Encamên lêgerînê
kenar kenar, qerax, kevî.
1. kevî m, kenar n, qerax n, rex n, sirûm n, tenişt m, kêlekm (beşa qedînê a tiş­tekî) *uçurumun kenarından li keviya kendal *şehrin kenar mahalleleri taxên li qeraxên bajêr 2. kenar n, kevî m, hêşî m (xêza ku tiştekî dorpêç dike, hêşî bi taybe­tî ji bo qumaş e) *kumaşın kenarı hêşiya qumaş *halının kenarları iyi dikil­memiş keviyên xaliyê bi awayekî baş nehatine dirûtin 3. kenar n, kevî m (xeml û nemûşên li dora tiştan) *mendilin kena­rı çok güzel kenarên destmalê pir xweşik in 4. kenar, goşe mat/n 5 tek (cihê averê, tenha). *kenar bir yer cihekî tek rd
kenar gezmek kenar kenar gerin *ne o kenar gezip dolanıyorsun? ew çiye wisa kenar kenar digerî?
Ji ber pere û aborî ji (tiştek an jî kesek) dûr ketin.
kenar mahalle hêşet, taxa li guhên bajêr, taxa li goşeyê bajêr, taxa li derveyî bajêr
Taxa li guhên bajêr. Taxa li derveyî bajêr.
kenar suyu nimûşên kenaran rd
nimûşên kenaran rd
kenara atmak avêtin goşeyekî, avêtin quncekî
kenara çekilmek xwe dan qunc (mec)
Têkiliya xwe ji (tiştekî) birîn. Xwe dan qunc. Xwe ji (tiştekî) dan alî.
kenarcı masîgirê ku li peravê deryayê masiyan digire
masîgirê ku li peravê deryayê masiyan digire
kenarda kalmak li aziyê man
Ji qîmeta xwe ya berê ketin. Li aziyê man.
kenarda köşede Li qulik milikan. Di qulik û bexçikan de.
kenarda kö­şede li qulik û milikan, di qulik û bexçikan de
kenarı bastırmak kenar di ber ve kirin
kenarın dilberi çîçeka taxê (jina bêpîr û pergal ku xwe li kibariyê datîne)
Jina bêpîr û pergal ku xwe li kubariyê datîne. (çîçeka taxê)
kenarlı 1. bikenar, bikevî, bihêşî 2. kenarkirî (ji bo tiştê ku kenarê wî hinexş û nimûş e) rd
1. bikenar, bikevî, bihêşî 2. kenarkirî (ji bo tiştê ku kenarê wî binexş û nimûş e) rd
kenarlık nexşê dorê nd
nexşê dorê nd
kenarsız bêkenar, bêkevî, bêqerax, bêhêşî rd
bêkenar, bêkevî, bêqerax, bêhêşî rd
kendi 1. xwe *kendini kolla xwe bigire, hay ji xwe be 2. bi xwe *kendisi gelsin bila ew bi xwe bê *kendimiz görmeliyiz divê em bi xwe bibînin 3. bi xwe (dide nimandin ku bandora kesî di karekî de nîn e) *ben kendim yaptım min bi xwe kir 4. bi xwe (di şûna ew (yekejimar û pirejimariyê de) *kendisi evde yoklar mı? gelo ew bi xwe ne li mal e? 5. bi xwe (ligel cînavka xwedîtiyê) *bu kendi evim ev mala min bi xwe ye *kendi düşüncemiz ramana me bi xwe
kendi adına li ser navê xwe
kendi ağzıyla tutulmak bi devê xwe dan gotinê
kendi ağzıyle tutulmak Bi devê xwe ketin. Bi devê xwe dan gotinê. Bi zimanê xwe hatin girêdan. Bûn dizê sola xwe.
kendi âleminde olmak Ketin xamê. Mêşa di kundir de bûn. Bi sêhr û silûkê ketin. Li cihê xwe rûniştin.
kendi başına 1) bi serê xwe (bêyî kuji yekî bipirse) 2) bi serê xwe (ê ku bêyî alîkariya yekî tiştekî bike) *problemi ken­di başına çözdü problem bi serê xwe hel kir
Bi serê xwe. Bi tena serê xwe.
kendi becerisi ile yapmak bi devik û çeneyên xwe kirin
kendi beslek xwe xweyker biy/rd
xwe xweyker biy/rd
kendi derdine düşmek Ketin etriya xwe. Ketin taya serê xwe. Bi dabaşa xwe de ketin. Di derdê xwe de bûn. Ketin derdê xwe.
kendi derdine yan Bila dilê te bi halê te bişewite.
kendi düşen ağ­lamaz ê ku bi xwe kiriye wê safî jî bike
kendi edip kendi bulmak Çi kiro, bi xwe kiro. Qenc kiro bi xwe kiro, xerab kiro bi xwe kiro.
kendi gelen ew bi xwe hat, ew bi piyê xwe hat
kendi göbeğini kendi kesmek Birîna xwe bi xwe xurandin. Hekîmê êşa xwe bûn. Karê xwe bi xwe qedandin.
kendi göbeğini kesmek karê xwe bi xwe qedandin
kendi halinde di hedê xwe de ye, dengnekir
Di hal û hemdê xwe de ye. Dengnekir.
kendi halinde bırakmak (tiştek) di halê xwe de bûn, (tiştek) di halekî de hiştin
kendi haline bırakmak (Kesek) di hal û hemdê xwe de hiştin.
kendi halin­de bırakmak jê vegerîn, ji (yekî, tiştekî) vegerîn, têkiliya xwe pê nekirin, mudaxileya xwe pê nekirin
kendi havasında gitmek (veya kendi havasında olmak) bi serê xwe çûn
kendi havasında olmak Bi serê xwe çûn. Çi hatin (ketin) serê (yekî) kirin.
kendi hesabına li ser hesabê xwe, li gor hesabê xwe
Li ser hesabê xwe. Li gor hesabê xwe.
kendi işini kendiin gör xura xwe bi destê xwe bişikîne
kendi kabuğuna çekilmek li cihê xwe rûniştin
I) Xwe ji dinyayê dan alî. Ketin xamê. II) Li cihê xwe rûniştin.
kendi kaderini tayin etme hakkı mafê çarenûsî, mafê xwebiryardana çarenûsê
kendi kendine xwe bi xwe.
1) xwe bi xwe, xwe xwe, bi tena serê xwe (bêyî ku têkiliya wî bi ye­kî din re hebe) *bir kimse kendi kendi­ne dağ başında yaşayabilir mi? mirovek xwe bi xwe dikare li serê çiya bijî? 2) xwe bi xwe, bi tena serê xwe, bi tenê (bêyî ye­kî din, bi tenê, bi serê xwe tenê) *odada kendi kendime kaldım li odeyê ez bi te­na serê xwe mam 3) xwe bi xwe, bi tena serê xwe, tenê, bi xkendiwe bi xwe (bêyî alîka­ri û pardariya yekî) *biz kendi kendimi­zi koruyacağız em dê xwe bi xwe biparêzin 4) xwe bi xwe, bi xwe, ji xwe ber *ka­pı kendi kendine açıbverdi derî ji xwe ber vebû
Xwe bi xwe. Bi tena serê xwe.
kendi kendine gelin güvey olmak bûk ji (yekî) tûtûk ji yekî bûn
kendi kendine gelin güveyi olmak Bûk ji (yekî), tûtik ji (yekî) din bûn. Xwe li ber baranê şil kirin. (bêyî ku bifikire wê encam çi be, xwe kirin nav tiştekî yan jî tiştek wekî ku baş bi encam bûbe, tevgerîn)
kendi kendine sorun yarat­mak tişt ji xwe re kirin bar
kendi kendine söylen­mek di ber xwe de gotin
kendi kendini yemek Xwe bi xwe xwarin. Xwe bi xwe berî nava xwe dan.
kendi kendini yemek (ve­ya kendi kendini yemek) xwe xwe xwarin, xwe bi xwe beri nava xwe dan *borcun altından nasıl kalkacağım diye kendi kendini yi­yip durmuştu xwe bi xwe beri nava xwe dabû û gotibû ez dê çawa ji binê vî qerzî derkevim
kendi köşesinde yaşamak di qula hundirê xwe de bûn, bi tena serê xwe bûn
Bi tena serê xwe bûn. Di qula hundirê xwe de bûn.
kendi kuyusunu kazmak (yek) bi xwe kirin *Rojbin kendi kuyusunu kendisi kazdı Rojbîn bi xwe kiriye olmak xwe bûn payıma li gora dilê min
kendi kuyusunu kendi kazmak Binê xwe kolan. Mîna çêleka zer pihîn li satila xwe xistin. Bûn çêleka nîsê. Yek bi xwe kirin.
kendi payıma Li gorî min. Bi ya min.
kendi söyler kendi dinler (yek) ji xwe re gotin, ji xwe re lê guhdarî kirin
kendi uğrak yeri haline getirmek derek kirin rêçika xwe
kendi üstüne yormak li xwe bar kirin, birin ba dilê xwe, kirin stûyê
kendi yağıyla kavrulmak di av û donê xwe de qijilîn (tiştê) xwe ji ma­la xwe qedandin *biz kimseye muhtaç değiliz, kendi yağımızla kavruluyoruz em ne hewcedarî kesî ne, em tiştê xwe ji mala xwe diqedînin
kendi yağıyle kavrulmak Bi agirê xwe şewitîn. (Tiştê) xwe ji mala xwe qedandin.
kendii bir şeyden uzak tutmak xwe jê dûr girtin
kendiliğinden ji ber xwe ve.
1. jixweber,,jiberxwe, jixweser (tiştê ku ji xwe ber, bêyî bandora tiştekî din dertê rastî) 2. jixweber (ji bo libatên bêhemdî) *kalbin hareketi kendiliğinden­dir libata dil jixweber e 3. jixweber (riwekên ku bêyî têkilîpêkirina mirovan hêşîn dibe) bot 4. jixweber (ji bo tevgerên ku ji ber sedemên hundirîn diqewimin) sos rd/h
1. jixweber, jiberxwe, jixweser (tiştê ku ji xwe ber, bêyî bandora tiştekî din dertê rastî) 2. jixweber (ji bo libatên bêhemdî) * kalbin hareketi kendiliğindendir libata dil jixweber e fiz 3. jixweber (riwekên ku bêyî têkilîpêkirina mirovan hêşîn dibe) bot 4. jixweber (ji bo tevgerên ku ji ber sedemên hundirîn diqewimin) sos rd/h
kendilik xwebûn, xwebûnî fel/m
xwebûn, xwebûnî fel/m
kendince, kendisince li gor xwe, li gorî xwe, li bal xwe h
li gor xwe, li gorî xwe, li bal xwe h
kendinde ji xwe fel/nd
ji xwe fel/nd
kendinde olmamak ne li hişê xwe bûn, ne li amadê xwe bûn, hişê (yekî) li serê (yekî) nebûn
Ne li ser hişê xwe bûn. Hişê (yekî) ne li serê (yekî) bûn.
kendinden ji ber xwe h
ji ber xwe h
kendinden ayırmamak Ji xwe neqetandin.
kendinden ayırma­mak ji xwe neqetandin
kendinden emin ji na­va xwe têr, ji xwe bawer, bi xwe ewle, ji xwe razî
I) Ji xwe razî. Ji xwe bawer. Ji nava xwe têr. II) Ji xwe ewle.
kendinden geçip sızmak bêhiş ketin
kendinden geçmek 1) ji xwe ve çûn, ji hişê xwe çûn, ji hiş ve çûn, ji bîr ve çûn, dil ji (yekî) çûn, xeriqîn 2) ji xwe ve çûn, ji hişê xwe çûn, ji hiş ve çûn, xeriqîn (ji kêfan, ji ber coşbûnê)
Ji hişê xwe ve çûn. Ji xwe ve çûn. Ji bîr ve çûn. Dil ji (yekî) çûn. Bi cizbê ketin. Nehiş ketin.
kendinden kuşkulanmak bi xwe şik bûn
Eyşikê bi xwe şikê. Bi xwe şik bûn. Gumana (yekî) bi xwe hebûn.
kendinden pay biçmek Bi rewşa xwe re dan rû (ber) hev.
kendinden utanmak ji xwe şerm (fihêt an jî fedî) kirin
Ji xwe şerm kirin.
kendine (…) süsü vermek Navê (tiştekî) dan ser xwe. Xwe kirin reşê (yekî).
kendine ... süsü vermek navê (tiştekî) dan ser xwe, xwe kirin reşê (yekî), di reşê (yekî) de *kendine devrimci süsü vermiş navê şoreşgeriyê daye ser xwe
kendine alışkanlık edinmek ji xwe re kirin demîn
kendine alışkanlık etmek Ji xwe re kirin demîn. Ji xwe re kirin xislet.
kendine alıştır­mak hînî xwe kirin
kendine bakım yapmak guh dan xwe, li xwe nihêrtin
kendine bakmak li xwe guhdar bûn, li xwe nihartin, guh dan xwe
Li xwe guhdar bûn. Li xwe miqate bûn. Li xwe nihêrtin.
kendine bulaştırmak têkilî xwe kirin, kêfitî xwe kirin
kendine çeki düzen vermek xwe bi keys kirin, ser û guhhe xwe dan hev
Xwe bikeys kirin. Ser û binê xwe dan hev.
kendine eziyet çekmek ruh û îmana xwe stendin
kendine gel hişê xwe bide serê xwe, hay ji xwe hebe
kendine gelmek 1) bi xwe ve hatin, hatin ser hişê xwe, hatin ser hemdê xwe, hatin hemdê xwe, hişê (yekî) hatin serê (yekî), sahil bûn, ruh bi (yekî) ve ha­tin, bi ser xwe ve hatin, li hişê xwe hatin, bı ser hemdê xwe ve hatin 2) bi xwe ve hatin, hatin ser hişê xwe, hatin ser hemdê xwe, hişê (yekî) hatin serê (yekî); gava ku aqilê yekî were serê wî 3) bi xwe ve hatin (kesê kuji aliyê aboriyê halê xwe xweş di­ke)
I) Bi xwe ve hatin. Hatin ser hişê xwe. Bi ser xwe ve hatin. II) Hatin ser hemdê xwe. Bi ser û pêka ketin. (di nexweşînê de)
kendine hakim olmak xwe girtin.
bi xwe karin
kendine hâkim olmak Bi xwe karîn.
kendine has li gorî xwe, xweserî xwe
Arizî xwe. Xweserî xwe. Li gorî xwe.
kendine hisse çıkarmak 1) birin ba dilê xwe 2) para xwe jê hilanîn, behra xwe jê hilanin, paya xwe jê derxistin
kendine huy edinmek ji xwe re kirin kurm
Ji xwe re kirin kurm.
kendine inanç haline getirmek ji xwe re kirin micir
kendine kıymak xwe kuştin
Xwe kuştin.
kendine laf getirmek go­tin anîn rûyê xwe, gotin anîn xwe
Gotin anîn rûyê xwe.
kendine mal etmek (yek) ji xwe qebûl kirin, (yek) ji xwe hesibandin
kendine mukayet olmak li xwe guhdar bûn, miqateyî xwe bûn
kendine özgü taybetmend
kendine pay çıkarmak pay ji xwe re derxistin
Ji xwe re par derxistin.
kendine paye biçmek paye dan xwe
kendine sorun yaratmak (tiştek) ji xwe re kirin piştî û bar, ji xwe re kirin me­sele, ji xwe re kirin derd, ji xwe re derd çêkirin
(Tiştek) ji xwe re kirin piştî û bar.
kendine uydurmak li xwe anîn
kendine ya­saklamak 1) li xwe qedexe kirin 2) li xwe heram kirin
kendine yedirememek Li xwe qar girtin. Neanîn ser eynê xwe. Di ser xwe re birin.
kendine yedirememek (veya kendi onuruna yedirememek) li xwe qar girtin
kendine yer etmek para dilê xwe kirin
Para dilê xwe kirin.
kendine ye­ter hale gelmek destê (yekî) dar girtin, destê (yekî) gihîştin devê (wî)
kendine yontmak I) Ji xwe re xwestin. Li xwe fikirîn. II) Berê tevşoyê dan xwe.
kendine yont­mak ji xwe re xwestin, li xwe fikirin
kendine zemin hazırlamak cihê xwe çêkirin
Cihê xwe çêkirin.
kendini acındırmak dilê (yekî) bi halê xwe şewitandin, xwe rebenokî kirin, dilê xwe bi halê xwe şewitandin, dilê xwe bi xwe şewitandin, guneyê xwe bi xwe anîn
Dilê (yekî) bi halê xwe şewitandin. Xwe rebenokî kirin. Gunehê xwe bi xwe anîn.
kendini adam yerine koymak (yek) xwe kirin cihê mirovan
kendini adam yerine koymak (kendini adamdan saymak) Kumê xwe avêtin nav şekalan. (Yekî) got, kerê min li garanê nazir e. Xwe kirin cihê mirovan. Şekala xwe avêtin nav sola mêran. Golik jî rêxa xwe li cem gayan dikin. Xwe ji qata mêran hesibandin.
kendini adamdan say­mak xwe meriv hesibandin, (yek) xwe ji qata mêran hesibandin
kendini alamamak Xwe ranegirtin.
kendini alçaltmak xwe kirin nav dest û piyan
Xwe kirin nav dest û piyan.
kendini aşağı görmek Xwe kêmî (…) dîtin.
kendini aşağı gör­mek xwe kêmî (...) dîtin *Nevin insan­lardan kendini hep aşağı görmüştü Nevîn tim xwe kêmî mirovan dîtibû
kendini atamamak xwe ranegirtin
kendini ateşe atmak Xwe kirin nav (karekî, tiştekî) dijwar.
kendini ate­şe atmak xwe avêtin agir
kendini atmak Zûzika çûn (cihekî). Bêyî ku wext derbas bike, çûn (cihekî).
kendini atmak (bir yere) xwe avêtin (cihekî)
kendini avutmak xwe ewiqandin, xwe papo kirin
Xwe papo kirin. Li ber hilma xwe bûn. Xwe ewiqandin.
kendini beğenmek Pifî esmanan kirin. Ji nava xwe têr bûn. Ji xwe razî bûn. Xwe mezin hesibandin.
kendini beğenmiş betran.
Ji xwe razî. Ji nava xwe têr. Qure. Pozbilind. Parsûqalind.
kendini be­ğenmek xwe mezin hesibandin
kendini be­ğenmiş fîza, pozbilind, foqfoqe, ji xwe razi
kendini bilen xwenas, xwezan.
kendini bilen (veya kendini bilir) xwe zane, xwe nas dike
kendini bilmek 1) xwe zanîn, xwe nasîn (kesê ku aqi! û muhekemekirina wî li cih e) 2) xwe zanîn, xwe nasîn (kesê ku balix bûye) 3) fehmberî xwe bûn, xwe dîtin nedîtin *kendimi bildim bileli hingî ez fehmberî xwe bûme 4) xwe zanîn (kesî ku li gorî hesiyet hu şerefa xwe tev diğe­re)
I) Bi xwe zanîn. Xwe nasîn. (kesê ku aqil û muhakemekirina wî li cih e) II) Bi xwe zanîn. Xwe nasîn. (kesê ku balix bûye) III) Fêhmberî xwe bûn. Xwe dîtin nedîtin. IV) Xwe zanîn. (kesê ku li gorî rûmeta xwe tevdigere)
kendini bilmez Lawê Fatê çû civatê. Xwenezan. (Ji bo kesên ku tevgerên şaş û ne di cih de dikin, tê gotin.)
kendini bir şey sanmak xwe seriyek hesab kirin, xwe tiştek hesab kirin, xwe tiştek hesibandin
Xwe seriyek hesab kirin. Xwe bi tiştekî hesibandin.
kendini bir yerde bulmak ha dîtin ku li (cihekî) bûn *kendimizi bostanda bulduk ha medît ku em li nav bostan in
kendini bırakmak 1) guh nedan xwe, ii xwe nenihêrtin *kendini bırakmış, saç sakal bir karıştı por û riyê wî hebû bihostek kişiya bû, li xwe nedinihêrt 2) xwe dan ser (tiştekî) (tenê bi tiştekî mijûl bûn, têkiliya xwe ji tiştên din birin) 3) xwe sist kirin
I) Guh nedan xwe. Li xwe nenihêrtin. II) Xwe dan ser tiştekî. (bi tenê bi tiştekî re mijûl bûn) III) Xwe sist kirin.
kendini bulmak 1) xwe nasîn, xwe nas kirin, xwe niyas kirin 2) xwe dîtin (ji aliyê darayî û derûnî de bi xwe ve hatin) 3) bnr kendine gelmek
I) Xwe nasîn. Xwe niyaz kirin. II) Xwe dîtin. (ji aliyê darayî û derûnî ve bi xwe hatin)
kendini cahilliğe vurmak Xwe li nezaniyê danîn.
kendini cahilliğe vur­mak xwe li nezaniyê danîn
kendini çekip çevirmek I) Cilika xwe ji avê derxistin. Keleka xwe di ser avê re derbas kirin. II) Bûn hekîmê êşa xwe. Birîna xwe bi xwe xurandin. Ji heqê xwe derketin.
kendini dar atmak xwe bi zorekê avêtin (cihekî) *zavallı adam, kendini dar eve attı mêrikê reben xwe bi zorekê avête malê
xwe jê bi zorekê xelas kirin, xwe jê (bi zor û kutek) filitandin, xwe jê avêtin
I) Xwe bi zorê gihandin cihê firehiyê. II) Xwe bi zorekî xelas kirin. Xwe bi zor û kutek filitandin.
kendini dev aynasında görmek xwe mezin hesibandin, xwe mezin kirin
xwe pir mezin dîtin
Pif kirin esmanan. Ji xwe razî bûn. Xwe pir mezin dîtin.
kendini dinlemek 1) nexweşbûnê bi xwe ve danîn 2) bêhna xwe der­xistin, xwe seqirandin
kendini dirhem dirhem satmak Xwe giran kirin. Xwe li naziyan danîn. Hêlîna xwe birin pazdeh hêkên xerabûyî.
kendini dirhem dir­hem satmak xwe giran kirin, xwe li naziyan danîn, hêlîna xwe birin pazdeh hêkên xerabûyî
kendini duymamazlığa vermek xwe li keriyê danîn
Xwe li keriyê danîn.
kendini düzdürmek (yek) berdan ser xwe, (yek) berî ser xwe dan, (yek) kirin ser dile xwe
kendini düzeltmek xwe rast kirin
kendini egemen kılmak xwe serwer (an jî zal) kirin
Xwe serwer (zal) kirin.
kendini ele vermek xwe bi zimanê xwe dan girtin, xwe bi zimanê xwe dan dest
Sûc an jî kêmasiyeke xwe (bi ziman an jî bi tevgerên xwe) aşkere kirin.
kendini fasulye gibi nimetten saymak Şekala xwe avêtin nav sola mêran. (Yekî) got, kerê min li garanê nazir e. Golik jî rêxa xwe li cem gayan dikin. Tûtika biderpê ye. Xwe bi tiştekî zanîn.
kendini fasulye gibi ni­metten saymak xwe bi (tiştekî) zanîn
kendini garibanlığa vurmak xwe rebenokî kirin
Xwe rebenokî kirin.
kendini gayretsizliğe vermek xwe li bêxîretiyê danîn
kendini görmemezliğe vermek xwe li korbûnê danîn
kendini görmezliğe vermek Xwe li koriyê danîn.
kendini göstermek 1) xwe dan nîşan dan *haydi susmayın, kendi­nizi gösterin bakalım bêdeng nemînin, ca xwe bidin nîşan dan 2) (tiştek) serê xwe derxistin, serê xwe tê de deranîn *yokluk kendini göstermeye başladı tunebûnê serê xwe derxist
I) Xwe dan nîşandan. II) (Tiştek) serê xwe derxistin. Serê xwe tê deranîn.
kendini güldürmek (veya kendini eğlendirmek) pê kena xwe anîn
kendini hastalığa vurmak Xwe li nexweşiyê danîn.
kendini has­talığa vurmak xwe li nexweşînê danîn
kendini hissettirmek xwe kirin bîra (yekî), xwe pê dan hisandin
Xwe kirin bîra (yekî). Xwe pê dan hisandin.
kendini kapıp koyvermek Dev ji xwe berdan. Xwe danîn.
kendini kaptırmak 1) ji dest çûn, ketin bin destê (...) 2) ji dest çûn, xwe dan (karekî)
I) Ji dest çûn. Ketin bin destê (…) II) Ji dest çûn. Xwe dan karekî.
kendini kasmak xwe şidandin, xwe kip kirin, xwe kirin dar
Xwe şidandin. Xwe kirin dar.
kendini kaybetmek I) Ji bîr ve çûn. Xeriqîn. II) Hişê (yekî) ji ser (wî) çûn. (ji ber hêrsbûnê)
kendini kaybet­mek 1) ji bîr ve çûn, xeriqîn 2) xwe win­da kirin, hişê (yekî ji serê (wî) çûn (ji ber hêrsbûnê)
kendini kaydetmek xwe lê xistip, xwe dan nivîsandin
Xwe dan nivîsandin.
kendini kesmek li xwe xis­tin *bıçakla elini kesmiş kêr li destê xwe xistiye
kendini koyuvermek dev ji xwe berdan, xwe danîn *kızın evlendiğini duyduktan sonra ha­yattan soğudu, kendini koyuverdi piştî ku pê hesiya keçik zewiciye, ji jiyanê sar bu û xwe danî
kendini naza çekmek xwe li naziyan danîn
xwe giran kirin, xwe li naziyan danîn
Xwe li naziyan danîn. Dilikî kirin.
kendini övmek pesnê xwe dan, methê xwe dan
Gotin, ez û ne kes. Pesnê xwe dan.
kendini paralamak ruhê xwe qetandin, xwe xwarin, xwe peritandin, ruh û îmanên xwe qetandin
Ruhê xwe qetandin. Xwe xwarin. Xwe peritandin. Ruh û îmana xwe qetandin.
kendini rahat bırakmak ji xwe gerin *kendini rahat bırak, o ka­dar ne diye düşünüyorsun? ji xwe bigere, tu çima ew qas lê difikirî?
Ji xwe gerîn.
kendini sağırlığa vermek Xwe li ker û laliyê danîn. Xwe li keriyê danîn.
kendini sağırlı­ğa vermek xwe avêtin kerî û lalîtiyê, xwe li keriyê danîn, xwe li ker û laliyê danîn
kendini satmak xwe xweş firotin, xwe kirin çavên (hevalan)
Gevilî û behredariya ku di (wî) de tune ye, wek heyî nîşan dan. (Xwe xweş firotin. Xwe kirin çavê (hevalan).)
kendini savunma xweparêzî
kendini sessizliğe vermek xwe ker kirin, xwe li bêdengiyê danîn, dengê xwe dernexistin
Xwe li bêdengiyê danîn. Xwe ker kirin.
kendini sıkmak zor dan xwe, li ber xwe dan, xwe şidandin, neanîn ser xwe *onlara inat, kendimi sıkıyor, neşeli görünmeye çalışıyordum ji rika wan re min zor dida xwe û xwe dilşad dida nîşandan
kendini sürt­mek xwe tê dan
kendini tanımak xwe nas ki­rin, xwe nasîn
Xwe nas kirin.
kendini tartmak xwe teqilandin, sihêtiya xwe kirin
Li rewşa xwe fikirîn. Xwe teqilandin. Sihetiya xwe kirin.
kendini temize çıkarmak Av li ser xwe zelal kirin.
kendini temize çıkar­mak av li ser xwe zelal kirin
kendini toparlamak I) Xwe dan hev. Xwe bi keys kirin. II) Tê fikirîn. Dan bîra xwe. III) Çêbûn. Qelew bûn.
kendini toparla­mak (veya kendini toplamak) 1) xwe dan hev, xwe bi keys kirin *söyler gibi oluyor­dum, sonra kendimi topluyordum hema dima ku min bigota, lê car din min xwe di­da hev 2) tê fikirî, dan bîra xwe *Hastahanedeki tanıdığını tarif etmek için tek­rar kendini topladı ji bo ku nasê xwe yê li nexweşxaneyê terîf bike careke din da bîra xwe 3) çêbûn, qelew bûn 4) xwe girtin, xwe dan hev *adamın durumu iyi değil­di, şimdi kendini toparlamış berê halê wî ne xweş bû, nika xwe girtiye
kendini tutamamak xwe negirtin, xwe ranegirtin *acıklı türküden dolayı kimse kendini tutama­dı, herkes ağladı ji ber strana dilşewat ke­sî xwe ranegirt, tev giriyan
Xwe negirtin. Xwe ranegirtin.
kendini tut­mak xwe ragirtin, xwe girtin
kendini vermek (kendini vurmak veya kendini çalmak) guhê xwe dan (tiştekî), xwe dan (tiştekî) *pür dikkat kendini türküye vermişti xwe ker kiribû, guhê xwe dabû stranê *kendini çalışmaya vermiş xwe daye xebatê
kendini vermek (vurmak, çalmak) (bir şeye) Guhê xwe dan (tiştekî). Xwe dan (tiştekî).
kendini vurdum duymazlığa vermek paç xistin guhê
kendini vurdumduymazlığa vermek Paç xistin guhên xwe.
kendini yaralamak li xwe xistin
kendini ye­nilemek xwe nû kirin
kendini yiyip bitirmek I) Ji ber ku (tiştekî) wekî daxwaza (wî) nabe, xem xwarin. II) Xwe xwarin. Li ber ketin û mirin.
kendini yiyip bi­tirmek xwe xwarin, li ber ketin û mirin *bu derten dolayı kendimi yiyip bitiriyo­rum ji ber vî derdî ez xwe dixwim
kendir 1. kendir, kindir bot/n 2. kindir (tiştê ku ji kendir hatiye çêkirin) rd
kendir bitkisi kindir, guş.
kendir elyafı kiçûle kendircilik xweyîkirina kendiran nd
kendircilik xweyîkirina kendiran nd
kendirgiller famîleya kinfan bot/nd
famîleya kinfan bot/nd
kendirik potê binê xonçe
potê binê xonçe
kendisi bixwe.
(ew) bi xwe
(ew) bi xwe c
kendisi ile barışık xweşa.
kene kirnî.
gene, genek, qirnî, qijnî, ginî zo/n
kene ağacı karçik, kerçik (Ricinus commu­nis) bot/m
karçik, kerçik (Ricinus communis) bot/m
kene gibi yapışmak Wekî mozeqirtik pê ve zeliqîn. Wek moza zebeş pê ve zeliqîn. Wekî qijnikê jê nebûn.
kene gi­bi yapışmak wekî qijnikê jê nebûn, weka qijniyêjê neqetîn
kene göz çavhûrik (kesê ku çavên wî biçûcik in) rd
çavhûrik (kesê ku çavên wî biçûçik in) rd
kene otu kerçîk bot/m
kerçîk bot/m
kene yavrusu birbij zo
kenef 1. daşra m 2. pîs, berbat rd
1. daşra m 2. pîs, berbat rd
keneler familyeya genan zo/nd
familyeya genan zo/nd
kenet kelepçe, kêlûn m
kenet etmek kêlûn kirin, kelepçe kirin
kenet gibi bağlanmak Hev qefaltin. Pir ji hev hez kirin. (ji bo kesê ku bi hev re dibin canê canê)
kenet gibi yapışmak hev qefaltin (ji bo kesê ku ji hev re dibin canêcanê)
kenetlemek kîpkirin.
1. kelepçe kirin, kêlûn kirin Igh 2. qipçe kirin, bi hev ve kip kirin, kirin hev û din *ellerini kenetlemişti destê xwe ki­ribû hev û din (mec) l/bw 3. kirin hev û din, bi hev ve şidandin, bi hev û din ve şidandin *ağzını kenetlemiş açmıyordu devê xwe kiribû hev û din venedikir l/bw
1. kelepçe kirin, kêlûn kirin lgh 2. qipçe kirin, bi hev ve kîp kirin, kirin hev û din * ellerini kenetlemişti destê xwe kiribû hev û din (mec) l/bw 3. kirin hev û din, bi hev ve şidandin, bi hev û din ve şidandin * ağzını kenetlemiş açmıyordu devê xwe kiribû hev û din venedikir l/bw
kenetleniş 1. kêlûnbûyîn 2. ketina hev (mec) m
1. kêlûnbûyîn 2. ketina hev (mec) m
kenetlenme 1. kêlinbûn 2. ketina hev m
1. kêlinbûn 2. ketina hev m
kenetlenmek kîpbûn.
1. kêlin bûn l/ngh 2. ketin hev û din *dudakları kenetlenmiş lêvên we ketine hev l/bw
1. kêlin bûn l/ngh 2. ketin hev û din * dudakları kenetlenmiş lêvên wê ketine hev l/bw
kenetli 1. bikêlûn 2. kêlûnkirî 3. peveşidandî (mec) rd
1. bikêlûn 2. kêlûnkirî 3. peveşidandî (mec) rd
kenevir kinif.
kinf, kenewîr (Cannabis sativa) bot/n
kenevir tohumu bizrê kinfan
kenevir yağı rûnê kinfan
kenevircilik xweyîkirina kinfan nd
xweyîkirina kinfan nd
kengel sakızı, kenger sakız benîştê kerengan, benîştê qanikan nd
kengel sakızı, kenger sakızı benîştê kerengan, benîştê qanikan nd
kengel, kenger kereng, keleng, koring (Cynara cardunculus)
kereng, keleng, koring (Cynara cardunculus)bot/n
kenger kereng.
kent bajar.
1. bajar, şar, şehr n 2. şaristan, sîte dîr/n
1. bajar, şar, şehr n 2. şaristan, sîte dîr/n
kent soylu bajarî, burjûva rd
bajarî, burjûva rd
kent soyluluk bajarîtî, burjûvatî, burjûvaa m
bajarîtî, burjûvatî, burjûvazî m
kental kental (yekeya kutleyan a ku sed kg giran e) m
kental (yekeya kutleyan a ku sed kg giran e) m
kentçi bajarvan, şarevan, pisporê bajarvanîtiyê nd/rd
bajarvan, şarevan, pisporê bajarvanîtiyê nd/rd
kentçilik bajarvanî, şarevanî m
bajarvanî, şarevanî m
kentet bnr beşli
bnr beşli
kentilyon kentilyon (hezar katrilyon) m
kentîlyon (hezar katrîlyon) m
kentlerarası navbajarî
navbajarî
kentleşmek bajarbûnî, şarbûnî m
bajar bûn, şar bûn l/ngh
bajarbûnî, şarbûnî m
bajar bûn, şar bûn l/ngh
kentli bajarî, şaristanî rd
bajarî, şaristanî rd
kentlileşme bajarîbûn, şaristanîbûn m
bajarîbûn, şaristanîbûn m
kentlileşmek bajarî bûn, şanstanî bûn l/ngh
bajarî bûn, şaristanî bûn l/ngh
kentsel bajariyî, şaristaniyî rd
bajariyî, şaristaniyî rd
ken m gülüş, gülme
ken (i) m (g yumuşak okunur) saç kepeği
ken ji dilên geş, baran ji ewrên reş tên gülüş sevinçli insandan olur, yağmur kara buluttan yağar
ken kirin l/ngh 1. gülmek 2. gülmek (mutlu, sevinçli zaman geçirmek)
ken lê nîştin bir gülme birini almak veya tutmak * kenek li min nîşt beni bir gülme aldı
ken li te bibe girî gülmen acıya (veya ağlamaya) dönüşsün
ken pê girtin (birini) gülme (veya kahkaha) tutmak
ken û kêf kahkaha tufanı
ken û kêf kirin gülmek * temenê xwe de qet ken û kêf nekir adamcağız ömründe hiç gülmedi
ken û kêfên xelkê lê hatin el alemin maskarası olmak, kendini gülünç duruma düşürmek
ken û kêfên xelkê li xwe anîn kendini el aleme maskara etmek, kendini gülünç duruma düşürmek
ken û ken güle güle * ken û ken em ji kenan hişk bûn güle güle öldük
ken û kuşet gülüp eğlenme
kena (yekî) anîn (birini) güldürmek (gülmesine neden olmak)
kena ber girînê (an jî giriyê) buruk sevinç
kena bêxwê ye yalancı gülüş, soğuk içten olmayan gülüş
kena guran anîn kargalar bile hâline gülmek
kena guran pê hatin kargalar bile hâline gölmek
kena hibhibî gevrek gülüş
kena hibhibî kirin gevrek gevrek gülmek, katmerli katmerli gülmek
kena hişk katıla katıla gülme katıla gülemek
kena miriyan anîn ölüyü güldürmek
kena miriyan pê hatin ölüler bile hâline gülmek
kena xwe anîn gülmeye çalışmak (ji)
kenan hişk bûn gülmekten yerlere yığılmak (ji)
kenan zikopişto bûn kahkahadan kırılmak
kenandin güldürmek.
m güldürme
l/gh güldürmek
kenar kenar.
n 1. kenar (bir şeyin, bir yerin bitiş kısmı veya yakını) 2. kenar (bir şeyi çevreleyen çizgi) 3. kenar (pervaz, çizgi, antika gibi şeylerin etrafındaki süsler) * kenarên destmalê pir xweşik in mendilin kenarı çok güzel 4. mat kenar (bir biçimi sınırlayan çizgilerden her biri) 5. kenar, kıyı 6. kenar, uç, ücra 7. taşra
kenar (ii) n gen (geometride kenar, köşe)
kenar di ber ve kirin kenarı bastırmak
kenar kenar gerîn kenar gezmek * ew çi ye wisa kenar kenar digerî? ne o kenar gezip dolanıyorsun?
kenarê wekhev mat eş kenar
kenarî rd 1. kıyıda, köşede olan 2. nd/rd taşralı
kenarik n kuzuların boyunlarına takılan süs
kenarkirî rd kenarlı
kenawer rd 1. güldürücü * gotinên kenawer güldürücü sözler 2. gülünç 3. wj/m gülmece
kenawerî m 1. güldürü, komedi 2. komedi (gülmeye sebep olan olay veya olaylar) 3. wj güldürü, mizah 4. rd gülmeceli, mizahî
kenawerî bûn l/ngh komikleşmek
kenawerîbûn m komikleşme
kenawerîtî m komiklik
kenax ant/n böğür kemiği
kenc (i) m hazine
kenc (ii) m sancı, gelip geçici sancı * kenc avêtiye çîmê min bacağıma sancı girmiş
kend n engel
kend û kosp 1) engel 2) jeo pekent
kend (ii) n 1. hendek 2. ark 3. koyak 4. yükselti, yar
kendal yamaç, yar.
erd/n 1. yamaç 2. uçurum, yalıyar, yar
kendalbûn m uçurum olma durumu
kendav haliç, körfez.
erd/m haliç, körfez
kendavik koy.
kendik bnr mozik
kendir bnr kindir
kenef (i) n kınnap, sicim
kenef (ii) m tuvalet, abdesthane, kademgeh, kenef
kenegirî rd ağlamaklı
kenegirî bûn l/ngh ağlamaklı olmak
kenegirîbûn m ağlamaklı olma
keneho bnr kenehû
kenehû h sözüm ona, sözde, güya
kenek rd komik, gülünç * Nasir kenek e Nasır komik biri
kenek bi (yekî) girtin (birini) gülme tutmak
kenek dan ser (yekî) (birini) kahkaha tutmak
kenek hatin der (an jî derketin) komik bir durum yaşanmak
kenek li ser (yekî) bûn (biri) ilginç bir kahkahaya sahip olmak
keneke hibhibî kirin gevrek gevrek gülmek
keneke hîqehîq kirin kıkır kıkır gülmek
keneken m kahkaha tufanı
kenên (yekî) anîn ( birini) güldürmek
kenên guran anîn kargalar bile hâline gülmek
kenên guran pê hatin kargalar bile hâline gülmek, hâline köpekler gülmek
kenên ne xweş kirin pis pis gülmek
kenên xwe pê kirin (birini) alaya almak
kener m akak, yatak, mecra (ırmak, çaydere gibi suların içinde aktıkları yer) * av ji kenerê xwe derketibû su mecrasından çıkmıştı
kenêr bot/m 1. idris ağacı, kokulu kiraz, mahlep (Prunus mahaleb) 2. kokulu kiraz, mahlep (bu ağacın ürünü)
kenêre bnr kenêr
kenêrk bnr kenêr
kenewer bnr kenawer
kenewêr bnr kenewîr
kenewîr bot/n kenevir (Cannabis sativa)
keng bot/m bir tür ot
m nakış
kengê ne zaman.
kengê bê iple çekmek * min digot êvar kengê bê, ji ber ku ez derdiketim çarşiyê akşamları iple çekiyordum, çünkü çarşıya çıkıyordum
kengê be tu dê bêyî qefaltin bir sıçrarsın çekirge, iki sıçrarsın çekirge, sonunda yakalanırsın çekirge (veya üçüncüsünde avucuma düşersin çekirge)
kengê be wê ezraîl bê ser rihê me Azraile bir can borcu olmak (veya kalmak)
kengê be wê paşê derkeve saçın ak mı kara mı önüne düşünce görürsün
kengê h ne zaman, ne vakit
kengê ku pisîng ketin sîngsîngê ilamaşşallah
kengê sala pilingê ilamaşşallah
kengî bnr kengê
kengil bot/m bir tür ot
kengir (i) bnr kereng
kengir (ii) bot/m çayırlık yerde yetişen ve yenilir bir ot türü
kenik m kepek, saç kepeği (saçlı deride oluşan pulcuklar)
kenik (i) m 1. kıl altı yumuşak keçi kılı 2. hayvanların kuyruklarına yapışık sertleşen pislik
kenik ketin (...) kepeklenmek
kenîn gülmek.
m gülme, gülüş
l/ngh 1. gülmek 2. mec konuşmak (şık ve zarif görünmek)
kenîse m kilise
kenîsezalî m kilise eğemenliği
kenişt bnr kenîşt
kenîşt m göz çapağı
kenîşt girtin l/gh çapaklanmak
kenîşte m 1. havra, sinagog 2. kilise (Süryanilerde)
kenîştgirtin m çapaklanma
kenîştin m gülümseme
l/gh gülümsemek
kenk n 1. kepek, saç kepeği (saçlı deride oluşan pulcuklar) * porê wê bikenk e saçı kepekli 2. bj kepek (bazı deri hastalıklarında deriden dökülen parçacıklar)
kenk ketin (...) kepeklenmek
kenken nd ileri gelen, önde gelen
kenkirin m 1. gülme 2. gülme (mutlu, sevinçli zaman geçirme)
kenloşkî kirin kırıştırmak.
keno (i) bj/m 1. saçkıran 2. uyuz (hayvanlar için)
keno (ii) h güya, sözüm ona, sözde
kenogirî rd ağlamaklı, ağlamalı
kenogirî bûn l/ngh 1. ağlamaklı olmak 2. bir göz gülmek (hem gülmek hem ağlamak)
ağlamaklı olmak
kenogirîbûn m 1. ağlamaklı olma 2. bir göz gülme (hem gülmek hem ağlama)
kenok rd 1. güleç 2. somurtkan 3. komik 4. komik skeç
kenoke rd güleç, güleğen
kenokî h 1. güleççe 2. rd güleç, küstah 3. m güldürü
kenokîtî m güleçlik
kenoyî (i) rd uyuzlu, uyuz (uyuz kapmış hayvan)
kenoyî (ii) rd güleğen
kenoyî bûn l/ngh uyuzlaşmak (sadece hayvanlar için) * mêşin kenoyî bûye koyun uyuzlaşmış
kenoyîbûn m uyuzlaşma (sadece hayvanlar için)
kenoyîtî m uyuzluk
kental m kental
kentet mzk/m kentet, beşli
kentîlyon m kentilyon
kentor m elbise dolabı
kentur m bataniye
kenya m Kenya
kenyayî nd/rd Kenyalı
kenz m hazine, define, gömü
kenze m fanilâ, kazak
ken 1. besimîn, bişirîn 2. geşî *"kenê bêaran, tê ji qulên dîwaran"
(navdêr, nêr) kenîn yan kenandin, dengê keyfê, dengê hahahaa.
Herwiha: kenî. Nêzîk: bişir bişkurr girrnij.
Dijwate: girî.
ji: Ji Proto-hindûewropî khendh- ku tenê di zimanên îranî û zimanê ermenî de maye: pehlewî xendîten (kenîn) xendek (bişir, girrnij, bişkurr), farisî خنده (xende: ken), خندیدن (xendîden: kenîn), sogdî xendent (ken) û ermenî խինդ (xind: şadî, xweşî).
Bikaranîn: Lêker: ken kirin. Navdêr: kenkirin Rengdêr: kenkirî.
: kenandin kenandî kenî kenîn kenîner kenwar kenwarî pêkenok pêkenokî
ken dike, fen dike (biwêj) xwe xweşik dan xuyandin, lê ji bin ve jî karê xwe bi awayekî xinisî meşandin. bi wî bawer nebin, ew ken dike, fen dike.
ken kirin (lêker) kenîn.
ji: ken + kirin
kenaçe (Hewramî) (navdêr) keç, kiç, qîz
kenanandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye kenandin
kenandin (lêker)(navdêr, mê) wisan kirin ku kesek bikene: Wî bi henekên xwe em hemû kenandin. bûn sedema girînê: Derpiyê jê ket û xelk kenand..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: که‌ناندن.
Dijwate: giriyandin.
ji: ken + -andin.
: kenanandî, kenîner
kenandin / dikenîne / bikenîne 1. besimandin 2. rûgeş kirin 3. dilxweş kirin
kenar kêlek
(navdêr, mê) qerax, rex, sirûm, kevî, tenişt, kêlek, berlêv, serlêv, goşe, kuj, kuje, kujî, dera tixûbê tiştekî lê diqede yan dest pê dike: Em li kenara avê rûniştibûn. (li cihê ku av û bejayî digihin hev).
Herwiha: kinar.
Bide ber: henar.
ji: jiari, hevreha farisî كنار (kenar), pehlewî kenar/keran, peştûyî kinar, avestayî kerene-.
: karkenar, karkenarî, kenarî
kenargir (navdêr, mê) dorgir, sînor.
ji: kenar +-gir
kenarî cureyekî çivîkan e
(navdêr, mê) rewşa kenarbûnê.
ji: kenar + -î
kenarnot (navdêr, mê) têbîniyên ku li rexê rûpelekê hatine nivîsîn, (mecazî) tiştên ne serekî yan ne giring.
Herwiha: kinarnot.
ji wêjeyê: Medyaya tirkan herwekî ko Mesûd Barzanî ji bo dosya an jî mijara PKK-ê û Tariq Haşimî hatibe Tirkiyeyê nûçeyên xwe pêşkêş kir. Ji ber ko hevdîtin ji dezgehên ragihandinê re girtî bûn zehmet e ko mirov bêje ka çiqasê PKK bû mijara van hevdîtinên Mesûd Barzanî yên li Tirkiyeyê. Tariq Haşimî ez bawer dikim ko bûbe kenarnotek jî. Lê – helwesta dewleta tirkan li aliyekê – mijara PKKê jî ji her alî ve ji bo kurdan ne tiştek normal e û sergêjiyeke mezin e bo başûrê Kurdistanê jî..
ji: kenar + not
kenas (navdêr) maler, paqijker.
Herwiha: kennas.
ji: ji erebî كناس (kennas) ji كنس (kenese: malîn, maliştin, gêzik kirin). Ji eynî rehî: melkes
kenawerî komedî, pêkenokî, mizahî, komîktî, pêkenî, pêkenîn, pêkenok, mizah, qerfî
kenawerî bûn (lêker) komîkî bûn.
ji: kenawerî + bûn
kenawerîbûn (navdêr, mê) komîkîbûn.
ji: kenawerî +bûn
kend çal, xendeq, kortal
(navdêr, mê) cihê kûr yê navbera du cihên bilind(bi taybetî navbera du zinaran yan rizdeyan).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: که‌ند.
Bide ber: xendek.
ji: jiari, hevreha kurmancî xendek, farisî کنده (kendê), کندگ (kendeg), خندق (xendeq) û خندك (xendek), pehlewî kendeg. خندق (xendeq) ya erebî û hendek ya tirkî ji zimanên îranî hatine wergirtin..
: kendal, kendalî, kendalk, kendav, kendavî, kendavk, kend û kosp
kend û kosp çal û astengî
kendal newala kûr; hendef
(navdêr, nêr) kendal: kevirên gir û bilind (bi taybetî yên li ber avekê), cihê bilind yê li ber avê, rizde, nizar, beten, kend, Kendal: navek zelaman e.
Bide ber: kendav.
ji: kend + al.
Bikaranîn: Lêker: kendal bûn, kendal kirin. Navdêr: kendalbûn, kendalkirin Rengdêr: kendalbûyî, kendalkirî.
: kendalî
kendal bûn (lêker)(Binihêre:) kendal
kendal kirin (lêker)(Binihêre:) kendal
kendalbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) kendal
kendalbûyî (rengdêr) (Binihêre:) kendal
kendalî (navdêr, mê) rewşa kendalbûnê.
ji: kendal + -î
kendalkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye kendal kirin
kendalkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) kendal
kendav xelîc, avteng
(navdêr, nêr) xelîc, devera deryayê yan golê ya teng(ya di navbera du bejayiyan de): Kendava Farisî (ava navbera Îranê û Erebistanê) Şerrê Kendavê (şerrê Iraqê û Amerîkayê destpêka salên 1990ê)Nêzîk, tengav.
Herwiha: kendab, kendaw.
Bide ber: kendal .Binêre.
Herwiha: girav.
ji: kend + av.
: kendavî
kendavî (navdêr, mê) rewşa kendbûnê.
ji: kend + -avî
kendek (navdêr, mê) şûv, gelî, kêlan, zevî.
ji: kend +-ek
kendik 1. golika hilikî 2. golika ku nebûye moz
kendin (lêker)(navdêr, mê) kolan, kêlan, kolandin, ax bi merrê rakirin.
Têkildar: kan, kend.
ji wêjeyê: Wate kan bi xwe xwe nikare gewheran bide der. Debê kar li ser bê kirinê. Bi gotinek dî kan fail/bikar nîne, belkû mefiûl/berkare. Peyva kan bixwe ji reh û rîşala ken wate kenden, ku bi wateya kolanê ye, peyda bûye. Bi wateyek dî kan, li binêşê da wateya kendin û kolanê dide. Lewra ku mirov debê erdê bikole kend û kolê li ser bike, kendal û kanalan jê çê ke, ta ku bigîje regeya meidenê.(Perwîz Cîhanî: Karîn yan kanîn, Amidakurd.com, 12/2007).
Bikaranîn: Bi taybetî di soranî de.
ji: Proto-hindûewropî: ken- (kendin, kolandin) , Proto-aryayî: kan- (kendin, kolandin) Avestayî: kan- (kendin, kolandin) Farisiya Kevin: kan- (kendin, kolandin) Pûnjabî: kn- (kendin, kolandin) Middle Persian: kan- (kendin, kolandin) Sogdî: kn- (kendin, kolandin) Farisî: kandan/kan- (kendin, kolandin) , sîvendî: kand/kēn- (kendin, kolandin) ... ir, xunserî: kand/kan- (kendin, kolandin) Kurdî (Soranî): kendin/-ken- (kendin, kolandin) Hewramî: kannāy/kan- (kendin, kolandin) Zazakî: kendene/ken- (kendin, kolandin) Sanskrîtî: khan- (kendin, kolandin) ... Çavkanî: Cheung p.233.
: kendî
kendo (navdêr, mê) werzişek ji Japonyayê ye û bi şûrên ji bambûyan tê lîstin.
ji: Ji japonî 剣道, kendō, kenrê, dōşûr.
: kendobaz, kendovan
kendo kirin (lêker) sîlokirina alîkê, kendokirin, sîlo kirin.
ji: kendo + kirin
kendokirin (navdêr, mê) sîlokirina alîkê.
ji: kendo +kirin
kendûkosp (navdêr, mê) asteng, berbest, feşk, teger, pêxem, rêgirî, manî, şek
kenê bêariyê pê girtin (biwêj) bê hemdî xwe û li cihê sekinî kenîn. hema di wê demê de kenekî bêariyê bi zubeyt girt û berneda.
kenê bêdeng bişir, bişiş, girrnij, bişkurr, mizic, girrij, besim, tebesim
kenê bêxwê kirin (biwêj) ne ji dil kenîn, bi viran re bişirîn. zelalê kenekî wisa bêxwê dikir ku her kes jê aciz hû.
kenê guran pê hatin (biwêj) ji bo tiştên pir komîk tê gotin. zelîxati ketibû rewşeke wisa ku kenê guran pê dihat.
kenê xwe pê kirin (biwêj) tirane û henekên xwe pê kirin. berê heya êvarê xelkê kenê xwe pê dikir lê wî xwend, bût doxtor û ew dahe şerrn1.
keneda (navdêr, mê) welatek e li parzemîna Emerîkaya Bakur.
Herwiha: Kanada.
: kenedayî, kenedî
kenefe avahiyê kewişî
kenerkirî (navdêr, mê) perwazkirî.
ji: ken +-er +kirî
kengê (hoker) çi demê, çi çaxî, çi wextî, çi gavê: Kengî tu dê bigihî malê?, çi dema (ku), çi çaxê (ku), çi wextê ku, çi gava (ku): Kengî tu bixwazî, ez hazir im..
Herwiha: kengî kinga kingê kînga kîngêBersiv hingê hîngê wê demê wê gavê wî çaxî wî wextî. Bi soranî: key
kengê bû mişk, di ku re tûr qul kir (biwêj) çi zû mezin bû û kar jî pêk anî? na lo! ew qas zû jî nabe. kengê bû mişk, di ku re tur qul kir.
kengî (hoker) çi demê, çi çaxî, çi wextî, çi gavê: Kengî tu dê bigihî malê?, çi dema (ku), çi çaxê (ku), çi wextê ku, çi gava (ku): Kengî tu bixwazî, ez hazir im..
Herwiha: kinga, kingê, kînga, kîngêBersiv, hingê, hîngê wê demê wê gavê wî çaxî wî wextî. Bi soranî: key.
ji: kî(jan) + -n- + geh (dem, gav) + -ê anku kîjan demê. Li destpêkê (û hê niha jî di hin devokan de) kîngê bû ku ji kîjan+n+geh+ê peyda bûye. Kîjan anku çi, geh yanî dem yan gav, ê jî forma tewandinê ye. n jî herfeke ku carinan dike nav hin peyvan de: tac > tanc, çok > çong, amac (ji tirkî amaç ketiye kurdî û farisî) > amanc > armanc. Yan jî n dikare ji ber bandora hiNgê be ku ji hin- (wê)+geh+ê peyda bûye ji ber ku meyleke kurmancî heye ku peyvên pirsînê û bersivên wan dike sîmmetrîk: kingêhingê, çendhend, çimaloma... (lê ev peyv li gor devokan diguherin). Îya di peyva kengî de ji ber veguherîneke pirr berbelav ya kurmancî ye: dengê ê û yê î ne sabit û stabîl in. Di hin devokan de peyv dikare bi ê û di hinan de jî bi î be.
kengî / kengê çi wextî, çi çaxî *"kengî bibare, hingî zivistan e"
kengir (navdêr, mê) riwekek xwerbar ya bistrîk e û bi taybetî bi adodan tê hilkolîn.
Herwiha: keleng, kereng, kengel, kenger, kengil.
ji: jiari, hevreha farisî كنگر (kenger), pehlewî kenger. Kenger ya tirkî, قنغر (qenẍer) ya erebî û կանկառ (gangar) ya ermenî ji zimanên îranî hatine wergirtin..
ji wêjeyê: Ez li dengê şivanê mala babê xwe ji xew radibûm dema bi kurdî li gel segê xwe diaxivî û gazî dikir “Qero, berîka pez bikeve”. Dema keçikan kezî û biskên xwe tijî berbiskên etaran dikirin û parzinkên wan ên bi rîş li ser bejn û bala wan dihejiyan û nanê sêlê û penîrê xumali û adudkên kengiran li nav parzînkî de gefan ji meha sibatê dixwestin. Cilkên kurdî û dengê çiyayî û stiranên kurdî heta roj ava dibû.. Navê zanistî: Gundelia toumefortii
kenhar kesê kenandî
kenî kirin (lêker) kenîn.
ji: kenî + kirin
kenik (navdêr, mê) kapeka di nav poran de. kenika porên min her roj zêdetir dibe$wergerTirkî : kepek, saç kepeği
kenîker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê kenî dike, komîk.
ji: kenî + -ker
kenîn (lêker)(navdêr, mê) ji kêfan deng jê hatin, dengê hahahaaa ji keyfan kirin Nimûneyek bi deng:.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: که‌نین.
Herwiha: keniyan kenî kirin ken kirin.
Dijwate: girîn.
Bide ber: bişirîn, bişkurrîn, girrnijîn.
Têkildar: kenandin.
ji: ken + -în: Ji Proto-hindûewropî khendh- ku tenê di zimanên îranî û zimanê ermenî de maye: pehlewî xendîten (kenîn) xendek (bişir, girrnij, bişkurr), farisî خنده (xende: ken), خندیدن (xendîden: kenîn), sogdî xendent (ken) û ermenî խինդ (şadî, xweşî).
: kenî, keniyayî, kenok, kenokî, pêkenîn, pêkenok, pêkenokî
kenîn / dikene / bikene 1. besimîn, bişirîn 2. rûgeş bûn 3. hîrehîr kirin *"bi hevalê xwe mekene, dê bê serê te jî"
kenînî (navdêr, mê) tiraneyî.
ji: kenîn +-î
kenînkî (navdêr, mê) bi kenîlnî).
ji: kenîn +-kî
kenîşk (navdêr) keçik, kiç, qîz.
ji: Ji ken- (keç) + -îşk (bide ber xwişk ji xw- + -îşk), hevreh avestayî ?????? (kainī̆(n)-), sanskrîtî कन्या (kanyā́: keçik) û कनीन (kanī́na: xort, ciwan), yûnaniya kevn καινός (kaynos: nû, taze), latînî re-cēns (nû, taze), hemû ji Proto-hindûewropî ken- (nû, taze)
kenişt dêra filehan
kenîşte perestgeha cihûyan
keniz berdestiya jin
kenk ketin (navdêr, mê) mirdik ketin.
ji: ken +-k + ketin
kenkene zengîn û hêzdar
(rengdêr) (navdêr) giregir, mezin, serok, rayedar, berpirs, maqûl, karbidest, birêveber, kadro, serdar, mesûl, deshilatdar.
Herwiha: kinkine.
Bide ber: kinkin.
ji wêjeyê: Çîrok û romanên kenkeneyên edebê cîhanî, mîna Dostoyevskî, Tolstoyî...(Sidqî Hirorî: Kurê Zinarê Serbilind, roman).
ji: ken + ken + -e.
: kenkenehî, kenkenetî, kenkeneyane, kenkeneyî
kenkenetî (navdêr, mê) rewşa kenkenebûnê.
ji: kenkene + -tî
kenkeneyane (rengdêr) bi awayekî kenkene.
ji: kenkene + -ane
kenkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye ken kirin
kenkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) ken
kenloşkî kirin bi dizîka qûnektî kirin
keno (Zazaki) (lêker) dike (ji kirin).
Têkildar: kena (dike, mê).
ji wêjeyê: Mewlidêko bîn zî, yê muftîyê wextêk ê Sêwregi Usman Efendîyê Babijî (1852-1929) yo. No metn serra 1906 de nusîyayo. Dima ra destnuşteyê nê metnî kewenê destê Celadet Alî Bedirxanî (1893-1951). O zî serra 1933 de Şam de bi alfabeya erebkî çapkeno.
keno, bêaro (biwêj) ken tiştekî wisan e, ku carinan li cihê qet ne pêwîst be jî tê mirov. keno bêaro! hela tu bi xwedê di vî halê xwe yê xerab de jî dikenim.
keno, bi xwediyê xwe xweşo (biwêj) xweşikayî wekî dîtina her kesî tê guherandin. di çavê tê de wisa ye. keno, bi xwediyê xwe xweşo.
kenok rûgeş
(rengdêr) kesa/ê ku dikene.
Têkildar: pêkenok.
ji wêjeyê: Di hevpeyvîna Pişka Kurdî ya Dengê Amerîkayê de, senarîst û yek jî lîstikvanên vê rêzefîlmê, Murad Batgî behsa vê fîlme dike û dibêje, bi vê fîlmê em dixwazin nêrîna neyênî ya li hember Kurdan biguherin. Heta niha di fîlman de Kurd wekî kesên nezan û nexwendî dihatin nîşandan, lê bi vê fîlmê em nîşanî herkesî didin ku Kurd jî mirovên xwendî, gihiştî û kenok in.(Netkurd.com, 12/2010).
ji: kenîn - -în + -ok.
: kenokane, kenokî, kenokîtî, kenoktî
kenokane (rengdêr) bi awayekî kenok.
ji: kenok + -ane
kenokî 1. rûgeşî 2. kenok *"ne jina kenokî, ne mêrê fêtokî"
(navdêr, mê) rewşa kenokbûnê, devkenokî, devlikenî, devkenî, rûkenokî, beşûşî, rûkenî, kerînî, gewcî, keratî.
ji: kenok + -î
kenoyî bûn (navdêr, mê) gurî bûn.
ji: ken +-oyî + bûn
kenoyîbûn (navdêr, mê) guribûn.
ji: ken +-oyî +bûn
kentor (navdêr, mê) qemsor, refik, dolab.
Herwiha: kentûr
kenya (navdêr, mê) welatî li Efrîqayê.
: kenyayî
kenz (navdêr, mê) gencîne, xezîne, defîne, komek zêrran yan tiştên din yên bihagiran: Kenzek zêrr û zîvan ya di bin axê ve veşartî hatiye dîtin. xezîne, her tişta/ê ku gelek tişt tê de hene: Ferheng gencîneyên peyvan in. Dapîra min kenza çîrrokan e..
ji wêjeyê: Mutleq tu mufîd û mustefad î bêşubhe murîd û hem murad î Nûr î tu di ‘husnê rûyê dildar Nar î tu di qelbê ‘aşiqê jar Şem’ î ne ji qismê nûr û nar î Şems î ne ‘eyan, tu perdedar î Genc î tu di nêv tilismê ‘alem Kenz î tu ‘eyan ji ismê AdemEv ‘alem û ademê di meşhûd Ev mumkin û masewayê mewcûd Hemiyan bi te ye medare û debir Feyyazê riyazê xelq wel emir.(Ehmedê Xanî: Mem û Zîn, 1695).
: kenzî
kenze fayke
kenzî (navdêr, mê) rewşa kenzbûnê.
ji: kenz + -î
ken (-ned, -ning) (Îskoç), zanîn, têgihiştin, nasîn, ferq kirin 2. (Îskoç), (dad.) wek mîrasgiriyê hatin nasîn 3. warê bergehê, aso, qada agahiyan, perspektîf, aliyê nêrîn û dîtinê. 4. di nav zanînên min de.
kennel koxika kûçikan 2. (pirh.) cihê ku se tên xweyîkirin 3. revde, garana kûçikan/lana rûviyan 5. daketî, kort, kamçokî, xirabe 6. rûniştin an razana li koxika kûçikan 7. xwe li xoxika kûçikan asê hiştin.
kenning (Îskoç.) qederek biçûcik, rêç, şop 2. nîşan 3. lê hay bûn, lê warqilîn, ferq kirin, pê hesan. di helbesta kevn ya Germenan de metafora ku şûna tiştekî ji rêzê bikar tê: ji bo nimûne, şûna peyva behrê bikaranîna bêjeya ‘riya nehengan'
kentledge (behr.) kulînçeya hesin ya ku wek sabûrayê her û her di keştiyan de tê dîtin.
kentucky boat, kentucky flat (ark.) keleka li ser çeman ya ku binîpan û fireh.
kentucky coffee darek dirêj ya ku tovên wê di şûna qehweyê de jî tê bikar anîn, (bot.) Gymnocladusdioicus 2. tovê vê darê.
kenya Kenya.
ken (f.) smile
m. laughter.
ken- kenîn
kenar edge
(m.) edge
kenarî marginal; isolated; discriminated
kenarî bûn to be maginalized; to be isolated; to be discriminated
kenarî kirin to marginalize; to isolate; to discriminate
kend gap
kendal f. side, slope, bank
kengê (ad) never, how is that ?
(=kengî) when?
kengî when
when
(=kengê) when?
when
when
kenîbûn ’we, you, they had laughed’ em bi henekên wî pir kenîbûn ‘We had laughed a lot at his jokes’ (pl. of the past perfect tense for the verb kenîn‘to laugh’)
kenîn (bikene) to smile, to laugh
(=keniyan) v.i. to laugh
keniyan v.i. to laugh
v.i. to laugh
kennen nas kirin
nasîn
kennen lernen hevdu nas kirin
naskirin
kennend beled
kenntnis agahdarî
haj
hay
xeber
kennzeichen belgî
nêşan
nîşan
ken Lächeln
Lachen
kenandin auslachen
zum Lachen bringen
kenarî Kanarienvogel
kend Graben
Kanal
Tal
kend û kosp Schranke
kendal Abhang
Einschnitt
Hang
Klippe
Schlucht
Steilhang
kendav Golf
Meerbusen
kendir Hanf
Seil
Strick
kengê wann
wann auch immer
zu welcher Zeit
kengê ve seit wann
kengî wann
wann auch immer
zu welcher Zeit
kenîn lachen
ken m. huyayis n.
m. kûnik, binik n.
kenandin tg. huynayene, dayene huyene, huyayisfîstene
m. dayenehuyayis, huyayisfîstis, huynayis n.
kenar n. kobe, per, kinare, urkin, qarang, kenar, qerax, kinar n.
n. mat. kobe, kenar n.
kenarî m. zoo. zerîla, kanarya, mîrçika sîsî m.
kenawerî m. qorante, komedî n.
kend n. kend n.
kend û kosp m. dereûderxure n.
kendal n. zinar, kere, tehran, kendal, sî, kemer, çengel n.
kendav m. cog. korfez, kendaw, xalîç, xelîç n.
kendava biçûk m. kendawek n.
kendir n. kindir n.
kener m. mecra, raawe, robargeh m.
kenêr m. bot. kenêre, darkenêre, dara kenêre m.
kenewir m. bot. kîno, kenewîr, kindir, kenew, kindirê hîndî, kendir n.
kengê hp. key, çi taw, çi çax, kêy, kiy
kengrû m. zoo. kangrûye, kengrûye m.
kenîfe m. awdestxane, dastawxane, kês m., abdestxane, das, payxane, destnimajxane, dasurxane, memîsxane, tuvalet n.
kenik n. kenik, kepeg, keley, mirik, kelk, kelê n.
kenik ketin tng. kenikcikewtene, mirik cikewtene, kepeg cikewtene
kenîn tng. huyene, hewayene, wuyene, wiyene, huwatene
m. huyayis, hewayis n.
kenist m. sînit, sênît n.
m. silor, lîç, seleq, zîrç, pilisk, sortik, zîç, silor, lîs n.
keniste m. hebra, sînagoge m.
kenistgirtin tg. silor kerdene, lîç girewtene, pilisk girewtene, zîç kerdene, seleq girewtene
m. silorkerdis, lîçgirewtis, piliskgirewtis, zîçgirewtis n.
keno m. tip. miloçike, meflonî, egzame., mijlewr, bulerîk m.
h. qaso, guya, sanke
n. susk (gijik de) n.
kenok rd. rîweperpes, rîsa, rîpesmir, rîwepermes, mutebesim
kenoyî bûn tng. ger vetene, gerin bîyene, ger girewtene, gir vetene
kenoyîbûn m. gervetis, gerînbîyayis, gergirewtis, girvetis n.
kental m. kental n.
kenz m. defîne, wedare m.
kenze n. fanolîye, qazaxe, fanolya, funele m.
kenar kenar (n)
kendi xo
kendi başına xoser
kendi kaderini tayin hakkı heqê çarenuştişê xo, heqê tayînkerdişê qederê xo
heqê çarenuştişê xo, heqê tayînkerdişê qederê xo
kendi kendine konuşma vajorbîyayîş (n)
kendi kendine konuşmak vajor bîyene
kendinden xo ra
kendini ısıtmak (ısınmak) xo germ kerdene, xo germin kerdene, xo dayene tanî ver
kendir b. kenevir
kendisinden xo ra
kenef b. yüznumara
kenevir kenewîr (n), kendir (n), kirkirik (n)
kengel b. kenger
kenger kenger (n), şîrik (n)
kent şaristan (n), bajar (n), şehîr (n) Erzincan eski bir kenttir. (Erzingan yew şaristano kan o.)
kentli şaristanij, -e
kentsoylu burjuwa, -ye
kentsoylu sınıfı sinifa burjuwayan (m), burjuwazî (n)
ken ken, kenî
(kiç) keç, qîz
dot
kenar kinar, qirax, lêv, serlêv, rex, alî, hêl, tenişt
kenaraw avdestxaneya / tiwaleta derveyî xanî
kenareyî asoyî, kinarî, horîzontal
kenargir terkemirov, kesa/ê zû-zû nayê nav civatan lê bi tena serê xwe dimîne
kenargirî terkemirovî
kend kend, çal, xendek, newal, nihal
kend û kosp kend û kosp, astengî, dijwarî
kendal kendal, cihê av yan ax tê de datêt
kendaw kendav, xelîc, cihê ava deryayekê lê dike navber du bejayiyan (Agadarî: Ger av li van bejayiyan bisekine, jê re 'kendav' (ing. 'gulf') tê gotin. Ger di wê navbeyna du bejayiyan re bibore û dîsan bigihe ser avek berfire, jê re 'tengav' (ing. 'straits') tê gotin
kendek xendek, kendek, kend
kendekar kolîner, kolînkar, kesa/ê dikole
kendelan kend, şeq, kun, tîk, çal
kendesme bn kenesme
kendin kolîn, kêlîn
kene bn kine
keneft hewce, lazim, neçar, mecbûr, pêdivî, pêwîst
keneftî hewcetî, lazimî, neçarî, mecbûrî, pêdivîtî, pêwîstî
kenêr, kenêre navê giyayekî ye
kenesme navê teyrikekî ye
kenî bn ken
kenîçe navê teyrikekî ye
kenîlê keçik, qîzik, keça / qîza biçûk
zerî, canik, bernavê rêzgirtinê bo keçan (li şûna 'camêr' bo zelaman û 'xanim' bo jinan)
kenîse bn kilêse
kenîşk bn ken
kenişt, kenişte kinîşte, perestgeha / pîrozgeha cihûyan (hevberî mizgefta misilmanan û dêra fileyan)
kentor kentor, dolaba cilan
kenzek yar, hevala keç, destgirtî
xidam, bermalî, keçika karûbarên navmalî yên malbatek biyanî dike
kennin 웃다 (ut-da)