kirin (sewal) guhê xwe vît kirin
(lêker)(Binihêre:) mûç
mûçbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mûç
mûçbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mûç
mûçe meaş, mehanî
mûcib (rengdêr) hewcedar, pêwîst, pêdivî, lazim, gerek, muhtac.
ji wêjeyê: Gul yek ne tenê ku sed hezaran.Gulşen didetin di nûbeharan.Meşûqê ku mislê wan gelek binher çend ku horî û melek bin.Ew nabine mûcibê çi derdanlewre ku hebin li cumle erdan. Yek bit, û nebit mîsal û hemtaMestûr ji rengê Zîn û Enqa. Aşiq bi çi dê biket medare? Bê sebr û mirin ewî çi çare?!(Ehmedê Xanî: Mem û Zîn, 1695).
ji: Ji erebî.
: mûcibî, mûcibîtî, mûcibtî
mûcibî (navdêr, mê) rewşa mûcibbûnê.
ji: mûcib + -î
mûçik (navdêr, nêr) kaçikê mezin yê dewî
mûçilk alava ku pirça bêkêr pê tê rûçikandin
mûçing mûçilk
mûçink (navdêr, nêr) mûçinkê nînokan, mûçinkê mûyan.
Herwiha: mîçing, mîçink, mûçing, mwîçing, mwîçink.
ji: mû + çinîn - -în + -k
mûçinkê mûyan (navdêr, nêr) amûrê ku mirov pê mûyan ji leşî hildikêşePirrjimar, mûçinkên mûyan.
Bide ber: mûçinkê nînokan.
ji: mûçink + -ê + nînok + -an
mûçinkê nînokan (navdêr, nêr) nînokbirr, amûrek du-dev e û mirov nînokên pê dibirre dema herdu devan li ser hev dişidîn.
Herwiha: mûçinga nenûkaPirrjimar, mûçinkên nînokan.
Bide ber: mûçinkê mûyan.
ji: mûçink + -ê + nînok + -an
mûçirk (navdêr, mê) ji egera tirs yan sermayê lerzikek bi ser canê mirovî da derbaz dibe, tezîlank
mûçkar (navdêr, mê) amojgar, reben, pendiyar, pêşgo.
ji: mûç +-kar
mûçkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mûç kirin
mûçkirin (navdêr) bilindkirina tiştî nemaze lêvan, :wî lêvên xwe mûçkirin …, dirêjkirin
mûcmel (rengdêr) bi kurtasî vegotin.
ji wêjeyê: bi hûkme seyyide mursel nebiye axir û ewwel betal kir dînha mûcmel bi ayat û bi Quranê w:Mela Hisênê Bateyî.
Bi alfabeyên din:
Dijwate:
mûd kîn
mûdar (rengdêr) bisimêl.
ji: mû + -dar.
: mûdarî mûdarîtî mûdartî
mûdarî (navdêr, mê) rewşa mûdarbûnê.
ji: mûdar + -î
mûdî 1. ezaker 2. kîndar
(rengdêr) çift, bêxêr, bêşens, bêyom, bêoxir, bextreş, pûç, pûşil, şemet
mûdîtî (rengdêr) kînoyîtî, rikdarî, rikoyîtî, rikatî, girdarî, kîndarî, rikgirî, kînedozî, bikînbûn, kînbazî, kînokî, kînewerî, bêyomî, şemetî, bedyomî, bêoxirî, bêqidoşî, şomî, şewmî, bêpêûparî, bêwayikî, bêwatî, şewmî, bûwumî, feleqreşî, peşkbireşî, serxuretî, pîreşî, şûmî, pîşkî, çiftî, pûşilî, bêmeymenetî, kîn.
ji: mû +dîtî
mûk (navdêr) kakil: Mi mûkê(g) girtekan dame tu. (Min kakileke gûzan da te.)
mûkêş (navdêr, mê) mûçing.
ji: mû +-kêş
mûkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mû kirin
mûkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mû
mûle herî
(navdêr, mê) axa pirr av di nav de.
Herwiha: mûle.
Hevwate: herrî çamûr gilk gîl teqn.
Bide ber: ax gêç qûm xîz
mûm keresteyeke ronîkirinê ya ku ji şima û bezî tê çêkirin û pilteyek di navê de ye; find
(navdêr, mê) find, şemal, çira, şam, şemam.
Herwiha: mûmik, mûmk, mwîmBi alfabeyên Kurdî-Erebî: مووم.
ji: jiari, hevreha موم (mûm) ya farisî û mom ya pehlewî. Mum ya tirkî û մոմ (mom) ya ermenî ji zimanên îranî hatine wergirtin..
: mûmçêker, mûmdank, mûmfiroş, mûmik, mûmk, mûmsaz, mûmsazî, mûmvan, mûmvanî bend
mûm çêkirin (lêker) find çêkirin.
ji: mûm + çêkirin
mûmar kurmê doranan
(navdêr, mê) kurmekî biçûk û zirav
mûmdank derdana ku mûmê tê de datînin; findank
(navdêr, mê) şamdank, findank.
ji: mûm +-dank
mûmdar (rengdêr) bimûm, bifind.
ji: mûm +-dar
mûmê navek kevin ê jinane
mûmfiroş (navdêr, mê) kesê/a mûman difroşe.
ji: mûm + -firoş
mûmî (navdêr) leşê mirî yê ku bi reqbûnê yan reqkirinê hatiye parastin.
Herwiha: mûmya.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: موومی.
ji wêjeyê: Jixwe Misir ev demeke dirêj bû nedijiya, wek mûmyayek lê hatibû, di nav xwe de diriziya....
ji: ji inglizî mummy yan ji frensî momie ji erebî مومياء (mûmyai), jiari, bide ber farisî موميا (mûmya) ji mûm ji ber madeyê ku leş pê dihatin reqkirin..
Bikaranîn: Lêker: mûmî kirin. Navdêr: mûmîkirin, mûmîbûn.
: mûmînas mûmûnasî mûmîsaz mûmîsazî
mûmî bûn (lêker)(Binihêre:) mûmî
mûmî kirin (lêker)(Binihêre:) mûmî
mûmîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mûmî
mûmîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mûmî
mûmîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mûmî kirin
mûmîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mûmî
mûmin (rengdêr) (navdêr) bawermend, dîndar, oldar, dînperist, xwedaperist, ayînperist, ayîndar, ayînî, teqwa, ji-Xwedê-tirs, xwedanas, îbadetker, peristîşkar.
Herwiha: muimin.
ji: Ji erebî.
: mûminane, mûminî, mûminîtî, mûmintî
mûminane (rengdêr) bi awayekî mûmin.
ji: mûmin + -ane
mûminî (navdêr, mê) rewşa mûminbûnê.
ji: mûmin + -î
mûmkar (navdêr, mê) findkar.
ji: mûm +-kar
mûmkî (navdêr, mê) bi mûmî.
ji: mûm +-kî
mûmvanî (navdêr, mê) karê mûmvanan.
ji: mûmvan + -î
mûnandin/dimûnîne/bimûnîne hûnandin
mûnîn/dimûne/bimûne hûnîn
mûnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin hûnandin
mûr bêdengê rûtirş
mûra (yekî) şikestin (biwêj) moral xera bûn, pirçiyê xwe kirin. îro mûra candilê şikestiye, qet napeyîve.
mûrdeşe (navdêr, mê) gijok, rîxok
mûrî mûstang, gêrik
(navdêr) gêrik, hin candarên pirr biçûk lê barên giran hildigirin, mûristang.
Herwiha: mêrî (Behdînan), mêrû, mîrî (Xorasan), mîro (Mêrdîn), morcele (bi yan ji kirdkî ye), morî (Riha), mostran (Êlih), mostranîk (Êlih), mûriyane (Xorasan), mûrû, mûstang (Serhed), kurmorî, kumorî (Amed).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مووری ku-kr: муpи.
Bide ber: merî, merîk, mirî, morî.
Têkildar: kêz, mêş, pêşû.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: mûrî, mêrû, mêrî, Kurdî (Soranî): mêrûle, Hewramî: mirowçe, Zazakî: morceleBi Zazakî, morcela, morceli, miclewri, mijlewri, mijloli, miclor, miclol, mijlor, mijlori, mijlowri, mijmewli, micmewl, mîyercila, mocla, mojla, muejla, mojle, molcela, molcila, morcila, muercela, muerceli, mercueli, merjueli, morzela; mijlewreki, mijloki, milorçike, miloçike, muloçike, muleçike.
ji: Ji Proto-hindûewropî morwi-, Proto-aryayî merwî-, hevreha mewîrî ya avestayî, mûr ya pehlewî, مور (mûr) û مورچه (mûrçe) yên farisî, مێرووله (mêrûle) ya soranî, mirowçe ya hewramî, morcele ya zazakî, vemre ya sanskrîtî, μύρμηξ (mûrmêks) ya yûnaniya kevn, муравей (muravêy) ya rusî, մրջյուն (mirciyûn) ya ermenî, myra ya swêdî, mier ya holendî, moryon ya kornî... Proto-hindûewropî: morwi- (mûrî) , Proto-aryayî: merwî- (mûrî) Avestayî: mewîrî (mûrî) Middle Persian: mûr (mûrî) Farisî: mûrçe, mûr (mûrî), mazenderanî: melîcê (mûrî) Osetî: mulcug (mûrî)...Kurmancî: mûrî, mêrû, mêrî Kurdî (Soranî): mêrûle (mûrî) Hewramî: mirowçe (mûrî) Zazakî: morcele (mûrî) Sanskrîtî: vemre (mûrî) Ermenî: mirjîun (mûrî) Yewnanî: murmêx (mûrî) Latînî: formica (mûrî) Rûsî: муравей (mûrî) Swêdî: myra (mûrî) (> Fînlandî muurahainen)... Çavkanî: Horn p.222, Watkins p.56, MacKenzie P.116 Pokorny: 749.
: mûristan
mûrîstan hêlîna gêrikan
mûristang (navdêr, mê) gêrik, mûrî, mêrî, mîro
mûriyane (navdêr) Binere mûrî (ji aliyê Kurdên Xorasanê tê bikaranîn).
Herwiha: mêrî (Behdînan), mêrû, mîrî (Xorasan), morcele (bi yan ji kirdkî ye), morî (Riha), mostran (Êlih), mostranîk (Êlih), mûrû, mûstang (Serhed), kurmorî, kumorî (Amed)
mûrk (navdêr, mê) axurk, pêşû
mûrr (navdêr) rûyê xwe tirş kiriné, rûyê xwe sar kirin, rûsar, rûtirş, mirûto, ne bişoş, ne rûken.
Herwiha: mûr.
Bikaranîn: Lêker: mûrr bûn, mûrr kirin. Navdêr: mûrrbûn, mûrrkirin Rengdêr: mûrrbûyî, mûrrkirî.
: mûrrî
mûrr bûn (lêker)(Binihêre:) mûrr
mûrr kirin (lêker)(Binihêre:) mûrr
mûrrandin (lêker) orandin, morandin, qorandin.
ji: mûrr +-andin
mûrrbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mûrr
mûrrbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mûrr
mûrrîn (lêker) orîn, morîn, qorîn, kirin orînî, kirin morinî, kirin mûrînî, mûremûr kirin, kirin qorînî, kirin qoreqor.
ji: mûrr +-în
mûrrkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mûrr kirin
mûrrkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mûrr
mûş Serenav,mê, parêzgehek e li Bakurê Kurdistanê, serbajarrê wê parêzgehê.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: مووش.
Herwiha: Mwîş, Mîş.
: mûşî, mûşîtî
mûs devikê rihtiraşînê, :min bi mûsê riha xwe kur kir
mûş xweş mûş e, pişta alquş e (biwêj) her tiştên xweş, hinek bedel û zehmet li pey in. hemû ne ew qas e, aıûş xweş mûş e, lê piştê alquş e.
mûsa (navdêr, nêr) navekî mêran e, pêxemberek bû (li gor îslamê, filetiyê û cihûtiyê)Hewriha Mwîsa Mîsa.
Bi alfabeyên din: مووسا.
Bide ber: Îsa.
ji: ji erebî موسى (Mûsa) jiibrani משה (Moşê) belkî jimisri msy (xwedêdayî) yan ms (kurr). Wek Moses ketiye inglîzî û gelek zimanên din jî yên ewropî..
: mûsawî mûsawîtî
mûsamahakar xweşbîn, rêbuwar
mûsawî (navdêr) bawermendên cihûtiyê, kesên li ser dînê Hz Mûsa.
Herwiha: mûsewî.
Hevwate: cihû yehûdî.
Bide ber: îbranî îsraîlî.
ji: Mûsa + -wî.
: mûsawîtî
mûsawîtî (navdêr, mê) dînê mûsawiyan, dînê cihûyan dînê li ser bingehê Tewratê ji alî Mûsa-pêxember ve hatî damezrandin.
Herwiha: mûsewîtî.
Hevwate: cihûtî, yehûdîtî.
ji: mûsawî + tî
mûşek mêvanê ku bêyî vexwendina xwediyan tê
mûşî (rengdêr) xelikê Mûşê
mûsîbet (navdêr, mê) bêtar,karesat, felaket, bobelat, gerûşe, asîw, afet, bela, katastrof, tofan, ziryan, bûyera pirr xirab ya gelek kes tê de tên kuştin yan birîndar dibin yan jî mal û milkê xwe ji dest didin
mûsil Serenav,mê, bajarrek e li Başûrê Kurdistanê.
: mûsilî
mûsilî (navdêr) kesa/ê yan tişta/ê Mûsilê yan ji Mûsilê.
ji: Mûsil + -î
mûsîqa newanasî
mûsîqajen pisporê newayan
mûsîqanas newanas
mûstang (navdêr) Binere mûrî (ji aliyê Kurdên Serhedê tê bikaranîn).
Herwiha: mêrî (Behdînan), mêrû, mîrî (Xorasan), morcele (bi yan ji kirdkî ye), morî (Riha), mostran (Êlih), mostranîk (Êlih), mûriyane (Xorasan), mûrû, kurmorî, kumorî (Amed)
mûtat (rengdêr) adetî, ji rêzê, asayî, daîmî, peryodîk.
Herwiha: mitad, mutad
mûtaw bend û werisê mûyîn
mûtî (navdêr, mê) pêbawer, îteetkar.
ji: m +-ûtî
mûtik (navdêr, mê) toyîn, mirt, kuncere, murt, mort
mûyê spî ketiye sîtîla dêw (biwêj) ji bo helwesta li hincetgerînê tê bikaranîn. tu li wê menêre, ya wê ew e ku dibêje, mûyê spî ketiye sîtila dew.
mûyê xwe bi ciwanan re qusandin li salên temenê xwe nenihêrîn û bi ber bayê xortan ketin
(biwêj) ji bo kal û pîrên ku wek ciwanan tevdigerin tê gotin. mamoste canyar mûyê xwe bi ciwanan re qusandiye.
mûyên canê (yekî) gij bûn (biwêj) pir bixuoş bûn an jî di bin bandora tirs an jî şahiyê de man. dema ku min ew lawik di nav wan alavên işkenceye de dîtin, mûyên canê min gij bûn.
mûyî (navdêr, mê) qij, pûrtî, sext, req, mûdar.
ji: mû +-yî
mûyîn [I] 1. bipirç, bipûrt 2. ji pirç û pûrtê *“bila dil bi dil be, bila kirasê mûyîn li mil be” mûyîn/dimûne/bimûne [II] mûnîn
mûz fêkiyeke qalikzer û dûvedirêjkî ya ku li erdên germ şîn dibe
(navdêr, mê) mêweyek dirêjok û çemiyayî ya bitîvil e û nava wê spî ye (tîvilê wê dema gihiştî zer e lê berî hingê kesk e), darmûz, dara ku ew fêkî pê ve şên dibe.
Herwiha: moz , muz.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مووز.
ji: hevreha soranî sî ku-Arab (mûz: pirrjimar), tirkî muz, hemû jisanskriti मोच (mewçe).
: darmûz, mûzçin, mûzî
mûzî endamê zayendî yê nêrzayan; kîr
(navdêr, mê) balolk, çimax, paçûl, hûçik, lef, bastirme, burîto, etûr, etor, qozî, hoçik, balol, balîloçk, lûlik, çop, loq, hop, lefe, rewşa mûzbûnê.
ji: mûz + -î
(m.) hair
m. hair, strand of hair
mûçing (f.) tweezers, pliers, tongs
mûrî (m.) ant
f. ant
mûz (f.) banana
f. banana
mûzîk (f.) music
mûzîsyen musicien
Haar
mûçe Lohn
mûçing Pinzette
mûdî Widerwille haben
mûle Schlamm
mûm Zündkerze
mûr bärbeißig
mürrisch
unfreundlich
mûrî Ameise
mûz Banane
mûze Museum
mûzîk Musik
mûzîkvan Musiker
Musikerin
mûzîqî Musik
m. tûk, pirçik, mûye, pûrt, pirç n.
mû rêstin lg. . mûye rêstene, mûye rêsayene
mûc m. murc (kemer) n.
mûç rd. miçiq, çik, vît
mûç bûn lng. vît bîyene
mûç kirin lg. miçiqnayene, vît kerdene (gos)
mûçbûn m. vîtbîyayis n.
mûçe m. maase, asmane, mayise, mangane, mangîye m.
m. tawle, qeyde m.
mûçeekirî rd. tawlkerde, qeydekerde
mûçik m. lître, lîtro n.
mûçing m. cimbize, mûçîne, kisqoncî m.
mûd m. kîn, kir, xinc, bend, qerez, kênat, xerez n.
mûdî rd. kîndar, kirdar, qerezdar, kîncî, xincin, kînin, qerezin, kirin
mûfirk rd. pîçik, hencik, senikek
mûfirka çiyê n. lengerê koyi n.
mûjelank n. ana. biruye, birew, bûre, biruyî, birênî, bûriye, birewî, birînî, biruy, bûrî, birwey, birî m.
mûkês m. cimbize, mûçîne, kisqond m.
mûle m. çamûre, lince, çamûrî, lind, çomir, linc, çumir m.
mûle kirin lg. . çamûr kerdene, lince kerdene
mûm m. mûm., sîlayname. dawetname. dawetîye, momî m.
m. mû m., finde, muem m.
mûm kirin lg. . mûm kerdene, mûmnayene
mûmar m. zoo. mimar m.
mûmarik sirqinît; plantago
mûmdank m. mûmdang, simadang, samdang n.
mûmdar rd. mûmin
mûmfiros m/n. mûmrotox n.
mûmî m. mûmya, mûmîya m.
mûmî bûn m. mûmyabîyayis n.
mûmî kirin lg. . mûmya kerdene, mûmên kerdene, mûmyanayene
mûmî sandin mûmîrusnayene, silayname rusnayene
mûmik m. mû m., finde, mûem m.
mûmîkirin m. mûmyakerdis, mûmyanayis n.
mûmkar m/n. mûmcî, findwan, mûmwan n.
mûmya m. mûmya, mûmîya m.
mûmya bûn n. mûmyabîyayis n.
mûmya kirin lg. . mûmya kerdene, mûmên kerdene, mûmyanayene
mûmyakirin m. mûmyakerdis, mûmyanayis n.
mûnandin lg. . mûnitene, mûnayene, mûndene, mûndayene
lg. . vawetene, vawitene, virastene (puç û fanolîye)
mûnîn lg. mûnitene, mûnayene, mûndene, mûndayene
mûnistin lg. . mûnitene, munayene, mûndene, mûndayene
mûr m. mûrûz, muj, muij n.
mûrege m. ana. mora, mara mîyaneyî, mûndîya pistî, mora mîyaneyî, morike, murike m.
mûremûr b. barebar, borebor
mûrî m. morcela, miloçike, mijloke, morzela, modla, mijwewle, molcela, mîjlewre, mercola m.
m. moreke, mura, mora, mira m.
mûrin lng. orayene, qorayene, borayene, murayene, xorayene, horayene, buerayene, querayene
m. orayis, qorayis, borayis, murayis n.
mûrize m. mûcîze m.
mûs rd. bor, gort, bîyare, beyare, beyar, bayîr
mûsek rd. meymano bêsilaye n.
mûsembe m. mûsembe, misembe n.
mûsîkî m. muzîk, musîk n.
mûsîqî m. muzîk, musîkm
mûsîqînas m/n. muzîkolog, muzîksinas, muzîknas, zanyarê muzîkî n.
mûson m. muson, vayê mûsonî n.
mûst m. mûste, mûsta m.
mûste m. mûste, mûsta m.
mûste kirin lg. mûste kerdene
mûtaw n. resen, resenem
mûte m. zoo. sergeweze m.
mûtik m. bot. kuncêre m.
mûxil m. moxile, zivyele, êlege, ardvîje, moxle m.
mûxlaq rd. xemam, lêl, mûxlaq,xemum
mûxlaqî m. xemamîye, lêlîye, mûxlaqîye, xemamênî, lêlênî, mûxlaqênî m.
mûxtar m/n. keya, mûxtar, kîya n.
mûxtarî m. keyayîye, mûxtarîye, keyatîye, mûxtarênî m.
mûxtarîyet m. otonomî., xokeyayîye, serxoyîye, xomûxtarîye, mûxtarîyet n.
mûyî rd. mûyên
mûyîn lg. mûnîtene, mûnayene, mûndene, mûndayene
mûyokî rd. mûyên
mûz m. mûze m., mûz n.
m. bot. mûzêre, darmûze, dara mûze m.
mûzayede m. vêsînayis, zêdenayis, mûzayede n.
mûzer rd. çur, kej, kejik, zerik, kerenzer, bozek, kez. *mû ji maran ve kirin lg. . mar perjnayene
mûzîk m. muzîk, musîkm
mû, pûrt, pûrtik, pût, por, pirç
mûbeq metbex, mitfax, xwaringeh, odeya xwarin lê tê çêkirin û xwarin
mûç bn maçûmûç
mûçax perûk, mûçax, pirça / porê sexte / neresen / nerast
mûçe mûçe, miz, meaş, destheq, heq
par, behr, pişk
cûnek deviyan / teraşan e
mûçing mûçink, mûkêşk, mûçing, alavek e bo hilkişandina mûyan
mûçink, alavek e bo birîna nînokan
mûçirk lerz, recif, lerzik, recifk, teztezînk
mûçirk piya hatin teztezînkê lê dan, lerizîn, recifîn, lerzik / recifkê girtin
mûdar mûdar, têrmû, bimû, mûyî, mûyîn, tiştê yan kesê pir mû pê ve hene
mûjank mûjank, bijang, mijûlank, mûyên bi qepaxên çavan ve şên dibin
mûkêş bn mûçing
mûr libin, blokên ji heriyên bo xanîavakirinê hatine çêkirin
bn mûredar
bn murk
bn mêrûle
Mûrî Mihemed şerîf! Bila Mihemed (= pêxember) li hawara me bê!
mûredar qurm(ê darê), kok(a darê)
parçeyek stûr û kurt yê darî
mûrege hestiyê piştê
mûrês teşîrêş, mûrês, kesa/ê mûyê bizinan bi teşiyê dirêse
mûreseng destikê aşê avî pê tê livandin / sekinandin
mûrî bn mêrûle
mûrû morî, morîk, mircan
mûş mûş, tebela / mata di lîstika / yariya telebanê / matanê de armanca lêdanê / pêketinê
mûş dakirdin mûş danîn, mûş bo lêdanê bi cih kirin
mûş xwardin mûş xwarin, li mûşê dan, bi mûşê ketin
mûşek mûşek, roket, sarox
mûşekî mûşekî, balîstîk
mûşên telebanê, matanê, lîstika bi hin gogên / holên / tepên hûr yên mermerî
mûwar diyarker, çareder, giring
mûwawî bn mûdar
mûx mûx, rêberê dînî yê zerdeştiyan (hevberî melayê misilmanan, qeşeyê fileyan, malimê cihûyan)
mûyîn bn mûdar
mûzer mûzer, kesa/ê mûyên leşî zer in (t bo zelaman tê bikaranîn)