Encamên lêgerînê
dişi, dişil.
mê (i) m Kürt alfabesinin on altıncı harfi
mê (iii) rd 1. dişi (yumurta oluşturan veya doğuran) 2. dişi (hayvan ve bitkilerin, erkeği tarafından döllenecek biçimde oluşmuş cinsi) * pisînga mê dişi kedi 3. dişi (girintili ve çıkıntılı olmak üzere bir çift oluşturan nesnelerin girintilisi) * qalibê mê dişi kalıp 4. dişi (yumuşak, kolay işlenen maden) * sifrê mê dişi bakır 5. rz dişil (dişi sayılan kelime, müennes)
mê kirin l/gh argo erkeklikten etmek, çaptan düşürmek
mê- (ii) isimden isim veya sıfat yapım öneki * mêkew dişi keklik
mêbar rd dişil
mêbaz rd zampara, kadıncıl
mêbazî m zamparalık, kadıncıllık
mêcbêtî m 1. iane, yardım amacıyla toplanan par 2. ödenek 3. sübvansiyon
mêcer m cecim, cicim
mêçik rd 1. dişi (yumurta oluşturan veya doğuran) 2. dişi (girintili ve çıkıntılı olmak üzere bir çift oluşturan nesnelerin girintilisi) çukurlar * mêçikên lox loğun dişileri 3. mec kılıbık
mêçikî m dişilik
mêçikî bûn l/ngh dişileşmek
mêçikîbûn m dişileşme
mêfir m yemlik (hayvanlara yem verilen yer veya kap)
mêgamêş m dişi manda
mêgolik m dişi buzağı
mêgut m tokmak
mêhek rd dişi
mêhêk m kırnav (çiftleşmek isteyen dişi kedi)
mêhik rd dişi (yumurta oluşturan veya doğuran)
mêhikî m dişilik
mêhikî bûn l/ngh dişileşmek
mêhikîbûn m dişileşme
mêhîn rd 1. dişil 2. rz dişil (dişi sayılan kelime, müennes)
mêhînî rd dişil
mêhînî kirin rz l/gh dişileştirmek
mêhînîkirin rz/m dişileştirme
mêhînîtî m 1. dişillik 2. rz dişillik
mêhkut bnr mîrkut
mêhman nd/nt konuk, misafir
mêhmandar m 1. konukçu, misafir ağırlayan 2. mihmandar
mêhmandarî m 1. konukçuluk 2. misafirlik 3. mihmandarlık
mêhne m bahane
mêhran İran’da bir Kürt kenti.
mêhrav m mihrap
mêhvan bnr mêvan
mêhvandar bnr mêvandar
mêhvandarî bnr mêvandarî
mêj (i) bnr nimêj
mêj (ii) nd ezel
mêja nd boşa harcanan şey
mêjan (i) rd bedava, beleş
mêjan (ii) m emme
mêjandin emdirmek.
m emzirme
l/gh emzirmek
mêjer m miktar
mêjera navdêran rz isimlerin miktarı
mêjerandin m takdir etme
l/gh takdir etmek
mêjî ant/n 1. beyin 2. ilik, omur ilik (kemiklerin iç boşluklarını dolduran yağlı madde) 3. beyin, dimağ 4. beyin (muhakeme, usa vurma) 5. mec zihniyet
mêjî kakilk kuş beyinli
mêjîdar rd 1. beyinli 2. ilikli, omur ilikli
mêjik rd kısır (döl vermeyen, öreme imkanı olmayan)
mêjîkakilk rd kuş beyinli
mêjîkok ant/m beyincik
mêjîkokî ant/rd beyinsi
mêjîleqîn m beyin sarsıntısı
mêjîn l/ngh emmek
mêjîn (i) rd ezeli
mêjîn (ii) m emme
mêjîngeh m emzirme yeri (veya salonu)
mêjîrêj rd beyin dökücü
mêjîşûştî rd beyni yıkanmış, kandırılmiş kimse
mêjîşûştin m beyin yıkama, kandırma
l/gh beyin yıkamak, kandırmak
mêjîvala rd boş kafalı
mêjîxur rd beyin yiyici
mêjîyê (yekî) avêtin beyni atmak
mêjîyê (yekî) belav bûn beyni atmak
mêjîyê (yekî) çeliqîn 1) beyni bulanmak, sersemlemek 2) beyni sulanmak
mêjîyê (yekî) çelq bûn 1) sersemlemek, beyni bulanmak 2) beyni sulanmak
mêjîyê (yekî) çelq e beyni sulanmış kimse
mêjîyê (yekî) cilqî bûn beyni sulanmak
mêjîyê (yekî) gizgizîn beyni karıncalamak
mêjîyê (yekî) kelîn (birine) ateş basmak
mêjîyê (yekî) li hev qelibîn kafası bulanmak
mêjîyê (yekî) ne temam e kafadan gayri müsellâh (aklından bozukluk olan)
mêjîyê (yekî) sekinîn beyninde şimşekler çakmak, kafasından şimşek çakmak, sarsılmak
mêjîyê (yekî) teqîn beyni atmak
mêjiyê marîpiştê ant/nt murdar ilik
mêjiyê piştê ant/nd omur ilik
mêjk ant/n beyin
mêjmêjok m emzik şekeri
mêjok emici, sömürücü.
rd 1. emici 2. emmeyi seven bebek
mêjokî rd 1. emicice 2. emmeyi seven bebek
mêjokîtî m emicilik
mêjû m 1. tarih (bir olayın gününü, ayını veya yılını bildiren söz veya gün) 2. tarih (bilim dalı olarak) * mêjûya Kurdan Kürt tarihi 3. tarih (evrensel tarihin herhangi bir bölümünü ele alan anlatı) * mêjûya serdema nêzîk yakın çağ tarihi
mêjû (i) ant/n 1. beyin 2. omur ilik
mêjû avêtin (cihekî) tarih atmak (veya koymak)
mêjûa (tiştekî) xuya (an jî diyar) kirin tarihini açıklamak, tarihlendirmek
mêjûa zayînî (an jî mîladî) miladî tarih
mêjûname m 1. tarihi belge 2. tarihi yazma
mêjûnas nd/nt tarihçi
mêjûnasî m tarihçilik
mêjûnivîs nd/nt tarih yazarı, tarihçi yazar
mêjûnivîsî m tarih yazarlığı, tarih yazarlık
mêjûnûs bnr mêjûnivîs
mêjûvan nd/nt tarihçi
mêjûyî rd 1. tarihsel, tarihî (tarihle ilgili, tarihe dair) 2. tarihî (tarihe geçmiş) 3. mec tarihî (unutulmayan, anılma değeri olan)
mêjûzan nd/nt tarihçi, tarih bilgini
mêjûzanî m tarihçilik
mêjve m öncesizlik * gerdûn mêjve heye evren öncesizlikten beri var
mêjvemayî rd tarihi eser
mêjveyî nd/rd ezeliyet, öncesiz
mêk m çorabın ayak bileğinden parmak uclarına kadar ki bölümü
mêk (ii) h tümü
mêk û saq çorabın tümü
mêker m dişi eşek
mêkew m dişi keklik
mêkirin m/argo erkeklikten etme, çaptan düşürme
mêkle m menemen
mêkok bot/m meyan kökü (Glycyrrhiza glabra)
mêkund m dişi baykuş
mêkut n tokmak
mêkutik bnr mîrkutok
mêl eğilim, temayül.
bnr meyl
mêlag m ispat
mêlak m ciğer, ak ciger
mêlaka (yekî) şewitîn (an jî peritîn) bağrı yanmak (çok acı duymak)
mêlakperitî rd bağrı yanık
mêlakşewitî rd bağrı yanık
mêlav m bir kimsenin öldürüldüğü yer
mêldar bnr meyldar
mêlede Nevroz’da yakılan meşale.
bnr mêlîde
mêlîde m 1. alev, yalım, yalın, yalaz, alaz 2. meşale 3. sütun * mêlîdeya agir alev stünü
mêlîde bi mêlîde alev alav
mêlîde dan l/gh alevlenmek, yalazlanmak
mêlîde rabûn alev almak
mêlîdedan m alevlenme, yalazlanma
mêlîdedayîn m alevleniş, yalazlanış
mêlkemot bnr mêrkemot
mêlû m demet, bağlanmamış ekin destesi
mêlûkêş nd/nt demet taşıyıcı
mêmûz m mahmuz
mêmûz kirin l/gh mahmuzlamak
mêmûzkirin m mahmuzlama
mêr n 1. erkek * mêrên gund çûbûn xebatê köyün erkekleri çalışmaya gitmişlerdi 2. koca, er, eş (bir kadının eşi) * mêrê jinikê hate malê kadının kocası eve geldi * jinik mêrê xwe verê nake kadın erkeğini göndermiyor 3.rd er, erkek, yiğit, babayiğit, cömert * nan û avê mêran nanekî bêminet e yiğit ve cömertlerin ekmeği ile suyu mihnetsizdir 4. yiğit, gözüpek (düşüncelerini açıkça söylemekten çekinmeyen) 5. kazak (karısına söz geçirebilen) 6. adam * tu jî mêr î? sende adam mısın? 7. mec delikanlı 8. biy erkek (sperma oluşturan organizma)
mêr bi mêran re erkek erkeğe * were em mêr bi mêran re biaxivin gel erkek erkeğe konuşalım
mêr dimire nav dimîne ga dimire çerm dimîne at ölür meydan kalır yiğit ölür şanı kalır
mêr dîwarê derve ye erkek ev içinde ne olur biterden habersizdir
mêr esman e jin erd e erkek gök kadın ise yerdir
mêr ew e ku xwe xelas dike gemisini kurtaran kaptan
mêr hatin kuştin kan olmak, insan öldürülmek
mêr heyata jinê ye erkek kadının yaşamıdır
mêr ji hev kuştin (aralarında) kan olmak
mêr kanî ye jin lîç e yuvayı yapan dişi kuştur
mêr kirin l/gh kocaya varmak, evlenmek
mêr kirin xewê boynuz takmak (veya takınmak, taktırmak)
mêr kuştin l/gh adam öldürmek, cinayet işlemek
mêr kuştin a dam öldürmek, cinayet işlemek
mêr tên girêdan bi şoran e erkekler sözle yola gelir
mêr û camêr mec delikanlı
mêr xwestin ersemek
mêrac m hâsıl, var olma, varlık
mêrandin m gösterme
l/gh göstermek
mêrane h 1. erkekçe 2. yiğitçe 3. mertçe, merdane 4.rd osmanlı* jineke mêrane Osmanlı bir kadın 5. erkekvari, erkek gibi (kadın) yeke
eli bayraklı (veya maşalı)
mêranî 1. erkeklik 2. erkeklik, cinsel güç (bir erkeğin biyolojik görevini yerine getirme gücü) 3. erkeklik, yiğitlik, babayiğitlik 4. cesaret 5. kocalık
mêranî kirin yiğitlik etmek, efelenmek
mêrankî rd/h 1. erkekçe 2. yiğitçe, efece 3. delikanlıca
mêrantî m 1. erkeklik 2. erkeklik, yiğitlik 3. adamlık 4. kocalık
mêrat m meret
mêratî m 1. erkeklik 2. erkeklik, yiğitlik 3. kocalık
mêrav m olayın yaşandığı yer
mêrbaş rd has adam
mêrber m bel küreği
mêrbî rd dul erkek
mêrçak rd yiğit
mêrçakî m yiğitlik
mêrçakî kirin yiğitlik etmek
mêrdar rd yiğit
mêrdezime m kâbus, karabasan
mêrdezimeyî rd kâbuslu
mêrdezme bnr mêrdezime
mêrê baş ji bav û bira çêtir e, mêrê xerab ji ber dîwaran çêtir e iyi koca baba ve erkek kardeşten iyi, kötü koca ise dışardan kalmaktan iyidir
mêrê bi heft mêran yüz adama bedel yiğit
mêrê bi mala xwe ve evcimen
mêrê bi sed mêran yüz adama bedel yiğit
mêrê bijin evli erkek
mêrê birî û simbêl saçlı sakallı adam
mêrê çê 1) yiğit adam 2) centilmen
mêrê çê bavê xwe nas nake has erkek bildiği doğruluktan şaşmaz
mêrê çê di roja teng de kifş dibe ak koyun kara koyun dönemeçte belli olur
mêrê hok yiğit, er kişi
mêrê ji mala xwe re ev adamı
mêrê ji xwe re ev adamı
mêrê jinperest çöplük horozu
mêrê kerê argo hödük
mêrê ku bi mala xwe ve ye ev adamı
mêrê mêr has erkek
mêrê roja reş günün adamı (kendisinde zamanın gerektiği değerleri bulunan kimse)
mêrê şer û oxilmê giran dar günlerin adamı
mêrê şevê nd gulyabanî
mêrê tifaq û teşqelan aranan günlerin adamı
mêrê tirsonek sînga gewr nabîne korkak adam hedefine varmaz
mêrê xwe kirin l/bw kocaya varmak, evlenmek
kocaya varmak, evlenmek
mêrê xwe kirin xewê boynuzlamak (kocasını başka bir erkekle aldatmak)
mêrê xwedî gotina xwe bûn sözünün eri olmak
mêrê xweyî sozê xwe bûn sözünün eri olmak * wekî (mîna an jî fîna) mêran erkek gibi
mêreba nd/nt maraba
mêrebatî m 1. maraba 2. yarıcılık
mêrebatî kirin yarıcılık yapmak
mêrebayî m maraba
mêrebî rd dul erkek
mêrek m savaş meydanı ortası
mêresil rd 1. soylu erkek 2. uysal
mêrg m 1. çayırlık, çimenlik, çayır (üzerinde gür ot biten düz ve nemli yer) 2. otlak, mera
mêrga amê nd haymana ( başıboş hayvanların salındığı çayırlık)
mêrgeh m mera
mêrgelan m otlak
mêrhez nd/nt erkeksever
mêrhezî m erkekseverlik
mêrî yiğitlik.
zo/n karınca (Formica)
mêrik n 1. adam 2. koca 3. adamcağız * mêrik têra dilê xwe şil bû adamcağız adamakıllı ıslandı
mêrik firêziya nadawêre adam haksızlığa dayanmıyor
mêrik mêr e heqê wî winda mekin yiğidi öldür hakkını yeme
mêrikê bikêr lu ku be bikêr e iş bilenin kılıç kuşananın
mêrikê xerîb el oğlu
mêrikê zengîn li ser zar û zimanan e zenginin malı züğürdün çenesini yorar
mêrikok rd/nd adamcık
mêrîn rd 1. er, erkek, erkeklerle ilgili * zariyê mêrîn ne li mal in erkekler evde değil 2. yiğit
mêrînî m 1. erkeklik 2. erkeklik, yiğitlik 3. kocalık
mêristan m baba tarafıından akraba çevresi
mêrîtî m 1. erkeklik 2. kocalık
mêrîxwer zo/m karınca yiyen (Echidna aculeata)
mêrjinî m izdivaç
mêrjinî kirin l/gh izdivac etmek
mêrkemot 1. Azrail 2. mec çok çalışıp didinen
mêrkemotê kulê Azrail
mêrkî rd erkekvari
mêrkirî rd kocalı, evli (evli kadın)
mêrkirin m kocaya varma, evlenme
mêrkirin li ber tune bûn (kadın) evlenmeyi düşünmemek
mêrkok n 1. erkekcik 2. adamcık
mêrkot m ağaçtan tokmak (buğday dövmede kullanılır)
mêrkotik m küçük tokmak
mêrkuj nd/ntkatil, kıyacı, cani, kıyıcı
mêrkujane rd/h canice, caniyane
mêrkujê kirêkirtî (an jî kirêgirtî) kiralık katil
mêrkujê xwînfir kanlı katil
mêrkujî m 1. katillik, kıyacılık, canilik 2. cinayet
mêrkujî kirin cinayet işlemek
mêrkuştin m 1. adam öldürme 2. kan davası
mêrkuştin jî germegerm (an jî germ bi germ) her şey sıcağı sıcağına
mêrkutok m tokmak
mêrnelimal m bulgurdan yapılan bol yağlı yemek
mêrokî rd erkeksi
mêrperest rd erkekçil, vamp, erkek peşinden koyşan kadın
mêrtêl m elbiselik
mêrtî m erkeklik, erlik
mêrû m karınca
mêrûn ol/m vaftiz
mêrûn bûn l/ngh vaftiz olmak
mêrûn kirin l/gh vaftiz etmek
mêrûnbûn m vaftiz olma
mêrûnker nd/nt vaftizci
mêrûnkirî rd vaftizli, vaftiz edilmiş olan
mêrûnkirin m vaftiz etme
mêrûnxane m vaftizhane
mêrûperk m kanatlı karınca
mêrxas bahadır, yiğit.
rd 1. yiğit, babayiğit 2. mert 3. mec delikanlı
mêrxas bûn l/ngh yiğitlenmek, yiğitleşmek
mêrxasane rd/h yiğitçe
mêrxasbûn m yiğitlenme, yiğitleşme
mêrxasî m 1. yiğitlik, babayiğitlik 2. mertlik 3. delikanlılık
mêrxasî kirin l/gh yiğitleştirmek
yiğitlik etmek
mêrxasîkirin m yiğitleştirme
mêrxasîtî m 1. yiğitlik, babayiğitlik 2. mertlik 3. delikanlılık
mêrxaskî rd/h 1. yiğitçe 2. delikanlıca
mêrxesan rd yiğit hadımlaştıran
mêrxwas bnr mêrxas
mêrxwasî bnr mêrxasî
mêş zo/m sinek
mêş (i) zo/m arı (Apis mellifica)
mêş ji berê firîn çok kirli olmak
mêş ji serê pozê (yekî) de bikeve dibe deh (an jî hijdeh) parçe suratından düşen bin parça olmak
mêş lê danîn l/bw sineklenmek
mêş ne tiştek e lê bîzê mirov jê diçe sinek ufak (veya küçük) ama mide bulandırır
mêş ne tiştek e, mehdê mirov li hev dixe sinek ufak (veya küçük) ama mide bulandırır
mêş qewirandin sineklenmek, sinek kovmak
mêş û mor zo/m 1. haşere, haşarat 2. börtü böcek
1) sinekler 2) börtü böcek
mêş û mor ketin (tiştekî) böceklenmek
mêş û morên biperik zot/nd zar kanatlılar
mêşa gewr zo/nd kül rengi et sineği
mêşa hespan zo/nd at sineği (Hippobosca equina)
mêşa hespgez zo/nd at sineği (Hippobosca equina)
mêşa hingiv balarısı.
zo/nd bal arısı (Apis melifica)
mêşa keran zo/nd eşek arısı
mêşa kor zo/nd kara sinek (Stomoxys calcitrans)
mêşa reş zo/nd kara sinek (Stomoxys calcitrans)
mêşa tisetis zo/nd çeçe (Glossina)
mêşamirî rd bitkin, takatsız kimse
mêşe n meşe ormanı, orman
mêşebûn m ormanlaşma
mêşebûyîn m ormanlaşma
mêşehingiv zo/nd bal arısı (Apis melifica)
mêşek ji serê pozê (wî) biketa dibû hezar parçe suratından düşen bin parça olmak
mêşelok zo/m sinek
mêşên zerik zo/m yaban arısı (Vespavulgaris)
mêser rd başarılı, muvaffak
mêşevan nd/nt ormancı
mêşevang m m arılık, kovanlık (arıların konulduğu yer)
mêşevanî m ormancılık
mêşevank m arılık, kovanlık (arıların konulduğu yer)
mêşgir zo/m 1. sinekçil (Muscicapa) 2. sinekkapan böcekleri, özellikle sinekleri yakalayarak beslenen küçük ötücü kuşlar)
mêşhingiv zo/m bal arısı (Apis melifica)
mêşik zo/m 1. sinek 2. yaprak arısı
mêşika avê zo/nd su sineği (Hydrophilus)
mêşika ga zo/nd övez
mêşika mêwan zo/nd asma biti (Phylloxera vestatrix)
mêşika reş zo/nd kara sinek (Stomoxys calcitrans)
mêşika sirkê zo/nd sirke sineği (Drosophila)
mêşikên malan zo/nd ev sineği (Musca domestica)
mêşikên pelan zo/nd yaprak arıları
mêşildank m arılık, kovanlık (arıların konulduğu yer)
mêşin koyungiller.
zo/m 1. koyun (Ovis aries) 2. meşin (koyun derisi) 3. mec koyun, uysal (verilen buyruklara uyan) * yekî wekî mêşinan e koyun gibi birisi
mêşin beran xwarin koyun koçla çiftleşmek
mêşin hatin beran koyun çiftleşmesi gelmek
mêşina çûr zo/nd karakul
kıvırcık koyun
mêşina doşanî sağmal koyun
mêşina dotinê sağmal koyun
mêşina gêjoyî rd inek, aptal, bön
koyun gibi (budala)
mêşina pêxember rd inek, aptal, bön
peygamber öküzü
mêşinbûn m kuzulaşma (kuzu gibi uysallaşma, sessiz duruma gelme)
mêşinî m 1. kuzuluk, uysallık (yumuşak huyluluk) 2. rd koyun gözünün rengi
mêşkuj m 1. sineklik (sinekleri kovmaya yarayan alet) 2. sinek öldürücü ilâç
mêşlok zo/m 1. böcek 2. haşere
mêşloknas nd/nt böcek bilimci
mêşloknasî m böcek bilimi
mêşmij bot/m böcek kapan
mêşmorî m kanatlı karınca
mêşok nd/nt arıcı
mêşokî m arıcılık
mêştin m emme (dudak, dil, soluk yardımıyla bir şeyi içine çekme)
l/gh emmek (dudak, dil, soluk yardımıyla bir şeyi içine çekmek)
mêşvan nd/nt arıcı
mêşvanî arıcılık.
m arıcılık
mêşxur rd 1. böcekçil 2. bot/m böcek kapan
mêtandin m emzirme
l/gh emzirmek
mêtî (i) rd 1. emmik, emilmiş 2. sömürülmüş
mêtî (ii) m dişilik
mêtin emmek.
m emme
l/gh emmek (dudak, dil, soluk yardımıyla bir şeyi içine çekmek)
mêtingeh m sömürge
mêtingeh bûn l/ngh sömürgeleşmek
mêtingeh kirin l/gh sömürgeleştirmek
mêtingehbûn m sömürgeleşme
mêtingehbûyîn m sömürgeleşme
mêtingehî rd sömürgesel
mêtingehî kirin l/gh sömürgeleştirmek
mêtingehîkirin m sömürgeleştirme
mêtingehkar rd/nt sömürgeci, kolonyalist
mêtingehkarî m sömürgecilik, kolonyalizm
mêtingehkirin m sömürgeleştirme
mêtingehparêz rd sömürgeci
mêtingehparêzî m sömürgecilik
mêtinkar rd sömürücü
mêtinkarî m sömürücülük
mêvan nd/ntkonuk, misafir
mêvan dar mihmandar.
mêvan darî mihmandarlık.
mêvan ezimandin misafir ağırlamak
mêvan girtin ser (kesekî) (misafir) baskınına uğramak
mêvan hatin konuk (veya misafir) gelmek
mêvan hewandin misafir ağırlamak
mêvan ji mêvan nexweş e xwediyê malê ji her duyan ne xweş e misafir misafiri istemez, ev sahibi ikisini istemez
mêvan perwerî konukseverlik.
mêvandar nd/nt 1. konukçu, konuk ağırlayan 2. mihmandar
mêvandarî m 1. konukçuluk 2. misafirlik 3. mihmandarlık
mêvanê bêwext vakitsiz misafir
mêvanê bêwext ji kîsî xwe dixwe vakitsiz misafir umduğunu değil bulduğunu yer
mêvanê herî hêja baş misafir
mêvanê rûmetiyê şeref konuğu (veya misafiri)
mêvanê şermê yabancı misafir
mêvanê xerab carek nan dixwe kötü misafir bir defalığına konuk olur
mêvanê xwedê Tanrı misafiri
mêvanhewîn nd/nt misafirperver, konuksever
mêvanhewînî m misafirperverlik, konukseverlik
mêvanhez nd/nt misafirperver, konuksever
mêvanhezî m misafirperverlik, konukseverlik
mêvanî m misafirlik, konukluk
mêvankî h misafirce, misafire yaraşır bir biçimde
mêvankuj m/mec küçük yemek kabı
mêvanperwer nd/nt misafirperver, konuksever
mêvanperwerane h misafirperverce
mêvanperwerî m misafirperverlik, konukseverlik
mêvantî m misafirlik, konukluk
mêvanxane m misafirhane, konuk evi
mêvok m düğme
mêw bot/m 1. asma (üzüm veren bitki) 2. bağ kütüğü
mêwa derewîn bot/nd yaban asması
mêwa japonî bot/nd japon sarmaşığı (Ampelopsis japonica)
mêwa serkurkê nd asma üzüm
mêwa tiraşok bakımsız bağ
mêwe m meyve, yemiş
mêwe nedan l/gh ürkmek (ağaç meyve vermemek)
mêwedank m meyvelik, yemişlik (meyve konulan kap, meyve yeri)
mêwedar rd 1. meyveli, yemişli 2. meyveli (meyve ile yapılmış, içinde meyve bulunan) * gazoza mêwedar meyveli gazoz
mêwefiroş nd/nt manav, meyveci, yemişçi
mêwefiroşî m manavlık, meyvecilik
mêwehişk nd kuru yemiş
mêwenedan m ürkme (ağaç meyve vermeme)
mêwexur rd yemişçil
mêweya têrgoşt etli meyve
mêweyên hişk bot 1) kuru meyve (olgunlaşınca dış kabuğu kuruyan meyve)1) kuru meyve
mêweyên hişkkirî kuru meyve (kurutulmuş olan)
mêweyên kaxkirî meyvehoş, kuru yemiş
mêwî meyve, yemiş.
mêwijok m kuru üzüm büyüklüğünde ve apseli yara
mêwik m düğme
mêwlaw m bir asma ağacından yeni bir asma dikmek için alınan sürgün
mêx m sürgü (kapı sürgüsü)
mêxek bakiniz: mêxik
bot/m 1. karanfil (Dianthus caryophylllus) 2. karanfil (bu bitkinin barat olarak kullanılan boncuğu)
mêxele bnr mêxek
mêxik bot/m 1. karanfil (Dianthus caryophylllus) 2. karanfil (bu bitkinin barat olarak kullanılan boncuğu)
mêxolî rd azgın
mêxweş bnr meyxweş
mêyatî m dişilik
mêyek bot/nd dişi organ
mêyîn rd dişil, feminel
mêyîtî m 1. dişilik 2. rz dişillik
mêz m masa
m bakma, bakış
m 1. kayırma, iltimas, arka çıkma * mêza hemşehrîtiyê hemşehrilik kayırması 2. tarafgirlik
mêz girtin l/gh kayırmak, iltimas etmek, ayrıcalık tanımak
mêz kirin bakmak
mêz kirin (i) l/gh tarafgirlik yapmak
mêz kirin (ii) l/gh bakmak
mêza rz/rd dişil (dişi sayılan kelime, müennes)
mêza (yekî) girtin iltimas etmek (veya geçmek)
mêza (yekî) hatin kişandin kayrılmak
mêza (yekî) kirin (birini) kayırmak, (birine) iltimas etmek (veya geçmek)
mêza (yekî) kişandin 1) (birini) kayırmak, (birine) iltimas etmek (veya geçmek) 2) taraf tutmak (veya çıkmak veya olmak)
mêza kirin rz l/gh dişileştirmek
mêza nojdariyê ameliyat masası
mêzakirin rz/m dişileştirme
mêzandin m 1. bakma (bakışı bir şey üzerine çevirme) 2. bakma (yer için, yüzü bir yöne doğru olma) 3. bakma (hasta için muayene etme, tedavi etme) 4. bakma (yoklama, inceleme, deneme) 5. bakma (bir işi yapma, bir işi yapmakla görevli olma) 6. bakma (önem verme, önem vererek üzerinde durma) 7. bakma (başka bir şeyle ilgilenmeyip elindeki veya önündeki işle uğraşır olma)
l/gh 1. bakmak (bakışı bir şey üzerine çevirmek) 2. bakmak (yer için, yüzü bir yöne doğru olmak) * di paceya ku li benderê dimêzand de, derya dixuya limana bakan pencereden deniz görünüyordu 3. bakmak (hasta için muayene etmek, tedavi etmek) 4. bakmak (yoklamak, incelemek, denemek) * ca tu jî li vî hesabî bimêzîne şu hesaba sen de bir bak * ka bimêze li malê ne? git bak evdeler mi? 5. bakmak (bir işi yapmak, bir işi yapmakla görevli olmak) * li karê pasaportan polîs dimêzîne pasaport işlerine polis bakar 6. bakmak (önem vermek, önem vererek üzerinde durmak) * ew tenê li karkirina pereyan dimêze o sadece para kazanmaya bakıyor 7. bakmak (başka bir şeyle ilgilenmeyip elindeki veya önündeki işle uğraşır olmak) * li xwarina nanê xwe bimêze yemeğini yemeye bak
mêzatî rz/m dişillik
mêze (i) m meze
mêze (ii) m masa
mêze (iii) m bakma
mêze kirin l/gh 1. bakmak (bakışı bir şey üzerine çevirmek) 2. bakmak (yer için, yüzü bir yöne doğru olmak) 3. bakmak (hasta için muayene etmek, tedavi etmek) 4. bakmak (yoklamak, incelemek, denemek) * ka tu jî li vî hesabî mêze bike şu hesaba sen de bir bak * ka mêze bike li malê ne? git bak evdeler mi? 5. bakmak (bir işi yapmak, bir işi yapmakla görevli olmak) * li karê pasaportan polîs mêze dike pasaport işlerine polis bakar 6. bakmak (önem vermek, önem vererek üzerinde durmak) * ew tenê li karkirina pereyan mêze dike o sadece para kazanmaya bakıyor 7. bakmak (başka bir şeyle ilgilenmeyip elindeki veya önündeki işle uğraşır olmak) * li xwarina nanê xwe mêze bike yemeğini yemeye bak
mêzeaş n değirmen bekçisi
mêzeaşîtî m değirmen bekçiliği
mêzekar nd/nt 1. izleyici, seyirci (bir olayı gören, izleyen kimse) 2. izleyici, seyirci (izlemek, eğlenmek için bakan)
mêzekarî m izleyicilik, seyircilik
mêzeker nd/nt 1. izleyici, seyirci (bir olayı gören, izleyen kimse) 2. izleyici, seyirci (izlemek, eğlenmek için bakan)
mêzekerî m izleyicilik, seyircilik
mêzekirin m 1. bakma (bakışı bir şey üzerine çevirme) 2. bakma (yer için, yüzü bir yöne doğru olma) 3. bakma (hasta için ; muayene etme, tedavi etme) 4. bakma (yoklama, inceleme, deneme) 5. bakma (bir işi yapma, bir işi yapmakla görevli olma) 6. bakma (önem verme, önem vererek üzerinde durma) 7. bakma (başka bir şeyle ilgilenmeyip elindeki veya önündeki işle uğraşır olma)
mêzên denge, terazi.
bnr mêzîn (I)
mêzer türban.
mêzer (i) m 1. yaygı, desensiz bir tür yaygı 2. battaniye
mêzer (ii) m 1. önlük, peştemal, ön eteklik 2. örtü 3. secade
mêzere m sarık
mêzevan bnr mêzekar
mêzgir rd kayırıcı, iltimasçı, gayretkeş (kayıran, yan tutan)
mêzgirî m kayırıcılık, iltimasçılık, gayretkeşlik
mêzgirtî rd iltimaslı
mêzgirtin m kayırma, iltimas etme, ayrıcalık tanıma
mêzîn ast/m Terazi
m 1. terazi 2. terazi (ip canbazlarının dengelerini sağlamak için kullandıkları uzun sırık) 3. denge
mêzîn (ii) m bakma
mêzîna avê su tarazisi
mêzkêş rd kayırıcı, iltimasçı
mêzkêşî m kayırıcılık, iltimasçılık
mêzkirin (i) m tarafgirlik yapma
mêzkirin (ii) m bakma
mêzperde m masa ürtüsü
1. sewala ku avis dibe, dizê an jî hêkan dike 2. navdêra ku wekî mêza hatiye pejirandin *“bila mê be, şîr qismet e”
(rengdêr) heywanên dizên: Mih û çêl û jin mê ne lê beran û ga û mêr nêr in, keç û jin, ne kurr yan zelam, (rêziman:) peyvên wek peyva jin ditewin: bo nimûne av, pişt, lêv, sêv û pencere mê ne ji ber ku ew wiha ditewin: ava min, pişta wî (ne avê min, piştê wî), mey.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مێ.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: (li jor binere), soranî: مێ/mê, kelhûrî/feylî: ما/ma, مێ/mê, hewramî: ما/ma, zazakî: maye, makî, Kirmaşanî: maye.
Dijwate: nêr, nêtar.
Têkildar: ma-, mak, mahîn, mak, maker, mih, mî.
ji: hevrehên din yên kurmancî ma-, man-, mak, mêtin, -marî, farisî ماده (madê), pehlewî matek, farisiya kevn mata-, hemû ji Proto-hindûewropî méh₂tēr (dayik; mak), binere: mak..
: mêbaz, mêbazî, mêbazîtî, mêbaztî, mêhî, mêtî, mêyî, mêza, mêzahî, mêzatî, mêzayî, zayendmê, zayendmêhî, zayendmêtî zayendmêyî
mê bûn ji nêrtiyê ketin
mê kirin 1. ji mêraniyê xistin 2. xesandin
(lêker) xesandin.
ji: mê + kirin
mê- pêşgir, pêşbendikek e dikeve gel navê hin ajelan û diyar dike ku ew mê ne: mêkew.
Herwiha: ma-, me-.
Dijwate: nêre-.
ji: mê.
: mêkew
mêbaz kesê ku bi namûsa jinan re dilîze
(rengdêr) û(navdêr, mê) jina têkiliyên cinsî li gel jinekê yan hin jinan hene.
Hevwate: lezbiyen.
Bide ber: nêrbaz.
ji: mê + -baz.
: mêbazî
mêbazî (navdêr, mê) rewşa mêbazbûnê, şaşî.
ji: mêbaz + -î
mêbazî kirin (lêker) jinanî kirin.
ji: mêbazî + kirin
mêbazkî (navdêr, mê) bi mêbazî.
ji: mêbaz +-kî
mêdek (navdêr, mê) buxçika xwarinê dikin di nav re (bi taybetî dema şivan bi xwe re dibin çolê, pale dibin nav rez û zeviyan yan jî seyranî dibin seyranê).
Bide ber: madek.
: mêdekî, mêdekok
mêdekî (navdêr, mê) rewşa mêdekbûnê.
ji: mêdek + -î
mêhîn 1. mêza 2. tiştê ku mêzatiya wê li pêş e
mêhnandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêhnandin
mêhnandin (lêker)(navdêr, mê) veşartin, nepenî kirin.
Herwiha: mênandin, mihnandin. Tewîn: Lêker: -mêhnîn-.
Têkildar: mêhnîn.
ji wêjeyê: Min xwe şeş mehan li wê derê mêhnand.(Idrîs Yildirim di suhbetekê de li gel Husein Muhammed, 9/2007).
: mêhnandî, mêhnîner
mêhr (navdêr, mê) roj, tav, xor, hetav.
Herwiha: mêhir.
Bide ber: mehr.
Têkildar: meh.
ji wêjeyê: Heqo tu padişah î Xwedanê mêhr û mah î Rezaqê cin û îns î Xwedayê alema quds î Mizgîniyê bibin Kurdistanê Bilav ken deftera îmanê(Şêx Adî, 1075–1162)
mêhreban (rengdêr) dilovan, dilpak, :jina mêhreban, :mêrê mêhreban, navê jinane
mêj 1. kevin 2. rabihurtî
1. demek dirêj berê (hoker) , demek dirêj berî niha, Ji mêj ve ye ew miriye. (Demek dirêj berî niha ew miriye.).
ji: hevreha soranî mêjû, herdu ji erebî ماضي (madhî, mazhî). Bo guherîna A bi Ê bidin ber kitêb. Bo guherîna Z bi J bidun ber kurdî jin, farisî zen. Bo guherîna Î/Û bidine ber hemî/hemû.
: ji mêj, ji mêj va, ji mêj ve, mêjîn , mêjû, mêjûnas, mêjûnasî, mêjûyî, mêjûzan, mêjûzanî
mêj tin (lêker) berşîr, memikandin, meyterî, mêjandin, nexweşnêrî.
ji: mêj +-tin
mêjandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêjandin
mêjandin (lêker) (navdêr, mê) şîrê bersîngên xwe dan pitikên xwe yan çêlekên xwe.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مێژاندن.
Herwiha: mijandin. Tewîn: Lêker: -mêjîn-.
Têkildar: mêjîn, mêjok, mêjokî, mêjer.
ji: Li ser etîmolojiya peyva mêjandin, ferhenga Akademiya Frensî ya salên 1932-1935 de wiha dibêje: En kurde, « allaiter » se dit « mejandin », où « me » signifie « moi », et la racine « jin » à la fois la « vie » et la « femme » (un mot indo-européen semblable au « gyn » grec comme dans « gynécologie »), « din » étant un suffixe de conjugaison. Le mot complet veut dire littéralement : « à moi la vie », « à moi la femme »..
: mêjandî, mêjîner
mêjayî (navdêr, mê) vemêjayî, mêt.
ji: mêj +-ayî
mêjdar (rengdêr) mêj, mêjikî.
ji: mêj +-dar
mêjer (navdêr, mê) miqdar, yekûn, hejmar, jimar, edat (bi taybetî di rêzimanê de: yekjimar yan pirrjimar).
Bide ber: mijar .Binêre.
Herwiha: mêzer
mêjî 1. endamê ku di seriyan de ye û giyanewer bi wî karên xwe bi rê ve dibin 2. hiş, aqil *“mêjiyê sivik, barê giran e”
mêjî şêlî kirin 1. (ji ber temenê dirêj) hiş negerîn û bûyer bi bîr neaîn 2. gêj bûn
mêjik (navdêr, mê) sêr, nezayok, hişk, sewir, zirzeq, edrok, êremûk, nezok, eqîm.
ji: mêj +-ik
mêjikî (navdêr, mê) mêj.
ji: mêjik + -î
mêjîkok 1. mêjiyê biçûk 2. parçeyê navendî yê ku kombersê dixebitîne
mêjîn 1. şîr bi devê xwe kişandin der (lêker)(navdêr, mê) şîr yan şileyek din bi devê xwe kişandin der: Zarrokê şîr ji memikê diya xwe mêjî. tiştek kirin di devê xwe de û bi lêvan û zimanî givaştin mîna ku şileyekê jê bikêşe: Tila xwe nemêje!, tiştek di devê xwe de livandin ta ku bihele: Ev heb divê bên daûrandin, ne mêjîn. mafê kesekê/î xwarin, heqê kesekê/î xwarin, keda kesekê/î xwarin.
Herwiha: mêhtin, mêjan, mêjhan, mêjhîn, mêjihan, mêjihîn, mêjtin, mêştin, mêtin, mêjiyan, mêjîyan, mêjyan, mihtin, mijan, mijhan, mijhîn, mijihan, mijihîn, mijîn, mijtin, miştin, mitin, mijiyan, mijîyan, mijyan. Tewîn: Lêker: -mêj-.
Têkildar: mêjandin.
Bide ber: alîstin, doşîn.
: -mêj, -mêjî, mêjer, mêjerî, mêjî, mêjîngeh, mêjîngehî, mêjînger, mêjîngerî, mêjok, mêjmêjok, kîrmêj, kîrmêjî, şîrmêj, şîrmêjî.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: mêjîn soranî: mijîn zazakî:
mêjînî (navdêr, mê) rewşa mêjînbûnê.
ji: mêjîn + -î
mêjîyan 1. şîr kişandin devê xwe, mêjîn 2. pirrjimariya mêjî, mejî
mêjiyan 1. şîr kişandin devê xwe, mêjîn 2. pirrjimariya mêjî, mejî
mêjiyê (yekî) belav bûn (biwêj) serî zêde eşîn. ûşeke wisa ketiye serê min ku mejiye min belav dibe.
mêjiyê (yekî) belav kirin (biwêj) serî şikandin. dibêjin ıbo û serwêr li hev xistine û serwêr mêjiyê îbo belav kiriye.
mêjiyê (yekî) çelq bûn (biwêj) mêjî tevhhev bûn. aqilê xwe şaş kirin çend salen dirêj di zindanê de qedandin. digotin ji lêxistinê mêjiyê wî çelq bûye. helîm yûsiv
mêjiyê (yekî) hilnedan (biwêj) di serî de rûneniştin. tu çi diki bike, bawer nakim ku mêjiyê wî kilde.
mêjiyê (yekî) şûştin (biwêj) bandoreke mezin li ramana yekî kirin. di jiyê heftan de zimanê zarokên me neguhêrin li mêjiyê wan neşoit. bes e! ev zilin e! ev hovîtî ye! dr. alan merwanî
mêjiyê (yekî) tevlihev kirin (biwêj) fikir û ramana yekî serobino kirin. bere hin baweriyên min hebûn, lê vî lawikê min di wê derbarê de jî mêjiyê min tevlihev kir.
mêjiyê xwe bi kayê xwarin (biwêj) hişe xwe winda kirin. di rewşeke weha de ka kîjati ê mêjiyê xwe bi kadînek kayê bixwe li xwe li sofî dayne? musa vazgali
mêjiyê xwe guherandin (biwêj) ramana xwe guherandin. piştî bûyera li îlonê ku bi serê emerîkayê de hat, gelekan mêjiyê xwe guherandin.
mêjiyê xwe xebitandin (biwêj) biaqilî tevgerîn. heke ku tu mêjiyê xwe bixebitînî, dibe ku ev keys ji bo te bibe destpê-ka pêvajo û jiyaneke nû.
mêjk (navdêr, mê) mêjû, mehz.
ji: mêj +-k
mêjmêjok (navdêr, mê) êmzik, mostik, memik, mijmijik
mêjo dîrok
mêjonivîs (navdêr, nêr) (navdêr, mê) dîrokvan
mêjû roj û dema ku bûyer qewimiye
(navdêr, mê) dîrok, tarîx, bûyerên demên berê, dîrok, tarîx, zanista ku vekolîna li ser demên berê dike.
Bide ber: mejû, mêjî.
ji: bi rêya soranî mêjû, hevreha kurmancî mêj (di gotina ji mêj ve), herdu ji erebî ماضي (maḍî, maẓî). Bo guherîna A bi Ê bidin ber kitêb. Bo guherîna Z bi J bidin ber kurdî jin, farisî zen. Bo guherîna Î/Û bidin ber hemî/hemû.
Bide ber: wext, dem, kêlîk.
: mêjûyî, mêjûnas, mêjûnasî, mêjûnivîs, mêjûnivîsî, mêjûvan, mêjûvanî, mêjûzan, mêjûzanî
mêjûçe (navdêr, mê) dîrokçe, tarîxçe, kurtedîrok, kurtetarîx
mêjûkirî (rengdêr) dîrokirî.
ji: mêjû +kirî
mêjûnas kesê ku roj û demên rûdanan nas dike
(Soranî) . Bi kurmancî: dîroknas
mêjûnasî (Soranî) . Bi kurmancî: dîroknasî
mêjûnivîs (navdêr, mê) dîroknivîs.
ji: mêjû +-nivîs
mêjûnivîsî (navdêr, mê) dîroknivîsî, bûyernivîsî.
ji: mêjû +-nivîsî
mêjûvanî (navdêr, mê) karê mêjûvanan.
ji: mêjûvan + -î
mêjûyî (rengdêr) dîrokî, tarîxî: kevnar, qedîm, tişta/ê demên berê: bajarrek mêjûyî (bajarrê ku kelhe û tiştên din yên ji serdemên berê lê berçav in), giring, muhim, tişta/ê ku ihtimal e dê paşî di dîrokê de basa wê bêt kirin: peymanek mêjûyî, biserkeftinek mêjûyî.
ji: mêjû + -yî.
: mêjûyîtî
mêjûyîtî (navdêr, mê) rewşa mêjûyîbûnê.
ji: mêjûyî + -î
mêjûzan (Soranî) . Bi kurmancî: dîroknas
mêjûzanî (Soranî) . Bi kurmancî: dîroknasî
mêker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mê dike, manker.
ji: mê + -ker
mêkew kewa mê
(navdêr, mê) marî, kewên mê.
Bide ber: mahîn, maker, marî.
ji: mê- + kew
mêkî (navdêr, mê) bi mêyî.
ji: mê +-kî
mêkok (navdêr, mê) sûs, sûsik.
ji: mêk +-ok
mêkut mîrkut
(navdêr, mê) çekûç, amûrek serikreq e û bi taybetî bo kutana bizmaran têt bikaranîn.
ji: mê??? + kutan - an
mêl 1. hesta ber bi tiştekî ve 2. xwarbûna ber bi aliyekî ve
mêla nivişt çêkir ji bo qîzê, gû hat li tev mîzê (biwêj) hê xerabtir kirin. me got, em herin ji xwe re çareyekê bibinin. lê mêla nivişt çêkir ji bo qîzê, gû hat li tev mîzê.
mêla xwarin dît, quran ji bîr kir (biwêj) ev biwêj zêdetir ji bo çavçiliya melayan tê gotin. mela xwarin dît, quran ji bîr kir.
mêlak kezeb
(navdêr, mê) cegera reş, kezeba reş, pişa reş,organa leşî ya xwarinê dihelîne û jehran diruxîne (Mêlak nerm û mezintirîn hinav e. Mêlaka heywanan têt xwarinê, bi taybetî qelandî.).
: mêlakî bend
mêlakî (navdêr, mê) rewşa mêlakbûnê.
ji: mêlak + -î
mêldar 1. berwar 2. heweskar
mêlede 1. meşale, şemal 2. çira
(navdêr, mê) pêtal, meşal, meşal, meşale, meşale, bizot, darikê agir bi serî ve yê mirov di dest xwe de digerrîne daku ronahiyê bide, xetîre, meşxel, argûr.
Herwiha: mêled.
Bide ber: çira, find, şemal.
: mêledeyî
mêledeyî (navdêr, mê) rewşa mêledebûnê.
ji: mêlede + -yî
mêm navek kevnar yê jinane
mêman (Zazaki) (navdêr) mêvan.
ji wêjeyê: Kombîyayîşê 18. yê Grûba Xebate ya Vateyî Dêrsim de Mêmanxaneyê Beledîya Dêrsimî de virazîya û grûbe mêmana beledîya Dêrsimî bî.
mêmandar (navdêr, mê) host, mazûmvan, mêvandar, mêhvandar, mîwandar, xanexwê
mêmanperwerî (Zazaki) (navdêr) mêvanpewerî.
ji wêjeyê: Gilberte Favra Zaza: No mîyan de ez manzaraya muhteşeme ya koyê Agirî, mêmanperwerîya şarê Erzirom û Bazîdî qet xo vîr ra nêkena, muhteşem bîy. (Di vê navberê de ez dîmenê şikodar yê Çiyayê Agirî, mêvanperweriya gelê Erziromê û Bazîdê qet ji bîr nakim. Muhteşem bû.)
mêmil (navdêr) qebzimal, sîmsar, navbeynkar, kesa/ê tiştên kesek din jê re difiroşe.
Herwiha: mêmul.
ji: mamûl.
: mêmilî, mêmilîtî, mêmiltî
mêmilî (navdêr, mê) rewşa mêmilbûnê.
ji: mêmil + -î
mêr 1. mirovê nêr 2. wêrek *“axa jin û mêran, ji hev e”
(navdêr, nêr) zelam, mirovên nêr (bi taybetî yên mezin), hevserê jinekê, şûyê jinekê: Mêrê wê pîr e.(rengdêr) camêr, xweşmêr, wêrek, gernas, egîd, qehreman: Ew mêrek bi sed mêran e..
Bide ber: nêr.
Bikaranîn: Lêker: mêr xwestin, mêr kirin, mêr bûn. Navdêr: mêrxwestin, mêrkirin, mêrbûn Rengdêr: mêrkirî.
ji: Têkilî peyva mirov û mirin, Proto-hindûewropî: mer- (mirin) > mer-to (mirov) + teuk- (malbat, binemal), Sogdî: marta-tauxma- , Middle Persian: mertum (mirov), Farisî: merdom (mirov), Zazakî: merdim, Hewramî: merdim, Kurmancî: mirov, meriv, mêr.
: bêmêr, bêmêrî, bêmêrîtî, bimêr, bimêrî, bimêrîtî, mêrane, mêranî, mêratî, mêrik
mêr bi mûyê xwe, jin bi rûyê xwe (biwêj) mêrê bipirç, jinên rûxweşik meqbûltir in. welatên din nizanim, lê li welatê me, mêr bi mûyê xwe, jin bi rûyê xwe meqbûl in.
mêr bûn (lêker)(Binihêre:) mêr
mêr çavlider e, jinik xwelî li ser e (biwêj) heke ku mêrê wê li pey jinên din be, xêra wê jinê tune. mêr çavlider e, jinik xwelî li ser e. ez jî dizanim ku dawiya min û wî xerab e.
mêr im, kurê mêran im, îro jî qatix, sibê jî qatix (biwêj) ji bo mêrên ku li hemberî jinan li ber xwe didin tê bikaranîn. ma ez jî wekî wî kêleye qafdaxkiri me? mêr im kurê mêran im, îro jî qatix, sibê jî qatix. (qerf) merikekî ku zehf ji jina xwe ditirse hebûye. jina wî wisa çavê wî tirsandiye ku çi bibêje ew jî heman tiştî dubare dike û ji gotina wê qet demakeve. rojekê jinik hinek qatix dide mêrik û dibêje hanê ji te re dew. mêrik dinêre ku jina wî qatix daye pêşiyê û dibêje dew. mêrik bi awayekî tirsek ji jina xwe re dibêje: jinik nîa ev ne qatix e? jinik bi ser de diqîre û dibêje: min ji te re got ev dew e, dew e, zêde xeher nede. ji ber tirsa jinikê mêrik nikare zêde li ber xwe bide, hema ji nişkan ve direve derve û dike gazîn:"mêr im, kurê mercin im, îro jî qatix, sibê ji qatix. ji bo rewşa bi nakokî tê gotin. mêvanê sehîdati, mehrûm bûji du îdan. meseleya xelîl jî jiema wisa bû.
mêr kirin (lêker)bo navdêrê binere mêrkirin, şû kirin, (keç) zewicîn, bûn jina kesekî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مێر کرن.
Bide ber: jin anîn.
Têkildar: dan şû, zewicandin.
ji: mêr + kirin.
: mêrker, mêrkerî, mêrkirî
mêr ne li mal e, navê dîk evdirehman e (biwêj) ciyê ku yên xwerû tune bin, şûna wan, bi hinek tiştên sexte debar dibe. ez çawa bikin? mêr ne li mal e, navê dîk evdirehman e.
mêr ser re heram e lehengê herî qenc e
mêr xwestin (lêker)(Binihêre:) mêr
mêran bikuje, xwe biavêje ber bextê wî (biwêj) ji bo kesên pir bi bawer û dirust tê bikaranîn. ji bo xelo qet fikaran meke, mêran bikuje, xwe biavêje ber bextê wî.
mêran mêr nas kir, qûşê quzê kerê nas kir (biwêj) her kes bi çi re têkildar be, dibe hempayê wê. mêran mêr nas kir, qûşe quzê kerê nas kir. têkiliya remo jî ancax bi wan re be.
mêrandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêrandin
mêrandin (lêker)(navdêr, mê) destnîşan kirin, pêşkêş kirin, nîşan dan, diyar kirin, demonstre kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مێراندن. Tewîn: Lêker: -mêrîn-.
ji wêjeyê: Wekî ku şivên pê mêrandibû, rêwî û keçik terin û nêzikî mala êxe dibin. Bi nêzikbûna harima malê mêze dikin, ku mêrikek li ber derîyê wê da westiyaye. Ku xwe hinekî din nêzîkî dikin, keçik xulamê bavê xwe nas dike û wê jî bi rêwî ra dibê.(Axa û keçika xwe ya bi deq, berhevker: Ecevit Yildirim, kovara Bîrnebûn, hejmara 28, payiza 2005ê).
: mêrandî, mêrîner, mêrînk
mêrandin/dimêrîne/bimêrîne 1. nîşan dan 2. pêşandin
mêrane (rengdêr) bi awayekî mêr, mêrxasane, mêrxaskî, merdane, nêrane, maskulîn, nêr, maço, egîdkî, egîdane.
ji: mêr + -ane
mêranî 1. egîdî 2. nêrtî *“mêranî, ne karê her kesî ye”
(navdêr, mê) mêrbûn,rewşa mêrbûnîyê.
ji: mêr+-anî.
Bikaranîn: Lêker: mêranî kirin. Navdêr: mêranîkirin Rengdêr: mêranîkirî
mêranî kirin (lêker)(Binihêre:) mêranî
mêranîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêranî kirin
mêranîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêranî
mêrantî kuriktî, mêr bûn
mêrayî (navdêr, mê) hêz, çalakî, desthelatî.
ji: mêr +-ayî
mêrber (navdêr, mê) metirke.
ji: mêr +-ber
mêrbûn (navdêr, mê) mêranî
mêrçak (rengdêr) mêr, mêrxaz, çavnetirs, egîd
mêrçakî (rengdêr) mêranî
mêrd (soranî) (navdêr) mêr, zelam, mirovên nêr (bi taybetî yên mezin), hevserê jinekê, şûyê jinekê: Mêrdê wê pîr e. camêrd, xweşmêrd, wêrek, gernas, egîd, qehreman: Ew mêrdek bi sed mêrdan e..
Bide ber: nêr.
Bikaranîn: Lêker: mêrd kirdin: şû kirin, (jin) zewicîn Navdêr: mêrdkirdin: şûkirin, (jin) zewicîn Rengdêr: mêrdkiraw: şûkirî, (jin) zewicî.
ji: Têkildarî peyva mêr ya kurmancî, mirov û mirin Bi avestayî merêt-, bi pehlewî mert, bi farisî mêrd, bi zazakî mêrde. Kurmancî dengê dyê dike winda..
: bêmêrd, bêmêrdî, bêmêrdîtî, bemêrd, bemêrdî, bimêrdîtî, ciwamêrd, mêrdane, mêrdanî, mêrdatî
mêrdan (navdêr, mê) (Binihêre:) mêr
mêrdane (rengdêr) bi awayekî mêrd.
ji: mêrd + -ane
mêrdanî (navdêr, mê) rewşa mêrdbûnê.
ji: mêrd + -anî
mêrde (Zazaki) (navdêr) mêr, zelam
mêrdîn Serenav,mê, parêzgehek e li Bakurê Kurdistanê, bajarê serekî yê wê parêzgehê.
Herwiha: MardînBi zimanên din, Tr.: Mardin.
: mêrdînî, mêrdînîtî
mêrê devê (yekî) nebûn (biwêj) ne layîq û hempayê yekî bûn. here lawo ez xwe naxim hevalê te. tu ne mêrê devê min î.
mêrê jineke hevserê jineke, şû, mêrik
mêrê kulê ruhistînê stûbir; celad
mêrê kurê jinikê bûn (biwêj) ji bo mêrên ji gotin û bandora jina xwe dernakevin tê bikaranîn. her kes dizane ku xelef mêrê kurê jinikê ye.
mêrê rojên teng bûn (biwêj) ji bo mêrên xurt, hêja û çeleng ku di rojên zor de bi kêr tên tê gotin. heyfa f at is, bi rastî jî ew mêrê roja teng bû.
mêrê tenê, xenê (biwêj) yên ku tenê ne, rihet û serfiraz in. kî çi dibêje bila bibêje, lê bi dîtina min, mêrê tenê, xenê.
mêrê xweyê gotina xwe bûn (biwêj) ji bo mêrên ku ji sozên rast in tê bi kar anîn. ew mêrê xweyê gotina xweye, ne tenê ez, her kes bi wî bawer dibe.
mêreg kadÎn
mêrem Serenav,mê, navek jinan e.
Herwiha: Meyrem.
Bide ber: Meryem
mêrg erdê ku çêreya wê tê çinîn; çêregeh
(navdêr, mê) çîmen, çayir, cihê giya lê şên dibe (bi taybetî cihê têrav yê giyayê kurt û nizm lê heye).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مێرگ. Têkilî: çergeh, zozan, deşt.
Bide ber: merg mêrik.
ji: hevreha parsî merg, farisî مغ (merẍ), avestayî marĕγā (meriẍa) jiari. Peyvên ermenî մարգ (marg), aramî ܡܪܓܐ (merga) û erebî مرج (merc) ya bi maneya mêrg ji zimanên îranî hatine wergirtin..
: mêrgane, Mêrgeverr, Mêrgesor, mêrgistan, mêrgî
mêrg û çîman 1. gulzar 2. seyrangeh
mêrgane (rengdêr) bi awayekî mêrg.
ji: mêrg + -ane
mêrgdirûn giyaçinîn
mêrgesor bajêrkek kurdistana başûre
mêrgî (navdêr, mê) rewşa mêrgbûnê.
ji: mêrg + -î
mêrî 1. cûnek ajelên pirr biçûk. Binêre; mûrî 2. ji mêr. Binêre; mêr
mêrik mirov
(navdêr, mê) zilam.
ji: mêr +-ik
mêrik ha pîrê, pey re guneh hat bîrê (biwêj) piştî bûyer pêkanîn û xwe rehetkirinê bi xwe hesîn. jixwe engels jî gotiye: ‘‘şeytan, dozîn ci tamaha mirovan e. mêrik na pîrê, pey re guneh liêt bîrê.
mêrik ket bin siya axê, axa ket bin siya doxîna xwe (biwêj) ji bo kesên ku bawerî û prestîja xwe ji bo daxwaza zayendî binpê dikin tê gotin. mirovên w’isa jî hene. afêrik ket bin siya axê, axa ket bin siya doxîna xwe.
mêrikok (navdêr, mê) merivok, merivkok.
ji: mêrik +-ok
mêrîtî (navdêr, mê) mêranî.
ji: mêr +-îtî
mêritî (navdêr, mê) şûtî.
ji: mêr +-itî
mêriyî (navdêr, mê) mêrîk.
ji: mêr +-iyî
mêrkî (navdêr, mê) wek mirovî, kêrhatî, zelamî.
ji: mêr +-kî
mêrkirin (navdêr, mê) bo lêkerê binere mêr kirin, şûkirin, (keç) zewicîn, bûn jina kesekî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مێرکرن.
Bide ber: jinanîn.
Têkildar: dan şû, zewicandin.
ji: mêr + kirin
mêrkok 1. qelsemêr 2. şindokê mêran
mêrkuj 1. qatil 2. kujer 3. kuştox *“destê te, ne destê mêrkujan e”
(navdêr) qatil, kujer, kujyar, mirovkuj, kesa/ê kesek yan hin kes kuştine, bikuj.
ji wêjeyê: Konfederasyona cafan ji 54 eşîran pêk têt û her eşîrek digel serokeşîrê xwe û bi çadireka cida beşdarî karnevalê dibe. Gelek eşîrên ko berê mêrkujên hev bûn di vê karnevalê de tên cem hev û destê dostayetiyê û bratiyê dirêjî hev dikin.(Nefel.com, 5/2007).
ji: mêr + -kuj.
: mêrkujî, mêrkujîtî
mêrkujane (rengdêr) caniyane.
ji: mêrkuj +-ane
mêrkujî (navdêr, mê) rewşa mêrkujbûnê, mirovkujî, cînayet, canîtî, kuştin, cinayet, qetil.
ji: mêrkuj + -î.
Bikaranîn: Lêker: mêrkujî kirin. Navdêr: mêrkujîkirin
mêrkujî kirin (lêker)(Binihêre:) mêrkujî
mêrkujîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêrkujî
mêrkuştin nermenerin, qîzxwestin germegerm (biwêj) her tişt demek û taybetiyek wê heye. bavê min tim digot: mêrkustin nermenerm, qîzxwestin germegerm.
mêro bi sedî, sedo ne bi yekî (biwêj) mêrek dibe ku hêjayî sed mêrî be, lê dibe ku sed mêr ne hêjayî merekî çi bin. ev yek ne bi hejmaran e. .
mêro, bi xwe kêro (biwêj) bi zerengî û kedê tiştên xweş û şanaz pêk tên. mêro bi xwe kêro, ewyek bi lopixan naçe serî, ji bo wê bingeheke xurt û paqij divê.
mêrole (Soranî) (navdêr)wate, mûrî, gêrik
mêrtî (navdêr, mê) mêranî, merdî.
ji: mêr +-tî
mêrûle (Soranî) (navdêr) mûrî
mêrxas (rengdêr) çeleng, fêris, aza, egîd, çalak, zîrek, wêrek, qehreman, gernas, xweşmêr, camêr, aktîv, palewan, biste, netirs, bêtirs, rewan, segvan.
ji: mêr + xas.
Bikaranîn: Lêker: mêrxas bûn, mêrxas kirin. Navdêr: mêrxasbûn, mêrxaskirin Rengdêr: mêrxasbûyî, mêrxaskirî.
: mêrxasî, mêrxasîtî, mêrxastî
mêrxas bûn (lêker)(Binihêre:) mêrxas
mêrxas kirin (lêker)(Binihêre:) mêrxas
mêrxasane (rengdêr) bi awayekî mêrxas, mêrxaskî, egîdkî, mêrane, egîdane.
ji: mêrxas + ane
mêrxasbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mêrxas
mêrxasbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mêrxas
mêrxasî egîdî, wêrekî *“mêrxasî deh e, yek jê zor e û yên din fen in”
(navdêr, mê) egîdî, qehremanî, pelewanî, wêrekî, bistehî, cesûrî, cesaret, netirsî, bêtirsî, zîrekî, aktîvî, fêrisî, çelengî, çalakî, camêrî, şampiyonî.
Herwiha: mêrxasîtî, mêrxastî.
ji: mêrxas + -î.
Bikaranîn: Lêker: mêrxasî kirin. Navdêr: mêrxasîkirin Rengdêr: mêrxasîkirî
mêrxasî kirin (lêker)(Binihêre:) mêrxasî
mêrxasîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêrxasî kirin
mêrxasîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêrxasî
mêrxaskî (navdêr, mê) mêrankî, egîdkî, mêrxasane, mêrane, egîdane, dilêrane, bi mêrxasî, bi egîdî, bi mêranî.
ji: mêrxas +-kî
mêrxaskirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêrxas kirin
mêrxaskirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêrxas
mêrxasokî (rengdêr) ebebozî
mêrxaz (rengdêr) mêr, zîrek, çavnetirs, qehreman
mêrxwaz jina ku dilê wê bi guhneliyê heye
mêrxwestin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêr
mêş [I] 1. cureyekî heşeratên firinde ye 2. moza hingiv *“hespê piştkul, bîna mêşan ji dûr ve hildike” [II] arasteka çekan
(navdêr, mê) vizik, hispatî, mor, ajelek firrok ya hûrik e (hingiv ji cûnek wan çêdibe), mêşik.
Bide ber: pêşû.
Bide ber: maş meş miş MûşHevawaz bêş pêş.
ji: Proto-hindûewropî: mu- (mêş) Proto-aryayî Avestayî: maxši (mêş) Farisiya Kevin: magas (mêş) Farisî: magas (mêş) Belûçî: makask (mêş) … ir Kurmancî: mêş (mêş) Kurdî (Soranî): mêş (mêş) Hewramî: megez (mêş) ... Zazakî: miyes (mêş) Sanskrîtî: māxša (mêş) Ermenî: mun (mêş) Yewnanî: mūa (mêş) Latînî: musca (mêş) Almanî: Mücke (mêş) Înglîzî: midge (mêş), Çavkanî: Horn p.221, Watkins p.56, MacKenzie P.123, Etymonline Pokorny: 752Nêzîk, mixmixk.
: mêşî
mêş jê neêşîn (biwêj) pir baş û rast bûn. berzan merekî wisan e ku meş jê naeşin.
mêş ji serê pozê (yekî) bikeve, dibe deh parçe (biwêj) mirûzê yekî zehf xerab bûn. wê bûyerê wisa kiribû ku nwş ji serê pozê xatfînê biketa wê bibûya deh parçe.
mêş lê diterişe ewqas şimşat e ku mirov nikare xwe li serê bigire
mêş leqî, gurî peqî (biwêj) yên ku zêdetir dikelijin, helwesteke zêde nîşan didin. mês leqî, gurî peql kê çiqasî dikeve bin bandorê ew zêde deng derdixe.
mêşa tivingê 1. nikilê ku bi serê lûleya wê ve ye 2. çapa lêxistina tivingê
mêşahingvîn (navdêr, mê) mêşhingiv
mêşamezin (navdêr, mê) kelemêş, mêş, kermoz
mêşan çav derxistiye ewqas belengaz e ku nikare berde mêşan jî
mêşe (navdêr, mê) bîşî, rêl, dehl, darûbar, daristan, darûber.
ji: hevreha bîşî, jiari, binêre: bîşî..
Bikaranîn: Navdêr: mêşebûn
mêşe bûn (lêker)(Binihêre:) mêşe
mêşê dimêje, dû re diavêje (biwêj) ji bo kesên pir çikûs tê gotin. ew berê mêsê dimêje, dû re davêje.
mêşe kirin (lêker)(Binihêre:) mêşe
mêşebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mêşe
mêşebûyî (rengdêr) (Binihêre:) mêşe
mêşekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêşe kirin
mêşekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêşe
mêşêr (navdêr, mê) dêleşêr.
ji: mêş +-êr
mêşereşik (navdêr, mê) mêşareşa nav malan, mêş
mêşereşk mêşa reş a nav malan
mêşesî (navdêr, mê) çirg, bet, çêrg
mêşevan (navdêr, mê) daristanvan, kelemvan.
ji: mêşe +-van
mêşevanî (navdêr, mê) rêlvanî, daristanvanî, kelemvanî.
ji: mêşe +-vanî
mêşhingiv (navdêr, mê) mêşa ko hingivî çê dikit jehirdare, mêşahingvîn, mêşhingiv
mêşî (navdêr, mê) rewşa mêşbûnê.
ji: mêş + -î
mêşik (navdêr, mê) wêz
mêşikî (navdêr, mê) mejiyî.
ji: mêşik + -î
mêşîn (navdêr, mê) (Binihêre:) çêl
mêşin mih *“deriyê kozê vebe, berx ber bi mêşinê û kar jî ber bi bizinê direve”
1. ajalek bi hirî (navdêr, mê) ajalek çarpî ye bihirî ye û tê dotin. Di nava hevokê de: guran îro mêşinek me xwarine, mirova/ê sernerm.
Herwiha: mih, mî.
Têkildar: beran, berx, berindir, beyindir, pez, sewal, tewalBinere.
Herwiha: bizin, nêrî, kar. Navê zanistî: Ovis aries.
: mêşinvan.
ji: Bi zimanê Sumerî em dibêjin maş ji bo bizinek. Herweha di devokên sûmerî de peyva maşani heye. Em bawer dikin kû peyva Kurd mêşin hatiye ji peyvên Sûmerî maş/maşani.
mêşin bûn (lêker)(Binihêre:) mêşin
mêşin kirin (lêker)(Binihêre:) mêşin
mêşinbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mêşin
mêşinbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mêşin
mêşindar (rengdêr) segvan, bo bikaranîna çekan gelek zîrek
mêşinî (navdêr, mê) mulayîmî (mec).
ji: mêşin +-î
mêşinkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêşin kirin
mêşinkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêşin
mêşinvan (navdêr),nêr kesê ku li ber mêşinan e.şivan jê şi(n)van
mêşk (navdêr) mejî, hiş
mêşkuj alav an jî dermanê ku qira mêşan tîne
mêşkuje (navdêr, mê) tila nîşanê
mêşlok 1. bihuk 2. malbata bihukan
mêşna (Zazaki) mêşin
mêşok (navdêr, mê) mêşvan.
ji: mêş +-ok
mêşokî (rengdêr) mêşvanî.
ji: mêş +-okî
mêşûmor (navdêr) mêş û mor, mêş û moz, mêş û ajelên din yên wek wan.
Herwiha: mêş-û-mor, mêş û mor
mêşvan (navdêr, mê) mêşok.
ji: mêş +-van
mêşvanî (navdêr, mê) hingvanî, hingivvanî, hingivînvanî, xwedîkirina mêşên hingiv(înî).
Herwiha: mêşvanîtî, mêşvantî.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: مێشڤانی.
ji wêjeyê: Di her demsalên havînê de hevwelatiyên herêmê sewalên xwe li vir diçêrinin û li vir mêşvaniyê dikin..
ji: mêşvan + -î
mêşxur (navdêr, nêr) balinde perindeyeke xwairina wî mêşûmêşhingive, kulkulî
mêter (navdêr) seyîsê hespan, xwedîkerê hespan, xulamê ku karê wî xwedîkirina hespan e.
Herwiha: mêhter, mihter, mîhter, mîter.
ji wêjeyê: Kes nakite mêterê xwe Camî Ranagiritin kesek Nizamî(Ehmedê Xanî: Mem û Zîn, 1695) Li vir, peyv li ba seyda Mehmed Emîn Bozarslan tevlihev bûne, ji wî we ye ku mîter, ji Mîtra hatiye. Wateya Mîtra roj e, û Mîtraism jî ola rojperestiyê ya kevnare ye. Lê mebesta Xanî ji peyva mêter, Mihter ango sayisê hespan û xizmetkarê wan e. Camî jî ku helbestvanekî farisî ye (1414-1492), li ba seyda bûye cam ango peyale!! Her wiha Nizamî (1135-1217) ku helbestvanekî binyadkurdî Îranê ye, wekî peyveke erebî jimartiye (nîzam: rêkûpêkî, qanûn û sistem e, bi tirkî : düzen!!) (Jan Dost: Bêjing û zenberekên seydayê Bozarslan, Diyarname.com, 3/3007).
: mêterî, mêterîtî, mêtertî
mêterî (navdêr, mê) rewşa mêterbûnê.
ji: mêter + -î
mêtî (navdêr, mê) rewşa mêbûnê.
ji: mê + -tî
mêtin/dimêje/bimêje 1. hilçinandin, veçinandin 2. dalêstin *“berxê jîr, du makan dimije”
mêtingeh cihê ku terş û talanê wê tê kirin; zorxane
(navdêr, mê) şilxegeh, kolonî, welatê yan devera dagirkirî, welatê ku biyanî serdestên wê ne.
ji wêjeyê: Rojelata navîn de taybetî li Mezra Botan şer û pevçûnên bi hezar salan didomin, erdnîgariya Kurdistanê ji van rûdanan herî zêde êş kêşandiye berdêl daye û hê jî mêtîngeh e. Sedema zêde êş kêşandina gelê kurd dewlemendiya axa kurdistanê ye, .(Haydar Amedî di lîsteya e-nameyan ya Dîwanxaneyê, 10/2009).
ji: mêtin + -geh.
Bikaranîn: Lêker: mêtingeh bûn, mêtingeh kirin. Navdêr: mêtingehbûn, mêtingehkirin Rengdêr: mêtingehbûyî, mêtingehkirî.
: mêtingehî
mêtingeh bûn (lêker)(Binihêre:) mêtingeh
mêtingeh kirin (lêker)(Binihêre:) mêtingeh
mêtingehbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mêtingeh
mêtingehbûyî (rengdêr) (Binihêre:) mêtingeh
mêtingehî (navdêr, mê) rewşa mêtingehbûnê.
ji: mêtingeh + -î.
Bikaranîn: Lêker: mêtingehî bûn, mêtingehî kirin. Navdêr: mêtingehîkirin, mêtingehîbûn
mêtingehî bûn (lêker)(Binihêre:) mêtingehî
mêtingehî kirin (lêker)(Binihêre:) mêtingehî
mêtingehîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) mêtingehî
mêtingehîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêtingehî
mêtingehkar (navdêr, mê) kolonyalîst nrd, kolonyalîst, mêtinkar, mêtingehparêz.
ji: mêtingeh +-kar
mêtingehkarî (navdêr, mê) kolonyalîzm, mêtinkarî, mêtingehparêzî, kolonyalîstî.
ji: mêtingeh +-karî
mêtingehkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêtingeh kirin
mêtingehkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêtingeh
mêtingehparêz (navdêr, mê) mêtingehkar, mêtinkar, kolonyalîst.
ji: mêtingeh +-parêz
mêtingehparêzî (navdêr, mê) mêtingehkarî, mêtinkarî, kolonyalîstî, kolonyalîzm.
ji: mêtingeh +-parêzî
mêtinkar (navdêr, nêr) (navdêr, mê) xwînmêj, zordar
mêtinkarî (navdêr, mê) emperyalîzm
mêtinker kêse ku xêr û bera welatekî bi neheqiyê dixwe; zordar
mêtûlke rişk
mêvan kesê ku li maleke biyanî bixwe, vexwe û binive; misafir *“gava mêvan tên, rizqê xwe jî bi xwe re tînin”
(navdêr) kesa/ê demekê li mala kesek din dimîne, kesa/ê li welatek yan bajarrek yan deverek biyan, mişterî li otêl yan restoranekê, kesa/ê ne endama/ê rêkxistinekê di civînek wê de, kesa/ê carekê di bernameyek televizyonekê yan radyoyekê de.
Herwiha: mêhvan mihvan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مێڤان.
Bikaranîn: Lêker: bûn mêvan kirin mêvan mêvan bûn.
ji: Ji Proto-aryayî meyte-mane- (kesa/ê li malekê dimîne), hevreha avestayî meêmen-, pehlewî mêhman, farisî مهمان (mihman) û soranî ميوان/mîwan, têkilî man..
: bêmêvan bêmêvanî bimêvan bimêvanî dijmêvan dijmêvanî mêvandar mêvandarî mêvandij mêvandijî mêvandost mêvandostî mêvanî mêvanîtî mêvanname mêvanperwer mêvanperwerî mêvantî mêvanyar mêvanyarî. Bi soranî: mîwan
mêvan bûn (lêker)(Binihêre:) mêvan
mêvan hatin (lêker)(Binihêre:) mêvan
mêvan kirin (lêker) qonax vegirtin.
ji: mêvan + kirin
mêvanbûn (navdêr, mê) mirov li malekê yan cihekî dibe mêhvan, bûnemêvan
mêvandar (navdêr) mazûmvan, host, kesa/ê ku kesek yan çend kes bûne mêvanên wî, mîwandar, mêmandar, xanexwê.
Herwiha: mêhvandar, mihvandar, mîvandar.
ji: mêvan + -van.
: mêvandarî, mêvandarîtî, mêvandartî
mêvandarî kar, rêz, berhevî û xizmeta ku ji bo mêvanan tê nîşandan; misafirperwerî
(navdêr, mê) mazûmvanî, hostî, xwedîkirina mêvanan.
Herwiha: mêhvandarî, mihvandarî, mîvandarî.
ji: mêvandar + -î. Bi soranî: mîwandarî
mêvanê nanê petî bûn (biwêj) ji bo kesên be ked û belaş dijîn tê gotin. teresi bêhna tiştin belaş xweş hildide, hema mêvanê nanê petî ye.
mêvanê şehîdan, mehrûm bû ji du îdan (biwêj) mer im, kûre mêran im, îro jî qatix, sibê jî qatix.
mêvanên mal di gund de bûn (biwêj) ji bo kesên li mala cîranan her roj dibin mêvan tê gotin. pêşiyan ji bo mêvanên mal di gund de çawa xweş gotine: mêvan, mêvanên xwedê ne, mêvanên mal di gund de, mereza kulê ne.
mêvanhatî (rengdêr) (Binihêre:) mêvan
mêvanhatin (navdêr, mê) (Binihêre:) mêvan
mêvanhez (navdêr, mê) mêvanperwer, mêvanhewîn, odegerên, îkramker.
ji: mêvan +-hez
mêvanhezî (navdêr, mê) mêvanperwerî.
ji: mêvan +-hezî
mêvanî mêvandarî, misafirî *“here mêvaniya dijmin jî, lê çekên xwe ji bîr meke”
(navdêr, mê) banket, ziyafet, ceşne, malovanî, mazûmî, mazûvanî, rewşa mêvanbûnê.
ji: mêvan + -î
mêvanîbar (rengdêr) destvekirî.
ji: mêvanî +-bar
mêvankar (navdêr, mê) mêvandar, mêvanyar.
ji: mêvan +-kar
mêvankirin (navdêr)dema mirov kesekî di mal da di hewînit, :bn kirin
mêvanname (navdêr, mê) deftera ku mêvan yan bikarîner nav û/yan nerînên xwe lê dinivîsin, (internet) rûpelê ku mêvan nerînên xwe lê dinivîsin.
Herwiha: mêhvanname, mihvanname, mîvanname.
ji: mêvan + -name. Bi soranî: mîwanname
mêvano, tu yê nan bixwî (biwêj) ji bo kesên ku ji mêvanan hez nakin û temahkariyê dikin tê gotin. kuro tu çima ne eşîr î, tu qet fedî nakî? tu çawa dibêjî mêvano tu yê xwarinê bixwî?
mêvanperwer kesê ku mêvanan baş mazûvanî dike; misafirperwer
(rengdêr) kesa/ê ku qedrê mêvanan digire, kesa/ê ku ji mêvanan hez dike, kesa/ê ku ji mêvanan re qenc e, kesa/ê ku mêvanan xwedî dike.
Herwiha: mêhvanperwer, mihvanperwer, mîvanperwer.
ji: mêvan + -perwer.
: mêvanperwerî, mêvanperwerîtî, mêvanperwertî. Bi soranî: mîwanperwer
mêvanperwerî (rengdêr) rêzgirtin û xizmeta mêvanan
mêvanxane cihê hewandina mêvanan; misafirxane
(rengdêr) cihê hewandina mêvanan, otêl, xan
mêvanxwazî (navdêr, mê) mêvanperwer, mêvanhez.
ji: mêvan +-xwazî
mêvanyar (navdêr, mê) mêvandar, mêvankar.
ji: mêvan +-yar
mêvok bijkoj, pijkovkBi zazakî, gojage, make, bişkoje, qumça, sedefe, zirare, mêvok pevxistin/qefaltin/qulpok girtin: gojage devistene/girewtene/qefilnayene/tavistene
mêw dara tiriyê
(navdêr, mê) dêlî, darên ku tirî pê ve çêdibe.
Bide ber: mêwe. Navê zanistî: Vitis.
ji: hevreha farisî مو (mev), jiari, têkilî mêwîj, mêwe, mey.
mêwçandin (Binihêre:) mêw
mêwe berên daran; fêkî
(navdêr, mê) fêkî, fêqî, berhemên şirîn yê riwekan yên mirov dikarin bixwin(wek sêv, pirteqal, xox, mijmij, moz, nektarîn, hilûk, kîwî, zebeş, gundor).
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: مێوه.
Herwiha: mêywe, meywe.
Bide ber: mêwBinere.
Herwiha: keske, sebze.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: mêwe, soranî: mîwe, Kurdiya başûr: mîwe, hewramî: mêwe, zazakî: meywe.
ji: hevreha meywe ya zazakî, mîwe ya soranî û میوه (mîve) ya farisî, mêvek ya pehlewî û miẍdê- ya sogdî, hemû jiari. Wek meyve ketiye tirkî jî..
: bêmêwe, bêmêwehî, bêmêwetî, bêmêweyî, bimêwe, bimêwehî, bimêwetî, bimêweyî, darmêwe, mêweçin, mêweçinî, mêweçîn, mêweçînî, mêwedar, mêwedarî, mêwedarîtî, mêwedartî, mêweder, mêwederî, mêwederîtî, mêwedertî, mêwedêr, mêwedêrî, mêwedêrîtî, mêwedêrtî
mêwe dan (lêker)(Binihêre:) mêwe
mêwebûn (navdêr, mê) hatin ber.
ji: mêwe +bûn
mêwedan (navdêr, mê) (Binihêre:) mêwe
mêwedank (navdêr, mê) fêkhidank.
ji: mêwe +-dank
mêwedar (rengdêr) biber, fêkîdar, darên yan erdê ku baş mêwe yan berhemên din dide, biberhem, berdar.
ji: mêwe + -dar.
: mêwedarane, mêwedarî, mêwedarîtî, mêwedartî
mêwedarane (rengdêr) bi awayekî mêwedar.
ji: mêwedar + -ane
mêwedarî (navdêr, mê) rewşa mêwedarbûnê.
ji: mêwedar + -î
mêwefiroş (navdêr, mê) fekîfiroş.
ji: mêwe +-firoş
mêwefiroşî (navdêr, mê) fêkîfîroşî.
ji: mêwe +-firoşî
mêwenedan (navdêr, mê) bernedan.
ji: mêwe +nedan
mêweyî (navdêr, mê) tiriyi.
ji: mêwe +-yî
mêwezanî (navdêr, mê) fêqîzanî.
ji: mêwe +-zanî
mêwî (navdêr, mê) wek mêwê.
ji: mê +-wî
mêwîj (navdêr, mê) libên tiriyê hişkkirî.
Herwiha: mewij, mewîj, mewuj, mewûj, mêwij, mêwuj, mêwûj.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مێویژNêzîk, kişmiş, melaq. Têkilî: mêw mey mêwe.
ji: Herwiha mehûj, meyûj, hevreha soranî مێوژ (mêwij), kurdiya başûrî meüj,bi zazakî eskije, farisî مویز (mevîz - bi devokî
Herwiha: memîz, mamîç...), têkilî mêw (dara tirî), mêwe (fêkî), mey, jiari. Mimkin e ku չամիչ (čʿamičʿ) ya ermenî ji îranî be.
mêwij 1. tiriyên hişkkirî 2. qax
mêwîjareş (navdêr, mê) mêwîja ji tirîyê reş re mêwçê di bit
mêwîjazer (navdêr, mê) mêwîja ji tirîye zerike
mêwkîk giyayek bi xemle li çîyayên kurdistanê hişîn di bit
mêxasî (rengdêr) celadet, mêranî
mêxek binêre; mêxik
mêxik qurnefîl
(navdêr, mê) qerenfîl, mêxele, mêxek, hin cûn gulên rengîn in û rengê wan yê serekî pîvazî anku pembe ye.
Herwiha: mêxek, mêxele. Navê zanistî: Dianthus caryophylllus bend
mêyane (rengdêr) mêyî, mêyetî.
ji: mê +y+-ane
mêza 1. mê, ne nêr (rengdêr) peyvên mê, peyvên ku wek peyva jin ditewin: Av û pirtûk zayendmê ne lê nan û xanî zayendnêr in ji ber ku min dibêje ava min û pirtûka min lê nanê min û xaniyê min..
Herwiha: zayendmê, mê.
Dijwate: nêrza, zayendnêr, nêr.
ji: mê + -za.
: mêzatî, mêzayî
mêzandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye mêzandin
mêzandin (lêker)(navdêr, mê) nerîn, mêzîn, berê xwe danê, seh kirin, fekirin, hêv kirin, mêze kirin, çav lê gerrandin: Li min bimêzîne. temaşe kirin, seh kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: مێزاندن.
Herwiha: meyizandin, meyzandin, meyistin. Tewîn: Lêker: -mêzîn-.
ji: mêze - -e + -andin.
: mêzandî, mêzîner, mêzînerî, mêzînerîtî, mêzînertî
mêzatî (navdêr, mê) rewşa mêzabûnê.
ji: mêza + -tî
mêze 1. awir, nêrîn 2. çêj 3. depekî rast ê ku li ser pêpikan qayîmkirî ye, li serê xwarin, nivîsandin û hwd tê kirin; mase
1. depê bipêpik (navdêr, mê) mase, depê bipêpik, depek hilû yê mirov li ser kursiyan rûdine ber (bi taybetî daku xwarinê bixwe yan li ser binivîse)
mêze kirin meyzandin
(lêker)(Binihêre:) mêze
mêzekarî (navdêr, mê) rewşa mêzekarbûnê.
ji: mêzekar + -î
mêzeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê mêze dike.
ji: mêze + -ker
mêzer pûşiya serê jinan
(navdêr, mê) cawek berfire ye û bi taybetî bo niximandina nivînan têt bikaranîn.
Bide ber: mêjer, mêze.
Têkildar: çarçev, xawlî
mêzera dê, li ber qîzê (biwêj) şans û derfetên dê çi bin ên qîzê jî dê nêzîkî wê bin. mêzera dê li ber qîzê. rebena qîza seyranêjî wekî diya xwe tu rojeke xweş nedît.
mêzevan (navdêr, mê) mêzeyar.
ji: mêze +-van
mêzeyar (navdêr, mê) mêzevan.
ji: mêze +-yar
mêzîn alava giranîkêş
Deutsch;1. mêze kirin, mêzandin (lêker)(navdêr, mê) nerîn, temaşe kirin, berê xwe danê, seh kirin, fekirin, hêv kirin, mêze kirin, mêzandin, çav lê gerrandin: ihr habt keine ahnung!.. Tewîn: Lêker: -mêz-.
ji: mêze - -e + -în.
: mêzer , mêzerî, mêzerîtî, mêzertî, mêzikirin
mêzîna (yekî) xera bûn (biwêj) di hêla aqil û hwd. de di nav hekwesteke neyînî de bûn. xwe şaş kirin. mêzîna gunstanê xera bûye, êdî hay ji xwe tune ye.
mêzîna xêr û gunehan danîn (biwêj) xêr û guneh pîvandin. gelo roja ku mêzîna xêr û gunehan danîn ew ê çawa bike?
mêzînî (navdêr, mê) rewşa mêzînbûnê.
ji: mêzîn + -î
female
(f.) female, feminine
f. female
mêj long ago. ji mêj ve=from long ago
mêjî f. brain, mind
mêjîn v.i. to suck, suckle
v.i. to suck, suckle
mêjvemayî remnant, relic
mêr (n) husband; (zelam) man; (adj.) brave, gallant
(m.) spouse, husband, male
man
m. husband, man
1. m. man, husband. 2. =mar (snake)
mêranî courage, bravery
(f.) courage, bravery
f. manliness;
mêrbî, mêrebî widower
mêrg f. meadow
f. meadow
mêrik (m.) man, human being, guy
m. man
m. fellow, guy.
mêrkirî (f.) married (woman), wife
mêrkujî (f.) murder
mêrxas hero
(adj.) courageous, brave
m. gentleman
brave
mêrxasî heroism
(f.) bravery
mêş (f.) fly
m. bee
f. bee. mêşa hingivî=honeybee
mêşa hingivî bee
honeybee
mêtin (bimêje) to suck
mêtingeh colony
mêtinger colonialist
mêtingerî colonialism
mêtro f. metro, subway
mêvan guest
(n.) guest,
m/f guest.
m. guest
mêvan bûn to be a guest (As in the poem the verb can be in the form of bûn mêvan also especially in imperative form. Ex: Min jê re got were bibe mêvanê min.)
mêvandar, mêvanperwer hospitable
mêvandarî (f.) welcome,
f. visit.
mêvanperwerî f. hospitality.
mêvantî being a guest
mêvanxane f. reception room
mêvndarî, mêvanperwerî hospitality
mêw (m.) wine-plant
mêwe (m.) fruit
(=fêkî) fruit
mêwexwer (n.) fructivorous
mêweyên taze fresh fruits
mêze kirin (lê mêze kirin) to contemplate
li v.t. to look at, see
li v.t. to look at, see
mêzekar (m.) spectator
feminin
Weibchen
weiblich
mêbaz Fraujäger
mêhîn weiblich
mêj alt
früher
mêja hingiv Biene
mêjî Gehirn
Großhirn
Hirn
Knopfloch
mêjîn saugen
mêjo Gehirn
mêjû Geschichte
Historie
Vergangenheit
mêjû [nêr] Gehirn
mêjûnas Historiker
Historikerin
mêkut Hammer
Holzhammer
Schläger
mêlede Fackel
mêr Mann
mutig
mêr kirin heiraten
nehmen, sich einen Mann ~
mêr kirin (frauen) heiraten
mêrandin andeuten
zeigen
mêrane männlich
mêranî Kühnheit
Männlichkeit
Mut
Tapferkeit
mêratî Männlichkeit
mêrebî Witwer
mêrg Gras
Weide
Wiese
mêrik Mann
mêrkuj blutdürstend
blutrünstig
Mörder
mörderisch
mêrkut Hammer
mêrmet Onkel
mêrxas beherzt
Held
mutig
tapfer
unerschrocken
verwegen
mêrxasî Heldentum
Kühnheit
Mut
Tapferkeit
Unerschrockenheit
mêrxaz Held/in
mêrxwaz mannhaft
mêş Biene
Fliege
mêşe Eiche
Forst
Gehölz
Hain
Wald
mêşin Hammel
mêtin absorbieren
aufsaugen
mêtingeh Kolonie
mêtinger Kolonialist
mêvan Besuch
Besucher
Gast
mêvanperwer Gastfreund/in
gastfreundlich
mêvanperwerî Gastfreundschaft
mêvanxane Gasthof
Hotel
mêwe Obst
mêxdar Schaubenzieher
mêze kirin ansehen
betrachten
schauen
sorgen für
mêzekirin anschauen
mêzîn Waage
N/rd. mayike, makî, mayeza, mayî, makekî
mê bûn lng. . mayik bîyene
mêcbêtî m. bês, îane n.
m. destekkerdis, subvansîyon n.
m. tahsîsat, pêdayis n.
m. yarmetîye, yardim, ardim m.
mêcer m. cajim, cadm, cazim n.
mêçik rd. mayike, mayî, makekî. makî
mêçikî m. mayikîye, makekênî, mayîye, mayikênî, makekênî m.
mêçikî bûn lng. mayike bîyene, makekî bîyene
mêçikîbûn m. mayikebîyayis, makekîbîyayis n.
mêfir m. arige, are, hare m.
mêhikî m. mayikîye, makekênî, mayîye, mayikênî, makekênî m.
mêhîn rd. mayike, mayî, makekî. makî
mêhînî kirin mayiknayene, makekî kerdene, mayik kerdene
mêhmûz m. galik, mahmûz n.
mêhtin lg. litene, milosnayene, lîyene
mêhvan m/. meyman, mêyman, mîêmun n.
mêj rd. ravêrde, vîyarte, rew ra. *ji mêj ve verê ra, rew ra, rew de
mêjan rd. mift, bedewa, one, belas, bedilhewa, beles, muft, bedhewa, une, badeva
mêjandin lg. lawnayene, god kerdene, çiçik cidayene, lewtene, lavnayene, gojî kerdene, lawitene, ewnayene, lonayene
m. lawnayis, gocikerdis, lewtis n.
mêjelak n. mezg n.
mêjer m. mîkda n., çitoyîye m.f mîqdar n.
mêjî n. ana. mezg n.
n. tonê asteyî, tonê katikî, tonê zereyê astikî n.
mêjîdar rd. mezgin
mêjîkok m. mezgik, mezgek n.
mêjîkokî rd. ana. mezgên, mezgsî *xwînwerevîna mêjî n. gonîpêsîyayisê mezgî, gonîdsîyayisê mezgî n.
mêjîn rd. ezelî, bêravê, bêsere
lg. . litene, milosnayene, lîyene
mêjîyê marîpistê n. tonê mara mîyaneyî n.
mêjok rd. ana. litox, lêtox
mêjû n. mezg n.
m. tarîx
n. tonê asteyî, tonê katikî, tonê zereyê asteyî n.
mêjveyî rd. ezelî, bêravê, bêsere
mêker m. zoo. here, mankere, çarpa, monkere, hera munker m.
mêkle m. mexle m., melemen n.
mêkok m. bot. susik n.
mêkut n. darsoqî, sersoqî, darkut, daqoq, darhewan, konîyê cirne, toqmaq, darê dinge, daqueq n.
mêkutik m. tip. mîrkutikî, dt, çirxazî, nîkurtikî, çilxazî, nukurtikî, nikotikz n.
mêl m. warîye, meyîl, bulîye, meyl, mêl m.
mêlag m. îspat, peyît n.
mêlag bûn lng. . îspatbîyene, peyît bîyene, peyîtîyene
mêlag kirin lg. îspat kerdene, peyîtnayene, îspatnayene, peyît kerdene
mêlak m. dgere, kezebe, qeseba, zerîya sîyaye, dgera sîyaye, dger, qesba, qeseva m.
mêlede m. g’raxe, mesale, alawine m.
mêlîde m. alawe, kile, kilawine, alawine, elawe, alamacî, alafe m.
mênandin lg. dirufnayene, sivaynayene, re dberdene, fêndnayene
mêr n. mêrde n.
rd. mêrde, çêr, xirt, qehreman, egît, xurt, jîhat, camêrd, canmêrd
mêr bûn lng. mêrde bîyene, camêrd bîyene
mêr kirin lg. . mêrde kerdene
mêrac m. dî n. mêrace, mîrace m.
mêrane rd. çêrkî, mêrdane, sêrgelekî, camêrdane, xirtkî, çêrane, qehremane, egîtane, camêrdkî, qehremankî, xirtane
mêranî m. çêrîye, sêrgeleyîye, xurtîye, qehremanîye, egîtîye, camêrdîye, mêrdeyîye, çêrênî, xirtîye, qeremanênî, camêrdênî, mêrdeyênî, jîhatîye m.
mêranî kirin lg. çêrîye kerdene, sêrgeleyîye kerdene, xirtîye kerdene, qehremanîye kerdene, egîtîye kerdene, camêrdîye kerdene, mêrdeyîye kerdene, çêrênî kerdene, camêrdênî kerdene, jîhatîye kerdene
mêrankî rd.. h. çêrkî, mêrdane, sêrgelekî, camêrdane, xirtkî, çêrane, qehremane, egîtane, camêrdekî, qehremankî, xirtane
mêras rd. madax, têrmas, serxur, hermend, andêr, mêrat, bêwe, soxe, mêras, kambax, ondêr, mîrat, medax
mêrbî rd. vîya, mêriko vîya
mêrça kîm. çêrîye, sêrgeleyîye, xurtîye, qehremanîye, egîtîye, camêrdîye, mêrdeyîye, çêrênî, xirtîye, qeremanênî, camêrdênî, mêrdeyênî, jîhatîye m.
mêrçak rd. mêrde, çêr, xirt, qehreman, egît, xurt, jîhat, camêrd, canmêrd
mêrdezime m. hêlike, kapose, kapuese, elke, kapues m.
mêre m. qertîboz, zirope, xeyalet, metekin, sipêla, qerqertî m., xayve,xeybe n.
mêreba m/n. moreba, coleg, mareba, mirêba n.
mêrebatî m. morebayîye, colegîye, morebayênî, colegênî m.
mêrebayî m. morebayîye, colegîye, morebayênî, colegênî m.
mêrebayî kirin lg. morebayîye kerdene, colegîye kerdene, morebayênî kerdene, colegênî kerdene
mêrebî rd. vîya, mêriko vîya
mêrg m. merge, gmen, mêrge, çemen m.
mêrik rd. mêrik, camêrd
mêrikok rd. mêrik, mêrikek
mêris n. pêzevang, teres, qebrax, qewad, gewat, qibrax n.
mêrivok rd. mêrik, mêrikek
mêrkirî rd. mêrdekere, mêrdekerdîye, mêrdekerdeye
mêrkuj m/n. qetil, kistox, canî, merdimkistox, qetilkar, qitil n.
mêrkujane rd. qetilane, kistoxane, canîyane, merdimkistoxane, qetilkarane, qetilkî
mêrkujî m. cinayete, merdimkistis m.
m. qetilîye, kistoxîye, canîyênî, merdimkistoxîye, qetilkarîye, qetilênî m.
mêrokî rd. mêrikên
mêrperest rd. mêrikhes, camêrdsîn, camêrdhes, mêriksîn, camêrdperest. *dan mêri g. zewecnayene, mêrde dayene
mêrû m. zoo. morcela, miloçike, mijloke, morzela, morila, mijwewle, molcela, mijlewre, mercola m.
mêrûn m. dîn. tafil, waftîs n.
mêrûn kirin lg. tafil kerdene, waftîs kerdene, tafilnayene
mêrûnker m/n. tafilker, waftîsker, tafilnayox n.
mêrûnxane m. tafilxane, waftîsxane n.
mêrxas rd. mêrde, çêr, xirt, qehreman, egît, xurt, jîhat, camêrd, canmêrd
mêrxasî m. çêrîye, sêrgeleyîye, xurtîye, qehremanîye, egîtîye, camêrdîye, mêrdeyîye, çêrênî, xirtîye, qeremanênî, camêrdênî, mêrdeyênî, jîhatîye m.
mêrxasî kirin lg. . çêrîye kerdene, sêrgeleyîye kerdene, xurtîye kerdene, qehremanîye kerdene, egîtîye kerdene, camêrdîye kerdene, mêrdeyîye kerdene, çêrênî kerdene, camêrdênî kerdene, jîhatîye kerdene
mêrxaskî rd. çêrkî, mêrdane, sêrgelekî, camêrdane, xirtkî, çêrane, qehremane, egîtane, camêrdekî, qehremankî, xirtane
mês m. zoo. mêse, mêse, meyese m.
mês bûn bi lng. mêsin bîyene
mês û mar m. zoo. mêsûmozî, mêsûmorî, haserez n.
mês û mor n. mêsûmor, kermûkêj, mês û mor, karm û kêz n.
mêsa hespan m. zoo. korex, mêsa astoran n.
mêsa hingivî m. zoo. hinge, henge, mêshingemîne, mêshemgîne, mêsa hemgênî, myesê êgmîn m.
mêsa kor n. zoo. mêsa sîyaye m.
mêsa res n. zoo. mêsa sîyaye m.
mêsa tisetis n. zoo. tistise, çeçike n.
mêseseg m. zoo. kerce n.r mêsa kutikî m., mêsa kutiko m.
mêsevank m. pêtagdang, cayê pêtagan, kewardang n.
mêsî tisetis n. zoo. tistise, çeçike n.
mêsîk m. zoo. pelmêse m.
mêsîka mêwan n. zoo. aspija meyweyan m.
mêsîka res n. zoo. mêsa sîyaye m.
mêsîkê avê n. zoo. mêsa awe, awmêse m.
mêsîkên peleyan rd. zoo. mêsên pelpûsan n.
mêsin m. zoo. mêsine, mîye, mêsna, m., mey, mîsna, miyesna, miyî m.
mêskuj m. mêskistox, refikê mêsan
mêslok m. zoo. mêsûmozî, mêsûmorî, haserez n.
mêsmij m. bot. mêswer n.
mêsmirî rd. xengar, cangiran, paygiran, ximbil, lasgiran, hengar, gangiran
mêstin lg. litene, milosnayene, lîyene
mêsvan m/n. mêswan, hingewan, hingcî n.
mêsvanî m. mêswanîye, hingewanîye, mêswanênî, hingewanênî m.
mêsxur rd. mêswer
m. zoo. salule m.
mêtandin lg. lawnayene, gocî kerdene, çiçik ridayene, lewtene, lavnayene, gojî kerdene, lawitene, ewnayene, lonayene
mêtî rd. lite
m. mayikîye, makekênî, mayîye, mayikênî, makekênî m.
mêtin lg. litene, milosnayene, lîyene
mêtingeh m. qonaxcî n.
m. kolonî n.
mêtingeh bûn m. kolonîbîyayis n.
mêtingeh kirin m. kolonîkerdis, kolonînayis n.
mêtingehî kirin lg. kolonî kerdene, kolonînayene
mêtingehîbûn lng. kolonî bîyene
mêtingehkar rd. kolonyalîst, litkar, miloskar
mêtingehkarî m. kolonyalîstîye, litkarîye, kolonyalîzme m.
mêtinkar rd. kolonyalîst, litkar, miloskar
mêtûlke m. zoo. nutike, nute, nutikî m.
mêvan m/n. meyman, mêyman, mîêmun n.
mêvan bûn lng. meyman bîyene
mêvan hatin lng. meyman ameyene
mêvandar rd. meymandar
mêvandarî m. meymandarîye, meymandarênî m.
mêvanê rûmetîyê n. meymanê rîmetîye, meymanê honurî n.
mêvanê xwedê rd. meymanê homayî, meymanê heqî n.
mêvanhez rd. meymansîn, meymanperwer, meymanhes, meymanhesker
mêvanhezî m. meymansînîye, meymanperwerîye, meymanhesîye, meymanheskerîye, meymanperwerênî, meymanhesênî m.
mêvanî m. meymanîye, meymandarîye, meymanênî m.
mêvanperwer rd. meymansîn, meymanperwer, meymanhes, meymanhesker
mêvanperwerî m. meymansînîye, meymanperwerîye, meymanhesîye, meymanheskerîye, meymanperwerênî, meymanhesênî m.
mêvanxane m. meymanxane n.
mêvok m. gojege, biskojî, qumça, sedefe, zirare, gocege, kumça, gojage, gocage, mak, biskocî, guecak m.
mêw n. mew, axure, qisil, mehsyer, masêl n.
mêw avêtin lg. mew estene
mêwa derewîn n. bot. zirçuke m.
mêwe m. meywe, fêkî, mêwe n.
mêwê kundir n. bot. mewê kuye, mewê kundire n.
mêwedank m. meywedang n.
mêwedar rd. meyweyin, fêkîyin, meyweyin
mêwefiros m/n. meywerotox, fêkirotox n.
mêwehisk n. meyweyo husk, êmîso husk n.
mêwêpelêa /. pelamêwe m.
mêwêrez n. bot. mewêrezî n.
mêwevan m/n. meywewan, meywecî n.
mêwevanî m. meywewanîye, meywecîyênî, meywewanênî m.
mêwexur rd. meywewer
mêweya têrgost n. meyweyo mirdgost n.
mêweyê teze n. meyweyo teze, meyweyo tern n.
mêwêzebes n. bot. mewê qerpûze n.
mêwûj m. eskije, mewije, eskize, eskije, eskice, eskuce, iskije, skije, skice, eskince, iskije m.
mêxek m. bot. qerenfîle, qernefîle m.
mêxele m. bot. qerenfîle, qernefîle m.
mêxik m. bot. qerenfîle, qernefîle m.
mêyîtî m. mayikîye, makekênî, mayîye, mayikênî, makekênî m.
mêz m. îltimas, meyl, war n.
mêza N/rd. mayike, makî, mayeza, mayî, makekî
mêza kirin lg. . mayiknayene, makekî kerdene, mayik kerdene
mêzandin lg. ewnîyene, nîyadayene, temase kerdene, qayît kerdene, sêr kerdene, seyr kerdene, qayt kerdene, anyayene, hewniyene, howneyene, winîyene, ewnîrîyayîne, unîyayîne, ewneyîne, onîyayîne, ewnayene
m. ewnîyayis, nîyadayis, temasekerdis, qayîtkerdis n.
mêze m. masa, mase m.
m. awir, ewnîyayis, nîyadayis, nezer, anyayis n.
mêze kirin lg. ewnîyene, nîyadayene, temase kerdene, qayît kerdene, sêr kerdene, seyr kerdene, qayt kerdene, anyayene, hewniyene, howneyene, winîyene, ewnîrîyayîne, unîyayîne, ewneyîne, onîyayîne, ewnayene
mêzekar m/n. temaseker, temased, ewnayox, seyird, temasewan n.
mêzekirin m. ewnîyayis, nîyadayis, temasekerdis, qayîtkerdis n.
m. awir, nîyadayis, ewnîyayis, nezer, anyayis n.
mêzên m. terezun, sîn, terazî, terazu, teraze, terezu n.
m. denge, parsenc n.
mêzên girtin lng. denge girewtene, hîre girewtene
mêzer m. sajike, xafe, çîte, çîtike, egale, kefîye, sasike, sase, pêçe m.
mêzgir rd. îltimasd, îltîmasker
mêzgirî m. îltimascîyîye, îltîmaskerîye, îltimaskerênî m.
mêzgirtin m. arzînayis, îltimas, meylkerdis n.
mêzîn m. awir, nîyadayis, ewnîyayis, nezer, anyayis n.
m. ast. terezun, terazî, bircê terezunî n.
mêzkês rd. îltimasd, îltîmasker
mêzkêsî m. îltimascîyîye, îltîmaskerîye, îltimaskerênî m.
mêdû (n) bakınız: meydan (n)
mêdûn (n) bakınız: meydan (n)
mêl (n) bakınız: meyl (n)
(n) bakınız: mexel (n)
mêl bîyayene bakınız: mexel bîyene
mêl kerdene bakınız: mexel kerdene
mêl kotene bakınız: mexel kewtene
mêman -e, konuk, misafir
mêmanênî (m) konukluk, misafirlik
mêmaney (m) bakınız: mêmanî (m)
mêmanî (m) konukluk, misafirlik
mêmanîye (m) konukluk, misafirlik
mêmanperwer -e, konuksever, misafirperver
mêmantî (m) konukluk, misafirlik
mêmantîye (m) konukluk, misafirlik
mêmo (n) bakınız: mêman (n)
mêmon -i, bakınız: mêman
mêmû (n) bakınız: mêman (n)
mêmûn (n) bakınız: mêman (n)
mêmun -i, bakınız: meymun
mên (n) bakınız: mîyan (n)
mêndar (n) bakınız: mîyandar (n)
mêne (n) bakınız: mîyane (n)
mêne ronayene bakınız: mîyane ronayene
mêne rûnayene bakınız: mîyane ronayene
mêneb (n) kiler
mênew (n) bakınız: mêneb (n)
mêr (m) bakınız: mere (m)
mêras (n) bakınız: mîras (n)
mêrat -e, meret
mêrde koca (eş)
(n) 1)erkek Orada bir erkek vardı. (Wide yo mêrde bî.) 2)koca, erkek eş
mêrde û cinî bakınız: cinî û mêrde
mêrde-cinî bakınız: cinî-mêrde
mêrdek adamin biri
bir adam
bir insan
(n) 1)adam, adamın biri 2)bir adam, bir insan
mêrdewan (n) bakınız: nêrdîwane (m)
mêrdeyê şewe (n) gulyabani
mêrdi (n) bakınız: mêrde (n)
mêrdim -i, bakınız: merdim
mêrdim vano qey bakınız: merdim vano qey
mêrdim vonû qey bakınız: merdim vano qey
mêrdimaney (m) bakınız: merdimîye (m)
mêrdimanî (m) bakınız: merdimîye (m)
mêrdimey (m) bakınız: merdimîye (m)
mêrdimî (m) bakınız: merdimîye (m)
mêrdîwan (n) bakınız: nêrdîwane (m)
mêrdîwûn (m) bakınız: nêrdîwane (m)
mêrdîyûn (m) bakınız: nêrdîwane (m)
mêrdum -i, bakınız: merdim
mêre (m) bakınız: mere (m)
mêrek (n) bakınız: mêrik (n), mêrdek (n)
mêres (n) bakınız: mîras (n)
mêrik (n) adam, adamın biri
mêrr (m) bakınız: mere (m)
mêrrî (m) bakınız: damêrrî (m), dêmarrî (m)
mêrxas -e, yiğit, alp, kahraman
mêrxasênî (m) yiğitlik, alplik, kahramanlık
mêrxasî (m) yiğitlik, alplik, kahramanlık
mêrxasîye (m) yiğitlik, alplik, kahramanlık
mês û mor börtü böcek
börtü böcek
mês û moze börtü böcek
mêşa çeqere yabanarısı
(m) bakınız: mêsa çeqere (m)
mêsa çeqere (m) yabanarısı
mêsa engemênî (m) bakınız: mêsa hingimênî (m)
mêsa hemgên (m) bakınız: mêsa hingimênî (m)
mêsa hemgênî (m) bakınız: mêsa hingimênî (m)
mêşa hemgênî (m) bakınız: mêsa hingimênî (m)
mêsa hingimênî arı (bal arısı)
(m) arı, bal arısı
mêse karasinek
sinek
(m) 1)sinek, karasinek 2)b. mêsa hingimênî (m)
mêşe (m) bakınız: mêse (m)
mêşedîn (n) an kovanının konduğu yer
mêsi (m) bakınız: mêse (m)
mêşi (m) bakınız: mêse (m)
mêsi kerdeni bakınız: moze kerdene
mêşi kerdeni bakınız: moze kerdene
mêsîn (m) bakınız: mesîne (m)
mêşîn (n) meşin
mêşina (m) bakınız: mêşna (m)
mêşine (m) bakınız: mêşna (m)
mêşîne (m) bakınız: mêşna (m)
mêşna koyun
(m) koyun
mêşt (n) bakınız: meşte (n)
mêtro (n) bakınız: metre (n)
mêw (m) bakınız: mêwe (m)
mêwe (m) asma, tevek
(m) bakınız: meywe (n) “Kundire mêwa cenetî ya.”
(n) bakınız: meywe (n)
mêwi (m) bakınız: mêwe (m)
(n) bakınız: meywe (n)
mêx (n) bakınız: mix (n)
mêx ... ro dayene bakınız: mix ... ro dayene
mêx dayene ... ro bakınız: mix ... ro dayene
mêx kerdene bakınız: mix kerdene
mêx kutene bakınız: mix kutene
mêx piro dayene bakınız: mix ... ro dayene
mêxoş -e, bakınız: meyxoş
mêxoşê (m) bakınız: meyxoşî (m), meyxoşîye (m)
mêxş (m) bakınız: mêse (m)
mêydan (n) bakınız: meydan (n)
mêyit -e, bakınız: meyît
mêyît -e, bakınız: meyît
mêyman -e, bakınız: mêman
mêymanên (m) bakınız: mêmanênî (m)
mêymantî (m) bakınız: mêmantî (m)
mêymantîne (m) bakınız: mêmantîye (m)
mêywe (n) bakınız: meywe (n)
mêzîn (n) terazi, tartaç
mê, dijw nêr
(mer) mî, mih, dijw beran
mêbaz jinbaz, mêrê têkiliyên ne berdewam li gel jinan hene, mêrê her roj bi jinek nû re ye, mêrê ji jinekê dibeze ya dî
mêbazî jinbazî, têkiliyên ne berdewam yê mêrekî li gel jinan
mêçke serejin, jinanî, zelamê bi reftar û tevgera xwe ve mîna jinan
mêgel kerî, celeb, pez, koma mihan
mêj mêj, berê, berî demek dirêj
mêjelak mejox, mejî (tenê bi wateya konkret)
mêjû dîrok, mêjû, tarîx, zanista yan serpêhatiyên li ser demên berê yan bûyerên qewimî
mêjûnas dîroknas, pisporên dîrokê
mêjûnasî dîroknasî, zanista li ser dîrokê
mêjûyî dîrokî, mêjûyî, tarîxî
mêkut mîrkut, mîrqut, alavek mîna bivir e lê serikê wî girovir e
mêkute xurî, xurîk (êşek e)
mêlak hesk, mifsik, moçik, heskû, alavek ji kefçiyan mezintir e xwarin pê ji qazanan / qûşxanan dikin sênîkan
mênge bn mê
mêrd mêr, şû, helal, zelamê di zewacê de mêrê jinekê
mêrd kirdin mêr kirin, şû kirin, (keç / jin) zewicîn
mêrddar bimêr, mêrkirî, şûkirî, mêrdar, jina zewicî / zewicandî
mêrdezime bn moteke
mêrg mêrg, çîmen, çayir, giyastan
mêrgole mêrgok, mêrga biçûk
mêrguzar şên, hêşîn, giyadar, cihê gul û giya lê şên dibin
baxçe, gulistan
mêrû kêzik, hemû cûnên kêzikan yên difirin û dimeşin
mêrûgir kêzikgir, giyayên kêzikgir / kêzikxwer
mêrûle mêrî, mûrî, morî, gêle, gêre, gêrik, mûr, mûhî (zool. Formicidae)
mêrûle kirdin kizîn, kizkizîn, kizkiz kirin, hêdîka li ser agir kelîn
mêrûxor kêzikxwer, heywanên kêzikan dixwin
mêş mêş, lawirek firok ya biçûk e
mêşesî cûnek firindeyan e
mêşk mejî, mêjî, mêşk
hiş, aqil
mêşk birdin mejî reş kirin, wa kesek aciz / zivêr kirin ku êdî nizane çawan / çi bike
mêşk birîn aqil (ji tiştekî) birîn, bawer kirin ku tiştek baş e
mêşk çûn gêj bûn, hay ji xwe neman
mêşk xoşe kirdin mejî şûştin, aqil xirandin
mêşkole mejîk, mejîçk, pişka biçûk ya mejî
mêslezergo jale, lork, rolk, lavlavk (giyayek e)
mêşrewên mêşrevînk, tiştên tên bikaranîn bo dûrxistina mêşan ji tiştekî
mêtulke cûnek kêçan / spihan e
mêw mêw, dara tirî pê ve çêdibe
find, şem, mûm, maddeyê find jê tên çêkirin
mêwerd zevî, zeviya tovkirî ya piştî yekem barana payizê kêlayî
mêwîn findî, mûmî, şemayî
mêwuj, mêwûj mewîj, mêwîj, tiriyê hişkkirî
mêx mîx, sing, kelem, bizmar, arêx, spîn
mêxek navê hin cûn gulên mîxdar e
mêxoş tirş-û-şirîn
mêye bn mê
mêyîne zayendmê, mêyîn, di rêzimanê de navdêrên mîna peyva jin ditewin
mêz mase, mêze, xwank, xank
bn mîz
mêzgird suhbeta li dor maseya / mêzeya girovir
panel
gotûbêj
mêr мужчина
(pêvek) ina
mêr edzo
viro
mêvan gasto
mêwe frukto
mêzandin rigardi