Encamên lêgerînê
karî yılanyastığı otu; arum maculata
karî (i) bot/m mantar
karî (ii) bot/m yaprakları el büyüklüğünde, boyu 20-30 cm kadar olabilen, çalıklarda yetişen ve yaprakları sarma yemeğinde kullanılan bu bitki, aynı zamanda halk hekimliğinde ishal sükücü olarak da kullanılır; yılan yastığı (!)
karî (iii) m tuzla
karîban m 1. kehribar, samankapan 2. rd kehribar (bu maddeden yapılmış olan)
karîbana reş jeo/nd Erzurum taşı, Oltu taşı, kara kehribar
karîbar m 1. kehribar 2. rd kehribar (bu maddeden yapılmış olan)
karîbelg bot/m yaprakları el büyüklüğünde, boyu 20-30 cm kadar olabilen, çalıklarda yetişen ve yaprakları sarma yemeğinde kullanılan bu bitki, aynı zamanda halk hekimliğinde ishal sükücü olarak da kullanılır
karîbelk bnr karîbelg
karîdes zo/m karides (Palaemon)
karîgeh m evren
karîgehî rd 1. evrensel (evrele ilgili) 2. evrensel (bütün insanlığı ilgilendiren, cihanşümul)
karîger m 1.etki 2.rd etkili, etkin 2. etkileyici * axaftineke karîger etkileyici bir konuşma 3. karizmatik
karîgera layekî (an jî rexkî) yan etki
karîgerdar rd etkili
karîgerdar bûn etkili olmak
karîgerdarî m etkililik
karîgerî m 1. etki (bir kimse veya nesnenin başka bir kişi veya şey üzerindeki gücü) 2. etki (bir etken veya bir sebebin sonucu) 3. etki (bir kimse üzerinde bırakılan izlenim) * karîgeriyeke baş li ser min hişt bende olumlu bir etki bıraktı 4. etkinlik 5. etkileyicilik
karîgerî (ii) m yürürlük
karîgerî bûn l/ngh etkilenmek
karîgerî kirin l/gh etkilemek, etkili olmak
karîgerî ya tîrêjê ışın etkinliği
karîgerîbûn m etkilenme
karîgerîbûyîn m etkilenme
karîgerîkirin m etkileme, etkili olma
karîk bot/m mantar
karîkator bnr karikatur
karîkatur m karikatür
karîkature kirin l/gh karikatürize etmek, karikatürleştirmek
karîkaturekirî rd karikatürize
karîkaturekirin m karikatürize etme, karikatürleştirme
karîkaturîst nd/nt karikatürcü
karîkaturîstî m karikatürcülük
karîkaturîze rd karikatürize
karîkaturîze kirin karikatürize etmek
karîkatursaz nd/nt karikatürcü
karîkatursazî m karikatürcülük
karîn m 1. muktedir olma, edebilme, yapabilme, -e bilme 2. kudret, iktidar (bir şeyi yapabilme gücü) 3. erk * karîna siyasî siyasi erk 4. kudret, güç (sınırsız, mutlak nitelik) * karîna Xwedê Tanrı’nın gücü
karîn (i) m acıyla, arayışla meleme
l/ngh acıyla, arayışla melemek
karîn l/ngh 1. muktedir olmak, edebilmek, yapabilmek -e bilmek * ez dikarim herim ben gidebilirim 2. etmek (olumsuz olarak; bir ihtiyacı karşılamak) * ez bêyî wê nikarim onsuz edemem
karîn xwe li ser kevirekî hişk û req xwedî kirin kendini geçindirebilmek, olumsuz koşullarda dahi kendi keçesini çıkarabilecek kadar becerikli olmak * dikare li rûyê (yekî) bê nihêrtin yüzüne bakılacak gibi (veya yüzüne bakılır) * dikare (yekî) tî bibe ser avê û tî bîne (birini) susuz suya götürüp susuz getirmek, (becerikli olmak) * kare li hewayê resmê teyran bikişîne havda kuşların dahi sermini çekebilir, becerikli olmak * karibûna bi nefsa xwe nefsine hakim olmak * nikare bi kerê dibeze kurtên eşeğe göcü yetmeyip semerini dövmek * nikare dek bîne serê (yekî) (birinin yanında) perende atamamak (oyun çevirememek, aldatamamak) * nikarin cilika xwe ji avê derxistin paçasını çekecek (veya toplayacak) hali olmamak * nikarîn çavê xwe vekirin göz açamamak * nikarin mûyek jê kirin (birinin) kılına dokunmamak * nekarîn mûyek ji (yekî) kirin (birinin) kılına dokunmamak * nekarîn pê re pence kutan 1) (birinin yanında) perende atamamak (herhani bir konudan birinden aşağı olmak, beceriksiz olmak) 2) (birinin yanında) perende atamamak (oyun çevirememek, aldatamamak) * nekarîn serê xwe xurandin göz açamamak * nekarîn xwarin yiyememek *nekarîn xwe dan ser (yekî) (birinin) üstüne varamamak
karîn(yek) kirin beriya xwe (birini) cebinden çıkarmak * tu Menaf nas nakî, ew dikare Hesen bike beriya xwe sen Menaf’ı tanımıyorsun, o Hasan’ı cebinden çıkarır
karîna der/m karina
karîna bi nefsa canê xwe re nefis mücadelesi
karîna bi nefsa xwe nefsine hakim olmak
karîna darizandinê (an jî dadweriyê) yargı gücü (veya erki)
karîna qanûndanînê yasama gücü (hakkı, yetkisi veya kuvveti)
karîna raperandinê nd icra gücü, yürütme erki veya gücü
karîna rêvebirinê (an jî cîbicîkirinê) yürütme gücü (veya erki)
karîne m erk, yetke
karîsaz nd/nt işadamı
karîte mertek.
m kiriş (mimaride)
karîteya piştê ant/m bel kemiği
karîteya sing ant göğüs kemiği, köğüs tahtası
karîvan n oğlak çobanı
karîvanî m oğlak çobanlığı
karîwer rd meşgul (bir işle uğraşan, iş görmekte olan)
karîwer bûn meşgul olmak
karîwer kirin l/gh meşgul etmek
meşgul etmek
karîwerbûn m meşgul olma
l/ngh meşgul olmak
karîwerî m meşguliyet
karîwerkirin m meşgul etme
karîz m su akarı
karîzma m karizma
karîzmatîk rd karizmatik
karî 1. giyayek (navdêr, mê) kero, kîrikê kero, kîrmiço, pincarek wek siyaleyê anku spînaxê ye lê eger nekelandî were xwarin, jehrewî ye, kîrê kalo.
Herwiha: kardî. Navê zanistî: Arum maculatum
karî kirin (lêker) guh dan, xudan kirin, dîtin.
ji: karî + kirin
karîgeh (navdêr, mê) gerdûn.
ji: karî +-geh
karîger 1. bibandor, bitesîr 2. rêvebir
(rengdêr) çalak, çist, lebatî, aktîv, şipil, çibik, bibandor, bitesîr, efektîv, tesîrker, bandorker.
ji wêjeyê: Bi ser de jî piştî şerên giran, me mafê qursên taybet bi dest xist, lê me ew maf bi awayekî baş û karîger bi kar neanî. Çeka ku me bi kar neanî, niha hêzên dagirker li dijî me bi kar tînin.(Samî Berbang: Em ne xwe bixapînin, ne jî kesekî/e din, Azadiyawelat.com, 10/2007).
: karîgerî
karîgerdar (rengdêr) bandordar, bibandor, hîkarîdar, tesîr­dar, kartêker, birayda, kelijdar, bikênc, werêçdar, bitesîr, bihîkarî.
ji: karîger +-dar
karîgerdarî (navdêr, mê) bandorî, bibandorî, kartêkerî, hîkarîdarî, tesîrdarî, bitesîrî, bikêncî, biraydayî, kelijdarî, ferhemendî, karîgerî, karîzma.
ji: karîger +-darî
karîgerî 1. bandor, tesîr 2. rêvebirî
(navdêr, mê) ferhemendî, xarîzma, rewşa karîgerbûnê.
ji: karîger + -î.
Bikaranîn: Lêker: karîgerî kirin, karîgerî bûn. Navdêr: karîgerîkirin, karîgerîbûn
karîgerî bûn (lêker)(Binihêre:) karîgerî
karîgerî kirin (lêker)(Binihêre:) karîgerî
karîgerîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) karîgerî
karîgerîdar (rengdêr) bandordar, bibandor, bitesîr.
ji: karîgerî +-dar
karîgerîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) karîgerî
karîgerîtî (navdêr, mê) çalakîtî.
ji: karîger +-îtî
karîgerkî (navdêr, mê) bi karîgerî.
ji: karîger +-kî
karîkator (navdêr, nêr) (Binihêre:) karîkatûr
karîkatûr (navdêr, mê) wêneyê henekî, resmê qerfî, nîgarê komîk.
Herwiha: karîkator.
: karîkatûrçêker, karîkatûrî, karîkatûrîst, karîkatûrîstî, karîkatûrsaz, karîkatûrsaz, karîkatûrvan, karîkatûrvanî
karîkatûrî (navdêr, mê) rewşa karîkatûrbûnê.
ji: karîkatûr + -î
karîkaturîst (navdêr, mê) karîkatursaz.
ji: karîkatur +-îst
karîkaturîstî (navdêr, mê) karîkatursazî.
ji: karîkaturîs +-tî
karîkatûrvanî (navdêr, mê) karê karîkatûrvanan.
ji: karîkatûrvan + -î
karîkelehî (navdêr, mê) cûnekî kariyê anku kardiyê ye.
ji wêjeyê: Li cem me dibêjine vî cûnê kariyê: karîkelehî..
ji: karî + kelehî
karîn (lêker)(navdêr, mê) şiyan, tiwanîn, hêz/taqet yan hinêr yan derfet/delîv yan zanîn hebûn bo kirina tiştekî, hêz, kanîn, taqet, qewet.
Herwiha: kanîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: کارین. Tewîn: Lêker: -kar-.
ji: . Ji ermenî: bi ermeniya rojava կարնալ (karenal/garenal), ermeniya rojhilat կարողանալ (karoġanal), têkilî ermeniya kevn կարող (karoł: xurt, bihêz) ji կար (kar: hêz, îmkan). Di lêkera ermenî de di nava peyvê de hem r û hem jî n heye loma di hin devokên kurmancî de karîn û di hinan de jî kanîn e. Di devokên kurmancî yên dûrî ermenî de û di zaravayên din yên kurdî û di zimanên din yên îranî de peyda nabe loma ihtimala ku ji ermenî be gelekî mezin e. Bi hin devokên kurmancî şiyan e ku hevreha şiyan (mimkin bûn) ya soranî, şayed ya ji farisî û şikenayene ya zazakî ye. Di soranî de tiwanîn (rehê dema niha -tiwan-) e ku hevreha توانستن (tevanesten) ya farisî ye ku rehê wê yê dema niha -tevan- e. Ne têkilî can (bixwîne: ken yan kan) ya inglîzî û hevrehên wê yên zimanên cermenî ye ji ber ku eger ew hevreh bûna, k ya proto-hindûewropî divê di kurdî de bûbûya s û di zimanên cermenî de jî h. Idiaya Beghyani, ku dibêje ji kirin e, bi ti belgeyan nehatiye peyitandin. Hesendost bi xeletî li ber peyva tevanisten ya farisî nivîsiye: kirmaşanî: twanîn, karîn, û: karîn, kan, kanî. Di rastiyê de li ber karîn, -kan-, kanî diviyabû ku kurmancî hatibûya nivîsîn. Bi Kirmaşanî û lekî tüenîn/tüenisin e.. Agadarî: Lêkerên karîn/kanîn (anku şiyan, hêz hebûn) û zanîn bi hin awayan ji lêkerên din yên kurmancî cuda ditewin. Bo nimûne di dema niha de di hin devokan de pêşqertafa di- nakeve pêşiya wan. Loma ez di-kim, tu di-bêjî, ew di-xwe lê ez karim, tu zanî, ew kane (li cihê ez dikarim, tu dizanî, ew dikane).Herwiha neyînîkirina wan ne bi na- ya giştî lê bi ni- ye: Loma ez na-kim, tu na-çî, ew na-bêje lê ez ni-zanim, tu ni-karî, ew nikane. Herwiha di rewşên din de jî hin cudahî hene. Ji hemû lêkerên din re di raweya şertî de (kondîsyonal yan subjunktîv) bi giştî lêker bi formûlaya bi- + rehê dema niha + qertafa kesandinê ne: ez bi-ç-im, tu bi-k-î, ew bi-bêj-e. Ev qaydeya giştî di hin devokan de dîsa li gel lêkerên karîn/kanîn û zanîn jî li kar e: ez bi-zan-im, tu bi-kar-î, ew bi-kan-e. Lê di hin devokan de jî ew bi formûlaya rehê dema niha + -i- + -b- + qertafa kesandinê tê çêkirin: ez kar-i-b-im, tu zan-i-bî, ew kan-i-b-e. Di hin devokan de jî îcar ev herdu qayde di heman demê de tên
Bikaranîn: ez bi-zan-i-b-im, tu bi-kar-i-bî.Lê ji van awarteyiyan tenê ni- ya neyînîkirinê di kurmancî de di hemû devokan de awrte ye. Lê awarteyiyên din tenê di hin devokan de hene. Devokên din qeydeyên giştî bi kar tînin. Loma divê em di mesela di- de li gor qaydeya giştî biçin: ez dikarim ne ez karim. Herwiha ji ber ku ez bi-zan-im, tu bi-kar-î, ew bi-kan-e li gor qaydeya giştî ne û formên wek ez zan-i-bim, tu kar-i-bî, ew kan-i-be yan jî ez bi-zan-i-bim, tu bi-kar-i-bî, ew bi-kar-i-be awarte ne, divê em wek bizanim, bikarî, bikane tercih bikin..
: kara
karîn / dikare / bikare 1. şiyan 2. pêk anîn 3. bi dest ve anîn *"nikare, bê par e"
karînayî (navdêr)hatî ye bi karînan, destê duwê, kelûpelên kevin yên hatîn bi karanîn
karîsaz (rengdêr) jêhatî, bikêrhatî.
ji wêjeyê: Karîsazê bende û sultanîcan Rehîm û Rehman, letîf û mihriban w:Mela Hisênê Bateyî.
Bi alfabeyên din:
Dijwate:
karîte garîte *"karîte, li ser dîwaran radiwestin"
(navdêr, nêr) kêran, max, beşt, nîre, ribanek, girş, şeqle, gelender, onî, mertek, mirdiyaq, darê dirêj û qayîm (bi taybetî yê ku ban xwe li ser radigire).
Herwiha: garîte.
ji: jiarami qarîta.
: karîteyî
karîtekirî (rengdêr) paldayî.
ji: karîte +kirî
karîteyî (navdêr, mê) rewşa karîtebûnê.
ji: karîte + -yî
karîtîv (navdêr)(rengdêr) (navdêr) (rêziman) abesîv, prîvatîv, di hin zimanan de forma (navdêr)an ya ku diyar dike ku tiştek nîne yan bêyî wê ye. Di kurdî de li şûna wê pêşgira bê tê
Bikaranîn: bêheval, bêpere, bêlez.
Herwiha: karîtîf.
: karîtîvî
karîtîvî (navdêr, mê) rewşa karîtîvbûnê.
ji: karîtîv + -î
karîwek (rengdêr) meşgul, mijûl, xerîk, meşxul
karîwer (rengdêr) mijûl, xerîk, meşxul, ne betal, ne etal, bişol, kesa/ê tiştekî dike û lewre nikare tiştek din bike: Ez dê biçûma Kurdistanê lê bi karê xwe ve karîwer im..
Bide ber: gîro.
ji: kar + -îwer.
Bikaranîn: Lêker: karîwer kirin. Navdêr: karîwerkirin Rengdêr: karîwerkirî.
: karîwerî, karîwerîtî, karîwertî
karîwer kirin (lêker)(Binihêre:) karîwer
karîwerî (navdêr, mê) rewşa karîwerbûnê.
ji: karîwer + -î
karîwerkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye karîwer kirin
karîwerkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) karîwer
karîzma (navdêr, mê) ferhemendî, karîgeriya şexsî, taybetmendiya ku hin kesan heye û pê dikarin bi asanî xwe bidin pejirandin yan xelkê bikin heyranî xwe.
Hevwate: xarîzma.
ji: Ji yewnaniya kevn χάρισμα (kerem, xêr, bereket, diyarî).
: bêkarîzma, bikarîzma, karîzmadar, karîzmadarî, karîzmatîk
karîzmadar (rengdêr) biferhemendî.
ji: karîzma + -dar.
: karîzmadarî karîzmadarîtî karîzmadartî
karîzmadarî (navdêr, mê) rewşa karîzmadarbûnê.
ji: karîzmadar + -î
karîzmatîk (navdêr, mê) karîger, kartêker.
ji: karîzmatî +-k
karîger effective, efficient
karîn to be able, can
(bikare) to be able
(v.i., neg. pres. rnkarim, past (dı)karibûm, neg. past. rnkaribûm, subj. (bi)karibim) to be able (+ subj. to)
karîger stark
wirksam
karîgerî Beeinfluss
karîn können
karî luz; arum maculata
m. kare, solistan, kara sole m.
m. bot. melc, melcê n.
m. bot. sung, patike, kufarike, qampîreke, sêng, kuwarik, sînge n.
karîbar m. kerebare, kerava, karîbare, kehrîbare, kerebe m.
karîger rd. bandûrker, tesîrker, bandûrnayox
karîk m. bot. sung, patike, kufarike, qampîreke, sêng, kuwarik, sînge n.
karîkatur m. karîkatur n.
karîkature kirin lg. karîkature kerdene, karîkaturnayene
karîkaturekirî rd. karîkaturekerde, karîkaturîze, karîkaturnaye
karîkaturekirin m. karîkaturekerdis, karîkaturnayis n.
karîkaturîst m/n. karîkaturvirastox, karîkaturwan, karîkaturcî, karîkaturîst n.
karîkaturîstî m. karîkaturwanîye, karîkaturvirastoxîye, karîkaturcîyênî, karîkaturîstîye m.
karîkaturîze rd. karîkaturekerde, karîkaturîze, karîkaturnaye
karîkatursaz m/n. karîkaturvirastox, karîkaturwan, karîkaturcî, karîkaturîst n.
karîkatursazî m. karîkaturwanîye, karîkaturvirastoxîye, karîkaturcîyênî, karîkaturîstîye m.
karîn lg. sîkîyene, eskayene, bese kerdene, sîyayene, sayene, sînayene, bese kerdene, becer kerdene
karîwer rd. mijûl, mesxul, mesqul
karîwer bûn tng. mijûlbîyene, mesqulbîyene
karîwer kirin tg. mijûl kerdene, mesqul kerdene
karîwerî m. mijûlîye, mesqulîye, mesxulîye, mijûlênî, mesqulênî m.
karî bir kez oğlak doğurmuş olan keçi
karîdes karides
karî (êş / nesaxî ya) kujek, ya dikuje yan dikare bikuje
karîger bibandor, karîger, tesîrker, efektîf
karîgerî, karîgerêtî bandor, tesîr, karîgerî, karîgertî, efekt
karîte karîte, darê dirêj û qayim yê banên xanî xwe lê digirin