Encamên lêgerînê
hêlî m 1. ayna 2. mec ay(bir olayı, bir durumu yansıtan, göz önünde canlandıran olay, durum)
hêlî (i) rd tarafsal, yönsel
hêlî (ii) mat/rd 1. doğrulu 2. doğrusal
hêlî ya çavnêriyê dikiz aynası
hêlîfiroş nd/nt aynacı (satan kimse)
hêlîker nd/nt aynacı (imal eden kimse)
hêlîkirî rd aynalı, ayna takılmış olan
hêlîl m sürek avı
hêlîlar ast/m meridyen, boylam
hêlîlvan n sürek avcısı
hêlîn yuva.
m 1. yuva * hêlîna bilbil bülbül yuvası 2. yuva (genelikle ailenin oturduğu yer) * hêlîna mirov ji her derî xweştir e insanın kendi yuvasından daha güzel bir yer olmaz 3. yuva (bazı kötü nitelikli kimselerin çok bulunduğu veya barındığı yer) * hêlîna dizan hırsızlar yuvası 4. yu(bir şeyin içinde yerleşmiş olduğu veya yerleştirildiği oyuk) * ev ode hêlîna gêreyan e bu oda karınca yuvası 5. yu(bir şeyin çok bulunduğu yer) 6. mec mihrak herhangi bir düşüncede, nitelikte olan kimselerin kaynağı veya bir şeylerin toplandığı, yoğunlaştığı yer)
hêlîn çêkirin l/gh yuvalamak, yuva kurmak
yuva yapmak
hêlîn danîn l/gh yuvalama, yuva kurmak
hêlîna (yekî) ji hev de belawela kirin yuvasını dağıtmak
hêlîna (yekî) ji hev de xistin yuvasını dağıtmak
hêlîna (yekî) xera kirin yuvasını bozmak
hêlîna kêzikan böcek yuvası, pus
hêlîna maran li xwe vekirin belâyı başına almak
hêlîna moriyan (an jî gêreyan) karınca yuvası
hêlîna xwe birin heft heb hêkên xerabûyî kendini dirhem dirhem satmak
hêlîna xwe birin pazdeh hêkên xerabûyî kendini dirhem dirhem satmak (çok nazlı davranmak)
hêlîna xwe çêkirin yuva yapmak, yuva kurmak, yuvalamak
hêlîna xwe danîn yuvalamak
hêlînçêkirin m yuvalama, yuva kurma
hêlîndanîn m yuvalama, yuva kurma
hêlîpan ast/m enlem, paralel
hêlî neynik, eynik, awêne
(rengdêr) (ji bo deng) bilind, bi hêz, bi dengekî hêlî bang li zarokan dikir; dengê xwe hinekî kêm bike ev çi hêl hêla te ye!...
hêlîfiroş (navdêr, mê) neynikfiroş, mirêkfiroş, awênefi roş, eyneflroş.
ji: hêlî +-firoş
hêlîker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê hêlî dike, neynikker, mirêkker.
ji: hêlî + -ker
hêlîlar xêzikên nîgaşî yên ku çembera cîhanê bi dirêjahî dibirin
(navdêr), ?, Hevêrkeya ekwatorê bi 360 dereceyan tê xet kirin. Di her dereceyekê re xêzikeke ku ji cemserekê digihêje cemsera din tê kişandin. Ji van xêzikên ku her du cemseran pev girêdidin re merîdyen-hêlîlar tê gotin. Hemû merîdyen li cemseran digihêjin ser hev, hevdu dibirin. Paralel hevêrke, lê merîdyen nîvhevêrke ye. Ji ber vê yekê hejmara merîdyenan du qatî paralelan, 360 in. Merîdyena destpêkê (sifir-0), di ser dîdegaha (rasathane) Greenwich’ê (li Londonê ye) re derbas dibe. Ev, ne hilbijartineke xwezayî ye. Berî vê hilbajirtinê, her welatekî merîdyena ku di payîtextê wê re derbas dibe wek merîdyena destpêkê dipejirand. Ev rewş, jibo seeta navnetewî dibû sedemê tevliheviyê. Jibo vê tevliheviyê ji holê rakin, komcivîneke navnetewî hate sazkirin. Di vê komcivînê de sazûmana paralel û merîdyenan ya ku pisporên îngîlîz amade kiribûn hate hilbijartin. Di sazûmana ku wan amade kiribûn merîdyena destpêkê di Londonê re derbas dibû. Ji merîdyena destpêkê ber bi rojava 180 û ber bi rojhilat 180 merîdyen hene. Ji yên li rojava re merîdyenên rojava û ji yên li rojhilat re merîdyenên rojhilat tê gotin. Merîdyena 180 dereceyî li hemberî merîdyena sifirê ye, her du nîvhevêrke bi hev re hevêrkeyekê çêdikin û ev hevêrke dinyayê wek nîvkada rojava û rojhilat bir dike
hêlîn 1. malika çivîk, teyr û tilûran a ji pûş û pelaşî 2. lan *"hêlîna teyrê kor jî, Xwedê çêdike"
(navdêr, mê) mala firrindeyan, cihê çûçik anku firrinde anku teyr hêkên xwe tê de dikin û têjelkên xwe tê de xwedî dikin ta ku mezin dibin, mal, xanî, war, welat: Kurdistan hêlîna me kurdan e. cihê parastî, cihê xweveşartinê, cihê xirab: Balyozxaneya Tirkiyeyê ya li Bexdayê bûye hêlîna sûcan.Bide ber, kunc, qeyxane.
ji: Têkildarî peyva hêk ji hêk û lîn.
Bikaranîn: Navdêr: hêlîndanîn. Bi soranî: hêlane, lane Almanî Nest, Înglîzî nest, Tirkî odak, yuva, Farisî آشیان, آشیانه, لانه, Almanî Nest, Înglîzî nest, Tirkî odak, yuva
hêlîn çêkirin (lêker)(Binihêre:) hêlîn
hêlîna (yekî) belav kirin (biwêj) xerabiyek gihandin malbata yekî. wî çi zcmibû di wî şerî de hêlîna wî jî dê belav bibe?
hêlîna xwe birin pazdeh hêkên xerabûyî (biwêj) xwe bi nazi xistin. ew jîzelf pêçde diçe heyran, hêlîna xwe dibe pazdeh hêkên xerabûyî.
hêlîna xwe çêkirin (biwêj) xwedî mal û hai bûn. wan alîkarî nekirana, siltanê nikaribû hêlîna xwe çêke.
hêlîna xwe li ser perê esmanan çêkirin (biwêj) xwe li cihelcî qewîm paras tin. jixwe yen heya niha ji hespê sofi re ker gotine, yeqîn bibin, wan hêlîna xwe li perê esmên çêkiribe jî şetele û şiwûka sofi nefitilîne. musu vazgalî
hêlîna xwe li ser qula mar çêkirin (biwêj) bi karê xeter re têkildar bûn. ya lai ez dizanim, xunavê hêlîna xwe li ser qula mar çêkiriye.
hêlînçêkirin (navdêr, mê) hêlîndanîn.
ji: hêlîn +çêkirin
hêlîndanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) hêlîn
hêlînî (navdêr, mê) hêlkeyî.
ji: hêlîn +-î
hêlînxane (navdêr, mê) zarrokxane, zarrokistan, pêşdibistan, rewze, kodekistan, kreş, cihê ku dêbav rojane zarrokên xwe yên ku hê bo çûna dibistanê biçûk in bo çavdêrîkirin û lîstikan dibinê (bi taybetî dema ku dêbav bi xwe li kar in).
ji wêjeyê: Birêveberê Kurdî-Derê Adil Qazî destnîşan kir ko hemî kurd bi awayeke hevpar dixwazin ko zimanê kurdî ji hêlînxaneya zarokan heta zanîngehê bibe zimanê fermî û perwerdehiyê.(Aknews.com, 1/2011).
ji: hêlîn + -xane, belkî wergerra yuva ya tirkî
hêlîpan 1. rastênhev 2. xêzikên nîgaşî yên ku çembera cîhanê bi berahî dibirin
(navdêr), ?, Hevêrkeya ekwatorê, hêlîpana (parelel) destpêkê ye û hejmara wê sifir e, dinyayê dike du nîvkad. Ji ekwatorê ber bi bakur 90 û ber bi başûr jî 90 hevêrke hene. Her hevêrkeyek, parelelek e. Nabêna parelelan li her derê wek hev in: Eşkêl 1 derece û dûrbûn 111 km. ye. Dirêjahiya parelelan ji ekwatorê ber bi cemseran kin dibin. Parelela herî dirêj ekwator (40.000 km.) û ya herî kin parelela 90. (dirêjahiya wê sifir e, wek niqtakê ye) e.Ji parelelên ku li nîvkada bakur in re, parelelên bakur û ji yên ku li nîvkada başûr in re parelelên başûr tên gotin
hêlîn (f.) nest
(bihêle) to leave
hêlî Spiegel
hêlîn auslassen (Butter)
Nest
Vogelnest
hêlî m. ayîne, lîlik, hilî, qutîye, ayne m.
hêlîlar m. ast. tul, boylem n.
hêlîn tg. caverdayene
m. halên, halîng, halîn, halyen, halê n.
hêlîn çêkirin tg. halên virastene
hêlîna kewê n. halênê zerance, çalzarac n.
hêlînçêkirin m. halênvirastis n.
hêlî asinî rayên asinî, asinrê, asinên / hesinên trên li ser dimeşin
hêlînc êlinc, ilq
hêlînc dan ilqîn, êlincîn, êlinc kirin / dan