Encamên lêgerînê
dialkol bnr glikol
bnr glikol
diba dîba (cureyek qumaşê ku bi zêr û zîv hatiye xercîkirin) m
dîba (cureyek qumaşê ku bi zêr û zîv hatiye xercîkirin) m
dibace pêşgotin, dîbace m
pêşgotin, dîbace m
dibek cohnî, sîndir.
1. conî, cuhnî, soqî, cehnî, curn n 2. ê conî
1. conî, cuhnî, soqî, cehnî, curnn 2. ê conî * dibek kahvesi qehweya conîrd
dibek kahvesi qehweya conî rd
dibek kolu deştik, destûk
destik, destûk
dibek taşı serconî, desteconî, desteber n
serconî, desteconî, desteber n
dibekçi conîvanî (ê ku tiştan di conî de dikute) nd
conîvanî (ê ku tiştan di conî de dikute) nd
dibi görünmek binî derketin (ji bo tiştekî ku êdî ber bi qedandinê ve diçe)
dibine darı ekmek koka (tiştekî) rakirin (tevde xwarin, qedandin)
dibini bulmak av tê werdan (kutakirina xurikekî)
dibini tutmak binî girtin (ji bo xwarina ku li ser agir e)
dicle Pîran (Navçeyeke girêdayî Amedê). Dîjle.
didaktik 1. hînker, dîdaktîk rd 2. zanista hînkeriyê, dîdaktîk m
1. hînker, dîdaktîk rd 2. zanista hînkeriyê, dîdaktîk m
didar dîdar m, rû n, rûçik n
dîdar m, rû n, rûçik n
didik didik 1. aravtarav, lihevxistî, lihevqelaptî *didik didik saçlar porên li hevxistî rd 2. pevjilandin h
1. aravtarav, lihevxistî, lihevqelaptî * didik didik saçlar porên li hevxistîrd 2. pevjilandin h
didik didik etmek 1) li hev xistin, li hev qelaptin, arav tarav kirin 2) nikul kirin, kut kirin, ji hev pevjilandin
1) li hev xistin, li hev qelaptin, arav tarav kirin 2) nikul kirin, kut kirin, ji hev pevjilandin
didik didik olmak 1) li hev ketin, li hev qelibîn, arav tarav bûn 2) nikul bûn, ji hev pevjilîn
1) li hev ketin, li hev qelibîn, arav tarav bûn 2) nikul bûn, ji hev pevjilîn
didikleme 1. nikulkirin, pevjilandin 2. lihevxistin 3. quncartin m
1. nikulkirin, pevjilandin 2. lihevxistin 3. quncartin m
didiklemek 1.kut kirin (kuş vs. için). 2.hûr hûr seh kirin.
1. nikul kirin l/gh, kut kirin l/gh, pevjilandin l/gh, nikul lê xistin l/bw *kuşlar incirleri didiklemiş çivîkan hêjir nikul kirine 2. li hev xistin, ser û binê hev kirin *adresin yazılı olduğu kâğıdı bulmak için bütün ceplerimi didikledim ji bo dîtina kaxizê ku navnîşan lê nivisandîbû, min hemû berikên xwe li hev xistin l/bw 3. quncartin l/gh
1. nikul kirin l/gh, kut kirin l/gh, pevjilandin l/gh, nikul lê xistin l/bw * kuşlar incirleri didiklemiş çivîkan hêjir nikul kirine 2. li hev xistin, ser û binê hev kirin * adresin yazılı olduğu kâğıdı bulmak için bütün ceplerimi didikledim ji bo dîtina kaxizê ku navnîşan lê nivisandîbû, min hemû berîkên xwe li hev xistin l/bw 3. quncartin l/gh
didiklenmek 1. hatin nikulkirin, hatin pevjilandin 2. hatin lihevxistin, hatin serobinkirin 3. hatin quncartin l/tb
1. hatin nikulkirin, hatin pevjilandin 2. hatin lihevxistin, hatin serobinkirin 3. hatin quncartin l/tb
didinme keftûleft, xebitîn, kêferat, koşîn, xebtûkoş m
keftûleft, xebitîn, kêferat, koşîn, xebtûkoş m
didinmek hewl dan.
keftûleft kirin, xebtûkoş kirin, kêferat kirin, koşîn l/gh *çalışarak, didinerek bu günlere geldik em bi xebitînê, bi keftûleftkirinê hatin van rojan (xebata berdewamî ya bi kelecadî, bi zor û zehmet)
keftûleft kirin, xebtûkoş kirin, kêferat kirin, koşîn l/gh * çalışarak, didinerek bu günlere geldik em bi xebitînê, bi keftûleftkirinê hatin van rojan (xebata berdewamî ya bi kelecadî, bi zor û zehmet)
didinti kêferat m
kêferat m
didişim erîstîk (azîneya felsefeyê ya ku guftûgo û axaftinê ji xwe re ne wekî navgîn, lê wekî armanc dibîne) fel/m
erîstîk (azîneya felsefeyê ya ku guftûgo û axaftinê ji xwe re ne wekî navgîn, lê wekî armanc dibîne) fel/m
didişken bicedêl (ê kuji kilandinê hez dike) rd
bicedêl (ê ku ji kilandinê hez dike) rd
didişme 1. hevkilandin 2. kêfcrat, cehd (mec) m
1. hevkilandin 2. kêferat, cehd (mec) m
didişmek 1. hev kilandin, hev gijgijandin, di ber hev dan, li ber hev dan (bi gotin hu destlepkê hev êşandin, hev tehl kirin) *siyasi partilerin didişmesi hev kilandina partiyên siyasî 2. kêferat kirin, cehd kirin (mec) l/gh
1. hev kilandin, hev gijgijandin, di ber hev dan, li ber hev dan (bi gotin hu destlepkê hev êşandin, hev tehl kirin) * siyasi partilerin didişmesi hev kilandina partiyên siyasî 2. kêferat kirin, cehd kirin (mec) l/gh
didon (didona) navê ku gel li biyaniyên li Stenbolê bi taybetî li Frengsawiyan datanî
didon, didona navê ku gel li biyaniyên li Stenbolê bi taybetî li Frengsawiyan datanî
diferansiyel defransiyel, dîferansiyel m
defransiyel, dîferansiyel m
difraksiyon dîfraksiyon fiz/m
difraksiyon fiz/m
difteri duşaxe, wenaq.
xirtik, duşaxe, wenaq, dîfterî bj/m
xirtik, duşaxe, wenaq, difterî bj/m
difterili duşaxeyî, nexweşê dîfteriyê rd
duşaxeyî, nexweşê dîfteriyê rd
diftong pevdeng.
pevdeng, dutakî, dudeng, dîftong rz/m
pevdeng, dutakî, dudeng, dîftong rz/m
diftonglaşma pevdengîbûn m
pevdengîbûn m
diftonglaşmak pevdengî bûn l/ngh
pevdengî bûn l/ngh
diğer din.
dîtir, diğer, dike, dîtirk, a din, ê din, dî *sen değil diğeri gelsin tu na, bila yê din bê rd
dîtir, dîger, dîke, dîtirk, a din, ê din, dî * sen değil diğeri gelsin tu na, bila yê din bê rd
diğeri adin, dîtir rd
adin, dîtir rd
diğerkâm dîgerkam rd
digerkâm dîgerkam rd
diğerkâmlık dîgerkamî m
digerkâmlık dîgerkamî m
digor Têkor (Dugor) (Navçeyeke girêdayî Qersê)
dijital hejmarî, dijîtal rd
hejmarî, dijîtal rd
dik 1.çik. 2.gij(pirç). 3.tîk. 4.zik (çav). 5.rep(ereksiyon)
1. tîk, çik, qup, pîk, kîp, zîç (ev tenê ji mo mirovan; tiştê ku çik rast e) *dik durmuş çik sekiniye rd 2. tîk (tiştê ku meyaneya wê nêzî çikbûnê ye) *dik yokuş hevrazê tîk rd3. bij, rep, bel, mûç, vît, tîk, qît, bijbijî (ji bo tiştê ku qelaptî/quliptî, daketî nasekine) *dik saç porê bijbijî, porê tîk rd 4. qube, tîk (ji bo deng) *dik bir sesi var dengekî wê yê qube heye rd 5. ziq, tîk (ji bo awirên sirt) *dik bakış awirê tîk rd 6. sirt (ji bo gotinan) rd 7. şefil, mişefil (ji bo hacetan, mîna devê rendeyê) 8. tîk, çik mat/rd
1. tîk, çik, qup, pîk, kîp, zîç (ev tenê ji mo mirovan; tiştê ku çik rast e) * dik durmuş çik sekiniyerd 2. tîk (tiştê ku meyaneya wê nêzî çikbûnê ye) * dik yokuş hevrazê tîkrd 3. bij, rep, bel, mûç, vît, tîk, qît, bijbijî (ji bo tiştê ku qelaptî/quliptî, daketî nasekine) * dik saç porê bijbijî, porê tîkrd 4. qube, tîk (ji bo deng) * dik bir sesi var dengekî wê yê qube heyerd 5. ziq, tîk (ji bo awirên sirt) * dik bakış awirê tîkrd 6. sirt (ji bo gotinan)rd 7. şefil, mişefil (ji bo hacetan, mîna devê rendeyê) 8. tîk, çik mat/rd
dik açı stêl, gûç.
goşeya çik, goşeyê tîk, stêl mat/m
goşeya çik, goşeyê tîk, stêl mat/m
dik açılı goşeçik, stêlî, stêlîn mat
goşeçik, stêlî, stêlîn mat
dik açılı üçgen sêgoşeya stêlî, sêgoşeya goşeçîk
sêgoşeya stêlî, sêgoşeya goşeçik
dik âlâsı jê xerabtir, jê pistir
jê xerabtir, jê pîstir
dik başlı 1) serhişk, birandox 2) sergevez, qure, mexrûr
1) serhişk, birandox 2) sergevez, qure, mexrûr
dik dik bakmak tîktîk nihêrtin, tîktîk lê mêze kirin, ziq bûn nihhertin
tîktîk nihêrtin, tîktîk lê mêze kirin, ziq bûn nihhertin
dik dörtgen lakêşe mat/m
dik durmak zîç sekinin, tîk sekinîn, çîk sekinîn, çîç bûn
zîç sekinîn, tik sekinîn, çik sekinîn, çîç bûn
dik kafalı serhişk, zirz.
serkêş.
serhişk
serhişk
dik rüzgar baya ku ji aliyê pêşiya keştiyê ve tê der
baya ku ji aliyê pêşiya keştiyê ve tê der
dik taş kevirê bûkan
kevirê bûkan
dik üçgen sêgoşeya tîk mat.
sêgoşeya tîk mat
dik vücutlu qamrast
qamrast
dikçe tîkane, hinek tîk, çikane, hinek çik rd
tîkane, hinek tîk, çikane, hinek çik rd
dikdörtgen çarstêla tîk.
lakêşe mat/m
dikeç 1. xilç, xurç 2. hesinê ku pê şivên mêwan datînin n
1. xilç, xurç 2. hesinê ku pê şivên mêwan datînin n
dikel avik, sperm m
avik, sperm m
dikelme 1. tîkbûn, çikbûn, qupbûn, repbûn, belbûn, vîtbûn, mûçbûn 2. rabûna ser piyan 3. liberrabûn, têhilanîn (mec) m
1. tîkbûn, çikbûn, qupbûn, repbûn, belbûn, vîtbûn, mûçbûn 2. rabûna ser piyan 3. liberrabûn, têhilanîn (mec) m
dikelmek 1. tîk bûn, çik bûn, qup bûn, rep bûn, bel bûn, vît bûn, mûç bûn l/ngh 2. rabûn ser piyan l/bw 3. li berê rabûn l/bw, tê hilanîn l/ngh (li ber yekî rabûn, pê re sirt peyivîn) (mec)
1. tîk bûn, çik bûn, qup bûn, rep bûn, bel bûn, vît bûn, mûç bûn l/ngh 2. rabûn ser piyan l/bw 3. li berê rabûn l/bw, tê hilanîn l/ngh (li ber yekî rabûn, pê re sirt peyîvîn) (mec)
diken sinc, stirî, sîx.
1. strî, strîk, histrî, strih, xar, dirî, nize, kelem, hêstrî, six, sixî 2. strî, dara striyê (riweka ku striyên wê pir in) m
dutu dirînermk, dirik, hilûtirşik bot/m
1. strî, strîk, histrî, strih, xar, dirî, nize, kelem, hêstrî, sîx, sixî 2. strî, dara striyê (riweka ku striyên wê pir in)m
diken diken 1) bi strî, bihêstrî (tiştê ku striyên wê zehf in) 2) gijgijî, gijikî, tîktîkî, bijbijî, bizbizî *saçları diken diken porê wê gijgijî ye *saçlarım diken diken oldu porê min bijbijî bûn
1) bi strî, bihêstrî (tiştê ku striyên wê zehf in) 2) gijgijî, gijikî, tîktîkî, bijbijî, bizbizî * saçları diken diken porê wê gijgijî ye * saçlarım diken diken oldu porê min bijbijî bûn
diken diken olmak gijgijî bûn, bijbijî bûn, bizbizî bûn
gijgijî bûn, bijbijî bûn, bizbizî bûn
diken dutu bnr diken dutu
dirînermk, dirik, hilûtirşik bot/m
bnr diken dutu
diken üstünde oturmak (veya diken üstünde olmak) li ser hêstriyan bûn, li ser avê bûn, li ser agir bûn, li ser striyan rûniştin
diken üstünde oturmak (veya olmak) li ser hêstriyan bûn, li ser avê bûn, li ser agir bûn, li ser striyan rûniştin * Meryem ana
diken üzümü zerîşk bot/m
zerîşk bot/m
dikeni (veya peygember dikeni) bnr deve dikeni
dikenli strîdar, tel têldirk.
1. strîn, bistrî, strîdar, kelemdar, bikelem, bihêstrî
meyan sûsa maran, sûsika maran, sûsika strîn (Glycyrrhiza echinata) bot/nd
1. strîn, bistrî, strîdar, kelemdar, bikelem, bihêstrî * dikenli gül gula strîdar 2. strînî (cihê ku bi strî ye) * dikenli tarla zeviya strînî rd
dikenli çöğen fisegur, esponîzer bot/m
fisegur, esponîzer bot/m
dikenli gül gula strîdar 2. strînî (cihê ku bi strî ye)
dikenli mersin sorsorik bot/m
sorsorik bot/m
dikenli meyan sûsa maran, sûsika maran, sûsika strîn (Glycyrrhiza echinata) bot/nd
dikenli ot gûtîn bot/m
gûtîn bot/m
dikenli tarla zeviya strînî rd
dikenli tel têldirik, têla direhî m
têldirik, têla direhî m
dikenlik cihê striyan (cihê ku riwekê strîdar lê pir in) nd
cihê striyan (cihê ku riwekê strîdar lê pir in) nd
dikensi dirikî, striyokî rd
dirikî, striyokî rd
dikensiz bêstrî, bêdirî, bêkelem, bênize rd
bêstrî, bêdirî, bêkelem, bênizerd
dikensiz gül olmaz tişt bêeyb nabe, heyve heyv e, eyb lê ye
tişt bêeyb nabe, heyve heyv e, eyb lê ye
dikey emûdî, qinc.
1. tîkane, tîkî (bi tîkî) rd 2. qinc, emûdî, tîkane mat/rd
1. tîkane, tîkî (bi tîkî) rd 2. qinc, emûdî, tîkane mat/rd
dikgen tîkgoşe mat/rd
tîkgoşe mat/rd
dikici 1. cotkar 2. goşkar 3. dirûnker nd/nt
1. cotkar 2. goşkar 3. dirûnker nd/nt
dikicilik 1. cotkarî 2. goşkarî 3. dirûnkerî m
1. cotkarî 2. goşkarî 3. dirûnkerî m
dikik bel, rep, vît, vîtik, şût rd
bel, rep, vît, vîtik, şût rd
dikili 1. çikilandi, çikandî, daçikandî *dikili çubuk şiva çikilandi 2. dirûtî (ji bo dirûtinê) *dikili elbise kincê dirûtî 3. amûde rd
1. çikilandi, çikandî, daçikandî * dikili çubuk şiva çikilandî 2. dirûtî (ji bo dirûtinê) * dikili elbise kincê dirûtî 3. amûderd
dikili ağacı olmamak deviyeke (yekî) tune bûn
deviyeke (yekî) tune bûn
dikili taş kêl.
kêl (kevirê yekker ê bilind ku ji bo bibîranîna bûyereke girîng an jî serketinê) m
kêl (kevirê yekker ê bilind ku ji bo bibîranîna bûyereke girîng an jî serketinê) m
dikilip durmak (veya dikilip kalmak) çîk sekinin, tîk sekinîn (ji bo kesê ku maweyeke pir li ser piyan radiweste)
dikilme 1. çikilîn 2. tîkbûn, çikbûn 3. liberrabûn 4. zûrbûn 5. repbûn m
1. çikilîn 2. tîkbûn, çikbûn 3. liberrabûn 4. zûrbûn 5. repbûn m
dikilmek çikîn.
(I) 1. hatin danîn, hatin çikilandin, hatin daçikilandin *direk dikildi dîrek hate çikilandin l/tb 2. hatin danîn, hatin çandin (ji bo xwedîkirinê, riwekek kirin erdê) *bahçeye ağaçlar dikildi li bexçe dar hatin danîn l/tb 3. tîk bûn, çik bûn, qup bûn, vît bûn l/ngh 4. li berê sekinin *hissemi isterim diye karşıma dikildi gote ez jî para xwe. dixwazim û li ber min sekini l/bw 5. zûr bûn (ji bo çav, ku tîk dibe li cihekî dimêze) 6. li berê rabûn l/ngh 7. rep bûn (ji bo organên cinsî) l/ngh (II) hatin dirûtin *elbisem dikilmiş cilê min hatiye dirûtin l/tb
dikilmek (i) 1. hatin danîn, hatin çikilandin, hatin daçikilandin * direk dikildi dîrek hate çikilandin l/tb 2. hatin danîn, hatin çandin (ji bo xwedîkirinê, riwekek kirin erdê) * bahçeye ağaçlar dikildi li bexçe dar hatin danîn l/tb 3. tîk bûn, çik bûn, qup bûn, vît bûn l/ngh 4. li berê sekinîn * hissemi isterim diye karşıma dikildi gote ez jî para xwe dixwazim û li ber min sekinî l/bw 5. zûr bûn (ji bo çav, ku tîk dibe li cihekî dimêze) 6. li berê rabûn l/ngh 7. rep bûn (ji bo organên cinsî) l/ngh * dikilip durmak (veya kalmak) çik sekinîn, tîk sekinîn (ji bo kesê ku maweyeke pir li ser piyan radiweste)
dikilmek (ii) hatin dirûtin * elbisem dikilmiş cilê min hatiye dirûtin l/tb
dikim 1. dirûn 2. danîn, çandin, çikilandin (ji bo dar û riwekan) m
1. dirûn 2. danîn, çandin, çikilandin (ji bo dar û riwekan) m
dikim evi dirûnxane, terzîxane m
dirûnxane, terzîxane m
dikimhane dirûnxane, terzîxane m
dirûnxane, terzîxane m
dikine 1. tîkkî, tîkanekî, hedran 2. eksî, rikî, inyadî (mec) rd
1. tîkkî, tîkanekî, hedran 2. eksî, rikî, inyadî (mec)rd
dikine gitmek li tîka xwe çûn (ji bo kesê ku bi gura kesî nake, her bi ya xwe dike)
li tîka xwe çûn (ji bo kesê ku bi gura kesî nake, her bi ya xwe dike)
dikine tıraş fort, zirt
fort, zirt
dikiş dirûn.
1. dirûn (karê dirûnê) 2. dirûn, dirûtin (awa dirûtinê) *terzinin dikişi güzel dirûna terzî xweşik e 3. kêl (cihê dirûtî) *dikişi sökülmüş kêlên wî bişkivîne 4. kêl (riya dirûtinê ya li ser tiştekî) 5. kêl, dirûtin (tiştê ku wê bê dirûtin) 6. terzîtî m
1. dirûn (karê dirûnê) 2. dirûn, dirûtin (awa dirûtinê) * terzinin dikişi güzel dirûna terzî xweşik e 3. kêl (cihê dirûtî) * dikişi sökülmüş kêlên wî bişkivîne 4. kêl (riya dirûtinê ya li ser tiştekî) 5. kêl, dirûtin (tiştê ku wê bê dirûtin) 6. terzîtîm
dikiş atmak kêl dan, kêl avêtin (tiştekî) *kafasına iki dikiyş attılar du kêl avêtin serê wî
kêl dan, kêl avêtin (tiştekî) * kafasına iki dikiyş attılar du kêl avêtin serê wî (bir)
dikiş kaldı bi qasî mûyekî mabûn, hema mabûn
bi qasî mûyekî mabûn, hema mabûn
dikiş okuması çêr û bêçariyên cengenan
çêr û bêçariyên cengenan
dikiş payı têra dirûtinê, para dirûtinê
têra dirûtinê, para dirûtinê
dikiş tutturmamak pê neanîn (maweyeke pir li karekî an jî cihekî neman)
pê neanîn (maweyeke pir li karekî an jî cihekî neman)
dikiş yeri dirûnxane.
dikişçi dirûnker, terzî nd/nt
dirûnker, terzî nd/nt
dikişçilik dirûnkerî, terzîtî m
dirûnkerî, terzîtî m
dikişini almak kêla (tiştekî) vekirin bj
kêla (tiştekî) vekirin bj
dikişli dirûtî, kêldayî rd
dirûtî, kêldayî rd
dikişsiz 1. nedirûtî, bêkêl, kêlnedayî 2. bêkêl (ji bo tiştên ku bêkêldan bi hev ve tê danîn) *dikişsiz ayakkabı sola bêkêl rd
1. nedirûtî, bêkêl, kêlnedayî 2. bêkêl (ji bo tiştên ku bêkêldan bi hev ve tê danîn) * dikişsiz ayakkabı sola bêkêl rd
dikit bizmilûg, stalagmît jeo/m dikiz kelijîn, dîq, raçav (argo) m
bizmilûg, stalagmît jeo/m
dikit aynası neynika raçavkirinê, hêliya çavnêriyê
dikit etmek (veya dikit geçmek) keliştin, dîq kirin, raçav kirin, çavnêrî kirin (argo)
dikiz kelijîn, dîq, raçav (argo)m
dikiz aynası neynika raçavkirinê, hêliya çavnêriyê
dikiz etmek (veya geçmek) keliştin, dîq kirin, raçav kirin, çavnêrî kirin (argo)
dikizci çavnêr, raçavker (argo) rd
çavnêr, raçavker (argo) rd
dikizcilik çavnêrî, raçavkerî (argo) m
çavnêrî, raçavkerî (argo) m
dikizleme keliştin, çavnêrîkirin, raçavkirin, dîqkirin (argo) m
keliştin, çavnêrîkirin, raçavkirin, dîqkirin (argo) m
dikizlemek kelistin, dîq kirin.
keliştin, çavnêrî kirin, raçav kirin, dîq kirjn (argo) l/gh
keliştin, çavnêrî kirin, raçav kirin, dîq kirin (argo) l/gh
dikkat bal, dêhn.
1. bal, dêhn, serine, dîqat (hest û ramana xwe dan ser tiştekî) *dikkat ettim, ama bir şey anlayamadım min bala xwe dayê lê min tiştek fêm nekir m 2. pûte, ihtimam (mec) m 3. hay jê be, diqat be, hişyar be b
1. bal, dêhn, serinc, dîqat (hest û ramana xwe dan ser tiştekî) * dikkat ettim, ama bir şey anlayamadım min bala xwe dayê lê min tiştek fêm nekirm 2. pûte, îhtimam (mec)m 3. hay jê be, dîqat be, hişyar beb
dikkat çekici balkêş.
balkêş, serinrakêş
balkêş, serinrakêş
dikkat çekmek bal kişandin.
(veya dikkati çekmek) 1) bal kişandin, dêhn kişandin ser xwe 2) hişyar kirin, îqaz kirin
dikkat çekmek (veya dikkati çekmek) 1) bal kişandin, dêhn kişandin ser xwe 2) hişyar kirin, îqaz kirin
dikkat dağıtmak Dîqat xerakirin.
dikkat etmek bala xwe dan, dêhna xwe dan.
1) bala xwe danê, dêhna xwe danê, dîqat kirin, guh lê dêran, miqate bûn, himetî kirin, guhê (yekî) lê xewt kirin *ben o zamana kadar buna dikkat etmemişim min heta wê gavê bala xwe nedabûyê 2) bala xwe dan (tiştekî), dêhna xwe dan (tiştekî) (tiştê ku bi ber çav bikeve, balê bikişîne) *dikkat ettiniz mi ne söyledi? we bala xwe dayê ku bê çi got?
1) bala xwe danê, dêhna xwe danê, dîqat kirin, guh lê dêran, miqate bûn, himetî kirin, guhê (yekî) lê xewt kirin * ben o zamana kadar buna dikkat etmemişim min heta wê gavê bala xwe nedabûyê 2) bala xwe dan (tiştekî), dêhna xwe dan (tiştekî) (tiştê ku bi ber çav bikeve, balê bikişîne) * dikkat ettiniz mi ne söyledi? we bala xwe dayê ku bê çi got?
dikkat kesilmek guhê xwe bel kirin, guhê xwe mûç kirin, bala xwe dan ser (tiştekî)
guhê xwe bel kirin, guhê xwe mûç kirin, bala xwe dan ser (tiştekî)
dikkat toplaşımı konsantrasyon psî
konsantrasyon psî
dikkate almak 1) hay jê hebûn, di pişt guhê xwe re neavêtin 2) pax pê kirin, li xwe girtin, uhdariya (yekî) kirin *sözlerini dikkate aldı gotinên di wê li xwe girtin
1) hay jê hebûn, di pişt guhê xwe re neavêtin 2) pax pê kirin, li xwe girtin, uhdariya (yekî) kirin * sözlerini dikkate aldı gotinên di wê li xwe girtin
dikkati nazara almak berçav kirin
dikkatı nazara almak berçav kirin
dikkatini üstüne toplamak bala xwe berdan ser (...)
dikkatını üstüne toplamak bala xwe berdan ser (...)
dikkatli baldar, dêhndar.
1. baldar, dêhndar, hiştî, bidîqat 2. miqate, ballêbûyî (mec) rd
1. baldar, dêhndar, hiştî, bidîqat 2. miqate, ballêbûyî (mec) rd
dikkatlice bi baldan, bi hûrbijarî, bi bîrdarî
bi baldarî, bi hûrbijarî, bi bîrdarî h
dikkatsiz 1. bêbal, bêdehn, nehiştî, bêdîqet 2. hişlênebûn, ballênebûyî, nemiqate (mec) rd
1. bêbal, bêdehn, nehiştî, bêdîqet 2. hişlênebûn, ballênebûyî, nemiqate (mec) rd
dikkatsizlik bêbalî.
1. bêdêhnî, bêbalî, nehiştîbûn, bêdîqetî 2. hişlênebûnî, ballênebûnî, nemiqate (mec) rd
1. bêdêhnî, bêbalî, nehiştîbûn, bêdîqetî 2. hişlênebûnî, ballênebûnî, nemiqate (mec)rd
dikkatsizlik etmek bêdîqetî kirin
bêdîqetî kirin
diklemesine bi tîkane h
bi tîkane h
diklenme (dikleşme) 1. derbeıjorbûn, hevrazbûn, tîkbûn 2. zirtikîn, liberrabûn, têhilanîn (mec) 3. gizirbûn, gijbûn (ji bo mû, pirç û tiştên wisan) 4. repbûn, qiçbûn, belbûn m
diklenme dokusu masûlkeya repbûnê ant
diklenme, dikleşme 1. derberjorbûn, hevrazbûn, tîkbûn 2. zirtikîn, liberrabûn, têhilanîn (mec) 3. gizirbûn, gijbûn (ji bo mû, pirç û tiştên wisan) 4. repbûn, qiçbûn, belbûnm
diklenme, dikleşme dokusu masûlkeya repbûnê ant
diklenmek (dikleşmek) 1. derberjor bûn, hevraz bûn, tîk bûn *yol birden dikleşti rê ji nişka ve hevraz bû l/ngh 2. zirtikîn l/ngh, ziç bûn l/gh, li ber rabûn l/bw, tê hilanîn l/gh, di (yekî) hilanîn l/bw, xwe rakişandin l/gh, xwe kişkişandin l/gh, xwe li hev gij kirin l/bw (bi gotin û libatên xwe di yekî hilanîn, serî pê re kişandin) *adama bir şey demedim de, birden dikleşti min ji camêr re tiştek negot jî, ha min dît ku di min hilanî (mec) 3. gizir bûn gij bûn, gijomijo bûn (ji bo mû, pirç û tiştên wisan) 4. rep bûn, repik bûn l/ngh
diklenmek, dikleşmek 1. derberjor bûn, hevraz bûn, tîk bûn * yol birden dikleşti rê ji nişka ve hevraz bû l/ngh 2. zirtikîn l/ngh, ziç bûn l/gh, li ber rabûn l/bw, tê hilanîn l/gh, di (yekî) hilanîn l/bw, xwe rakişandin l/gh, xwe kişkişandin l/gh, xwe li hev gij kirin l/bw (bi gotin û libatên xwe di yekî hilanîn, serî pê re kişandin) * adama bir şey demedim de, birden dikleşti min ji camêr re tiştek negot jî, ha min dît ku di min hilanî (mec) 3. gizir bûn gij bûn, gijomijo bûn (ji bo mû, pirç û tiştên wisan) 4. rep bûn, repik bûn l/ngh
dikleşmek gij bûn.
dikleştirme 1. tîkkirin, çikkirin 2. repkirin, qiçkirin, repikkirin, belkirin, vîtkirin 3, zirtikandin 4. gizirkirin, gijkirin m
1. tîkkirin, çikkirin 2. repkirin, qiçkirin, repikkirin, belkirin, vîtkirin 3. zirtikandin 4. gizirkirin, gijkirin m
dikleştirmek 1. tîk kirin, çik kirin 2. zirtikandin 3. rep kirin, bel kirin, repik kirin, qiç kirin, vît kirin 4. gizir kirin, gij kirin (ji bo pirç û mû) l/gh
1. tîk kirin, çik kirin 2. zirtikandin 3. rep kirin, bel kirin, repik kirin, qiç kirin, vît kirin 4. gizir kirin, gij kirin (ji bo pirç û mû) l/gh
diklik 1. tîkîtî, çikitî 2. repîtî m
1. tîkîtî, çikitî 2. repîtî m
dikme 1. dirûtin, vedirûn (cil û berg dirûtin) 2. çikilandin, çikandin, daçikandin, dabinartin, raçikandin, venandin (bi awayekî tîk di cihekê de danîna heyberekê) 3. danîn, çandin, çikandin, çikilandin, daçikandin, daçikilandin (ji bo xwedîkirinê, tiştek kirin erdê) *ağaç dikme mevsimi heyamê darçandinê, çaxa dardanînê 4. amûd, xeta tîk mat 5. sadra nû, şaxa nû (ku hatiye danîn) 6. tayê tenê, tekane, yekta (di malekî de zarokê kurîn ê tenê ku wê zireta malê berdewam bike) (mec) 7. dîrek m
1. dirûtin, vedirûn (cil û berg dirûtin) 2. çikilandin, çikandin, daçikandin, dabinartin, raçikandin, venandin (bi awayekî tîk di cihekê de danîna heyberekê) 3. danîn, çandin, çikandin, çikilandin, daçikandin, daçikilandin (ji bo xwedîkirinê, tiştek kirin erdê) * ağaç dikme mevsimi heyamê darçandinê, çaxa dardanînê 4. amûd, xeta tîk mat 5. sadra nû, şaxa nû (ku hatiye danîn) 6. tayê tenê, tekane, yekta (di malekî de zarokê kurîn ê tenê ku wê zireta malê berdewam bike) (mec) 7. dîrek m
dikmek 1.çikandin; gijkirin; rep kirin; tîk kirin; vît kirin; zîq kirin. 2.dirun, dirûtin
(I) 1. çikilandin, daçikilandin, çikandin, daçikandin, dabinartin, raçikandin, venandin (heyberekê bi awayekî tîk di cihekê de danîn) *direk dikmek direk çikandin l/gh 2. danîn, çandin, çikandin, çikilandin, daçikandin, daçikilandin (ji bo xwedîkirinê tiştek kirin erdê) *bahçesine elma ağaçlarını dikmiş darên sêvan di bexçeyê xwe de danîne *bu sene çok ağaç dikeceğim ez dê îsal gelek dar biçînim l/gh 3. bi ser xwe de kirin (derbejêrkirina devê piyale, piyan, cêr û tiştên wisa û vexwarina tiştê tê de) *testiyi dikip içti cêr bi ser xwe de kir û vexwar l/bw 4. dan ber (tiştekî) *eşyanın başına küçük oğlunu dikmiş, kendisi keyf çatıyor kurê xwe yê biçûk daye ber eşya û ew jî, ji xwe re kêfê dike l/bw 5. firfirandin (tîk fırfirandin hewayê) 6. lê kirin, ava kirin (ji bo avahiyan) l/gh 7. danîn *topu ona dikti top jê re danîn sp l/gh (II) dirûtin, kêl dan l/gh
dikmek (i) 1. çikilandin, daçikilandin, çikandin, daçikandin, dabinartin, raçikandin, venandin (heyberekê bi awayekî tîk di cihekê de danîn) * direk dikmek direk çikandin l/gh 2. danîn, çandin, çikandin, çikilandin, daçikandin, daçikilandin (ji bo xwedîkirinê tiştek kirin erdê) * bahçesine elma ağaçlarını dikmiş darên sêvan di bexçeyê xwe de danîne * bu sene çok ağaç dikeceğim ez dê îsal gelek dar biçînim l/gh 3. bi ser xwe de kirin (derbejêrkirina devê piyale, piyan, cêr û tiştên wisa û vexwarina tiştê tê de) * testiyi dikip içti cêr bi ser xwe de kir û vexwar l/bw 4. dan ber (tiştekî) * eşyanın başına küçük oğlunu dikmiş, kendisi keyf çatıyor kurê xwe yê biçûk daye ber eşya û ew jî, ji xwe re kêfê dike l/bw 5. firfirandin (tîk firfirandin hewayê) 6. lê kirin, ava kirin (ji bo avahiyan) l/gh 7. danîn * topu ona dikti top jê re danîn sp l/gh
dikmek (ii) dirûtin, kêl dan l/gh
dikmelik cihê şaxan, erdê şaxan (cihê kuji bo şax, sadir lê bên danîn, hatiye qetandin) nd
cihê şaxan, erdê şaxan (cihê ku ji bo şax, sadir lê bên danîn, hatiye qetandin) nd
dikmen kop, girê kopikî m
kop, girê kopikî m
diksiyon 1. rastaxaftin, qisebêjî, dîksiyon 2. dîksiyon (bikaranîn û vekolîna zimanê ku pê tê peyîvîn) 3. dîksiyon şn/m
1. rastaxaftin, qisebêjî, dîksiyon 2. dîksiyon (bikaranîn û vekolîna zimanê ku pê tê peyîvîn) 3. dîksiyon şn/m
dikta dîkta (fermana ku divê bêqeyd û şert rîayetî wê bê kirin) m
dikta (fermana ku divê bêqeyd û şert rîayetî wê bê kirin) m
diktacı dîktaparêz (kesê ku alî dîktayê ye) nd/rd
dîktaparêz (kesê ku alî dîktayê ye) nd/rd
diktacılık dîktaparêzî m
dîktaparêzî m
diktafon dîktafon (amrazeke dengir e) m
dîktafon (amrazekê dengir e) m
diktatör zorbaz.
1. dîktator (kesê ku hemû rayeyên siyasî di destên wî de ne) 2. zorbaş, zorker (mec) nd/nt
1. dîktator (kesê ku hemû rayeyên siyasî di destên wî de ne) 2. zorbaş, zorker (mec) nd/nt
diktatörlük zorbazî.
1. dîktatorî (ji bo rewşa ku bûye dîktator) 2. dîktatorî (pergala siyasî ya ku hemû raye di destê yekî an jî konseya rêveberiyê de ye ku tu kontrol li ser wan nîn e) 3. zorbaşî, zorkerî (mec) m
1. dîktatorî (ji bo rewşa ku bûye dîktator) 2. dîktatorî (pergala siyasî ya ku hemû raye di destê yekî an jî konseya rêveberiyê de ye ku tu kontrol li ser wan nîn e) 3. zorbaşî, zorkerî (mec) m
dikte 1. danenivîs, emlekirin, meşq, dîkte (gotina kuji bo ji aliyê yekî din ve bê nivisandin) 2. dîkte (tiştê ku bi vî terhî hatiye nivisandin) m
1. danenivîs, emlekirin, meşq, dîkte (gotina ku ji bo ji aliyê yekî din ve bê nivîsandin) 2. dîkte (tiştê ku bi vî terhî hatiye nivîsandin)m
dikte etmek 1) dan nivisandin, dîkte kirin, meşq kirin, emle kirin 2) dîkte kirin (bi zorê daxwaziyên xwe bi yekî dan pejirandin) (mec)
1) dan nivîsandin, dîkte kirin, meşq kirin, emle kirin 2) dîkte kirin (bi zorê daxwaziyên xwe bi yekî dan pejirandin) (mec)
diktirmek 1. dan çikilandin, dan çikandin, dan daçikandin, dan dabinartin 2. dan çandin, dan danîn 3. dan dirûtin l/lb
1. dan çikilandin, dan çikandin, dan daçikandin, dan dabinartin 2. dan çandin, dan danîn 3. dan dirûtin l/lb
diktirtmek 1. pê dan çikilandin, pê dan çikandin, pê dan daçikandin, pê dan dabinartin 2. pê dan çandin, pê dan danîn 3. pê dan dirûtin l/lb
1. pê dan çikilandin, pê dan çikandin, pê dan daçikandin, pê dan dabinartin 2. pê dan çandin, pê dan danîn 3. pê dan dirûtin l/lb
dil ziman.
ziman (organê tehmhilînê) 2. ziman, zar (hevserwextkirina mirovan bi peyvan, hêmayan) *ben onun dilini anlayamıyorum ez ji zimanê wê fem nakim 3. ziman (zimanê ku aîdê serdemekê an jî nivîskarekî ye) *Yaşar kemal'ın dili zimanê Yaşar Kemal 4. ziman (zimanê ku xweserî pîşeyekê, mijarekê ye) *tıp dili zimanê bijîşkiyê 5. ziman (amrazavegotina ramanekê, hestekê) *müziğin dili zimanê muzîkê (mec) 6. ziman (pelê tenik ê metalik di amûrên fûyî de) mzk 7. ziman (beşên hin amrazan ê dirêj, pehn û livdar) *terazinin dili zimanê teraziye 8. kîlît, kilîl 9. poz (bejahiya ku wekî ziman dirêjî deryayê dibe) der 10. dîl, êsîr dîr/n (II) dil n
ziman (organê tehmhilînê) 2. ziman, zar (hevserwextkirina mirovan bi peyvan, hêmayan) * ben onun dilini anlayamıyorum ez ji zimanê wê fêm nakim 3. ziman (zimanê ku aîdê serdemekê an jî nivîskarekî ye) * Yaşar kemal’ın dili zimanê Yaşar Kemal 4. ziman (zimanê ku xweserî pîşeyekê, mijarekê ye) * tıp dili zimanê bijîşkiyê 5. ziman (amraza vegotina ramanekê, hestekê) * müziğin dili zimanê muzîkê (mec) 6. ziman (pelê tenik ê metalîk di amûrên fûyî de) mzk 7. ziman (beşên hin amrazan ê dirêj, pehn û livdar) * terazinin dili zimanê teraziyê 8. kîlît, kilîl 9. poz (bejahiya ku wekî ziman dirêjî deryayê dibe) der 10. dîl, êsîr dîr/n
diln
dil çıkarmak qeşmeriyên xwe bi (yekî) kirin, ji hev re zimanê xwe derxistin
dil (veya diller) dökmek di ber (yekî) gerîn, di ber (yekî) dan
dil ağız vermemek bnr ağız dil vermemek
bnr ağız dil vermemek
dil akrabalığı xêzaniya zimanan
xêzaniya zimanan
dil altı 1. binziman 2. êşeke mirîşkan bezleri giniyên xweziyê ant
bnr dil altı
1. binziman 2. êşeke mirîşkan
dil altı bezleri giniyên xweziyê ant
dil atlası atlesa zimanan
atlesa zimanan
dil avcısı sîxur, cesûs
sîxur, cesûs
dil balığı masîmûsa (Solea vulgaris) zo/n
masîmûsa (Solea vulgaris) zo/n
bnr dil balığı
dil basan bnr dilbasan
dil bilgisi rêzman.
rêziman, zimanazîn, gramer m
rêziman, zimanazîn, gramer m
bnr dil bilgisi
dil bilim zimanzanîn, zimanzanist, zanyariya ziman m
zimanzanîn, zimanzanist, zanyariya ziman m
bnr dil bilimi
dil bilimci zimanzan, zimannas nd/nt
zimanzan, zimannas nd/nt
dil bilimcilik zimanzantî, zimannastî nd/nt
zimanzantî, zimannastî nd/nt
dil bilimi zimanzanî, zimannasî, lenguîstîk m
zimanzanî, zimannasî, lenguîstîk m
dil bilimsel zimannasiyî (tiştê ku bi zimannasiyê re têkildar e) rd
zimannasiyî (tiştê ku bi zimannasiyê re têkildar e) rd
dil bir karış zimanê (yekî) heye bihostek, zimandirêj
dil dalaşı bnr ağız dalaşı
bnr ağız dalaşı
dil dökmek di ber (yekî) gerîn, di ber (yekî) dan
dil ebesi lafezan, bi ziman
lafezan, bi ziman
dil felsefesi felsefeya zimên (felsefeya ku li ser koka zimên, bastûra wê û xwebûniya wê radweste) fel
felsefeya zimên (felsefeya ku li ser koka zimên, bastûra wê û xwebûniya wê radweste) fel
dil kanatan nûrsek, zimanxûng bot/m
nûrsek, zimanxûng bot/m
dil kavgası bnr ağız kavgası
bnr ağız kavgası
dil laboratuarı laboratuvara zimên (cihê ku tê de zimanên biyan tên hînkirin)
dil lâboratuarı laboratuvara zimên (cihê ku tê de zimanên biyan tên hînkirin)
dil oğlanı xortê ku li Stenbolê li balyozxanên biyanî bi mebesta wergêriyê dihatin hêvotin dîr
xortê ku li Stenbolê li balyozxanên biyanî bi mebesta wergêriyê dihatin hêvotin dîr
dil otu mu yedin? mû li zimanê (yekî) nagere (kesê ku pir bi xeberdan e)
mû li zimanê (yekî) nagere (kesê ku pir bi xeberdan e)
dil pelesengi pizrika ser ziman
pizrika ser ziman
dil peyniri bnr dil peyniri
penêrê kuji şîrê mihan tê çêkirin û bêxwê û rûn e
penêrê ku ji şîrê mihan tê çêkirin û bêxwê û rûn e
bnr dil peyniri
dil şakası bnr ağız şakası
bnr ağız şakası
dil sürçmesi ziman neqelibîn *dilim sürçtü kusurumu bağışlayınız zimanê min neqelibî, hûn li min megirin
ziman neqelibîn * dilim sürçtü kusurumu bağışlayınız zimanê min neqelibî, hûn li min megirin
dil tutmak dîl girtin, êsîr girtin
dîl girtin, êsîr girtin
dil tutukluğu 1) zimangiranî, devê (yekî) negerîn, zimanê (yeki) hatin girtin (ji ber sedemekê bi zorekê peyîvîn) 2) deve (yekî) ketin hev (nekarîna axiftinê)
1) zimangiranî, devê (yekî) negerîn, zimanê (yekî) hatein girtin (ji ber sedemekê bi zorekê peyîvîn) 2) devê (yekî) ketin hev (nekarîna axiftinê)
dil uzatmak dev avêtin (yekî), zimandirêjî kirin
dev avêtin (yekî), zimandirêjî kirin
dil yarası birîna xeberan *kılıç yarası onar dil yarası onmaz çêdibe cihê xenceran çênabe cihê xeberan
derdê dilan
derdê dilan
birîna xeberan * kılıç yarası onar dil yarası onmaz çêdibe cihê xencera çênabe cihê xeberan
dilaltı bnr dil altı
dilatmetre dîlatmetre m
dîlatmetre m
dilbalığı masîmûsa.
bnr dil balığı
dilbasan bnr dilbasan
alavekî hekîmiyê ku didin ser ziman û li gewriya mirov dinêrin dilbaz dilbaz rd
alavekî hekîmiyê ku didin ser ziman û li gewriya mirov dinêrin
dilbaz dilbaz rd
dilber dilber.
dîlber rd
dîlber rd
dilber dudağı şîraniyeke hevirîn ku di şeklê lêvan de tê çêkirin
şîraniyeke hevirîn ku di şeklê lêvan de tê çêkirin
dilberce dîlberanî, dîlberane rd
dîlberanî, dîlberane rd
dilbilgisi bnr dil bilgisi
dilbilim zimannasî.
bnr dil bilimi
dilci 1. zimanzan, zimannas 2. lêgerînerê ziman (kesê ku li ser ziman lêgerînan pêk tîne) rd/nt
1. zimanzan, zimannas 2. lêgerînerê ziman (kesê ku li ser ziman lêgerînan pêk tîne) rd/nt
dilcik 1. nêrik bot 2. zimanok, zimanik, gelalûç ant 3. guhik (di amûrên muzîkê de) mzk/m
1. nêrik bot 2. zimanok, zimanik, gelalûç ant 3. guhik (di amûrên muzîkê de) mzk/m
dilcilik zimanzanî, zimannasî (lêgerîneriya li ser ziman) m
zimanzanî, zimannasî (lêgerîneriya li ser ziman) m
dildaş hemziman (kesên ku bi heman zimanî dipeyîvin) nd/nt
hemziman (kesên ku bi heman zimanî dipeyîvin) nd/nt
dile (veya dillere) destan li ser zar û zimanan e
dile (veya dillere) düşmek ketin ser zar û zimanan, ketin ser zimanên xelkê, deng pê ketin
dile gelmek 1) ketin ser zar û zimanan 2) hatin ziman, bi zar hu ziman bûn, kelimîn (ji bo heybera ku bê ziman be û paşê bipeyîve)
1) ketin ser zar û zimanan 2) hatin ziman, bi zar hu ziman bûn, kelimîn (ji bo heybera ku bê ziman be û paşê bipeyîve)
dile getirmek anîn ziman.
1) (yek) dan axaftin, pê dan gotin 2) anîn ziman
1) (yek) dan axaftin, pê dan gotin 2) anîn ziman
dile kolay ziman rihet e (ji bo tiştê ku gotin rihet lê kirina wî zor be)
ziman rihet e (ji bo tiştê ku gotin rihet lê kirina wî zor be)
dile vermek dan gotin
dan gotin
dilediğini yapmak li gora dilê xwe kirin, a dilê xwe kirin
dileğin gibi (dilediğiniz gibi) li gorî dilê te (an jî we)
dileğiyle bi daxwaza, bixwesteka, bi hêviya, bi niyaza. Görüşmek dileğiyle: Bi daxwaza hevdîtinê. Başarman dileğiyle: Bi niyaza serkeftina te
dilek daxwaz.
xwestek, daxwaz, dilek, kam, mirad, miraz, niyaz m
xwestek, daxwaz, dîlek, kam, mirad, miraz, niyazm
dilek kipi raweya daxwazî rz
raweya daxwazî rz
dilekçe daxwaz name.
daxwazname, arzuhal, arz name m
daxwazname, arzûhal, arzname m
dilekte bulunmak dua xwestin
dua xwestin
dilema dîlema mat/m
dîlema mat/m
dileme daxwazkirin, arzûkirin m
daxwazkirin, arzûkirin m
dilemek daxwaz kirin.
1. daxwaz kirin, daxwestin, arizû kirin, dîlek kirin, tika kirin *gerekli işlemlerin yapılmasını dilerim ez tika dikim ku muemeleyên pêdivî bên kirin 2. daxwaz kirin, daxwestin, xwestin, xwestin *sana mutluluklar dilerim ez ji te re şad û kamiraniyan daxwaz dikim 3. dil kirin *diledikleri gibi eğlendiler wekî ku dil dikilin, ji xwe re kêf û zewq kirin (mec) l/gh
1. daxwaz kirin, daxwestin, arzû kirin, dîlek kirin, tika kirin * gerekli işlemlerin yapılmasını dilerim ez tika dikim ku muemeleyên pêdivî bên kirin 2. daxwaz kirin, daxwestin, xwestin, xwestin * sana mutluluklar dilerim ez ji te re şad û kamiraniyan daxwaz dikim 3. dil kirin * diledikleri gibi eğlendiler wekî ku dil dikirin, ji xwe re kêf û zewq kirin (mec) l/gh * dileğin (iz) gibi li gorî dilê te (an jî we) * dilediğini yapmak li gora dilê xwe kirin, a dilê xwe kirin
dilenci parsek.
1. parsek, parsker, gerok 2. parsek (kesê ku bi bêariya xwe ji kesan tiştinan distîne) (mec) rd
1. parsek, parsker, gerok 2. parsek (kesê ku bi bêariya xwe ji kesan tiştinan distîne) (mec)rd * Medine
dilenci çanağı eynî parsa mitriban e (ji bo tiştê ku her teba tê de heye vapuru vapûra ku serî li hemû lengergehan dixe
eynî parsa mitriban e (ji bo tiştê ku her teba tê de heye
dilenci vapuru vapûra ku serî li hemû lengergehan dixe
dilencilik 1. parsekî, parskerî, gerokî 2. parsekî (ji bo libata ku bi parsekan dikeve) (mec) m
1. parsekî, parskerî, gerokî 2. parsekî (ji bo libata ku bi parsekan dikeve) (mec)m
dilencilik etmek parsekî kirin
parsekî kirin
dilencisi feqîrokê ber derê camiyan
dilenciye hıyar vermişler, eğridir diye beğenmemiş devê pisîkê nedigihîşte mast, digot ez naxwim bila xêra dê û bavê min be
devê pisîkê nedigihîşte mast, digot ez naxwim bila xêra dê û bavê min be
dilendirmek 1. pê pars dan kirin 2. parsekî pê dan kirin l/lb
1. pê pars dan kirin 2. parsekî pê dan kirin l/lb
dilenme pars, pars û pûrs m
pars, pars û pûrs m
dilenmeğe gitmek çûn parse, çûn erê
dilenmek parskirin.
1. pars kirin, pars û pûrs kirin, dest vegirtin l/gh 2. bi parsê ketin (mec) l/bw
1. pars kirin, pars û pûrs kirin, dest vegirtin l/gh 2. bi parsê ketin (mec) l/bw * Sultan Ahmet’te dilenip Ayasofya’da sadaka vermek anîn ji deriyan dan xêra miriyan, tîne ji deriyan dide xêra miriyan
dilenmeke gitmek çûn parsê, çûn erê
dileyici daxwazker, niyazker nd/rd
daxwazker, niyazker nd/rd
dili (başka bir dile) çalmak zimanê (yekî) ber bi zimanekî din ve çûn, dirûvê zimanekî din bi zimanê (yekî) ketin
dili açılmak zimanê (yekî) lê vebûn, lê vebûn
zimanê (yekî) lê vebûn, lê vebûn
dili ağırlaşmak zimanê (yekî) giran bûn
zimanê (yekî) giran bûn
dili alışmak zimanê (yekî) lê qelibîn, zimanê (yekî) hînî tiştekî bûn
zimanê (yekî) lê qelibîn, zimanê (yekî) hînî tiştekî bûn
dili başka bir dile çalmak zimanê (yekî) ber bi zimanekî din ve çûn, dirûvê zimanekî din bi zimanê (yekî) ketin
dili bir karış bnr dili papuç kadar
bnr dili papuç kadar
dili bir karış dışarı çıkmak (veya dili bir karış dışarı sarkmak) ziman ji dev de kişin
dili bir karış dışarı çıkmak (veya sarkmak) ziman ji dev de kişîn
dili bozuk zimanê (yekî) xerabe ye
zimanê (yekî) xerabe ye
dili çözülmek devê (yekî) vebûn (ji bo kesê ku berê hîç nekaribûye biaxive û kese ku di civatekê de kêm diaxive)
devê (yekî) vebûn (ji bo kesê ku berê hîç nekaribûye biaxive û kesê ku di civatekê de kêm diaxive)
dili damağına yapışmak (veya dili damağı kurumak) qirikên (yekî) zuwa bûn (ji ber tîbûneke pir)
dili damağına yapışmak (veya dili damağı kurumak) qirikên (yekî) zuwa bûn (ji ber tîbûneke pir)
dili dolaşmak zimanê (yekî) giran bûn *içkiden dolayı dili dolaşmaya başladı ji ber araqê zimanê wî giran bû
zimanê (yekî) giran bûn * içkiden dolayı dili dolaşmaya başladı ji ber araqê zimanê wî giran bû
dili döndüğü kadar heta devê (yekî) geriya
heta devê (yekî) geriya
dili dönmemek (veya dili dönmek) zimanê (yekî) negeriyan, devê (yekî) negeriyan (an jî, zimanê (yekî) gerîn, devê yekî geriyan)
dili dönmemek (veya dönmek) zimanê (yekî) negeriyan, devê (yekî) negeriyan (an jî, zimanê (yekî) gerîn, devê yekî geriyan)
dili durmamak 1) zimanê (yekî) nesekinîn, devê (yekî) nesekinîn (ji bo kesê ku tim qise dike) 2) zimanê (yekî) ne di hîfea (yekî) de bûn
1) zimanê (yekî) nesekinîn, devê (yekî) nesekinîn (ji bo kesê ku tim qise dike) 2) zimanê (yekî) ne di hîfza (yekî) de bûn
dili ensesinden çekilsin! zimanê (yekî) biweşe!
zimanê (yekî) biweşe!
dili geçmiş raboriya diyar.
zaman raboriya sade rz
dili geçmiş zaman raboriya sade rz
dili kılıçtan keskin zimanekî pîs di devê (yekî) de ye, zimanekî dirêj di dev de ye, gotinên (wî) meriv digirin (ji bo kesê ku bi gotinên ne xweş dilê kesan dişkêne)
zimanekî pîs di devê (yekî) de ye, zimanekî dirêj di dev de ye, gotinên (wî) meriv digirin (ji bo kesê ku bi gotinên ne xweş dilê kesan dişkêne)
dili kurusun! zimanê (yekî) hişk bibe!, devê (yekî) hişk bibe!
zimanê (yekî) hişk bibe!, devê (yekî) hişk bibe!
dili olsa da söylese zar û zimanê (tiştekî) hebûya û biaxiviya
zar û zimanê (tiştekî) hebûya û biaxiviya
dili papuç kadar zimanê (yekî) heye heft helebî
zimanê (yekî) heye heft helebî
dili tutuk zimanê (yekî) biteql e (kesê ku nikare bi serbestî û hêsanî bipeyîve, dileqitîne)
zimanê (yekî) biteql e (kesê ku nikare bi serbestî û hêsanî bipeyîve, dileqitîne)
dili tutulmak devê (yekî) ketin hev, dev û diranên (yekî) hatin girtin, ji devgerê ketin, zimanê (yekî) hatin girtin, zimanê (yekî) lal bûn (ji ber sedemên wekî kêf, tirs û şaşwaziyê)
devê (yekî) ketin hev, dev û diranên (yekî) hatin girtin, ji devgerê ketin, zimanê (yekî) hatin girtin, zimanê (yekî) lal bûn (ji ber sedemên wekî kêf, tirs û şaşwaziyê)
dili uzamak zimanê (yekî) dirêj bûn
zimanê (yekî) dirêj bûn
dili uzun zimandirêj, zimançepel, ziman bigû
zimandirêj, zimançepel, ziman bigû
dili varmak (veya dili varmamak) devê (yekî) gerîn (an jî negerîn), dilê (yekî) nexwestin *hasta olduğunu söylemeye dilim varmadı devê min negeriya ku ez jê re bibêjim tu nexweş î
dili varmak (veya varmamak) devê (yekî) gerîn (an jî negerîn), dilê (yekî) nexwestin * hasta olduğunu söylemeye dilim varmadı devê min negeriya ku ez jê re bibêjim tu nexweş î
dili zifir zimançepel
zimançepel
dilim tozî, çênî.
1. zol, zûl, zûlik, zolak, zûxal, şêrt, qetît (ji bo parçeyên zirav û dirêj ên mêwe, sebze û tiştên mîna çerm, qumaş) *karpuz dilimi zûla zebeşê 2. kerî, kûzî (ji bo nan) 3. her parçeyeke radyatorê m
1. zol, zûl, zûlik, zolak, zûxal, şêrt, qetît (ji bo parçeyên zirav û dirêj ên mêwe, sebze û tiştên mîna çerm, qumaş) * karpuz dilimi zûla zebeşê 2. kerî, kûzî (ji bo nan) 3. her parçeyeke radyatorêm
dilim dilim zûl bi zûl, şêrt bi şêrt, kerî bi kerî
zûl bi zûl, şêrt bi şêrt, kerî bi kerî
dilim dilim etmek zûlzûlî kirin, kirin zûl, kirin şêrt
zûlzûlî kirin, kirin zûl, kirin şêrt
dilimin ucunda li ser zimanê min e
li ser zimanê min e
dilimleme zûlandin, feliqandin, zûlkirin, şêrtkirin, qetîtkirin m
zûlandin, feliqandin, zûlkirin, şêrtkirin, qetîtkirin m
dilimlemek zûlandin, feliqandin, zûl kirin, şêrt kirin, qetît kirin l/gh
zûlandin, feliqandin, zûl kirin, şêrt kirin, qetît kirin l/gh
dilimlenmek hatin zûlandin, hatin zûlkirin, hatin şêrt kirin, hatin qetîtkirin l/tb
hatin zûlandin, hatin zûlkirin, hatin şêrt kirin, hatin qetîtkirin l/tb
dilin kemiği yok zimanê sorik e, derbejêr û hevraz ji ziman re tune
zimanê sorik e, derbejêr û hevraz ji ziman re tune
dilinde tüy bitmek mû bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç li ser zimanê (yekî) hêşîn bûn *defalarca söyledim sokağa çöp atmayın diye, artık dilimde tüy bitti min çendî car got ku qirş û qalên xwe mavêjin kuçeyê, êdî pirç li ser zimanê min hêşîn bû
mû bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç bi zimanê (yekî) ve hatin, pirç li ser zimanê (yekî) hêşîn bûn * defalarca söyledim sokağa çöp atmayın diye, artık dilimde tüy bitti min çendî car got ku qirş û qalên xwe mavêjin kuçeyê, êdî pirç li ser zimanê min hêşîn bû
dilinden anlamak 1) ji zimanê (yekî) fêm kirin (an jî têgihîştin), ji zar û zimanê (yekî) seh kirin 2) jê fêm kirin *bu işin dilinden sen anlar mısın? tu ji vî kari fêm diki? (mec)
1) ji zimanê (yekî) fêm kirin (an jî têgihîştin), ji zar û zimanê (yekî) seh kirin 2) jê fêm kirin * bu işin dilinden sen anlar mısın? tu ji vî karî fêm dikî? (mec)
dilinden düşürmemek ji ser zimanê (yekî) nehatin xwarê (tim ji tiştekî an jî yekî behs kirin, ew bi bîr anîn)
ji ser zimanê (yekî) nehatin xwarê (tim ji tiştekî an jî yekî behs kirin, ew bi bîr anîn)
dilinden kurtulamamak ji zimanê (yekî) nefilitîn (an jî xelas nebûn)
ji zimanê (yekî) nefilitîn (an jî xelas nebûn)
diline dolamak (virt etmek veya ine takmak) 1) ji ser zimanê (yekî) nehatin xwarê 2) ji ser zimanê (yekî) nehatin xwarê (li her cihî ji nepakî û xerabiya yekî gilî kirin)
diline dolamak (virt etmek veya diline takmak) 1) ji ser zimanê (yekî) nehatin xwarê 2) ji ser zimanê (yekî) nehatin xwarê (li her cihî ji nepakî û xerabiya yekî gilî kirin)
diline kira istemek zimanê (yekî) kire xwestin
diline pelesenk etmek kirin pirzika ser zimanê xwe, xistin ser zimanê xwe
kirin pirzika ser zimanê xwe, xistin ser zimanê xwe
diline sağlam olmak 1) ji zimanê xwe re saxlem bûn, zimanê (yekî) di hîfza (yekî) de bûn 2) ji zimanê xwe re saxlem bûn (kesê ku gotinên pîs û çepel nake)
1) ji zimanê xwe re saxlem bûn, zimanê (yekî) di hîfza (yekî) de bûn 2) ji zimanê xwe re saxlem bûn (kesê ku gotinên pîs û çepel nake) (birinin)
dilini (veya dillerini) yutmak zimangiranî lê ketin, devê (yekî) hatin girêdan, kulî zimanê (yekî) xwarin (ji ber heyecan, kêf û şaşwaziyê)
dilini bağlamak devê (yekî) girê dan (kirin ku kesek nikaribe êdî li berê hew xeber bide)
devê (yekî) girê dan (kirin ku kesek nikaribe êdî li berê hew xeber bide)
dilini değdirmemek devê xwe pê nekirin (nan qet nexwarin)
devê xwe pê nekirin (nan qet nexwarin)
dilini eşek arısı soksun! mozeqirt bi serê zimanê te vede!, devê te bişkê!
mozeqirt bi serê zimanê te vede!, devê te bişkê!
dilini kedi (fare) mi yedi? qey kuliyan zimanê te xwariye?, qey zar û zimanê te hatiye girêdan?
dilini kedi mi yedi? qey kuliyan zimanê te xwariye?, qey zar û zimanê te hatiye girêdan?
dilini kesmek (veya dilini kesip oturmak) zimanê xwe birîn, zimanê xwe jê kirin cihê xwe çêkirin
dilini kesmek (veya kesip oturmak) zimanê xwe birîn, zimanê xwe jê kirin cihê xwe çêkirin
dilini tutamamak bi zimanê xwe nikaribûn, zimanê xwe ranegirtin
bi zimanê xwe nikaribûn, zimanê xwe ranegirtin
dilini tutmak bi zimanê xwe kanibûn, zimanê xwe ragirtin
bi zimanê xwe kanibûn, zimanê xwe ragirtin
dilini yutmak zimangiranî lê ketin, devê (yekî) hatin girêdan, kulî zimanê (yekî) xwarin (ji ber heyecan, kêf û şaşwaziyê)
dilinim ji ser hev rabûna latan bi awayekî tewtewqî jeo
ji ser hev rabûna latan bi awayekî tewtewqî jeo
dilinin altında bir şey olmak binê zimanê (yekî) şil bûn
binê zimanê (yekî) şil bûn
dilinin altındaki baklayı çıkarmak binê zimanê (yekî) şil bûn hema gotin, li binê kundir xistin (tiştekî veşarî azlû kirin, dan der) *çıkar şu dilinin altındaki baklayı da, ne demek istiyorsan söyle, ben de anlayayım li binê kundir bixe, tu dixwazî çi bibêjî ku ez jî fêm bikim
binê zimanê (yekî) şil bûn hema gotin, li binê kundir xistin (tiştekî veşarî azlû kirin, dan der) * çıkar şu dilinin altındaki baklayı da, ne demek istiyorsan söyle, ben de anlayayım li binê kundir bixe, tu dixwazî çi bibêjî ku ez jî fêm bikim
dilinin cezasını (veya belâsını) çekmek (veya bulmak) cezayê zimanê xwe kişandin, li ser belaya zimanê xwe ve bûn
dilinin cezasını çekmek cezayê zimanê xwe kişandin, li ser belaya zimanê xwe ve bûn
dilinin ucuna gelmek hatin ser zimanê (yekî) *adamın öldüğünü demek, dilimin ucuna geldi, ama kendimi tuttum hate ser zimanê min ku ez bibêjim mêrik miriye, lê min gotina xwe daqurtand
hatin ser zimanê (yekî) * adamın öldüğünü demek, dilimin ucuna geldi, ama kendimi tuttum hate ser zimanê min ku ez bibêjim mêrik miriye, lê min gotina xwe daqurtand
dilinin ucunda bnr dilimin ucunda
bnr dilimin ucunda
dilinin ucuyla bi serê ziman, bi serê poz (ne ji dil û can)
bi serê ziman, bi serê poz (ne ji dil û can)
dilinme 1. hûrhûribûn 2. tewtewqîbûn jeo/m
1. hûrhûrîbûn 2. tewtewqîbûn jeo/m
dilinmek 1. hatin hûrkirin l/tb 2. tewtewqî bûn l/ngh
1. hatin hûrkirin l/tb 2. tewtewqî bûn l/ngh
diliyle sokmak bi zimanê xwe (yek) kuştin, bi kilîmên xwe (yek) kuştin, kilîm bi dilê (yekî) ve danîn
bi zimanê xwe (yek) kuştin, bi kilîmên xwe (yek) kuştin, kilîm bi dilê (yekî) ve danîn
diliyle tutulmak (veya diliyle yakalanmak) bi zimanê xwe hatin girtin, bi zimanê xwe sûcê xwe dan dest
diliyle tutulmak (veya yakalanmak) bi zimanê xwe hatin girtin, bi zimanê xwe sûcê xwe dan dest
dillendirme anîn ziman, întaq bj/m
anîn ziman, întaq bj/m
dillendirmek 1. benîşt avêtin devê (yekî), (yek) kirin ser zimanan (bûn sedem ku der barê yekî de xeyb, paşgotinê bê kirin) 2. anîn ser ziman 3. bi aman xistin l/bw
1. benîşt avêtin devê (yekî), (yek) kirin ser zimanan (bûn sedem ku der barê yekî de xeyb, paşgotinê bê kirin) 2. anîn ser ziman 3. bi ziman xistin l/bw
dillenmek 1. bi ziman ketin, bi xeberdanê ketin, bi axaftinê ketin *çocuk dillenmiş zarok bi zimên ketiye l/bw 2. hatin ziman l/ngh 3. ketin ser zimanan, deng pê ketin (bi awayekî nepak ji yekî hatin behskirin) l/bw
1. bi ziman ketin, bi xeberdanê ketin, bi axaftinê ketin * çocuk dillenmiş zarok bi zimên ketiye l/bw 2. hatin ziman l/ngh 3. ketin ser zimanan, deng pê ketin (bi awayekî nepak ji yekî hatin behskirin) l/bw
dillerde dolaşmak (veya dillerde gezmek) li ser zar û zimanan bûn
dillerde dolaşmak (veya gezmek) li ser zar û zimanan bûn
dillere destan li ser zar û zimanan e
dillere destan olmak ketin ser zar û zimanan
ketin ser zar û zimanan
dillere düşmek ketin ser zar û zimanan, ketin ser zimanên xelkê, deng pê ketin
ketin devê xelkê, ketin ser zar û zimanan
ketin devê xelkê, ketin ser zar û zimanan
dilleşmek 1. bi hev re peyîvîn, bi hev re sohbet kirin 2. devjenî kirin, şeredevî kirin, hefteheşt kirin l/gh
1. bi hev re peyîvîn, bi hev re sohbet kirin 2. devjenî kirin, şeredevî kirin, hefteheşt kirin l/gh
dilli 1. biziman 2. qanos, biziman, bidevûçen (ji bo zarok ûjinên ku bixeberdan û bizarê şîrîn e) rd
1. biziman 2. qanos, biziman, bidevûçen (ji bo zarok û jinên ku bixeberdan û bizarê şîrîn e) rd
dilli düdük 1. pîpik, fîrfîrk, tûtûk (cureyek pîpika ku ji şaxên zirav ên bî, hevr, tû û qamîşan tê çêkirin) m 2. wîrwîrok (kesê ku zêde bixeberdan e) nd/nt (bir şeyi)
1. pîpik, fîrfîrk, tûtûk (cureyek pîpika ku ji şaxên zirav ên bî, hevr, tû û qamîşan tê çêkirin)m 2. wîrwîrok (kesê ku zêde bixeberdan e) nd/nt (bir şeyi)
dilli düdük yapmak (tiştek) kirin çîrçîranok
(tiştek) kirin çîrçîranok
dilmaç wergêr, paçvevan, paçvan nd/nt
wergêr, paçvevan, paçvan nd/nt
dilmaçlık wergêrî, paçvevanî, paçvanî m
wergêrî, paçvevanî, paçvanî m
dilme 1. parikirin, kerîkirin, hûrhûrîkirin 2. qelaştin m
1. parîkirin, kerîkirin, hûrhûrîkirin 2. qelaştin m
dilmek 1. pari kirin, kerî kirin, hûrhûrî kirin 2. qelaştin l/gh
1. parî kirin, kerî kirin, hûrhûrî kirin 2. qelaştin l/gh
dilsever zimanhez, zimanperwer nd/rd
zimanhez, zimanperwer nd/rd
dilsiz lal, bêziman.
1. lal 2. bêzar, bêziman (ji bo kesê dengnekir, bêdeng) rd
1. lal 2. bêzar, bêziman (ji bo kesê dengnekir, bêdeng) rd
dilsizlik 1. lalî, lalbûnî 2. bêzimanî, bêzarim
1. lalî, lalbûnî 2. bêzimanî, bêzarî m
dilüviyum diluviyûm jeo/m
diluviyûm jeo/m
dimağ 1.mêjî. 2.bîr.
1. mêjî n 2. hiş n, zên m
1. mêjî n 2. hiş n, zên m
dimdik 1. tiptîk, çipçik 2. kip (ji bo kesên liserxwe, ne nexweşokî) 3. kip (ji bo kesê ku li ber tengavî û tiştên wisa li ser xwe dimîne, tirûş dike) 4. zûr (ji bo awirên baldar) 5. riprast, ripîrast 6. riprep, ripîrep rd
1. tiptîk, çipçik 2. kip (ji bo kesên liserxwe, ne nexweşokî) 3. kip (ji bo kesê ku li ber tengavî û tiştên wisa li ser xwe dimîne, tirûş dike) 4. zûr (ji bo awirên baldar) 5. riprast, ripîrast 6. riprep, ripîreprd
dimdik ayakta durmak kip li ser piyan man
kip li ser piyan man
dimdik durmak 1) kip sekinîn, çik sekinîn, tîk sekinîn 2) ji ser kirta xwe nehatin xwarê (mec)
1) kip sekinîn, çik sekinîn, tîk sekinîn 2) ji ser kirta xwe nehatin xwarê (mec)
dimi cureyek qumaşê kuji pembû hatiye çêkirin û di hev de ye
cureyek qumaşê ku ji pembû hatiye çêkirin û di hev de ye
diminuendo 1. dîmînuendo, bere bere deng kêm kirin 2, dîmînuendo; têgîna notayê ya ku di destpêka parçeyê muzîkê de bi nêşana (>) yê tê nimandin mzk
1. diminuendo; bere bere deng kêm kirin 2. diminuendo; têgîna notayê ya ku di destpêka parçeyê muzîkê de bi nêşana (>) yê tê nimandin mzk
dimnit teşîdek tiriyê reş î ku zû distewe; li aliyê Farqînê ji tiriyê reş ê ku berê pêşî dertê erqenîsî dibêjin m
teşîdek tiriyê reş î ku zû distewe; li aliyê Farqînê ji tiriyê reş ê ku berê pêşî dertê erqenîsî dibêjin m
dimyat çeşîdek tiriyê ku libên wê gilover û ne di hev de ne; dîsa li aliyê Farqînê ji tiriyê wisa re tiriyê belawela tê gotin
çeşîdek tiriyê ku libên wê gilover û ne di hev de ne; dîsa li aliyê Farqînê ji tiriyê wisa re tiriyê belawela tê gotin
dimyata pirince giderken evdeki bulgurdan olmak li heyfa bavê geriya dê li ser dan, pirça dehşikê dan ser pişta kerê
din ol.
(I) 1. ol m, dîn n (wekî damezraweyeke civakî) 2. ol m, dîn n (wekî pergal) *islam dini ola îslamê 3. ol, dîn (bawerî, raman an jî îdeala ku pir pê ve girêdahî tê mayîn) (mec) (II) dîn fiz/m (III) tepik, tep (niqteya herî bilind û tûjik a tiştekî) m (IV) girê m
tepik, tep (niqteya herî bilind û tûjik a tiştekî)m
din (ii) dîn fiz/m
din (iv) girê m
din adamı mirovê olê.
alimê dînî
alimê dînî
din doruğu tepika çiyê
tepika çiyê
din erkçilik klarîkalîzm (rêbaza abori û civakî ya ku lê dixebite ol û saziyên olî di jiyana civakî de xurt bike) m
klarîkalîzm (rêbaza aborî û civakî ya ku lê dixebite ol û saziyên olî di jiyana civakî de xurt bike) m
din erki karbidestiya olî, teokrasî m
karbidestiya olî, teokrasî m
din felsefesi felsefeya olê felsefeya dîn
felsefeya olê felsefeya dîn
din öncesi bnr din öncesi
serdema beriya olê nd
serdema beriya olê nd
bnr din öncesi
din1. ol m, dîn n (wekî damezraweyeke civakî) 2. ol m, dînn (wekî pergal) * islam dini ola îslamê 3. ol, dîn (bawerî, raman an jî îdeala ku pir pê ve girêdahî tê mayîn) (mec)
dinamik felît, çalak.
1. dînamîk (zanista ku têkiliya di navbera hêz, liv û eneıjiya mekanîkê de vedikole) m 2. dînamîk fel/rd 3. çalak, zînde, livdar (mec) rd
1. dînamîk (zanista ku têkiliya di navbera hêz, liv û enerjiya mekanîkê de vedikole) m 2. dînamîk fel/rd 3. çalak, zînde, livdar (mec) rd
dinamikleşme dînamîkbûn, livdarbûn m
dînamîkbûn, livdarbûn m
dinamikleşmek dînamîk bûn, livdar bûn l/ngh
dînamîk bûn, livdar bûn l/ngh
dinamit dînamît m
dînamît m
dinamitleme dînamîtkirin m
dînamîtkirin m
dinamitlemek 1. dînamît kirin (bi dînamîtê berhewa kirin) l/gh 2. şihitandin l/gh, peşk lê xistin l/bw (bi libatên ji teşebûs an jî ji saziyekê re bûn asteng, bûn manî) (mec)
1. dînamît kirin (bi dînamîtê berhewa kirin) l/gh 2. şihitandin l/gh, peşk lê xistin l/bw (bi libatên ji teşebûs an jî ji saziyekê re bûn asteng, bûn manî) (mec)
dinamitlenmek 1. hatin dînamîtkirin 2. hatin şihitandin (mec) l/tb
1. hatin dînamîtkirin 2. hatin şihitandin (mec) l/tb
dinamizm 1. dînamîzm fel 2. dînamîzm (taybetiya candar ê ku livdar, zînde û çalak e) m
1. dînamîzm fel 2. dînamîzm (taybetiya candar ê ku livdar, zînde û çalak e) m
dinamo dînemo (amraza ku eneıjiya mekanîk vediguhêze ya enerjiya elektrîkê) m
dînemo (amraza ku enerjiya mekanîk vediguhêze ya enerjiya elektrîkê) m
dinamometre dînamometre, hêzpîv m
dînamometre, hêzpîv m
dinar 1. dînar (diraveke kevn ê ku beramberî çeriyek lîrayê zêr bû) 2. dînar (yekeye pere ya dewletên Yoguslavya, îran, Iraq û Tûnis) n
1. dînar (diraveke kevn ê ku beramberî çeriyek lîrayê zêr bû) 2. dînar (yekeye pere ya dewletên Yoguslavya, Îran, Iraq û Tûnis) n
dinç zinde, çist.
zînde, jîndewar, zîndewer, tendurist, liserxwe, serxwe, tiwane rd
zînde, jîndewar, zîndewer, tendurist, liserxwe, serxwe, tiwane rd
dincelemek tendurîst bûn, jîndewar bûn, zînde bûn l/ngh
tendurist bûn, jîndewar bûn, zînde bûn l/ngh
dinci erki bnr din erki
bnr din erki
dinçleşme tenduristbûn, jîndewarbûn, zîndebûn m
tenduristbûn, jîndewarbûn, zîndebûn m
dinçleşmek tendurist bûn, jîndewar bûn, zînde bûn l/ngh
tendurist bûn, jîndewar bûn, zînde bûn l/ngh
dinçleştirme zîndekirin, jîndewarkirin m
zîndekirin, jîndewarkirin m
dinçleştirmek zînde kirin, jîndewar kirin l/gh
zînde kirin, jîndewar kirin l/gh
dinçlik tenduristî, zîndetî, zîndewarî, mecal m
tenduristî, zîndetî, zîndewarî, mecal m
dindar oldar.
oldar, olperwer, dîndar rd
oldar, olperwer, dîndar rd
dindarlık oldan, olperwerî, dîndarî rd
oldarî, olperwerî, dîndarî rd
dindaş hemol, hemdîn nd/nt
hemol, hemdîn nd/nt
dindaş olmak hemolî bûn
hemolî bûn
dinden imandan çıkmak îman ji serê (yekî) derketin (ji bo pir hêrsbûnê)
îman ji serê (yekî) derketin (ji bo pir hêrsbûnê)
dinden imandan olmak ji dîn û îman bûn
ji dîn û îman bûn
dindirici rawestîner rd
rawestîner rd
dindirme sekinandin, rawestandin m
sekinandin, rawestandin m
dindirmek 1.pengivandin(su için). 2. hedinandin, tebitandin.
1. hedinandin 2. rawestandin, sekinandin (ji bo tiştê ku dawî lê tê anîn, qedandin) *göz yaşlarımı dindirecek bir dost arıyorum ez li dostekî welê digerim ku hêstrên çavên min bisekinîne (an jî bide sekinandin) l/gh
1. hedinandin 2. rawestandin, sekinandin (ji bo tiştê ku dawî lê tê anîn, qedandin) * göz yaşlarımı dindirecek bir dost arıyorum ez li dostekî welê digerim ku hêstrên çavên min bisekinîne (an jî bide sekinandin) l/gh
dindışı olederî, derî ol, derolî, deredînî (tiştê kuji olê der e) rd
olederî, derî ol, derolî, deredînî (tiştê ku ji olê der e) rd
dinen ji aliyê olî ve, ji hêla dînî ve h
ji aliyê olî ve, ji hêla dînî ve h
dineri ji kaxizên îskambîlê yê bi nişana karo
ji kaxizên îskambîlê yê bi nîşana karo
dingi cureyek qeyika bi dubêrik der
cureyek qeyika bi dubêrik der
dingil sirnî.
sirnî m, surnî m, bistek m, mijane m, dîngîl n, mîl m, eks m
sirnî m, surnî m, bistek m, mijane m, dingil n, mîl m, eks m
dingildek hejhejokî (tiştê ku li ser xwe nasekine, dihejike) rd
hejhejokî (tiştê ku li ser xwe nasekine, dihejike) rd
dingildeme hejhejikîn m
hejhejikîn m
dingildemek 1. hejhejikîn 2. tirsin, guman kirin l/gh
1. hejhejikîn 2. tirsîn, guman kirin l/gh
dingilli simîdar, bisirnî, bidingil, bieks rd
sirnîdar, bisirnî, bidingil, bieks rd
dingin pengivî (su için); tebitî, hedinî (canlılar için).
1. hêmin, aram, tebitî, sekan 2. bêqudûm, bêmecal, jipertavketî *dingin at hespê bêqudûm (mec) rd
1. hêmin, aram, tebitî, sekan 2. bêqudûm, bêmecal, jipertavketî * dingin at hespê bêqudûm (mec) rd
dingincilik hêmînparêzî, aramparêzî fel/m
hêmînparêzî, aramparêzî fel/m
dinginleşme tebitîbûn, hêmin bûn, aram bûn, sekanbûn m
tebitîbûn, hêmin bûn, arambûn, sekanbûn m
dinginleşmek tebitî bûn, hêmin bûn, aram bûn, sekan bûn l/ngh
tebitî bûn, hêmin bûn, aram bûn, sekan bûn l/ngh
dinginlik tebitîbûnî, hêminî, aramî, sekanî m
tebitîbûnî, hêminî, aramî, sekanî m
dini olî.
olî, olkî, dînî rd
dinî olî, olkî, dînîrd
dini ayin delindêz
dinî ayin delindêz
dini bir uğruna di riya (an jî di oxura) dînê îslamê de
di riya (an jî di oxura) dînê îslamê de
dini bütün (3 şîrove)(yekî) teqwa (kesê ku bi dînê xwe ve ye)
(yekî) teqwa (kesê ku bi dînê xwe ve ye)
dini düşünce ramana olî
dinî düşünce ramana olî
dini gibi bilmek wekî îmana xwe zanibûn *onun sağlam biri olmadığını dini gibi bilirdi wê mîna îmana xwe dizanibû ku ew ne yekî saxlem e
wekî îmana xwe zanibûn * onun sağlam biri olmadığını dini gibi bilirdi wê mîna îmana xwe dizanibû ku ew ne yekî saxlem e
dini imanı para dîn û îmana (yekî) pere ye
dîn û îmana (yekî) pere ye
dini öğrenci suxte.
dinim hakkı için (veya dinim aşkına) li ser dîn û îmanên min be, bi dîn û îmanên min, dîn û îmanên min de be *dinin aşkına sen Romenlerin gemi yaptıklarını işittin mi? hema li ser dîn û îmanên te be, te qet bihîstiye ku Romenan keştî çêkirine?
dinim hakkı için (veya dinim aşkına) li ser dîn û îmanên min be, bi dîn û îmanên min, dîn û îmanên min de be * dinin aşkına sen Romenlerin gemi yaptıklarını işittin mi? hema li ser dîn û îmanên te be, te qet bihîstiye ku Romenan keştî çêkirine?
dinine yandığım min dîn û îmanên (wî) dawo ser hev (argo)
min dîn û îmanên (wî) dawo ser hev (argo)
dink ding n
ding n
dinleme guhdan.
hesisîn, guhdarî, guhdarîkirin, guhdan, lêhisandin, lêhisîn m
hesisîn, guhdarî, guhdarîkirin, guhdan, lêhisandin, lêhisînm
dinleme cihazı Amûra guhdarkirinê, cîhaza guhdarkirinê.
dinleme salonu lîwana guhdarîkirinê, salona guhdanê, odîtoryûm (ji bo cihê ku lê berhemên muzîk û şanoyê tê guhdarîkirin, ku lê weşanê radyo û televizyonê tê kirin an jî tê tomarkirin)
lîwana guhdarîkirinê, salona guhdanê, odîtoryûm (ji bo cihê ku lê berhemên muzîk û şanoyê tê guhdarîkirin, ku lê weşanê radyo û televizyonê tê kirin an jî tê tomarkirin)
dinlemek 1. hesisîn l/ngh, guhdarî kirin l/gh, lê hisandin l/gh, lê hisîn l/gh, guh lê kirin l/bw *şarkı dinliyordu stran guhdarî dikir 2. guhdariya (yekî) kirin, li (yekî) guhdarî kirin, bi gotina (yekî) kirin, bi gura (yekî) kirin, bi xebera (yekî) kirin, bi ya (yekî) kirin (ji bo qebûlkirina pendekî yekê, şîret û gotina yekî) *beni dinlersen, bu işten vazgeç ku tu li min guhdarî bikî, dev ji vî tiştî berde l/bw 3. bi gura (yekî) kirin, bi ya (yekî) kirin (ji bo rîayetkirinê) l/bw 4. lê guhdarî kirin, lê hesandin (bi steteskopê nexweş muayene kirin) l/gh
1. hesisîn l/ngh, guhdarî kirin l/gh, lê hisandin l/gh, lê hisîn l/gh, guh lê kirin l/bw * şarkı dinliyordu stran guhdarî dikir 2. guhdariya (yekî) kirin, li (yekî) guhdarî kirin, bi gotina (yekî) kirin, bi gura (yekî) kirin, bi xebera (yekî) kirin, bi ya (yekî) kirin (ji bo qebûlkirina pendekî yekê, şîret û gotina yekî) * beni dinlersen, bu işten vazgeç ku tu li min guhdarî bikî, dev ji vî tiştî berde l/bw 3. bi gura (yekî) kirin, bi ya (yekî) kirin (ji bo rîayetkirinê) l/bw 4. lê guhdarî kirin, lê hesandin (bi steteskopê nexweş muayene kirin) l/gh
dinlence hesîne, betlane, tetîl m
hesîne, betlane, tetîl m
dinlendirici vehesîner, vêsdar rd
vehesîner, vêsdar rd
dinlendirilmiş 1. vêsandî, vesehand! 2. zeliyayî, zelandî *dinlendirilmiş su ava zeliyayî rd
1. vêsandî, vesehandî 2. zeliyayî, zelandî * dinlendirilmiş su ava zeliyayî rd
dinlendirme 1. vehesandin, vêsandin, vesihandin, vêsihandin, arimandin 2. zelandin m
1. vehesandin, vêsandin, vesihandin, vêsihandin, arimandin 2. zelandin m
dinlendirmek 1. vehesandin, vêsandin, vesihandin, vêsihandin, arimandin 2. zelandin *su dinlendirmek av zelandin 3. şûv hiştin (ji bo zeviyê) 4. vêsandin, vemirandin, tefandin, temartin, temirandin *lambayı dinlendirdi lemba vemirand l/gh
1. vehesandin, vêsandin, vesihandin, vêsihandin, arimandin 2. zelandin * su dinlendirmek av zelandin 3. şûv hiştin (ji bo zeviyê) 4. vêsandin, vemirandin, tefandin, temartin, temirandin * lambayı dinlendirdi lemba vemirand l/gh
dinlene dinlene bêhno bêhno, bi vesihê h
dinlene dinlene bêhno bêhno, bi vesihê h
dinlenilmek hatin guhdar kirin.
dinlenme hesîne, vehesan, vehesî, ariman, vêsih, west, vês, bêhnvedan, bêhndan, vêsgirtin, bêhnberdan, bêhnvekirin, îstirhet m
hesîne, vehesan, vehesî, ariman, vêsih, west, vês, bêhnvedan, bêhndan, vêsgirtin, bêhnberdan, bêhnvekirin, îstirhetm
dinlenme kampı kampa bêhnvedanê
kampa bêhnvedanê
dinlenme salonu aramgeh, salona vehesînê
aramgeh, salona vehesînê
dinlenmek vêsa xwe girtin.
1. vehesîn l/ngh, vêsîn l/ngh, vesihîn 1/ngh, vêsihîn l/ngh, arimîn l/ngh, bêhn vedan 1/gh, bêhn dan l/gh, hesîne kirin l/gh, bêhna xwe berdan l/bw, bêhna xwe vekirin//few, vêsa xwe girtin l/bw, vês girtin l/gh, west girtin l/gh, westa xwe girtin l/bw, westa xwe danîn l/bw, bêhna xwe dan l/bw, westîna xwe berdan l/bw 2. guh dan (yekî), guh pê kirin, bi xebera (yekî) kirin, bi gura (yekî) kirin *sözüm dinlendi guh dan gotina min l/bw 3. vepesirîn (ji bo xurek û tiştên wekî wan) l/ngh
1. vehesîn l/ngh, vêsîn l/ngh, vesihîn l/ngh, vêsihîn l/ngh, arimîn l/ngh, bêhn vedan l/gh, bêhn dan l/gh, hesîne kirin l/gh, bêhna xwe berdan l/bw, bêhna xwe vekirinl/bw, vêsa xwe girtin l/bw, vês girtin l/gh, west girtin l/gh, westa xwe girtin l/bw, westa xwe danîn l/bw, bêhna xwe dan l/bw, westîna xwe berdan l/bw 2. guh dan (yekî), guh pê kirin, bi xebera (yekî) kirin, bi gura (yekî) kirin * sözüm dinlendi guh dan gotina min l/bw 3. vepesirîn (ji bo xurek û tiştên wekî wan) l/ngh
dinleti konser m
konserm
dinleti konser müziği dîwankî, muzîka dîwankî
dinleti müziği dîwankî, muzîka dîwankî
dinletmek 1. dan guhdarîkirin, lê dan hisandin 1Mb 2. bi ya xwe kirin, li (yekî) guhdarî nekirin *terli terli su içme diye o kadar söylememe rağmen, dinletemedim min ew çend gotê ku xwêdandayî av vemexwe, lê dîsa jî li min guhdarî nekir
1. dan guhdarîkirin, lê dan hisandin l/lb 2. bi ya xwe kirin, li (yekî) guhdarî nekirin * terli terli su içme diye o kadar söylememe rağmen, dinletemedim min ew çend gotê ku xwêdandayî av vemexwe, lê dîsa jî li min guhdarî nekir l/bw
dinleyici guhdar.
1. guhdar, guhdêr 2. guhdar (kesê ku neqeydkirî ye, lê ji der de beşdarî dersan dibe) nd/nt
1. guhdar, guhdêr 2. guhdar (kesê ku neqeydkirî ye, lê ji der de beşdarî dersan dibe) nd/nt
dinleyicilik guhdarî, guhdarîtî m
guhdarî, guhdarîtî m
dinme 1. rawestan, dawestîn, sekinîn 2. sarbûn 3. vekirin, vedan, sekinîn 4. danîn, berdan m
1. rawestan, dawestîn, sekinîn 2. sarbûn 3. vekirin, vedan, sekinîn 4. danîn, berdan m
dinmek 1.pengivîn (su için). 2.tebitîn, hedinîn.
1. rawestin, dawestîn, sekinîn (ji bo dawîlêhatinê, qedana tiştekî) *gözyaşlarını dindi, ferahladım rondikê çawên min sekinîn, bêhna min derket l/ngh 2. sarbûn (ji bo deng) *bebeğin sesi dindi dengê pitikê sar bû l/ngh 3. vekirin l/gh, vedan l/gh, sist kirin l/gh (sekinîna berf û baranê), sekinîn l/ngh (ji bo bayê) *yağmur dindi baranê vekir *kar dindi berfê sist kir 4. danîn, berdan, sehal bûn, sist kirin (ji bo êş û sancoyan) *dişimin ağrısı dinmiyor êşa diranê min bernade l/gh
1. rawestin, dawestîn, sekinîn (ji bo dawîlêhatinê, qedana tiştekî) * gözyaşlarım dindi, ferahladım rondikê çawên min sekinîn, bêhna min derket l/ngh 2. sar bûn (ji bo deng) * bebeğin sesi dindi dengê pitikê sar bû l/ngh 3. vekirin l/gh, vedan l/gh, sist kirin l/gh (sekinîna berf û baranê), sekinîn l/ngh (ji bo bayê) * yağmur dindi baranê vekir * kar dindi berfê sist kir 4. danîn, berdan, sehal bûn, sist kirin (ji bo êş û sancoyan) * dişimin ağrısı dinmiyor êşa diranê min bernade l/gh
dinozor dînozor zo/m
dînozor zo/m
dinsel olî, dînî rd
olî, dînî rd
dinsiz bêol.
1. bêol, bêdîn, bêayîn 2. bêdîn, bêîman, xwedênenas (kesê dilneşewat, bêrehm) (mec) rd
1. bêol, bêdîn, bêayîn 2. bêdîn, bêîman, xwedênenas (kesê dilneşewat, bêrehm) (mec)rd
dinsizin hakkından imansız gelir ji bêdînan re bêîman lazim in
ji bêdînan re bêîman lazim in
dinsizlik bêolî, bêdînî, bêayînî, bêolbûn m
bêolî, bêdînî, bêayînî, bêolbûn m
dip binî.
1. bin n, binî m (beşa hêrî jêr a çalekê, tiştekî)
1. bin n, binîm (beşa hêrî jêr a çalekê, tiştekî) * deniz dibi binê deryayê 2. bin * tencerenin dibi binê beroşên 3. bin, qorat (beşa tiştekî çik ê digihîje erdê, an jî derdora wî) * saçlarımın dipleri terlemişti binê porên min xwê dabûnn 4. binî * salonun dibindeki masalar meseyên li biniya salonêm
dip bucak qulik milik (cihê ku bi ber çavên mirov nakeve)
qulik milik (cihê ku bi ber çavên mirov nakeve)
dip deniz dibi binê deryayê 2. bin *tencerenin dibi binê beroşê n 3. bin, qorat (beşa tiştekî çik ê digihîje erdê, an jî derdora wî) *saçlarımın dipleri terlemişti binê porên min xwê dabûn n 4. binî *salonun dibindeki masalar meseyên li biniya salonê m
dip doruk ji bin ta serî, ji binî heta bi serî
ji bin ta serî, ji binî heta bi serî (bir kabın)
dip kırmızı mumla mı çağırdım? qey ez di etra (wî) de bûm?
dip not nîşebin.
dipçik qontax.
qûndax, qûndaq, dimsik m
qûndax, qûndaq, dimsik m
dipçikleme qûndaxkirin m
qûndaxkirin m
dipçiklemek qûndax kirin l/gh
qûndax kirin l/gh
dipçiklenmek hatin qûndaxkirin l/tb
hatin qûndaxkirin l/tb
dipdinç kipkip, xip û xweş, sipîsax rd
kipkip, xip û xweş, sipîsax rd
dipdiri zipzindî, sipsax, sipîsax rd
zipzindî, sipsax, sipîsax rd
dipfriz sarincoka ku xurikan di germiyeke pir biçûk de ji xerabûnê diparêze
sarincoka ku xurikan di germiyeke pir biçûk de ji xerabûnê diparêze
dipi görünmek binî derketin (ji bo tiştekî ku êdî ber bi qedandinê ve diçe)
dipi kırmızı mumla (veya bal mumuyla) mı çağırdım? qey ez di etra (wî) de bûm?
dipine darı ekmek koka (tiştekî) rakirin (tevde xwarin, qedandin) (bir kabın)
dipini bulmak av tê werdan (kutakirina xurikekî)
dipini tutmak binî girtin (ji bo xwarina ku li ser agir e)
diplemek 1. ji binî hilqetandin, ji kokê rakirin (ji bo riwekan ku tevî rek û rîçalan ve tê rakirin) l/bw 2. fît kirin (ji bo tiştê ku tevde bê vexwarin) l/gh
1. ji binî hilqetandin, ji kokê rakirin (ji bo riwekan ku tevî rek û rîçalan ve tê rakirin) l/bw 2. fît kirin (ji bo tiştê ku tevde bê vexwarin) l/gh
diploma destûrname.
bawername, diploma, şahedetname, îcazetname m
bawername, dîploma, şahedetname, îcazetname m
diplomalı bibawername, bidîploma, bişahedetname, biîcazetname rd
bibawername, bidîploma, bişahedetname, biîcazetname rd
diplomasi 1. diplomasî (tevahiya peymanên ku têkiliyên navneteweyî saz dikin) 2. dîplomasî (huner û karê nimandina welatê xwe li civînên navneteweyî û li welatekî biyan) 3. dîplomasî (pîşe û vatiniya kese ku di dîplomasiyê de dixebite) 4. dîplomasî (civata van erkedaran) 5. dîplomasî (şarezetiya ku di helkirina tiştekî, hevdîtinekê de tê nişandan) (mec) m
1. dîplomasî (tevahiya peymanên ku têkiliyên navneteweyî saz dikin) 2. dîplomasî (huner û karê nimandina welatê xwe li civînên navneteweyî û li welatekî biyan) 3. dîplomasî (pîşe û vatiniya kesê ku di dîplomasiyê de dixebite) 4. dîplomasî (civata van erkedaran) 5. dîplomasî (şarezetiya ku di helkirina tiştekî, hevdîtinekê de tê nîşandan) (mec) m
diplomasız bêdîploma, bêşahedetname, bêîcazetname rd
bêdîploma, bêşahedetname, bêîcazetname rd
diplomat 1. dîplomat (kesê ku di mijarên navneteweyî de hatiye erkedarkirin) 2. dîplomat (kesê ku di têkilî û peywendiyên xwe de şareza û kone ye) mec nd/nt
1. dîplomat (kesê ku di mijarên navneteweyî de hatiye erkedarkirin) 2. dîplomat (kesê ku di têkilî û peywendiyên xwe de şareza û kone ye) mec nd/nt
diplomatik dîplomatîk rd
dîplomatîk rd
diplomatlık 1. dîplomatî 2. diplomasî m
1. dîplomatî 2. dîplomasî m
dipnot perawêz, dehmen, jêrenot m
perawêz, dehmen, jêrenot m
dipsiz bêbinî.
bêbin, bêbinî rd
bêbin, bêbinîrd
dipsiz testi binê tûrikê (yekî) qul e (kesê ku pere û mal nade hev, hema zêha dike)
binê tûrikê (yekî) qul e (kesê ku pere û mal nade hev, hema zêha dike)
dirayet zîrekî.
bîrbirî, bîrewerî, behre, şarezatî, jîrî m
bîrbirî, bîrewerî, behre, şarezatî, jîrî m
dirayetli bîrbir, bîrewer, zanedarî, behredar, şareza, jîr rd
bîrbir, bîrewer, zanedarî, behredar, şareza, jîr rd
dirayetsiz nebîrbir, nebîrewer, bêbehre, neşareza rd
nebîrbir, nebîrewer, bêbehre, neşareza rd
dirayetsizlik nebîrbirî, nebirewerî, bêbehretî, neşarezatî m
nebîrbirî, nebîrewerî, bêbehretî, neşarezatî m
direk girş.
1. dîrek, kêzm *gemi direği dîreka keştiyê 2. stûn (di navên serenav de) 3. stûn (kcsê tewrî girîng) *babamız evin direğiydi bavê me stûna malê bû (mec) m
1. dîrek, kêzm * gemi direği dîreka keştiyê 2. stûn (di navên serenav de) 3. stûn (kesê tewrî girîng) * babamız evin direğiydi bavê me stûna malê bû (mec)m
direk bağırmak qarewar kirin
qarewar kirin
direk gibi wekî stûnekî, wekî kutekî ye (ji bo kesê gir û zexm)
wekî stûnekî, wekî kutekî ye (ji bo kesê gir û zexm)
direkçi dîrekvan (kesê ku derdikeve ser dîrekê û çavnêriyê dike) der/n
dîrekvan (kesê ku derdikeve ser dîrekê û çavnêriyê dike) der/n
direklik ê ji bo dîrekan
ê ji bo dîrekan
direksiyon dîreksiyon, rûl tek/m
dîreksiyon, rûl tek/m
direksiyon sallamak li ser dîreksiyonê bûn (argo)
li ser dîreksiyonê bûn (argo)
direkt 1. rasterast, rasterê, rasteser, yekser *bu otobüs direkt ıstanbul'a gidiyor ev otobus rasterê diçe Stenbolê h 2. rasterast, rasterê, yekser (bêyî nabeynkar) rd
1. rasterast, rasterê, rasteser, yekser * bu otobüs direkt İstanbul’a gidiyor ev otobus rasterê diçe Stenbolê h 2. rasterast, rasterê, yekser (bêyî nabeynkar) rd
direktif telîmat, dîrektîf m
telîmat, dîrektîfm
direktif vermek telîmat dan
telîmat dan
direktör rêvebir.
gerînende, derhêner, serkar, midur nd/nt
gerînende, derhêner, serkar, midur nd/nt
direktörlük gerînendetî, derhênerî m
gerînendetî, derhênerî m
diremek 1. (tiştek) tîk danîn, spartin, ragirtin *bu yapıyı ayaklar diriyor ling vê avahiyê radigirin l/gh 2. pîkolî kirin l/gh, li ber xwe dan l/bw, inyad kirin l/gh, israr kirin l/gh (mec)
1. (tiştek) tîk danîn, spartin, ragirtin * bu yapıyı ayaklar diriyor ling vê avahiyê radigirin l/gh 2. pîkolî kirin l/gh, li ber xwe dan l/bw, inyad kirin l/gh, israr kirin l/gh (mec)
diren duguh, cemik, dirgan, melhêbok m
duguh, cemik, dirgan, melhêbok m
direnç berxwedan.
1. tirûş, berhilistî, muqawemat 2. tirûş, rezîstans fiz 3. rezîstans fiz/m
1. tirûş, berhilistî, muqawemat 2. tirûş, rezîstans fiz 3. rezîstans fiz/m
dirençli tirûşdar, bitirûş, berhilistîdar, kişt rd
tirûşdar, bitirûş, berhilistîdar, kişt rd
dirençsiz bêtirûş rd
bêtirûş rd
direngen 1. berxwedêr, berhilîstîker, kişt 2. emok, biinyad rd
1. berxwedêr, berhilîstîker, kişt 2. ernok, biinyad rd
direngenlik 1. berxwedêrî, berhilîstîkerî 2. emokî, biinyadî m
1. berxwedêrî, berhilîstîkerî 2. ernokî, biinyadî m
direnim 1. tirûşî 2. inyad, em, ent m
1. tirûşî 2. inyad, ern, ent m
direniş berxwedan, dijraberî.
berhingarî, berhilistin m
berhingarî, berhilistin m
direnişçi berxwedar, dijraber.
berxwedêr, berhilîstîker nd/rd
berxwedêr, berhilîstîker nd/rd
direnlemek melhêbok kirin, cemik kirin l/gh
melhêbok kirin, cemik kirin l/gh
direnme liberxwedan, berhilistin m
liberxwedan, berhilistin m
direnmek berxwedan.
1. li ber xwe dan l/bw, berhilistin l/gh 2. inyad kirin l/gh, serhişkî kirin l/gh, pêkolî kirin l/gh, pê dan erdê l/bw
1. li ber xwe dan l/bw, berhilistin l/gh 2. inyad kirin l/gh, serhişkî kirin l/gh, pêkolî kirin l/gh, pê dan erdê l/bw
direşken sebatkar rd
sebatkar rd
direşme tebat, liberxwedan, sebatkirin m
tebat, liberxwedan, sebatkirin m
direşmek tebatî kirin l/gh, li ber xwe dan l/bw, sebat kirin l/gh
tebatî kirin l/gh, li ber xwe dan l/bw, sebat kirin l/gh
diretme diberdan, israrkirin m
diberdan, israrkirin m
diretmek di ber dan l/bw, israr kirin l/gh
di ber dan l/bw, israr kirin l/gh
direy fauna zo/m
fauna zo/m
dirgen sêguh.
duguh, cemik, masûse, melhêbok, dirgan m
duguh, cemik, masûse, melhêbok, dirgan m
dirgenlemek cemik kirin, melhêbok kirin l/gh
cemik kirin, melhêbok kirin l/gh
dirhem 1. derem, direm, dirhem 2. çeşîdek pereyê zîv n
1. derem, direm, dîrhem 2. çeşîdek pereyê zîvn
dirhem dirhem piço piço, hino hino
piço piço, hino hino
dirhem dirhem satmak bnr kendini dirhem dirhem satmak
dirhem satmak bnr kendini dirhem dirhem satmak
diri çist, zindî.
1. zindî, sax (ne mirî) 2. saxlem, tendurist, liserxwe *diri bir adam mirovekî liserxwe 3. geş (ji bo tiştê ku neçilmisiye, neqermiçiye) *diri çiçek kûlîlka geş 4. nîvexavî *pirinçler biraz diri kalmış hebên birine piçek nîvexavî mane rd
1. zindî, sax (ne mirî) 2. saxlem, tendurist, liserxwe * diri bir adam mirovekî liserxwe 3. geş (ji bo tiştê ku neçilmisiye, neqermiçiye) * diri çiçek kûlîlka geş 4. nîvexavî * pirinçler biraz diri kalmış hebên birinc piçek nîvexavî manerd
diri diri 1) bi saxî, bi zindîtî, saxsax, saxesax, bi saxîti *diri diri mezara koymuşlar bi saxî kirine gorê 2) nîvexavî *fasulyeler diri diri fasûlî nîvexavî ne
1) bi saxî, bi zindîtî, saxsax, saxesax, bi saxîtî * diri diri mezara koymuşlar bi saxî kirine gorê 2) nîvexavî * fasulyeler diri diri fasûlî nîvexavî ne
dirice zindiyane, hinek zindî, hinek geş rd
zindiyane, hinek zindî, hinek geş rd
diriğ texsîr m
texsîrm
diriğ etmek texsîr kirin
texsîr kirin
diriksel saxî, candarî, tiştê ku li ser candaran heye
saxî, candarî, tiştê ku li ser candaran heye
diriksel (veya diril) ısı tîna cesta ajelan
diriksel ısı (veya diril ısı) tîna cesta ajelan
diril (I) bnr diriksel (II) cureyek qumaşê pembûyî ku di çêkirina gomlek û şelteyan de tê bikaranîn
diril (i) bnr diriksel
diril (ii) cureyek qumaşê pembûyî ku di çêkirina gomlek û şelteyan de tê bikaranîn
dirileşme geşbûn m
geşbûn m
dirileşmek geş bûn (ji bo xweşbûna rûçikê tiştekî ku qermiçiye, çilmisiye) l/ngh
geş bûn (ji bo xweşbûna rûçikê tiştekî ku qermiçiye, çilmisiye) l/ngh
dirilik 1. saxbûnî, zindîtî 2. geşîtî, geşbûnî m
1. saxbûnî, zindîtî 2. geşîtî, geşbûnî m
diriliş 1. vejîn, vejan 2. bixwevehatin (mec) 3. vejîn, rabûn (li gorî baweriya olî, vejîna piştî mirinê) m
1. vejîn, vejan 2. bixwevehatin (mec) 3. vejîn, rabûn (li gorî baweriya olî, vejîna piştî mirinê) m
dirilme vejîn, bixwevehatin m
vejîn, bixwevehatin m
dirilmek vejîn
1. bi xwe ve hatin, ruh hatin (yekî), (hêz hatin yekî) *bir bardak suyu içince dirildi piyaleyek av vexwar bi xwe ve hat l/bw 2. geş bûn (ji bo riwekên çilmisî, qurmiçî) l/ngh 3. rabûn ser xwe l/bw, bi xwe ve hatin l/bw, baş bûn l/ngh (ji bo nexweşan) 4. vejîn l/ngh, ruh bi ber ketin l/bw, ruh hatin (yekî) l/bw *ölmüştü, tekrar dirildi miribû, ji nû ve ruh bi ber ket 5. ketin tereqiyê *aruz ölçüsü bir gün yeniden dirilecek mi? wezna arûzê dê rojekê dîsa bikeve tereqiyê? l/ngh
1. bi xwe ve hatin, ruh hatin (yekî), (hêz hatin yekî) * bir bardak suyu içince dirildi piyaleyek av vexwar bi xwe ve hat l/bw 2. geş bûn (ji bo riwekên çilmisî, qurmiçî) l/ngh 3. rabûn ser xwe l/bw, bi xwe ve hatin l/bw, baş bûn l/ngh (ji bo nexweşan) 4. vejîn l/ngh, ruh bi ber ketin l/bw, ruh hatin (yekî) l/bw * ölmüştü, tekrar dirildi miribû, ji nû ve ruh bi ber ket 5. ketin tereqiyê * aruz ölçüsü bir gün yeniden dirilecek mi? wezna arûzê dê rojekê dîsa bikeve tereqiyê? l/ngh
diriltici vejîner, saxker rd
vejîner, saxker rd
diriltme vejandin, vejiyandin, saxkirin m
vejandin, vejiyandin, saxkirin m
diriltmek vejandin.
1. vejandin l/gh, vejiyandin l/gh, sax kirin l/gh, ruh bi ber xistin l/bw 2. geş kirin l/gh 3. kirin tereqiyê l/gh
1. vejandin l/gh, vejiyandin l/gh, sax kirin l/gh, ruh bi ber xistin l/bw 2. geş kirin l/gh 3. kirin tereqiyê l/gh
dirim 1. jîn, jiyan 2. gan, giyan (taqeta jînê) m
1. jîn, jiyan 2. gan, giyan (taqeta jînê)m
dirim bilim zîndewerzanî, biyolojî m
zîndewerzanî, biyolojî m
dirim bilimci zîndewerzan, biyolog nd/nt
zîndewerzan, biyolog nd/nt
dirim bilimsel zîndewerzaniyî, biyolojîk rd
zîndewerzaniyî, biyolojîk rd
dirim kurgu zîndewerî, biyonîk m
zîndewerî, biyonîk m
dirim kurgusal zîndewerî, biyonîk rd
zîndewerî, biyonîk rd
dirim suyu ava jînê, ava heyatê
ava jînê, ava heyatê
dirimli zîndewer, zîndewar, candar, benderuh, giyanliber, giyanewar rd
zîndewer, zîndewar, candar, benderuh, giyanliber, giyanewar rd
dirimlik 1. zîndewerî, jiyanî, giyanî rd 2. jîn, tenduristî, sihet m 3. mal û mulk n
1. zîndewerî, jiyanî, giyanî rd 2. jîn, tenduristî, sihet m 3. mal û mulk n
dirimsel zîndeweriyî, jiyanî, heyatî, biyolojîk rd
zîndeweriyî, jiyanî, heyatî, biyolojîk rd
dirlik 1. jiyîn, jîn, tenduristî, hebûn, debar 2. xweşî, hedûr, hizûr, rihetî 3. dahata mehane a ku di dewra Osmaniyan de didan kesekî m
1. jiyîn, jîn, tenduristî, hebûn, debar 2. xweşî, hedûr, hizûr, rihetî 3. dahata mehane a ku di dewra Osmaniyan de didan kesekîm
dirlik düzenlik aqûbet (tifaqa ku di navbera endamên ferdên malbatekê an jî kesên ku bi hev re dixebitin de heye)
aqûbet (tifaqa ku di navbera endamên ferdên malbatekê an jî kesên ku bi hev re dixebitin de heye)
dirlik yüzü görmemek rihetî nedîtin, xweşî nedîtin, hedûr nedîtin
rihetî nedîtin, xweşî nedîtin, hedûr nedîtin
dirliksiz 1. nexweşî, bêhedûr, bêrihetî 2. bêaqûbet, serkêş (kesê ku bi yên din re li hev nake, bi wan re derbas nake) rd
1. nexweşî, bêhedûr, bêrihetî 2. bêaqûbet, serkêş (kesê ku bi yên din re li hev nake, bi wan re derbas nake) rd
dirliksizlik bêaqûbetî, serkêşîtî m
bêaqûbetî, serkêşîtî m
dirsek enîşk.
1. anîşk, enîşk ant/m 2. goşe n 3, enîşk (ji bo kincan) *dirseği yırtık bir elbise giymişti kincekî ku enîşka wê qetiyayi li xwe kiribû m 4. çeng *bu boruları bir dirsekle bağlamak lâzım divê ku mirov van her du boriyan bi çengekê bi hev ve deyne 5. qeytik (darê ku bi awayekî meyane li ber kutekekê an jî tiştekî din dixin, da ku zexm bibe) n
1. anîşk, enîşk ant/m 2. goşen 3. enîşk (ji bo kincan) * dirseği yırtık bir elbise giymişti kincekî ku enîşka wê qetiyayî li xwe kiribûm 4. çeng * bu boruları bir dirsekle bağlamak lâzım divê ku mirov van her du boriyan bi çengekê bi hev ve deyne 5. qeytik (darê ku bi awayekî meyane li ber kutekekê an jî tiştekî din dixin, da ku zexm bibe)n
dirsek çevirmek kêleka xwe dan (yekî) (bi kir û lebatên xwe, birîna tekiliyên xwe ji kesê ku berê pê re dan û stendin hebûye)
kêleka xwe dan (yekî) (bi kir û lebatên xwe, birîna tekiliyên xwe ji kesê ku berê pê re dan û stendin hebûye)
dirsek çürütmek di ber de mehf bûn (ji bo xwendinê bi salan xebitîn)
di ber de mehf bûn (ji bo xwendinê bi salan xebitîn)
dirsek kemiği hestiyê zenda stûr.
dirseklemek bi enîşkan lê dan, bi anîşkan lê xistin l/bw
bi enîşkan lê dan, bi anîşkan lê xistin l/bw
dirseklenmek 1. bi enîşkan li (yekî) hatin xistin l/tb 2. çeng dan (tiştek ku wekî çeng xwe biçivîne) l/gh
1. bi enîşkan li (yekî) hatin xistin l/tb 2. çeng dan (tiştek ku wekî çeng xwe biçivîne) l/gh
dirseklik 1. ê çeng, ê ji bonî çeng 2. milik 3. çeng *koltuk dirsekliği çengê paldankê n
1. ê çeng, ê ji bonî çeng 2. milik 3. çeng * koltuk dirsekliği çengê paldankê n
diş diran.
1. diran, didan *kadının bembeyaz dişleri vardı didanên sipspî yên jinikê hebûn 2. diran, didan, xişt, diranît (ji bo diranên amrazên mîna berek, şe û çerxê) 3. dendik, tene, celxe (ji bo dendika sîr û tiştên ku dişibin diran) *bir diş sarımsak dendikek sîr 4. diran (ji bo hestîkê di çeneya ajelên bimazmazk de) zo 5. diranok (ji bo kenarên dantêl û tiştên xercîkirî) n
1. diran, didan * kadının bembeyaz dişleri vardı didanên sipspî yên jinikê hebûn 2. diran, didan, xişt, diranît (ji bo diranên amrazên mîna berek, şe û çerxê) 3. dendik, tene, celxe (ji bo dendika sîr û tiştên ku dişibin diran) * bir diş sarımsak dendikek sîr 4. diran (ji bo hestîkê di çeneya ajelên bimazmazk de) zo 5. diranok (ji bo kenarên dantêl û tiştên xercîkirî)n (birine)
diş ağrısı diranêş m
diranêş m
diş bademi çeşîdekî behîvê ye ku qalikê wî nerm e û bi diranan jî tê şikandin
çeşîdekî behîvê ye ku qalikê wî nerm e û bi diranan jî tê şikandin
diş bilemek diran jê re sûtin, jê re diran cix kirin
diran jê re sûtin, jê re diran cix kirin
diş budak bnr diş budak
1. darbenav, benav, dara benavê (Fraxinus excelsior) bot/m 2. benav (tiştê kuji darbenavê hatiye çêkirrn) rd
1. darbenav, benav, dara benavê (Fraxinus excelsior) bot/m 2. benav (tiştê ku ji darbenavê hatiye çêkirin) rd
bnr diş budak
diş buğdayı bnr diş buğdayı
danûyên serê zarokan (ku bi serê zarokê hê nû diran derxistiye de, tê kirin) nd
danûyên serê zarokan (ku bi serê zarokê hê nû diran derxistiye de, tê kirin) nd
bnr diş buğdayı
diş çekmek diran rakirin, didan kişandin
diran rakirin, didan kişandin
diş çıkarma diran avêtin, diran derxistin
diran avêtin, diran derxistin
diş çimentosu hestiyê diran ant
hestiyê diran ant
diş damak ünsüzü dengdara diran-esmandevî rz
dengdara diran-esmandevî rz
diş diş 1) diranokî, dirdirkî, diran diran (ji bo tiştê ku niçikên wî hene) 2) bi awayekî dirdirkî, bi awayekî diranokî
1) diranokî, dirdirkî, diran diran (ji bo tiştê ku niçikên wî hene) 2) bi awayekî dirdirkî, bi awayekî diranokî
diş dudak ünsüzü dengdara diranlêvî rz
dengdara diran-lêvî rz
diş eti pidî.
pidî, pirî, pok, pûk ant/n
pidî, pirî, pok, pûkant/n
bnr diş eti
diş eti damak ünsüzü dengdara pidîesmandevî rz
dengdara pidî-esmandevî rz
diş eti dudak ünsüzü dengdara pidîlêvî rz
dengdara pidî-lêvî rz
diş eti ünsüzü dengdara pidiyî rz
dengdara pidiyî rz
diş fırçası rineka diranan.
diş geçirememek diranê (yekî) tê de neçûn (ji bo pê karibûnê)
diş gıcırdatmak diran di hev dan, diran qirçandin, diranên xwe di hev dan, diranê xwe qirçandin
diran di hev dan, diran qirçandin, diranên xwe di hev dan, diranê xwe qirçandin
diş göstermek diranên xwe jê re sûtin
diranên xwe jê re sûtin
diş hekimi (veya diş tabibi) diransaz, diranker, bijîşkê diranan
diş hekimi (veya tabibi) diransaz, diranker, bijîşkê diranan
diş hekimliği (veya diş tabibliği) diransazî, dirankerî, bijîşkiya diranan
diş hekimliği (veya tabibliği) diransazî, dirankerî, bijîşkiya diranan
diş iç orta tabaka pûka diran ant
pûka diran ant
diş kirası 1) berê li serayan an jî li qonaxên zengînan piştî fitarê diyarî an jî pereyên ku didan mêvanan 2) diyarî an jî pereyê ku zêde didin kesekî
1) berê li serayan an jî li qonaxên zengînan piştî fitarê diyarî an jî pereyên ku didan mêvanan 2) diyarî an jî pereyê ku zêde didin kesekî
diş kökü koka diran ant
koka diran ant
diş kökü zarı kîsikê diran ant
kîsikê diran ant
diş köprüsü pirediran
pirediran
diş kovuklarını doldurmamak binê zimanê (yekî) negirtin
binê zimanê (yekî) negirtin
diş macunu mecûna diranan
mecûna diranan
diş özü nava diran (kuji reh, sinêr û tiştên wisa tê pê) ant/nd
nava diran (ku ji reh, sinêr û tiştên wisa tê pê) ant/nd
bnr diş özü
diş sökmek diran avêtin
diran avêtin
diş tacı taca diran ant/nd
taca diran ant/nd
bnr diş tacı
diş takımı taximdiran
taximdiran
diş ünsüzü dengdara didanî rz
dengdara didanî rz (bir şey)
dişbudak benav, reşedar.
dişçi diransaz.
diranker, diransaz, bijîşkê diranan nd/nt
dirankerî, diransazî m
diranker, diransaz, bijîşkî diranan nd/nt
dirankerî, diransazî m
dişe dokunur tiştekî pak, tiştekî hêja *yazıyı okudum, dişe dokunur bir şey yok min nivîsar xwend, tê de tiştekî pak nîn e
tiştekî pak, tiştekî hêja * yazıyı okudum, dişe dokunur bir şey yok min nivîsar xwend, tê de tiştekî pak nîn e
dişeği fatûş, şewk (çakûtê ku pê kevir tê traştin) m
fatûş, şewk (çakûtê ku pê kevir tê traştin) m
dişeğilemek fatûş kirin *değirmen taşını dişeğilemiş berê aşê fatûş kiriye l/gh
fatûş kirin * değirmen taşını dişeğilemiş berê aşê fatûş kiriye l/gh
dişemek 1. diran derxistin, diran avêtin *çocuğumuz dişedi zaroka me diran derxist 2. niqirandin l/gh
1. diran derxistin, diran avêtin * çocuğumuz dişedi zaroka me diran derxist 2. niqirandin l/gh
dişeti bnr diş eti
dişi mê.
1. mê, mêçik, mêhik (ferda ku hêk dike an jî çêjik tîne) rd 2. mê (ji bo ajel û riwekên mê) *dişi kedi pisînga mê) rd 3. mak, jin m 4. tiştê xweserî jinan 5. mê, xav (ji bo tişt û aletên ku çalikên wê heye) *dişi kalıp qalibê mê 6. mê (ji bo madenê ku ner
1. mê, mêçik, mêhik (ferda ku hêk dike an jî çêjik tîne)rd 2. mê (ji bo ajel û riwekên mê) * dişi kedi pisînga mê)rd 3. mak, jinm 4. tiştê xweserî jinan 5. mê, xav (ji bo tişt û aletên ku çalikên wê heye) * dişi kalıp qalibê mê 6. mê (ji bo madenê ku nerm e û û şixulandina wê xweş e)
dişi bakır sifrê xav
sifrê
dişi demir hesinê xav
hesinê xav
dişi deve arhane
arhane
dişi eşek manker, mêker
maker, mêker
dişi keklik makew.
dişi klişe klîşeya mê
klîşeya mê
dişi organ lebata mêhikiyê, organê mêtiyê bot/nd
lebata mêhikiyê, organê mêtiyê bot/nd
bnr dişi organ
dişil mê.
mê, mêhîn, mêza rz/rd
mê, mêhîn, mêza rz/rd
dişil isim navê mê.
dişileşme mêçikîbûn, makîbûn m
mêçikîbûn, makîbûn m
dişileşmek mêçikî bûn, makî bûn l/ngh
mêçikî bûn, makî bûn l/ngh
dişileştirmek mêhînî kirin, mêza kirin rz l/gh
mêhînî kirin, mêza kirin rz l/gh
dişilik 1. mêtî, mêyîtî, mêçikî, mêhikî 2 jinînî, makîtî (rewşa xweserî jinan) m
1. mêtî, mêyîtî, mêçikî, mêhikî 2. jinînî, makîtî (rewşa xweserî jinan) m
dişillik mêhîtî, mêhînîtî, mêzatî rz/m
mêhîtî, mêhînîtî, mêzatî rz/m
disimilâsyon vajiyê asîmilasyonê, dîsîmilasyon rz/m
vajiyê asîmilasyonê, dîsîmilasyon rz/m
dişin sökmek diranê (yekî) kişandin, diranê (yekî) rakirin
dişinden, tırnağından artırmak ji zik û bejna xwe birîn *bir çok insan dişinden, tırnağından arttırdığı para ile bunları dinliyor gelek mirov bi pereyên kuji zik û bejna xwe birine, li van guhdarî dike
ji zik û bejna xwe birîn * bir çok insan dişinden, tırnağından arttırdığı para ile bunları dinliyor gelek mirov bi pereyên ku ji zik û bejna xwe birîne, li van guhdarî dike
dişindirik bizmik, gema ji bend m
bizmik, gema ji bend m
dişine göre diranê (yekî) tê de diçe (ji bo pêkaribûnê)
diranê (yekî) tê de diçe (ji bo pêkaribûnê)
dişini sıkmak çokên xwe şidandin, xwe şidandin (li ber xwe dan, tirûş kirin)
çokên xwe şidandin, xwe şidandin (li ber xwe dan, tirûş kirin) (birinin)
dişini sökmek diranê (yekî) kişandin, diranê (yeki) rakirin
dişini tırnağına takmak tiştê ku hatin milê (yekî) kirin, tiştê ku hatin qeweta (yekî) kirin
tiştê ku hatin milê (yekî) kirin, tiştê ku hatin qeweta (yekî) kirin
dişinin kovuğuna bile gitmemek binê zimanê (yekî) negirtin (ji bo xwarinê, ku têr nake)
binê zimanê (yekî) negirtin (ji bo xwarinê, ku têr nake)
dişiorgan bnr dişi organ
disiplin rêzkarî.
1. çistî, rêzkarî, zeptûrept, dîsiplîn (rewşa îteatî ya rêzikên civakê çi nivîskî û çi jî nenivîskî) 2. rêzkarî, dîsiplîn (tevahiya tedbîrin ji bo ku kes rîayetî raman û libatên giştî yên civata ku tê de dijîn, bikin) 3. dîsiplîn (tevahiya agahî û zanîn ku dibin an jî dê bibin mijara hîndekariyê) m
1. çistî, rêzkarî, zeptûrept, dîsiplîn (rewşa îteatî ya rêzikên civakê çi nivîskî û çi jî nenivîskî) 2. rêzkarî, dîsiplîn (tevahiya tedbîrîn ji bo ku kes rîayetî raman û libatên giştî yên civata ku tê de dijîn, bikin) 3. dîsiplîn (tevahiya agahî û zanîn ku dibin an jî dê bibin mijara hîndekariyê)m
disiplin cezası cezayê dîsiplînê
cezayê dîsiplînê
disiplin kurulu desteya dîsiplînê
desteya dîsiplînê
disiplin suçu sûcê disiplinê
sûcê dîsiplînê
disiplinli birêzkarî, biçistî, bidîsiplîn *disiplinli okul dibistana bidîsiplîn rd
birêzkarî, biçistî, bidîsiplîn * disiplinli okul dibistana bidîsiplîn rd
disiplinsiz bêrêzkarî, bêçistî, bêdîsiplîn rd
bêrêzkarî, bêçistî, bêdîsiplîn rd
dişiyle tırnağıyla bnr dişini tırnağına takmak
bnr dişini tırnağına takmak
disk lak.
1. seng, disk sp/m 2. sêlik, disk (sêlika gramafonê) m
1. seng, dîsk sp/m 2. sêlik, dîsk (sêlika gramafonê)m
disk atma avêtina dîskê sp/nd
avêtina dîskê sp/nd
disk sürücüsü ajokerê dîskan
dîskxane
dîskxane
diskalifiye tud.
tut, dîskalîfiye m
tut, dîskalîfiyem
diskalifiye etmek tut kirin, dîskalîfiye kirin
tut kirin, dîskalîfiye kirin
diskalifiye olmak tud bûn.
tut bûn, dîskalîfiye bûn sp
tut bûn, dîskalifiye bûn sp
diskaro mangêr m
mangêrm
diskaro çekmek mangêr kirin
mangêr kirin
diskçalar dîskjen m
dîskjen m
diskjokey dîskjokey nd/nt
dîskjokey nd/nt
disko dîsko, diskotek m
dîsko, dîskotek m
diskotek dîskotek.
1. dîskotek (koleksiyona sêlikan, bandan) 2. dîsko, diskotek (kluba ku lê sêlik, bannd tên lêxistin) m
1. dîskotek (koleksiyona sêlikan, bandan) 2. dîsko, dîskotek (kluba ku lê sêlik, bannd tên lêxistin) m
diskur gotar, nutq, nutq m
gotar, nutq, nutqm
diskur geçmek (veya diskur çekmek) pê de nuqt dan
diskur geçmek (veya çekmek) pê de nuqt dan
dişlek diranfîq, diranbeş, diranqîç, dirankevot rd
diranfîq, diranbeş, diranqîç, dirankevot rd
dişleme 1. gestin, gezkirin, gezlêdan, gezlêxistin 2. di mîmariyê de wekî dantêl nexşandin m
1. gestin, gezkirin, gezlêdan, gezlêxistin 2. di mîmariyê de wekî dantêl nexşandin m
dişlemek 1. gestin l/gh, gez kirin l/gh, gez lê dan l/bw, gez lê xistin l/bw 2. gitgit kirin (di zimanê zarokan de) l/gh
1. gestin l/gh, gez kirin l/gh, gez lê dan l/bw, gez lê xistin l/bw 2. gitgit kirin (di zimanê zarokan de) l/gh
dişlenmek 1. hatin gestin, hatin gezkirin, gez lê hatin xistin, gez lê hatin dan l/tb 2. bi diran bûn l/bw 3. xurt bûn (ji bo kesê ku êdî kes zû bi zû pê nikare, gotina wî pere dike) (mec) l/ngh
1. hatin gestin, hatin gezkirin, gez lê hatin xistin, gez lê hatin dan l/tb 2. bi diran bûn l/bw 3. xurt bûn (ji bo kesê ku êdî kes zû bi zû pê nikare, gotina wî pere dike) (mec) l/ngh
dişleri dökülmek diran di dev de neman (ji bo pîrbûn, kalbûnê tê gotin)
diran di dev de neman (ji bo pîrbûn, kalbûnê tê gotin)
dişleri karıştırmak ajînîn.
dişletmek 1. dan gestin, dan gezkirin 2. diran tê de dan çêkirin, diran tê de dan vekirin *testereyi dişletti diran di berekê de da çêkirin l/lb
1. dan gestin, dan gezkirin 2. diran tê de dan çêkirin, diran tê de dan vekirin * testereyi dişletti diran di berekê de da çêkirin l/lb
dişli 1. bidiran, bididan, dirandar (tiştê bidaran) 2. diranok, diranokî *dişli bıçak kêra diranokî 3. bizor, xurt (kesê ku gotina wî pere dike) (mec) 4. diranît, çerxa bidiran rd
1. bidiran, bididan, dirandar (tiştê bidaran) 2. diranok, diranokî * dişli bıçak kêra diranokî 3. bizor, xurt (kesê ku gotina wî pere dike) (mec) 4. diranît, çerxa bidiranrd
dişli tırnaklı êrîşok, bidest û lep
êrîşok, bidest û lep
dişlik berdirank (di boksê de ji bo ku boksor diranên xwe ji derban biparêze, dike diranên xwe) n
berdirank (di boksê de ji bo ku boksor diranên xwe ji derban biparêze, dike diranên xwe) n
dişözü bnr diş özü
dispanser dîspanser, dîspansêr m
dîspanser, dîspansêr m
dispeç (ji dispatch) dîspêç
(ji dispatch) dîspêç der
dispeççi dîspêçer nd/nt
dîspêçer nd/nt
disprosyum dîsprosyûm, elementeke ku nimroya wê ya atomê 66, giraniya wê ya atomî 162,5, siftiya wê 8,54 û di 1500° C'yî de dihele. Ev elementa ku kêm peyde dibe, kurtebêjeya wê Dy ye lam/m
dîsprosyûm, elementeke ku nimroya wê ya atomê 66, giraniya wê ya atomî 162,5, siftiya wê 8,54 û di 1500¼ C’yî de dihele. Ev elementa ku kêm peyde dibe, kurtebêjeya wê Dy ye kîm/m
dişsel diranî rz/rd
diranî rz/rd
dişsel ses dengê diranî rz
dengê diranî rz
dişsiz bêdiran, bêdidan rd
bêdiran, bêdidan rd
dişsizlik bêdiranî, bêdidanî m
bêdiranî, bêdidanî m
diştacı bnr diş tacı
dişten artırmak ji zikê xwe kêm kirin (bi kêmkirina mesrefên xurikan pere dan ser hev)
ji zikê xwe kêm kirin (bi kêmkirina mesrefên xurikan pere dan ser hev)
distribütör belavker, wajav.
1. belavker, distributor nd/nt 2. vîjav, distributor (aletê ku avê tewzîh dike) m
1. belavker, dîstrîbutor nd/nt 2. vîjav, dîstrîbutor (aletê ku avê tewzîh dike) m
distribütörlük belavkerî, dîsbtrîbutorî m
belavkerî, dîsbtrîbutorî m
ditilmek hatin jenandin, hatin jentin l/tb
hatin jenandin, hatin jentin l/tb
ditme 1. jenandin, jentin, hiljendin, vepiçirandin 2. cengecengekirin, pirtîpirtîkirin m
1. jenandin, jentin, hiljendin, vepiçirandin 2. cengecengekirin, pirtîpirtîkirin m
ditmek 1. jenandin, jentin, hiljendin, vepiçirandin (ji bo jendina hirî, pembû û tiştên nola wan) 2. certgecenge kirin, pirtîpirtî kirin l/gh
1. jenandin, jentin, hiljendin, vepiçirandin (ji bo jendina hirî, pembû û tiştên nola wan) 2. cengecenge kirin, pirtîpirtî kirin l/gh
dival dîwal m
dîwal m
divan dîwan, horg.
1. dîwan, meclîs (di kar û barê rêvebirina dewletê û hwd. de) dîr 2. dîwan (berhema ku şair helbestên xwe tê de dihênin nik hev) wj 3. îsir, dîwan, sedre m
sazı saza dîwanan mzk/nd
1. dîwan, meclîs (di kar û barê rêvebirina dewletê û hwd. de) dîr 2. dîwan (berhema ku şair helbestên xwe tê de dihênin nik hev) wj 3. îsir, dîwan, sedrem
divan durmak (veya el pençe diva durmak) di huzûra (yekî) de destliserhev sekinîn
divan durmak (veya el pençe divan durmak) di huzûra (yekî) de destliserhev sekinîn
divan edebiyatı edebiyata dîwanê
edebiyata dîwanê
divan kalemi dîwanxaneya ku lê fermanên sedrezam dihatin nivîsandin dîr
dîwanxaneya ku lê fermanên sedrezam dihatin nivîsandin dîr
divan kurmak civat gerandin
civat gerandin
divan sazı saza dîwanan mzk/nd
divançe dîwançe (dîwana biçûk a helbestan) m
dîwançe (dîwana biçûk a helbestan) m
divane dîwane.
1. dîwane, bengî 2. dîn, dîn û har (kesê ku pir miriyê tiştekî ye) (mec) rd
1. dîwane, bengî 2. dîn, dîn û har (kesê ku pir miriyê tiştekî ye) (mec)rd
divane olmak bnr deli divane olmak
bnr deli divane olmak
divanelik dîwanetî, dînîtî, bengîtî m
dîwanetî, dînîtî, bengîtî m
divanessi olmak (bir şeyin) li ser (tiştekî) dîn û har bûn
divaneye dönmek bûn wekî dînan (ji bo biberketineke pir)
bûn wekî dînan (ji bo biberketineke pir)
divanhane dîwanxane, horg.
dîwanxane m
dîwanxane m
divanî nivîsa ku di belgeyên mîna ferman û belaxetê de hatiye bikaranîn ku ji "divan kalemi" derketine
nivîsa ku di belgeyên mîna ferman û belaxetê de hatiye bikaranîn ku ji “divan kalemi” derketine
divanı hümayun 1) dîwana hümâyûn (kuji padîşah, sedrezam û erkedarê payebilind ên dewletê pêk dihat) 2) dîwanxane (ya ku ew dîwana hanê lê rûdinişt)
1) dîwana humayûn (ku ji padîşah, sedrezam û erkedarê payebilind ên dewletê pêk dihat) 2) dîwanxane (ya ku ew dîwana hanê lê rûdinişt)
divanî kırması cureya nivîsa sivik û hêsankirî ya "divanî"yê
cureya nivîsa sivik û hêsankirî ya “divanî”yê
divanıâli dîwana bilind dîr/nd
dîwana bilind dîr/nd
divanıharp dîwana herbê, dadgeha leşken nd
dîwana herbê, dadgeha leşkerî nd
divanımuhasebat dîwana muhasebat nd
dîwana muhasebat nd
divik textekawûs zo/n
textekawûs zo/n
divit hûring.
hûring, dewêt, divît, debir m
hûring, dewêt, divît, debir m
divitin çeşîdek qumaşê ku aliyekî wê mîna pêjgîrê ye
çeşîdek qumaşê ku aliyekî wê mîna pêjgîrê ye
divlek tehlik (petêxa gihîştî ya ku qaçilê wê qalind e) m
tehlik (petêxa gihîştî ya ku qaçilê wê qalind e) m
divriği Dîvrîgî (Navçeyeke girêdayî Sêwasê)
diyabaz diyabaz jeo/m
diyabaz jeo/m
diyabet şekre, diyabet bj/m
şekre, diyabet bj/m
diyadin Giyadîn (Navçeyeke girêdayî Agiriyê)
diyafram 1. betana zik, perdeya navbirê, diyafram ant 2. diyafram fiz/m
1. betana zik, perdeya navbirê, diyafram ant 2. diyafram fiz/m
diyafram sesi sewta sing
sewta sing
diyagram diyagram m
diyagram m
diyaklâz diyaklaz jeo/m
diyaklaz jeo/m
diyakoz di filehtiyê de berdestikê keşe
di filehtiyê de berdestikê keşe
diyakroni diyakronî m
diyakronî m
diyakronik diyakronîk rd
diyakronîk rd
diyalaj diyalaj jeo/m
diyalaj jeo/m
diyalekt zarava, diyalekt m
zarava, diyalekt m
diyalektik diyalektik m
diyalektîkm
diyalektik meteryalizm meteryalîzma diyalektik
meteryalîzma diyalektîk
diyalel diyalel (fel/man) m
diyalel (fel/man) m
diyaliz diyalîz kîm/m
diyalîz kîm/m
diyalktoloji zaravanasî, diyalektolojî m
zaravanasî, diyalektolojî m
diyalog diyalog.
1. gotûbêj, guftûgo, diyalog 2. diyalog (di roman, çîrok û leystikan de axaftina yekî an jî çend kesan) 3. diyalog (berhema ku li ser esasê axaftinê hatiye nivisandin) 4. diyalog, lihevkirin, lêkhatibûn (mec) m
1. gotûbêj, guftûgo, diyalog 2. diyalog (di roman, çîrok û leystikan de axaftina yekî an jî çend kesan) 3. diyalog (berhema ku li ser esasê axaftinê hatiye nivîsandin) 4. diyalog, lihevkirin, lêkhatibûn (mec)m
diyalog kurmak diyalog pê re danîn
diyalog pê re danîn
diyanet 1. ayînî, diyanet (bi temamî pêgirêdahiya rêzikên olî) m 2. diyanet (saziya oII) m 3. ol m, din n
1. ayînî, diyanet (bi temamî pêgirêdahiya rêzikên olî)m 2. dîyanet (saziya olî)m 3. ol m, dînn
diyanet işleri karên diyanetê
karên diyanetê
diyapozitif (ji diapositive), diapozîtîv, dîa, slayt m
(ji diapositive), diapozîtîv, dîa, slayt m
diyapozon diyapozon fiz/m
diyapozon fiz/m
diyar war, diyar.
welat, kîşwer, diyar, dar û diyar m
welat, kîşwer, diyar, dar û diyar m
diyarbakır Amed, Diyarbekir (Bajareke kurdistana bakur, weke paytexta kurdistanê tê dîtin û li kurdistana bakur bajarê herî mezin e)
diyastaz (ji diastase) diyastaz m
(ji diastase) diyastaz m
diyastol (ji diastole) diyastol fizy/m
(ji diastole) diyastol fizy/m
diyatome (ji diatomêe) diyatome bot/m
(ji diatomêe) diyatome bot/m
diye 1. qey (du hevokan bi sebeb nîşandinê bi hev ve girê dide) *bu gün gelir diye geldim min got qey dê îro bê loma ez hatim 2. .. got qey, bi zena ... 3. bi navê *Hasan diye biri seni sordu yekî bi navê Hesen li te pirsî d/h
1. qey (du hevokan bi sebeb nîşandinê bi hev ve girê dide) * bu gün gelir diye geldim min got qey dê îro bê loma ez hatim 2. .. got qey, bi zena ... 3. bi navê * Hasan diye biri seni sordu yekî bi navê Hesen li te pirsî d/h
diye diye got û hey got diyecek gotin, pirs *başka diyeceğiniz var mı? gotineke we ya dî heye? m
got û hey got
diyecek gotin, pirs * başka diyeceğiniz var mı? gotineke we ya dî heye? m
diyerek qey h
qey h
diyet parêz.
(1) diyet (li gorî hukmê şerî'etê cirma ku wê sûcdar bide xwedanên ê kuştî yan jî yê birindar) m (II) parêz *adam hasta, diyet yapıyor camêr nexweş e, parêz dike m
diyet (i) diyet (li gorî hukmê şerî’etê cirma ku wê sûcdar bide xwedanên ê kuştî yan jî yê birîndar) m
diyet (ii) parêz * adam hasta, diyet yapıyor camêr nexweş e, parêz dike m
diyetetik diyetetik (milê zanista tenduristiyê ya ku nexweşînên ji ber kêmxwedîkirinê û nirxên adanî xurekan vedikole) m
diyetetîk (milê zanista tenduristiyê ya ku nexweşînên ji ber kêmxwedîkirinê û nirxên adanî xurekan vedikole) m
diyetisyen diyetisyen (pisporê parêzê, pispore diyetê) nd/nt
diyetîsyen (pisporê parêzê, pisporê diyetê) nd/nt
diyez 1. diyez (îşareta notayê ya ku wê dengek nîv ton bê ziravkirin) mzk/m 2. diyez (dengê ku bi vî terhî hatiye ziravkirin) rd
1. diyez (îşareta notayê ya ku wê dengek nîv ton bê ziravkirin) mzk/m 2. diyez (dengê ku bi vî terhî hatiye ziravkirin) rd
diz çok.
1. çok, çong, jinû, ejnû, jinî, kab, kabok. qerem (cihê ku lê hestiyên gîtikê û yê ran digihîjin hev) ant/m 2. çok, çong, jinû, ejnû, kabok (di rewşa rûniştinê de aliyê râstê yê ran) *hem ağlıyor hem de her iki eliyle dizini dövüyordu hem digiriya û hem jî bi her du destên xwe li çokên xwe dida
1. çok, çong, jinû, ejnû, jinî, kab, kabok, qerem (cihê ku lê hestiyên gîtikê û yê ran digihîjin hev) ant/m 2. çok, çong, jinû, ejnû, kabok (di rewşa rûniştinê de aliyê rastê yê ran) * hem ağlıyor hem de her iki eliyle dizini dövüyordu hem digiriya û hem jî bi her du destên xwe li çokên xwe dida
diz ağırşağı keşka çokê, kasika çokê, kodika çokê, çortan, çortanok, kofik, tcxtikê çokê
keşka çokê, kasika çokê, kodika çokê, çortan, çortanok, kofik, textikê çokê
diz altı binçok, binjinû
binçok, binjinû
diz bağı benê goreyê nd
benê goreyê nd
diz boyu heta çokê, heta kabokê, heyanî jinûyan, li çokê
heta çokê, heta kabokê, heyanî jinûyan, li çokê
diz çökmek çok dan
1) çok dan, çok danîn, jinû dan erdê 2) bnr dize gelmek
1) çok dan, çok danîn, jinû dan erdê 2) bnr dize gelmek
diz dize (oturmak) çok dan rû çokê, çok li ber çokê bûn
çok dan rû çokê, çok li ber çokê bûn
diz kapağı serçog.
serçok, seijinû, kofik ant/m
serçok, serjinû, kofik ant/m
bnr diz kapağı
diz kapağı kemiği hestiyê çokê, hestiyê jinûyê, hestiyê kabokê ant/m
diz kemiği hestiyê çokê, hestiyê jinûyê, hestiyê kabokê ant/m
diz üstü li ser çokan, li ser ejnûyan *en son Ali çöktü diz üstü heri dawî Alî kete ser ejnûyan
li ser çokan, li ser ejnûyan * en son Ali çöktü diz üstü herî dawî Alî kete ser ejnûyan
dizanteri dîzanterî (çeşîdek nexweşîna zikêşê ya bi xwîn e ku mirov ji hev digirin) bj/m
dîzanterî (çeşîdek nexweşîna zikêşê ya bi xwîn e ku mirov ji hev digirin) bj/m
dizanterili bidîzanterî bj/rd
bidîzanterî bj/rd
dizayn dîzayn m
dizayn m
dizdar dîzdar (pasvanê kelê) n
dîzdar (pasvanê kelê) n
dizdirmek 1. dan rêzkirin, dan ristandin, dan qorkirin 2. dan pê vekirin (ji bo morî û tiştên wisa ku di ben, tel û wekî din re dikirin) 3. dan tîprêzîkirin (di çapxanan de) l/lb
1. dan rêzkirin, dan ristandin, dan qorkirin 2. dan pê vekirin (ji bo morî û tiştên wisa ku di ben, tel û wekî din re dikirin) 3. dan tîprêzîkirin (di çapxanan de) l/lb
dize şewane, riste, rêz m
şewane, riste, rêz m
dize gelmek jê re mil danîn
jê re mil danîn
dize getirmek mil pê danîn, (yek) anîn ser afirê gayê kilo (argo)
mil pê danîn, (yek) anîn ser afirê gayê kilo (argo)
dizel (ji navê endezyarê Alman Diesel) dîzel (motora ku bi mazotê dişixule) m
(ji navê endezyarê Alman Diesel) dizel (motora ku bi mazotê dişixule) m
dizeleştirmek şiwane kirin, riste kirin, ristandin l/gh
şiwane kirin, riste kirin, ristandin l/gh
dizem aheng, ritm (wj/mzk) m
aheng, rîtm (wj/mzk) m
dizemli ahengdar, ritmîk, birîtm rd
ahengdar, rîtmîk, birîtm rd
dizge sazgêr.
pergal, menzûme, sîstem (fel/wj) m
pergal, menzûme, sîstem (fel/wj) m
dizgeli pergaldar, sîstematîk rd
pergaldar, sîstematîk rd
dizgesel pergalî, menzûmeyî, sîstematîk rd
pergalî, menzûmeyî, sîstematîk rd
dizgesiz bêpergal, bêsîstem rd
bêpergal, bêsîstem rd
dizgi tîprêzî.
tîprêzî, tertîp (ji bo tîpên çapê) m
tîprêzî, tertîp (ji bo tîpên çapê) m
dizgi yeri tîprêzgeh, tîprêzxane m
tîprêzgeh, tîprêzxane m
dizgici tîprêz.
tîprêz, rêzker nd/nt
tîprêz, rêzker nd/nt
dizgicilik tîprêzîtî, rêzkeritî m
tîprêzîtî, rêzkerîtî m
dizgin destgîn. lixab.
dezgîn, legap, lixav, celew m
dezgîn, legap, lixav, celewm
dizgin vurmak dezgîn kirin, lixav kirin, dezgîn kirin stû
dezgîn kirin, lixav kirin, dezgîn kirin stû (birinin)
dizginini çekmek gema (yekî) kişandin
gema (yekî) kişandin (birinin)
dizginini kısmak gema (yekî) şidandin (tehdeya li serê zêde kirin)
dizginleme dezgînkirin, legapkirin, lixavkirin m
dezgînkirin, legapkirin, lixavkirin m
dizginlemek 1. dezgîn kirin, legap kirin, lixav kirin 2. dezgîna (yekî) kişandin (mec) l/gh
1. dezgîn kirin, legap kirin, lixav kirin 2. dezgîna (yekî) kişandin (mec) l/gh
dizginlenmek 1. hatin dezgînkirin, hatin lixavkirin, hatin legapkirin 2. dezgîna hespê kişandin l/bw 3. dezgînên (yekî) hatin kişandin (mec) l/tb
1. hatin dezgînkirin, hatin lixavkirin, hatin legapkirin 2. dezgîna hespê kişandin l/bw 3. dezgînên (yekî) hatin kişandin (mec) l/tb
dizginleri (ele) vermek hefsarê xwe dan dest, hefsar dan destê (yekî) (serdestiya yekî ji xwe re qebûl kirin)
hefsarê xwe dan dest, hefsar dan destê (yekî) (serdestiya yekî ji xwe re qebûl kirin)
dizginleri ele almak mezinatî kirin destê xwe (îdareya tiştekî kirin destê xwe)
mezinatî kirin destê xwe (îdareya tiştekî kirin destê xwe)
dizginleri gevşetmek gema (yekî) sist kirin
gema (yekî) sist kirin
dizginleri koparmak ben qetandin, benê xwe qetandin (ji bindestiyê xelas bûn)
ben qetandin, benê xwe qetandin (ji bindestiyê xelas bûn)
dizginleri salıvermek serberdayî kirin, serî berdan
serberdayî kirin, serî berdan
dizginlerini kısmak gema (yekî) şidandin (tehdeya li serê zêde kirin)
dizginsiz 1. bêdezgîn, bêlixav, bêlegap 2. fehşik, aşirî (mec) rd
1. bêdezgîn, bêlixav, bêlegap 2. fehşik, aşirî (mec) rd
dizi rêz.
1. rêz, rist, ristik, şaran, şare, gilwaz, şerit (ji bo rêza tiştê pêvekirî) *iki dizi boncuk du rêz morîk *altın dizisi ristika zêran 2. rêze, zencîre, xelek, serî (tevahiya tiştên ku pevre bitûnekê tîne pê) *kitaplarımın dizisi için bir önsöz yazmam gerekecek ji bo rêzeya pirtûkên min min divê ku ez pêşgotinekê binivîsim 3. qor, rêz (heyberên ku li dû hev, li kêleka hev rêz bûne) 4. rêz, qor, sef Işk 5. paradigma 6. rêze, zincîre, xelek (ji bo fîlmê televizyon û sînemayê) 7. rêz (hemû dengên di nav oktavekê de) m
1. rêz, rist, ristik, şaran, şare, gilwaz, şerît (ji bo rêza tiştê pêvekirî) * iki dizi boncuk du rêz morîk * altın dizisi ristika zêran 2. rêze, zencîre, xelek, serî (tevahiya tiştên ku pevre bitûnekê tîne pê) * kitaplarımın dizisi için bir önsöz yazmam gerekecek ji bo rêzeya pirtûkên min min divê ku ez pêşgotinekê binivîsim 3. qor, rêz (heyberên ku li dû hev, li kêleka hev rêz bûne) 4. rêz, qor, sef lşk 5. paradîgma 6. rêze, zincîre, xelek (ji bo fîlmê televîzyon û sînemayê) 7. rêz (hemû dengên di nav oktavekê de)m
dizi eylem rêzeçalakî
rêzeçalakî
dizi film rêzefîlm.
rêzefîlm, zincîrefîlm
rêzefîlm, zincîrefîlm
dizi yazı rêzenivîs.
rêzenivîsar, zencîrenivîsar
rêzenivîsar, zencîrenivîsar
dizici tîprêz nd/nt
tîprêz nd/nt
dizilemek ristandin, qor kirin, sefandin, sef kirin, rêze kirin, zencîre kirin l/gh
ristandin, qor kirin, sefandin, sef kirin, rêze kirin, zencîre kirin l/gh
dizili 1. rêzkirî, ristkirî, rêzbûyî, ristbûyî 2. pêvekirî 3. sefkirî, qorkirî, qorbûyî rd
1. rêzkirî, ristkirî, rêzbûyî, ristbûyî 2. pêvekirî 3. sefkirî, qorkirî, qorbûyî rd
dizilme qorbûn, rêzbûn, şeridin, dabiristîn, sefbûn, sefîn, ristbûn, ristîn m
qorbûn, rêzbûn, şeridîn, dabiristîn, sefbûn, sefîn, ristbûn, ristîn m
dizilmek rêz bûn.
1. hatin pê vekirin *boncuklar ipliğe dizildi morî bi ben ve hatin vekirin l/tb 2. qor girê dan l/bw, qor bûn l/ngh, rêz bûn l/ngh, şeridin, dabiristîn, ketin rêzê l/ngh, ketin sefe l/ngh, sefîn l/ngh, ristîn l/ngh, rist bûn l/ngh
1. hatin pê vekirin * boncuklar ipliğe dizildi morî bi ben ve hatin vekirin l/tb 2. qor girê dan l/bw, qor bûn l/ngh, rêz bûn l/ngh, şeridîn, dabiristînl/ngh, ketin rêzê l/ngh, ketin sefê l/ngh, sefîn l/ngh, ristîn l/ngh, rist bûn l/ngh
dizim 1. tîprêzî, tîprêzîkirin *kitabın dizimi bitti tîprêzîkirina pirtûkê kuta bû 2. sentagma rz/m
1. tîprêzî, tîprêzîkirin * kitabın dizimi bitti tîprêzîkirina pirtûkê kuta bû 2. sentagma rz/m
dizin Pelrêç (Di komputergeriyê de ji bo navnişana pelekî tê bikaranîn) Mînak: Dosya dizinini seçiniz=Pelrêça pelê hilbijêre.
1. fihrist, pêrist, têxistî (lîsteya alfabetik a ku di paşiya berhemê de ku der barê kes, mijar, cih û hwd. de bi nimare nîşan dide) 2. fihrist, pêrist (berhema ku wekî pirtûk an jî weşaneke vedor dertê û têkiliyê bi mijarên diyarkirî yên ku di pirtûkekê an jî kovarekê de derketine re datîne) 3. fihrîst, pêrîst (lîsteya birêkûpêk a ku ji bo pirtûkxaneyekê, belgeyekê hatiye amadekirin û cihê wê belgeyê, wê agahiyê dinimîne) m
1. fihrist, pêrist, têxistî (lîsteya alfabetîk a ku di paşiya berhemê de ku der barê kes, mijar, cih û hwd. de bi nimare nîşan dide) 2. fihrist, pêrist (berhema ku wekî pirtûk an jî weşaneke vedor dertê û têkiliyê bi mijarên diyarkirî yên ku di pirtûkekê an jî kovarekê de derketine re datîne) 3. fihrist, pêrist (lîsteya birêkûpêk a ku ji bo pirtûkxaneyekê, belgeyekê hatiye amadekirin û cihê wê belgeyê, wê agahiyê dinimîne) m
dizin arka iç kısmı barfisk.
dizini dövmek li çokan xistin, li çokên xwe xistin, li ejnûyan xistin, li ejnûyên xwe xistin
li çokan xistin, li çokên xwe xistin, li ejnûyan xistin, li ejnûyên xwe xistin
dizinin dibi li ber (yekî) ye, di nav dest û piyê (me) de ye (ji bo tiştê ku pir nêzik e) *dizinin dibindekini görmüyor, gelip bize dalaşıyor ê li ber xwe nabîne, tê bela xwe di me dide
li ber (yekî) ye, di nav dest û piyê (me) de ye (ji bo tiştê ku pir nêzik e) * dizinin dibindekini görmüyor, gelip bize dalaşıyor ê li ber xwe nabîne, tê bela xwe di me dide
dizkapağı bnr diz kapağı
dizlemek 1. heta çokê tê re çûn 2. bi çokan dewisandin l/bw
1. heta çokê tê re çûn 2. bi çokan dewisandin l/bw
dizleri kesilmek (veya dizleri tutmamak) çokên (yekî) negirtin, ji çokan de ketin, ji ejnûyan ketin, ji ser piyan ketin, ji çokên xwe de ketin, ji qeweta çokan bûn
dizleri kesilmek (veya tutmamak) çokên (yekî) negirtin, ji çokan de ketin, ji ejnûyan ketin, ji ser piyan ketin, ji çokên xwe de ketin, ji qeweta çokan bûn (birinin)
dizlerine kapanmak xwe avêtin ser dest û piyên (yekî)
xwe avêtin ser dest û piyên (yekî)
dizlerinin bağı çözülmek çokên (yekî) lerizîn, kabokên (yekî) li hev ketin, çok lê sist bûn, çok lê şikiyan, çokên (yekî) şikestin, qidûmê (yekî) şikestin (an jî sist bûn)
çokên (yekî) lerizîn, kabokên (yekî) li hev ketin, çok lê sist bûn, çok lê şikiyan, çokên (yekî) şikestin, qidûmê (yekî) şikestin (an jî sist bûn)
dizlerinin üstüne çökmek xwe berdan ser çokan (ejnûyan)
xwe berdan ser çokan (ejnûyan)
dizlik 1. sihak, çokparêz m 2. goreya saqdirêj nd 3. qolik (derpiyê kinik) n 4. şalwar n 5. pêşmalk (pêşmalka ku di ber kar de tê wergirtin) m
1. sihak, çokparêz m 2. goreya saqdirêj nd 3. qolik (derpiyê kinik) n 4. şalwar n 5. pêşmalk (pêşmalka ku di ber kar de tê wergirtin) m
dizme 1. pêvekirin 2. qorkirin, rêzkirin, şeridandin, sefandin, ristandin, dabiristandin 3. tîprêzîkirin m
1. pêvekirin 2. qorkirin, rêzkirin, şeridandin, sefandin, ristandin, dabiristandin 3. tîprêzîkirin m
dizmek rêz kirin
1. pê ve kirin (ji bo pêvekirina tiştekî bi bend, têl û hwd.) *ana kız oturmuş ceviz içlerini diziyorlardı dê û keç rûniştibûn kakilên gûzan pê ve dikirin 2. qor kirin, rêz kirin, bi rêz kirin, şeridandin, sefandin, sef kirin, ristandin, dabiristandin (danîna tiştan li rex hev, li dû hev an jî li ser hev) *sandalyeleri masanın etrafına dizdiler sendelye li dora maseyê rêz kirin 3. tîprêzî kirin *kitabın yazılarını dizdim min tîprêziya nivîsarên pirtûkê kir l/gh
1. pê ve kirin (ji bo pêvekirina tiştekî bi bend, têl û hwd.) * ana kız oturmuş ceviz içlerini diziyorlardı dê û keç rûniştibûn kakilên gûzan pê ve dikirin 2. qor kirin, rêz kirin, bi rêz kirin, şeridandin, sefandin, sef kirin, ristandin, dabiristandin (danîna tiştan li rex hev, li dû hev an jî li ser hev) * sandalyeleri masanın etrafına dizdiler sendelye li dora maseyê rêz kirin 3. tîprêzî kirin * kitabın yazılarını dizdim min tîprêziya nivîsarên pirtûkê kir l/gh
dizmen tîprêz, muretîp nd/nt
tîprêz, muretîp nd/nt
dizyem dehyek (di germpîvan de dehyeka santîgramê) m
dehyek (di germpîvan de dehyeka santîgramê) m
di 1. -e * rûn di nan da yağı ekmeğe sürdü 2. h (di... de şeklinde) içinde (süresince, zarfında) * di nav van salên dawî de bu son yıllarda 3. içinde (ortamında) * di nav van mercan de bu şartlar içinde 4. h/d (di ... de) içre
di (yekî) de star nehişt (birini) bozguna uğratmak * Derwêş di leşkerê neyar de star nehişt Derviş düşman askerlerini bozguna uğrattı
di (yekî) derketin çıkagelmek * tê bîra te li mêrgê boxeyek di me derketibû hatırlar mısın çayırda bir boğa çıkagelmişti
di (yekî) gerîn ısrar etmek (tiştek)
di (yekî) gihîn (birini) anlamak
di (yekî) hilanîn diklenmek, dikleşm(birine karşı ters bir davranışta bulunmak, karşı gelmek, kafa tutmak) * min ji camêr re tiştek negot jî, ha min dît ku di min hilanî adama bir şey demedim de, birden dikleşti
di ... xwe de (ye ) yaşında * zarok di yeksaliya xwe de ye çocuk bir yaşında
di agirê (yekî) de şewit?(birinin) ateşine (veya nârına) yanmak, başı nâra yanmak (tiştek)
di aqil de m (bir şey) akılda kalmak
di aqil de naçe akıl almaz
di aqilan de neçûn akıla sığmamak
di aqilê (yekî) de çûn akılına sığar gibi olmak
di aqilê (yekî) de derbas bûn aklından geçmek
di aqilê (yekî) de man 1) aklında kalmak (unutmamak) 2) aklında kalmak (hatırlamak)
di aqilê (yekî) de neçûn akıla sığmamak, akıl almamak
di aqilê (yekî) de tiştek çêbûn beyninde (veya kafasýnda) şimşekler çakmak (zihninde birden bir düşünce doğmak, kafasında bir düşünce belirmek)
di aqilê xwe de bi cih kir (bir şeyi) zihnine yerleştirmek
di aqilê xwe de girt (bir şeyi) aklında tutmak (unutmamak)
di aqilê xwe de girtin akılda tutmak (tiştek) (tiştek)
di ard dan l/bw unlamak
di arvan dan l/bw unlamak
di asta (tenga an jî hîza) hev de aynı düzeyde
di av û donê xwe de qijilîn kendi yağında kavrulmak
di avê re çûn boşa gitmek
di avê re kirin suya daldırmak
di avekê re kirin sudan geçirmek (elbise yıkamak için)
di bara dilê (yekî) de -e göre
di bêhnekê de bir çırpıda
di behrê de bûn esrar perdesi (bir şeyin anlaşılmasına engel oluşturmak)
di ber (...) dan dayanmak (yetişmek, yeter olmak) * nan di ber zarokan nade ekmek çocuklara dayanmıyor
di ber (...) de 1) -e uğruna, uğrunda * di ber welat de ülke uğruna * di ber wî de mirin uğrunda ölmek 2) -e yerine, -de * di ber min de çû şer benim yerime savaşa gitti * di ber diranê min de dişimde 3) açık, açığında * tren di ber bajêr de dibihure tren şehrin açığında geçer
di ber (...) de xwêdan (an jî zehmet dîtin) bir iş yaparken yorulmak, emek harcamak, güçlükler çekmek
di ber (...) de zehmet dît (bir iş yaparken) yorulmak, emek harcamak, güçlükler çekmek
di ber (karekî) de man (bir iş, birinin) vaktini almak (veya yemek) (tiştek)
di ber (tiştekî) de man el tutmak (bir iş uzun süre uğraştırmak, vakit kaybettirmek)
di ber (yekî) dan üstelemek, ısrar etmek, dil (veya diller) dökmek, diretmek, zorlamak
di ber (yekî) de avêt (birine) taş atmak, yermek
di ber (yekî) de dezî bad (birinin) eline su dökememek
di ber (yekî) de ketin belayê başı nâra yanmak
di ber (yekî) de man gözü kalmak (elde edemediği bir şeyi kıskanmak)
di ber (yekî) de porê xwe yê reş kirin hirî saçını süpürge etmek
di ber (yekî) gerîn (birine) dil (veya diller) dökmek
di ber (yekî) re avêt (birine) üstü kapalı lâf dokundurmak, tehdit etmek
di ber cankêşiyê de bûn can çekişmek
di ber çav re derbas kirin gözden geçirmek (incelemek, muayene etmek)
di ber çûn l/bw önde gitmek
di ber dan l/bw 1. dayanmak (yetmek) * nan di ber zarokan nade ekmek çocuklara dayanmıyor 2. dayanmak * sol di ber nadin ona ayakkabı dayanmıyor 3. ısrar etmek, diretmek * pir di ber min da ku ez li wir bimînim orada kalmam için çok israr etti 4. üstelemek, üstüne yüklenmek, uğraşmak
di ber de 1) -e beraber, -e yanında * di ber karê xwe de wergeriyê jî deke işinin yanında çeviri de yapıyor 2) kökten, kökünden * dar di ber de jê kir ağacı kökünden kesti
di ber de avêtin l/bw 1. sızdırmak, kaçırmak * av di ber boriyê de diavêje bila haya te jê hebe boru su kaçırıyor haberin olsun 2. (birine) lâf dokundurmak, lâf atmak, iğneleyici konuşmak
sızmak * av de ber de diavêje su sızıyor
di ber de bêhna (yekî) çikîn yüreği tükenmek (veya yürek tüketmek)
di ber de bûn tam yanında olmak, yakınında olmak
di ber de çavê xwe rêtin göz nuru dökmek
di ber de çûn l/bw sızdırmak, kaçırmak
di ber de hiştin 1) muradını almasını engellemek 2) mec gölgesi düştü
di ber de kêferata dinyayê dîtin dünyanın zahmetini çekmek
di ber de m (bir şey) kursağında kalmak
di ber de man l/bw 1. takılı kalmak 2. boğazında kalmak 3. teklemek (tabanca bozulup tutukluk yapmak)
1) takılı kalmak 2) hevesi kursağında kalmak
di ber de mana miradê (an jî mexsedê) düş (veya hayal) kırıklığına uğrama
di ber de mehf bûn dirsek çürütmek (okumak için yıllarca çalışmak)
di ber de neçûn l/bw 1. sızmamak 2. boğazından geçmemek (yemek yiyememek) * xwarin di ber min re naçe xwarê yemek boğazımdan geçmiyor
di ber de qerîne hatin avêtin iğnelenmek, lâf dokundurulmak
di ber de rêtin l/bw dökülüp saçılmak (bir şey uğruna çok para harcamak)
di ber de stêrk bi roj dît (birinin) anası ağlamak
di ber de tehb dîtin 1) emek vermek 2) emeği geçmek
di ber de tehb û kêferat dîtin alın teri dökmek (zahmetli bir iş görmek, emek vermek)
di ber de xwe kilekorî kirin göz nuru dökmek
di ber de xwêdan rêtin ter dökmek, alın teri dökmek, emek verm(bir iş yapmak için zahmet çekmek, zahmetli bir iş görmek)
di ber de zehmet dîtin 1) emek vermek 2) emeği geçmek
di ber devê hev de bûn 1) yan yana olmak 2) yan yana ve rekabet halinde olmak
di ber deyn de hesibandin alacağına tutmak
di ber deynê (yekî) de hesibandin alacağına tutmak
di ber dilê (yekî) dan gönlünü almaya çalışmak
gönül okşamak, gönlünü almak, hatır almak
di ber dilê (yekî) de çûn gönül almak, gönlünü almak (kırılan bir kimseyi güzel bir davranışla hoşnut etmek)
di ber dilê hev de h kucak kucağa
di ber gerîn l/bw üstelenmek
di ber hev dan l/bw 1. çekişmek, didişmek (karşılıklı didişmek, direnmek) 2. çarpışmak (birbirine üstün gelmeye çalışmak) * ev her du raman li ber hev didin bu iki düşünce çarpışıyor 3. al aşağı vur yukarı, al takke ver külah (çekişe çekişe pazarlık etmek)
1) çekişmek (birbirine) karşı direnmek (yek)
di ber hev de rd 1. yan yana, sıkışık 2. bir diğerinin yerine
sık sık (az aralıklarla)
di ber hev xistin l/bw yanyana koşturmak
di ber hiqûma ruh de bûn son nefesini verir olmak, can çekişmek
di ber meşheda xwedê de bûn son nefesini verir olmak, can çekişmek
di ber pişika xwe re çûn koltukları şişmek
di ber qerz de hesibandin alacağına tutmak
di ber qerzê (yekî) de hesibandin alacağına tutmak
di ber qirqala ruh de bûn can çekişmek
di ber re -e beraber, yanında, ile
di ber re avêtin l/bw 1. sızdırmak (su vb. için) 2. ima etmek 3. (birine) çaktırmadan lâf dokundurmak
1) sızmak * av di ber re diavêje su sızıyor 2) üstü kapalı lâf dokundurmak, tehdit etmek
di ber re çûn l/bw sızmak
di ber re derbas bûn l/bw yanından geçmek, uğramak
di ber re derketin taşmak (bulunduğu yüzeyden genişleyerek kenarları aşmak) * porên wî yê ku di ber şewqeyê re derketî ne şapkasından taşmış beyaz saçları
di ber re gotin l/bw sokuşturmak, sokmak (konuşma sırasında bir sözü, soruyu veya düşünceyi söyleyivermek)
di ber re xuya kirin (ışık) sızmak * ronî di qulikê re xuya dike içeriye delikten ışık sızıyor
di ber re zehmetî dîtin (herhangi bir şey için) çok zahmet çekmek
di ber ruh de bûn can çekişmek
di ber ruh de man ölüm döşeğinde can çekişmek
di ber tengiyê de bûn doğurmak üzere olmak, doğum sancısı sıklaşmak
di ber ve bûn l/bw katlanmak (bir şey içe doğru kıvrılmak)
di ber ve kirin l/bw 1. çırpmak, katlamak (elbiseyi katlamak) 2. bastırmak (bir kumaşın kenarlarını kıvırıp dikmek) * kenarê kinc di ber ve kiriye elbisenin kenarını bastırmış 3. kıvırmak (bir giysinin veya kumaşın kenarını bükerek ters dikmek)
di ber xwe dan l/bw 1. dayanmak, direnmek (tutunmak, karşı durmak) * vî qumaşî pir di ber xwe da bu kumaş çok dayandı 2. dayanmak (zarar görmemek, varlığını korumak) * ev keştî li ber firtûneyê dikare di ber xwe bide? bu gemi fırtınaya dayanabilir mi?
di ber xwe de kendi kendine söylenme
di ber xwe de gotin l/bw kendi kendine söylenmek
di ber zar de bûn l/bw doğum yapmak (veya doğurmak) özere olmak
di ber zarok (zar an jî zarû) de bûn doğum yapmak (veya doğurmak) özere olmak
di ber zarok de bûn l/bw doğurmak üzere olmak
di ber zarû de bûn l/bw doğurmak üzere olmak
di ber zê de bûn l/bw doğum yapmak (veya doğurmak) üzere olmak
doğum yapmak (veya doğurmak) özere olmak
di ber... re -e açığında * tren di ber bajêr re dibihure tren şehrin açığında geçer
di berê de ruh û îmana xwe qetandin yırtınm(bir konu ile kendini yoracak kadar çok uğraşmak)
di bergîdana xurek de çiğden vermek
di beriya xwe de pere dîtin cebi para görmek
di bextê (yekî) de bûn (birine) sığınmak (güvenmek, yardım istemek veya ummak)
di bextê (yekî) de ketin birine sığınmak, birinden meddet ummak
di bin (an jî binî) de el altından (gizlice)
di bin (tiştekî) de m (bir şeyin) altında kalmak * ez di bin vê qenciyê de namînim bu iyiliğin altında kalmam
di bin bandora (tiştekî) de bûn bir işin etkisinde olmak
di bin bandora xwe de hiştin etkisi altında bırakmak, nüfüzu altında tutmak
di bin berê de hiştin her şeyi orta yere çıkarmamak
di bin berpirsiya (yekî) de bûn sorumluluğunda olmak
di bin çav de bûn l/bw göz altında olmak
di bin çavan de h göz altında olarak, mahfuzen
di bin çavan re li hev nêrîn bakışmak (kaçamak ve gizli olarak birbirine bakmak)
di bin çek de bûn silâh altında bulunmak
di bin darê (yekî) de bûn (birinin) emri altında olmak
di bin de man l/bw 1. altında kalmak 2. altta kalmak (yenilmek)
di bin de neman altında kalmamak (di)
altında kalmamak (tiştek)
di bin destê (yekî) de elinin altında * leşkerên di bin destê wî de gelek hindik bû elinin altındaki asker pek azdı
di bin destê (yekî) de bûn (birinin) egemenliğinde olmak 2) tekelinde olmak
(bir şey) eli altında olmak
di bin destê xwe de girtin elinde tutmak (kendi tekelinde bulundurmak)
di bin destê xwe xistin elde etmek, ele geçirmek
di bin dû de man duman altı olmak
di bin dûvikê çavan re lê nihêrtin göz ucuyla bakmak, süzerek bakmak
di bin eynî xaniyî d e bir çatı altında
di bin gê de li golikê gerîn dananın altında buzağı aramak
di bin gumanê de bûn zan altında bulunmak
di bin helmê de man etki alanında kalmak
di bin lingan de çûn ayak altında kalmak
di bin mineta (yekî) de neman minnet altında kalmamak
di bin navê (tiştekî) de kisvesi altında * di bin navê dîndariyê de her tiştî dikin din kisvesi altında herşeyi yapıyorlar
di bin nezaretê de h göz altında olarak, mahfuzen
di bin pêkutî û tehdehiyê de hiştin baskı altında tutmak
di bin pest û guşarê de hiştin baskı altında tutmak
di bin piyan de pelçiqandin tepelemek
di bin qêla rojê de güneşin alnında (veya güneş altında)
di bin qêleqijê de güneşin alnında (veya güneş altında)
di bin re h 1. sinsice 2. alttan alta, el altında, gizliden gizliye, gizli gizli
el altından (gizlice)
di bin rima (yekî) de borîn boyun eğmek
di bin roniya (tiştekî) (bir durum veya düşüncenin) ışığı altında
di bin serê (yekî) de başının altında (yastığının altında)
di bin serê (yekî) de derketin 1) başının altında çıkmak * çek di bin serê wî de derket silâh başının altında çıktı 2) mec başının altında çıkmak
di bin şikê de bûn zan altında bulunmak
di bin simbêlan re (an jî de) kenîn bıyık altında gülmek
di bin siya (yekî) de derbas bûn (birinin) boyundruğu altına girmek
di bin tava rojê de güneşin alnında (veya güneş altında)
di bin tehdeyê de hiştin baskı altında tutmak
di bin ve kirin alta almak * stûyê wî di bin ve kirin boynunu alta aldı
di bin webal de man vebal altında kalmak
di bin xwe re dîtin l/bw (biri kendinden) küçük (veya hor) görmek
di binê çav de lê nihêrtin (an jî mêzandin) göz ucuyla bakmak, göz kuyruğuyla bakmak
di binê çavan de lê nihêrti n yan yan bakmak, gözünün kuyruğuyla (veya ucuyla) bakmak
di binê gê de li golikê digere dana altında buzağı aramak
di binê heman banî de bir çatı altında
di binê hifz û muhafizeya xwedê de be 1) Allah esirgesin (veya saklasın) 2) Allah kazadan belâdan saklasın
di binê qenciya (yekî) derneketin hakkı ödenmez
di binê simbêlan de bişirîn için için (gülmek (veya gülümsemek)
di binê star û hifza xwedê de bûn Allah’ın korumasında olmak
di binê xaniyekî de bir çatı altında
di binê xwe de berdan altına etmek
di binî de h 1. sinsice 2. gizli gizli, el altında, arkadan arkaya * di binî de, di heqê me de tiştin digotin arkadan arkaya hakkımızda bir şeyler söylüyordu
di binî de bûn l/bw sinsi olmak
içerde olmak (zarar etmiş olmak)
di binî de hûrhûr gerîn ince eleyip (veya eğirip) sık dokumak
di binî de lê nihêrtin argo süzmek
di binî de pê vedan alttan güreşmek
di binî de perde arkasında (veya arkasından)
di binî re h 1. alttan alta 2. kaçamak (belli etmeden, gizlice)
di binî re xeber şandin haber uçurmak
di bîr anîn l/bw hatırlamak, anmak
di bîra (yekî) de bûn 1) hatırında olmak 2) gözünün önünde olmak (hiç unutmamak, olduğu gibi hatırlamak) 3) kafasını kurcalamak
di bîra (yekî) de man 1) aklında kalmak (unutmamak) 2) hatırında kalmak, aklında kalmak (hatırlamak)
di bîra (yekî) hatin hatırlamak
di bîra min de aklımda
di bîra xwe anîn l/bw anımsamak, hatırlamak
hatırlamak, hatırlamaya çalışmak
di bîra xwe de girtin hatırında tutmak
di çamûrê dan l/bw çamurlatmak
di canê (yekî) de xwîn tune bûn benzinde kan kalmamak
di canê xwe bihurîn l/bw 1. canından vazgeçmek 2. canına susamak
di çapa (...) de ebatında
di çapana (...) de ebatında
di çapana (yekî) de bûn (birinin) çapında
di çapana xwe de nd kendi çapında, küçük çapta * di çapana xwe de bazirganiyê dike küçük çapta ticaret yapıyor
di carekê de h 1. birden, bir defada 2. bir hamlede, bir atılışta
bir defada, bir tahtada, yekten * pereyê ku jinik xwest, min di carekê de jimarte destê wê kadının istediği parayı bir tahtada saydım eline
di çav (yekî) de kirin dostlar alışverişte görsün (diye), gösteriş olsun diye
di çav de xuya bûn göze görünmek (belli, açık olmak)
di çav re kirin 1) gözüne kestirmek (başarabileceğini ummak) 2) gözüne kestirmek (beğenisine uygun bulmak)
di çavê (yekî) re dexistin burundan (fitil fitil) getirmek
di çavê (yekî) re kirin gözüne sokmak
di çavê xwe de ecibandin (an jî eyişandin)1) gözüne kestirmek (başarabileceğini ummak) 2) gözüne kestirmek (beğenisine uygun bulmak)
di çaviya kaniyê de rîtin zemzem kuyusuna işemek
di çaxana (yekî) de bûn (birinin) yaşlarında olmak * di çaxana Azad de bû Azad’ın yaşlarında
di çaxê xwe de vaktinde, vaktiyle, zamanında
di çaxên berê de vaktiyle
di çendan de? kaçta? (saat için) * do di çendan de raketî? dün kaçta yattın?
di çêran de hiştin l/bw kalaylamak (çok sövmek)
di cî da bnr di cih de
di çi halî de ye ne âlemde?, ne sularda? * ew der di çi halî de ne? oralar ne âlemde? * ew karê ku hûn li pey bûn, di çi halî de ye? o kovaladığınız iş ne sularda?
di çi halî de? ne halde?
di çi heynê de fi tarihte
di çi rewşî de ye ne sularda? * ew karê ku hûn li pey bûn, di çi rewşî de ye? kovaladığınız iş ne sularda?
di çi rewşî de? ne halde?
di cih de h 1. derhal 2. nd yerinde, gereği gibi * bersîveke di cih de yerinde bir cevap
di cih de bûn l/bw 1. yerinde olmak (yerinde iş görmüş olmak) 2. durmak, satılmaz olmak * malê me hê di cih de ye malımız hâla duruyor 3. kocaya varmamış olmak * keçên wî hîna di cih de bûn kızları hâla kocaya varmamışlardı
di cih de hiştin 1) yüz üstü bırakmak * jina xwe û du keçên xwe di cih de hiştin karısını ve iki kızını yüz üstü bıraktı 2) yüz üstü bırakm(bir işi zamanında yapmayıp savsaklamak, olduğu gibi bırakmak) 3) tatlı yerinden bırakmak (veya kesmek)
di cih de man yüz üstü kalmak (yek)
di cih de sar bûn l/bw olduğu yerde kalakalmak
di cih de sar kirin (an jî xeniqandi(birini) çiğ çiğ yemek
di cihê xwe de çikîn l/bw kaskatı kesilmek
di cihê xwe de ketin l/bw külçe gibi olmak (yorgun ve bitkin bir durumda çöküvermek)
di cihê xwe de nesekinîn hop oturup hop kalkmak
di cihê xwe de sar bûn l/bw şaşıp kalmak
di cihê... de 1) yerine * di cihê min de tu here sînemayê benim yerime sen sinemaya git 2) yerinde * di cihê bavê wê de ye babası yerinde (birinin) namına
di conî de av qutan (an jî kolan) havanda su dövmek
di dawiya dawîn de sonunda, en sonunda, evvel ve ahir
di dawiyê de h sonunda, nihayet * di dawiyê de te fehm kir nihayet anladın
di dema xwe de vaktinde.
di demeke kin de tez vakitte (veya zamanda)
di demeke nêzik de yakında * em dê di demeke nêzik de hev bibînin yakında görüşürüz
di demekî de vaktiyle, bir zamanlar.
di deqeyê de fikrek hatin (yekî) sık sık düşünce değiştirmek, daldan dala konmak
di derbekê de h 1. bir seferde 2. bir dikişte (su, içki vb. için) 3. birden
di derî de berdiyê di paceyê de tê kapıdan kovsan bacadan düşer
di dest de girtin l/bw elinde yakalamak
di dest re girtin l/bw elinde yakalamak
di dest xwe re girtin elde tutmak (karek)
di destê (yekî) de ... he (birinin) elinde ... var * meslekê wê di destê wê de heye elinde mesleği var
di destê (yekî) de bûn (bir iş) elinde olmak (biri) bakmak, yetkili olmak * xanî di destê Oso de ye Oso eve bakıyor
di destê (yekî) de man 1) elinde kalm(birinin bakımında, yönetiminde bulunmak) 2) elinde kalm(bir şey satılmayıp sahibinde kalmak) 3) el tutm(bir iş uzun süre uğraştırmak, vakit kaybettirmek)
di destê xwe de girtin l/bw avucunda tutmak, hepsini vermemek, elinde tutmak
di destê xwe de givaşt (birini) avucunun içinde tutmak
di destê xwe de hişti n elde tutmak
di destê zar û zêçan de man çoluk çocuk elinde kalmak
di destengiyê de bûn l/bw darda olmak, sıkıtıda olmak, sıkışık olmak (maddi olarak)
eli dar (veya darda) olmak, darda bulunmak, başı daralmak, sıkıntıda olmak (para yönünde darlığa düşmek)
di destengiyê de man darda kalmak (maddi açıdan)
di dev de danîn (yekî) ağzının ortasına yapıştırmak, ağzını burnunu dağıtmak
di dev de girtin l/bw lâfı ağzına tıkamak
ağız tıkamak
di dev de helîn ağızda dağılmak
di dev re kirin l/bw 1. ağzına tıkıştırmak 2. mec) yedirmek
di dev û delingên (yekî) de hatin xwarê paçalarından akmak
di devê (yekî) de girtin ağız tıkamak
di devê (yekî) re kirin mec yedirmek
di devê xwe de birin û anîn (bir şeyi) ağzında gevelemek, ağız yaymak
di devê xwe de birin û mizmizandin hık mık etmek (sorulan bir soruya açık bir anlamı olmayan, belirsiz cevaplar vermek)
di devê xwe de gotin (an jî xeber dan) içinden konuşmak (veya demek) (tiştek)
di devê xwe de mizmizand (bir şeyi) ağzında gevelemek
di dezgîn de h anında, hemen
di dil de çi bisêwire di dev de diavêje içinde ne varsa söyler
di dil xwe de h kendince, zanederek
di dilê (yekî) de çêbûn yüreğinden geçmek, içinden geçmek
di dilê (yekî) de kutikên berazan hebûn başında bin bir tilki dolaşmak
di dilê (yekî) de sêwirîn aklına gelmek (tasarlamak)
di dilê xwe de h kendi kendine
di dilê xwe de bi (yekî) kenîn (birine) içinden gülmek
di dilê xwe de çêrê (yekî) kirin içinde sövmek, küfretmek
di dilê xwe de girîn içten içe ağlamak
di dilê xwe de gotin içinden konuşmak (veya demek)
di dilê xwe de hest pê kirin iliklerinde duymak
di dilê xwe de pê tinazê xwe kir (birine) içinden gülmek
di dilê xwe de sêwirandin akıldan (veya aklından) geçirmek
di dilê xwe de xeber dan kalbiyle konuşmak
di dilê xwe de xeydan kendi kenidine küsmüş
di dilê xwe de xwendin içinden okumak
di dilqê (yekî) de kirin başkalarının kılığında nahoş şeyler yapmak
di dilqê jinê de derketin ser sehneyê zeneye çıkmak
di dîn û îmanên min de be dinim hakkı için (veya dinim aşkına)
di dinyaya xelayan de bûn masal âleminde yaşamak
di dinyayê de ji ziman şîrîntir jî tune ye jê tehltir jî dünyada lâf kadar güzel ve ondan da acı olan yoktur
di dinyayê de karê herî zor deyn xwestin e dünyada en zor işlerden biri de borcunu istemektir
di diya mezinê (yekî) çove kirin anasını bellemek
di ebada (...) de ebatında
di eleniya (yekî) de bûn (birisinin) aleyhinde olmak 2) aleyhte olmak
di eleniya (yekî) de mijûl bûn (peyivîn an jî axiftin) 1) aleyhinde söylemek (veya bulunmak) (birine) atıp tutma(birisini) yerip çekiştirmek, kovlamak
di eleniya (yekî) de xeber dan aleyhinde söylemek (veya bulunmak)
di emel de nd pratikte
di emrê (yekî) de bûn birine yaşıt olmak
di emrê xwe de nd ömründe
di erd de firotin alivre (ürün tarladayken yapılan satış)
di erênayê de man l/bw üç aşağı beş yukarı dolaşmak
di etra (…) de bûn -e derdinde olmak
di etra canê xwe de bûn kendi canının kaygısında olmak
di etrê de bûn içi erimek
di eyarê xwe de diqijqijîn qijqijîn kuş gibi çırpınmak * ji bo ku ez jî bikevim nava zarokên li kuçeyê, ez di eyarê xwe de diqijqijîm sokaktaki çocuklara katılmak için kuş gibi çırpınıyordum
di eyarê xwe de şewitîn (an jî qaqijîn) için için yanmak (dışa vurmadan çok üzülmek)
di eynê xwe de neanî der renk vermemek, çaktırmamak
di eynê xwe re dernexistin renk vermemek, çaktırmamak
di eynî demê (zemanî) de aynı zamanda
di eynî deriyekî de derketin aynı kapıya çıkmak
di eynî telî de bir boyda
di ezbera (yekî) de ezberinde
di feqîriyê de bûn yokluk içinde olmak
di fêrgehê de man sınıfta kalmak.
di filan demê de fi tarihinde * di filan demê de bi deyn pere daye mêrik fi tarihinde adama borç para vermiş
di firnê pozê (yekî) de derketin burnundan (fitil fitil) gelmek, fitil fitil burnundan gelmek
di firnikê (yekî) de hatin (xwarê) burnundan (fitil fitil) gelmek
di firnikê bêvila (yekî) de derketin burnundan (fitil fitil) gelmek
di firnikê pozê (yekî) de derketin burnundan gelmek
di gaziya (yekî) (de) çûn imdadina gitmek
di gaziya (yekî) (de) hatin imdata (veya imdatına) yetişmek
di gaziyê de hatin imdadına gelmek, yardımına gelmlek
di gehê de du şêr nabe bir ipte iki canbaz olmaz
di gemardana (yekî) de bûn tekelinde olmak
di geranê (an jî tedawulê) de bûn tedavülde olmak
di gerewa hev de bûn 1) eşdeğerde olmak 2) mubadil olmak
di gerewê de nd karşılık olarak
1) -e yerine 2) göze göz dişe diş
di gerewê de dan l/bw 1. karşılık olarak vermek 2. rehin vermek
tutuya koymak
di gerewê de danîn tutuya koymak, terhin etmek
di germê de h sıcağı sıcağına, arası geçmeden
di gewriya (yekî) de neçûn xwar (bir şey) kursağında kalmak
di gewriyê de man l/bw boğazında kalmak
di gotinê de eyb tune ayıptır söylenmesi * di gotinê de eyb tune, me êvarê goşt xwar ayıptır söylenmesi, akşamleyin et yedik
di gotinê de man sözde kalmak
di gotinê de xeyd tune be teşbihte hata olmaz (veya olmasın)
di govenda (tiştekî) de bûn başı kalabalık olmak
di guhê (wî) de jê re gotin kulağına söylemek
di guhê ga de bûn dünyadan bihaber olmak (yek)
(biri) dünyadan bihaber olmak
di guhê gê de bûn l/bw dünyayadan bihaber olmak
di guhê xwe kirin l/bw kafasına koymak
di gumana (yekî) de neçûn hatırından (veya hatır ve hayalinden) geçmemek
di gumana (yekî) de nehatin hatıra (veya hatır ve hayale) gelmemek
di gurahiyê de bûn ferih fahur olmak
di gurê de bûn ferih fahur olmak
di gurimtiyê de çûn l/bw kim vurduya gitmek
di hacetan de simtraş, di mirovan de jî yê nade pêş û paş yan çizmeyen adam en iyisidir
di hafa wî de onun huzurunda.
di halê (an jî nerma) xwe de girîn içten içe ağlamak
di halê (...) de ...hâlinde (görünümünde olarak)
di halê xwe de girîn l/bw içten içe ağlamak
di hana (yekî) çûn imdadına (veya yardımına) koşmak
di hana (yekî) hatin imdadına (veya yardımına) gitmek
di haşîtiyê de bûn barış içinde olmak.
di hawara (yekî) (de) çûn yardımına koşmak
di hawara (yekî) bezîn imdata (veya imdatına) koşmak
di hawara (yekî) gihîştin imdata (veya imdatına) yetişmek
di hawara (yekî) hatin yardımına gelmek
di hayê de çûn l/bw berhava olmak, boşa gitmek
di hedê xwe de rd uslu, akıllı
di heftikê nîsanê de bi rê û dirban de meçin siteisevir kapıyı çevir
di heman demê (an jî katî) de aynı zamanda
di heman dereceyê de bûn omuz öpüşmek
di hemberiya (yekî) de bûn aleyhte olmak
di hembêza hev de h kucak kucağa
di hemla xwe de gerandin l/bw karnında taşımak
karnında taşımak
di hepsê de bûn hapiste olmak, içerde olmak
di heq d/h hakkında
di heqê (yekî) (bir kimsenin) hakkında * hez dike di heqê vê ferhengê de bipeyîve bu sözlük hakkında konuşmak istiyor
di heqê (yekî) de hebûn müstahak olmak
di her hal û karî de her halükarda
di her halî de h her halde
her halükarda
di her mehrê de xêrek heye nikâhta bir keramet vardır
di heriyê dan l/bw çamurlatmak
di heriyê de hesikandin l/bw çamurlatmak
di hêsan dan l/bw kılağılamak
di hev dan l/bw 1. sürtüştürmek 2. ovuşturmak * destên xwe di hev dan ellerini ovuşturdu
di hev de barîn l/bw çözülmek, yıkılmaya yüz tutmak * kevir di hev de barîne taşlar yıkılmaya yüz tutmuş
di hev de bihartî rd 1. zayıflanmış kimse 2. çok melül kimse 3. eziyet çekmiş olan
di hev de bihartin l/bw (birine) eziyet çektirmek
di hev de bihurîn l/bw 1. çok kilo verip zayıflamak 2. bir deri bir kemik kalmak
bir deri bir kemik kalmak (hin kesan)
di hev de bûn l/bw 1. sıkı, berk olmak 2. etli butlu olmak 3. sık dokunmuş olmak 4. (ev) dağınık olmak, derli toplu olmamak * mal tev di hev de ye ev hep dağınık
di hev de derbas bûn l/bw 1. kilitlenmek (karşılıklı çıkıntıları olan şeyleri birbirine geçmek) 2. sinmiş olmak, baskı görmüş olmak
di hev de derbas kir (birilerine) kök söktürmek
di hev de derbas kirin l/bw 1. kilitlemek (karşılıklı çıkıntıları olan şeyleri birbirine geçirmek) 2. sindirmek, baskı uygulamak
di hev de derketin l/bw 1. (birbirine) rast gelmek, rastlaşmak 2. karşı karşıya gelmek (birden karşılaşmak)
di hev de hiştin l/bw 1. bir şeyi olduğu gibi bırakmak 2. sorunu konuşmamak (veya sorunu çözüme kavuşturmamak)
yüz üstü bırakm(bir işi zamanında yapmayıp savsaklamak, olduğu gibi bırakmak) * min kar û barên xwe yên malê di hev de hiştin û ez hatim evdeki işimi gücümü yüz üstü bıraktım geldim
di hev de qul bûn l/bw birbirinin açığını bilmek (birbirine gebe olmak)
di hev de sekinîn l/bw konuşamaz olmak, donup kalmak (şaşkınlıktan)
di hev de sincirîn kızışmak (çok ısınmak)
di hev de tewîn l/bw büklüm büklüm olmak
iki büklüm olmak
di hev derketin l/bw 1. rastlaşmak 2. karşı karşıya gelmek
di hev hekandin l/bw sürtüştürmek
di hev hekîn l/bw sürtüşmek
di hev mesihandin l/bw sürtüştürmek
di hev niyan l/bw düzüşmek, sikişmek
di hev re derbas kirin l/bw çaprazlamak * destê xwe li ser singê xwe di hev re derbas kiribû û ... ellerini göğsünün üstünde çaprazlayarak ...
di hev werkirin l/bw (birbirine bir şeyler) fırlatmak
di hev xerxitandin l/bw sürtüştürmek
di hevîr gerîn l/bw hamurlanmak
di heyamê de h zamanında
di heyna... de d fi tarihinde
di heyreta (tiştekî) de bûn (bir şeyin) şaşkınlığını yaşamak
di hiş de girtin akılda tutmak (tiştek)
di hiş de m (bir şey) akılda kalmak
di hiş de man l/bw akılda kalmak
di hîsab de tune bûn hesapta olmamak
di hişê (yekî) de 1) aklında 2) ezberinde
di hişê (yekî) de bûn 1) aklında olmak, hatırında olmak 2) kafası takılmak (bir şey, birinin) zihnini kurcalamak
di hişê (yekî) de man 1) aklında kalmak (unutmamak) 2) aklında kalmak, hatırında kalmak (hatırlamak)
di hişê xwe de bi cih kirin l/bw (bir şeyi) zihnine yerleştirmek
di hişê xwe de girt (bir şeyi) aklında tutmak (unutmamak) hizûra (yekî) de destliserhev sekinîn divan durmak (veya el pençe divan durmak)
di hişê xwe de girtin l/bw aklında tutmak, hatırında tutmak
aklında tutmak, akılda tutmak, hatırında tutmak (tiştek)
di hîza hev de aynı düzeyde
di hizûra we de bêedebî tê hâşâ huzurdan (veya huzurunuzdan)
di hizûra wî/wê de huzurunda
di hundir de ye ne ji derve ye yere bakan yürek yakan
di hundirê hev de iç içe (birbirinin içinde, karışık bir durumda, bir birine çok yakın)
di hundirê xwe de için için
di hundirê xwe de şewitîn için için yanmak (dışa vurmadan çok üzülmek)
di îşekî de tiştek hebûn işin içinde iş olmak
di jiyana (yekî) de cih stendin hayatına girmek
di kaniya gund de rîn cami duvarına işemek
di karîgeriyê de bûn l/bw yürürlükte bulunmak (veya olmak)
di karîgeriyê de man l/bw yürürlükte kalmak
di karvaniyê de nd pratikte
di kef û xwê de man kan ter içinde (kalmak)
di kêf û zewqê de bûn gülüp oynamak (veya gülüp söylemek)
di kel û xwêdanê de man ter içinde kalmak, ter basmak
di kêlek de danîn (yekî) boş yerine vurmak
di ker de 1. gizliden gizliye, çaktırmadan, sessizce, sesizcene, kulak kulağa * di ker de axiftin kulak kulağa konuştular 2. kaçamak (belli etmeden, gizlice)
di ker de girîn sessizce ağlamak
di ker de jê re gotin kulağına söylemek
di ker de xeber dan (yekî) fıslamak
di ker re xeber şandin haber uçurmak, çaktırmadan haber yollamak
di kere de h yaşın yaşın, suskun (sesiz bir biçimde)
di kere de kişîn süzülmek (sezsizce ilerlemek) * min bala xwe dayê ku du zilam di ber min re di kere de kişîn û çûn baktım önümden iki adam süzülüp geçtiler
di kerê xwe niyan l/bw argo çok bozulmak, göt üstü oturmak
di kêse re çûn kestirmeden gitmek.
di kirasê berê de bûn l/bw eski tas eski hamam olmak
di kirê de bûn l/bw kirada olmak (veya oturmak)
di koşa (yekî) de rûnişt (birinin) kucağına oturmak
di kuçeyan de bûn sokaklarda sürtmek
di kun re çûn l/bw içe göçmek
di kuna derziyê de lê gerîn delik deşik aramak
di kûr de çûn l/bw 1. derinden gitmek, batmak 2. detaylarına girmek
di leha (yekî) de bûn lehinde olmak
di leha (yekî) de gotin lehinde söylemek (veya bulunmak)
di lingê lingan de h durmaksızın
di mal de man evde kalmak
di mal de tune arvan e navê jinikê gulnîgar e ayranı yok içmeye, atla (veya tahtırevanla) gider sıçmaya
di malê de ding û aş tenê nagere baş kırılır fes içinde, kol kırılır yen içinde
di malê de tune arvan e, navê jinikê gulnîgar e ayağında donu yok, fesleğen ister (veya takar) başına
di malê de tune arvanok, navê jinê dîndarok ayağında donu yok, fesleğen ister (veya takar) başına
di meraqê de behicîn 1) meraktan çatlamak (çok kaygılanmak) 2) meraktan çatlam(bir şeyi öğrenmek isteğini aşırı duymak)
di meraqê de hiştin merakta bırakmak
di meraqê de man merakta kalmak
di meriyetê de bûn l/bw yürürlülükte bulunmak, yürürlülükte olmak
di meriyetê de man l/bw yürürlülükte kalmak
di milê hev de h omuz omuza (dayanışarak, birlikte)
di mûfirkê de man l/bw ramak kalmak
di nav (...) de hiştin boğmak (bir kimseyi bir şeyin fazlasına eriştirmek veya uğratmak) * bûk di nav zêran de hiştibûn gelini altına boğmuşlardı
di nav (wan) de berhevdanî kirin (aralarına) fitne sokmak, aralarını bozmak
di nav ... de ara, arasında * di nav hevalan de em li ser vê mijarê axivîn arkadaşlar arasında bu konuyu konuştuk
di nav agir de bûn l/bw ateşten gömlek bir durumda olmak, canı tehlikede olmak, zor koşullarda yaşamak
di nav agir de ye ateşler içinde
di nav axaftinê (an jî xeberdanê) de söz arasında
di nav çavê (yekî) burnunun dibinde
di nav cil û (yekî) de çûn xwarê boğazından geçmemek
di nav de h 1. -de/da, içinde (süresince, zarfında) * di nav van salên dawî de bu son yıllarda * di nav pazdeh xulekan de çi nekiribû! on beş dakika zarfında neler yapmamıştı! 2. içinde, dahil (içinde olmak üzere) 3. içinde (ortamında) * di nav van mercan de bu şartlar içinde 4. h/d içre
di nav de çûn l/bw araya gitmek (karışıklığa kurban olmak, harcanmak)
di nav dest de bûn l/bw kontrol altında olmak
di nav dest û piyan de gerîn ayak altında dolaşmak
di nav dest û piyan de man ayak altınnda kalmak
di nav dest û piyê (me) de ye yanı başı, dizinin dibi *ê di nav dest û piyê wî de ye nabîne, tê belaya xwe di me dide dizinin dibindekini görmüyor, gelip bize dalaşıyor
di nav destan de birin û anîn alavere dalavere yapmak (veya çevirmek)
di nav destên xwe re birîn û anîn alavere dalavere yapmak (veya çevirmek)
di nav dilê xwe de xwarin içine atmak (yapılan bir kötülüğe karşı sesini çıkarmamakla birlikte, bunu unutmamak)
di nav du dîwaran de man dört duvar arasında kalmak
di nav gotinê de söz arasında, sırası gelmişken
di nav hebûnê de bûn l/bw ferih fahur olmak
di nav hebûnê de jiyîn (an jî mezin) bûn varlık içinde yaşamak
di nav hebûnê de tengasî û nexweşîn kişandin altın leğene kan kusmak
di nav hebûnê de xwedî kirin yaşatmak * ew jina xwe di nav hebûnê de xwedî dike o karısını yaşatıyor
di nav heftiyê de hafta arasında (veya içinde)
di nav hev de nd 1. m el birliği * em di nav hev de deynê wî bidin el birliğiyle onun borcunu ödeyelim 2. toparlak hesap 3. iç içe 4. h alt alta üst üste, boğuşarak
1) iç i?(birbirinin içinde, karışık bir durumda, bir birine çok yakın) * çiyayên bimij û dûman ên di nav hev de iç içe dumanlı dağlar 2) iç i?(biri ötekinin içinde veya birine ötekinden geçilen) 3) toptan fiyat
di nav lepan de hiştin l/bw ellerinde bırakmak
di nav mêranî û teresiyê de çar tilî heye yiğitlik ile tereslik arasında fazla bir mesafe yok
di nav qal û qirê de winda bûn gürültüye gelmek
di nav re bihurîn l/bw içinden geçmek
di nav re dan derbaskirin sokturmak
di nav re hatin kirin l/tb sokulmak
di nav re kirin l/bw 1. sokuşturmak (dar bir yere zorla veya iterek sokmak) 2. sokuşturmak, araya sokmak (kötü bir malı çaktırmadan birine kakalamak)
di nav salan re çûn l/bw yaşını başını almak, güngörmüş olmak
yaşlı başlı olmak, yaşını almak (veya yaşını başını almak)
di nav salan re çûyî yaşlı başlı kimse
di nav wan de wekî çiyayekî ferq hebûn aralarından dağlar kadar fark olmak
di nav wî û xwedê de bihostek man sevinçten uçmak, çok sevinmek
di nav xelat û diyariyan de berze kirin hediyeye boğmak
di nav xwe de blok çêkirin bloklaşmak
di nav xwîn û xirarê de maye kan revan içinde
di nava (wan) de çûn û hatin ara bulmak
di nava camêrî û teresiyê de çar tilî heye cömertlik ile cimrilik arasında pek fazla bir mesafe yok
di nava dilê xwe de xwarin içine atmak
di nava hebûnê de bûn yediği önünde, yemediği ardında
di nava nemir û nejînê de hişt (bir iş) askıda bırakmak
di nava nemir û nejînê de man (bir iş) askıda kalmak
di nava niq û fiqê de bûn çok telaşlı olmak
di nava nûra xwedê de be nur içinde yatsın
di nava sî û tavê de kaşla göz arasında
di navbera (...) de man arada kalmak
di navbera du agiran de (man) iki ateş arasında (kalmak)
di navbera xelîl û celîl de man iki cami arasında kalmış beynamaz
di navberê de h/d 1. arada 2. içre 3. aralıkta * di navberê de ev kar jî bila çêbin aralıkta bu işler de çıksın
di navberê de man iki arada kalmak
di navê de h1. aradan * di navê de êpê zeman çûye aradan epey zaman geçmiş 2. tatlı sert
di navê de man l/bw ortada kalmak (güç durumda veya iki şey arasında kalmak)
arada kalmak
di nerma xwe de h yaşın yaşın * dosto di nerma xwe de negirî dost yaşın yaşın ağlama
için için, içten içe
di nerma xwe de bişirîn için için (gülmek (veya gülümsemek)
di nerma xwe de girîn l/bw sesizce (veya yaşın yaşın) ağlamak
sessizce ağlamak, içten içe ağlamak
di nerma xwe de gotin içinden konuşmak (veya demek)
di nerma xwe de kenîn l/bw sesizce gülmek
di nerma xwe de qaqijîn için için yanmak (dışa vurmadan çok üzülmek)
di nerma xwe de şixulîn için için yanmak (ateş için)
di nîvî de h 1. ortasından * sêv di nîvî de jê kir elmayı ortasından kesti 2. ortalama
di nîvî de man yarıda kalmak
di oxura ... de -e yoluna
di oxura dîn (ê îslamê) de dini bir uğruna
di paceyê de berdiyê di kulekê de tê kapıdan kovsan bacadan düşer
di paş piştê de çûn l/bw 1. yediği yaramamak 2. gülerken sendelenmek, katıla katıla gülmek
di paşila (an jî paxila) xwe de kirin xewê koynunda yatırmak
di paşila (yekî) de ketin xewê koynunda uyumak
di paşila (yekî) de raketin koynunda uyumak
di paşila hev de h koyun koyuna * di paşila hev de razane koyun koyuna yatmışlar
di paxila (yekî) de ketin xewê koynunda uyumak
di perîşaniyê de bûn l/bw sefalet çekmek
di pêşa (yekî) de rûnişt (birinin) kucağına oturmak * kurik di pêşa xalê xwe de rûniştibû û nedixwest bê ba me çocuk dayısının kucağına oturmuş, gelmek istemiyordu
di pêsîr de kişandin l/bw (birini) gömleğinden (veya gömlekten) geçirmek, yakadan geçirmek
di pêsîra xwe de hilkişandin l/bw (birini) evlat edinmek
di pêsîra xwe de kişand (birini) gömleğinden (veya gömlekten) geçirmek
di pêsîra xwe re kişandin yakadan geçirmek
di pêsîrtengiyê de bûn darda olmak, sıkıntıda olmak
di pey (yekî) de bûn sonradan olmak (doğmak)
di pey de h 1. ardınca, ardından, arkasından, akabinde 2. müteakiben, ardı sıra, takiben, hemen sonra 3. neden sonra, sonraları * di pey de ez navê wî hîn bûm sonraları adını öğrendim
di pey firehiyan de jî tengahî hene her yokuşun bir inişi her inişin bir yokuşu vardır (yek)
di pey firehiyê de tengî ne kul sıkılmayınca Hızır yetişmez
di pîlê xwe de zanîn l/bw kehanet sahibi olmak
di pîrikan de man l/bw (bir yeri) örümcek sarmak
di pişt caxên hesinî de parmaklıklar ardında
di pişt deriyan de parmaklıklar ardında
di pişt deriyên girtî de kapalı kapılar ardında
di pişt guhê xwe re avêtin yabana atmak * tu nikarî van gotinên min di pişt guhê xwe re biavêjî bu sözlerimi yabana atamazsın
di pişt guhê xwe re neavêtin dikkate almak
di pişt perdeyê de perde arkasında (veya arkasından)
di postê mihê de bûn kuzu postuna börünmüş kurt
di postê xwe de dewixîn kendi yağımızda kavrulmak
di pozê (yekî) de derketin burnundan gelmek
di pozê (yekî) de hatin burnundan gelmek (yek)
di pratîkê de nd pratikte
di qaqa xwedê de bir (birini) bıktırıp usandırmak
di qedera (yekî) de nivisandî bûn alnında yazılmış olmak
di qedera (yekî) de reş nivisandî bûn kaderi kötü yazılmış olmak
di qeweta (yekî) de hebûn gücü yetmek (maddi olarak) (tiştek)
di qeweta (yekî) de tune bûn kesesi el vermemek
di qewlê xwe de nd vadesinde, zamanında
di qilêrê de man l/bw (bir şeyi) kir götürmek
di qilqalê de bûn l/bw işkilli olmak
di qilqalekê de ye h fellek fellek, fellik felik
di qirêjê de man l/bw (bir şeyi) kir götürmek
di qirika (yekî) de m (bir şey) kursağında kalmak
di qirika (yekî) de neçûn (xwarê) boğazından geçmemek
di qirikê de man l/bw 1. boğazında kalmak 2. murat eylememek
di qul û milan de lê gerîn delik deşik aramak
delik deşik aramak
di qul û qawêran de kıyıda bucakta (veya kıyıda köşede)
di qulik milikan de kıyıda bucakta (veya kıyıda köşede)
di qulik û bexşikan de kıyıda bucakta (veya kıyıda köşede), kenarda köşede
di qutebirê de çûn l/b kestirmeden gitmek
di rastiya xwe de nd doğrusu, gerçeği
di rastiyê de nd gerçekte
di rê de bûn l/bw yolunda gitmek
di rê de çûn l/bw yol gitmek
di rê de man yolda kalmak
di rêçika (yekî) de bûn (birinin) izinde olmak
di rengê (yekî) de kişf bûn yüzünden akmak
di rengê (yekî) de xwîn tune bûn benzinde kan kalmamak
di reşê (yekî) de kirin kendilerine –e süsü vererek yapmak, başkalarının kılığında nahoş şeyler yapmak
di rewacê de bûn l/bw revaç bulmak
di rêwîtiyê de yol boyu, yol süresince
di rex de rd/h 1. yanında, bitişiğinde 2. bitişik
di rihetiyê de bûn l/bw rahatta olmak
di riya (yekî) de canê (an jî serê) xwe dan yoluna can vermek (veya yoluna canını vermek)
di riya ... de ... yolunda
di riya dîn (ê îslamê) de dini bir uğruna
di riya xwe de bûn 1) yolunda gitmek (bir yere) baş tutmak
di riya xwedê de Allah yolunda
di ro de çûn l/bw 1. nehir suyuna kapılmak, boğulmak 2. boşu boşuna gitmek
di roja îro de bu günkü günde
di roja rojîn de nd zamanında, vaktinde * min di roja rojîn de gotibû ben zamanında söylemiştim
di rojên pêş de h ileride, ilerde
yarın öbür gün
di ruhê xwe bihurîn l/bw 1. ölümüne susamak, canında vazgeçmek 2. can pahasına olmak * ez di ruhê xwe bihurîm û wisa hatin van rojan can pahasına ben bugünlere geldim
di rûnê xwe de qijilîn l/bw kendi yağında kavrulmak
di rûyê (yekî) de derxistin yüzünden okumak (yüzünden anlamak)
di rûyê (yekî) de dîtin (an jî nedîtin) nazı geçmek (veya geçmemek)
di rûyê (yekî) de kifş bûn yüzünden okumak (yüzünden anlamak)
di rûyê xwe dan l/bw yüzüne gözüne bulaştırmak
di şaşiyan ketin l/bw yanlışa girmek, yanlışlığa düşmek
di saya (..) de (bu, şu, o) sayede
di saya wî de onun sayesinde.
di sayiyê de birûsk lê xistin beklenmedik bir biçimde kazaya uğramak
di şên û şahiyan de bayramda seyranda
di ser (...) re aşkın * di ser pênc hezarî re beş bini aşkın
di ser (wî) û di ber (wî) re kes tune bûn karışanı edeni olmamak, serbest olmak
di ser (yekê) de çavê xwe gerand (birinin) üstüne sevme(birinin) üstüne gül koklamak
di ser (yekê) de çavê xwe negerand (birinin) üstüne gül koklamamak
di ser (yekê) de dil neheband (birinin) üstüne gül koklamamak
di ser (yekî) re kes tune bûn üstüne (kimse) yok olmak
di ser çav de danîn (yekî) gözünün ortasından vurmak, suratına indirmek
di ser çav de lê xistin gözünün ortasından vurmak, suratına indirmek
di ser çavê (yekî) de bûn birilerine yük olmak
di ser de h 1. üstelik 2. üstüne, fazladan
di ser de derbas bûn üstünden (şu kadar zaman) geçmek
üzerinden atlamak (ew qas roj)
di ser de gav avêtin l/bw bir şeye saymamak
di ser de girtin l/bw 1. suç üstü yakalamak (uygunsuz bir durumda yakalanmak) 2. yakalmak (bir kimseyi hoşa gitmeyecek bir durumda bulmak, bir kimsenin suçu ortaya çıkmak)
di ser de hatin girtin l/bw yakalanmak
di ser de miriniya xwe kirin l/bw bir şeyi ölümüne istemek
di ser de qefaltin l/bw (biri) fenersiz yakalanmak, uygunsuz bir durumda yakalanmak
di ser de qevaz dan l/bw üzerinden atlamak
di ser dilê (yekî) de bûn 1) kucak kucağa olmak, tıkışık olmak, sıkışık bir durumda olmak * em tev di odeyekê de di ser dilê wan de bûn hepimiz bir odada kucak kucağaydık 2) üstüne çullanmış olmak 3)argo aşk yapar vaziyette olmak
di ser dilê hev de h 1. kucak kucağa * gava min ew dîtin di ser dilê hev de bûn onları gördüğümde kucak kucağaydılar 2. sıkışık, üst üste (çok kalabalık olarak)
1) sıkışık bir şekilde 2) alt alta
di ser dilê hev de bûn l/bw 1. kucak kucağa olmak 2. sıkışık olmak, üst üste olmak
di ser gongil kirin baştan savma yapmak, asıl işi yapmamak
di ser guh re avêtin l/bw geçiştirmek
di ser guh re hatin avêtin geçiştirilmek
di ser guhê xwe re avêtin savsaklamak, baştan savmak (wan)
di ser hev re birin û anîn terör estirmek, sindirmek
di ser hev re bûn l/bw 1. (birbirinden) daha üstün olmak 2. (birbirinden) daha pahalı olmak
1) birbirinden daha üstün olmak 2) fiyat olarak birbirinden farklı olmak, daha palı olmak
di ser hev re çûn û hatin alt üst olmak (rahatsızlanmak)
di ser hev re derbas kirin 1) kasıp kavurmak * du serseriyan taxa me di ser hev re derbas kirin iki serseri mahallemizi kasıp kavurdu 2) kasıp kavurmak (çok zarar vermek) * vê bagera hanê her derê di ser hev re derbas kir bu kasırga her tarafı kasıp kavurdu
di ser jina xwe de jin anîn karısının üstüne evlenmek
di ser mehdê (yekî) xistin iştahını açmak
di ser pozê (yekî) re mêr tune bûn ondan daha yiğiti olmamak
di ser pozê xwe re axa (an jî mêr) bûn yiğit olmak
di ser pozê xwe re bi tu kesî qayîl nebûn kimseyi beğenmemek, kibirli olmak
di ser pozê xwe re bûn l/bw üstün niteliklere sahip olmak (yiğitlik, mertlik, cömertlik vb. için)
di ser pozê xwe re mêr nedîtin kendine kimseye rakip görmemek
di ser re 1. üstten 2. h/rd yüzeysel üstünkörü 3.rd üstün * dest di ser dest re heye heta ba Xwedê el elden üstündür arşa kadar 4.ndüste
di ser re avêtin (an jî çûn) taşmak
di ser re çûn l/bw 1. üstünden geçmek 2.hasbî geçmek
di ser re dan l/bw üste vermek
üste vermek
di ser re derbas bûn atlamak (okuma, yazma, sayı sayma gibi işlerde bazı bölümleri bırakıp geçmek)
di ser re dil hebandin l/bw (birinin) üstüne sevmek
di ser re girtin l/bw 1. ayrıcalık tutmak (veya göstermek) 2. yeğ tutmak, üstün bulmak (tutmak veya görmek) 3. -e baskın yapmak
di ser re gongil kirin baştan savma yapmak, asıl işi yapmamak. (te siyar birin peya hiştin)
di ser re jê hez kirin l/bw (birinin) üstüne sevmek
di ser re ji (yekê) hez kir (birinin) üstüne sevmek
di ser re kirin l/bw 1. kabasını almak (bir yeri veya şeyi gelişigüzel, üstünkörü temizlemek) 2. (bir şeyi) üstün körü yapmak
di ser re qevaz dan (okuma, yazma, sayı sayma gibi işlerde bazı bölümleri bırakıp geçmek) * gava ji yekê heta dehan dijimart, di ser pêncan re qevaz da birden ona kadar sayarken beşin üstünden atladı
di ser re qevizîn l/bw üzerinden atlamak
di ser re sekinîn l/bw başına dikilmek
başına dikilm(bir işi yaptırmak yanında ayakta durmak)
di ser re tune nd üstüne yok
di ser re tune bûn l/bw üstüne olmamak
di ser re xeber dan (an jî axaftin) yuvarlak konuşmak
di ser serî de qelaptin 1) boy vermek (su insan boyunu aşacak kadar derin olmak) 2) gırtlağına kadar ... olmak * deynan di ser serî re qelabtiye gırtlağına kadar borcu var 3) baştan aşmak (pek çok olmak, pek çoğalmak)
di ser şertê xwe re bûn l/bw üstüne olmamak (-den yiğit, cömert, merdi olmamak)
di ser û berê (yekî) de kes tune bûn karışanı erdeni olmamak
di ser û çav de danîn (yekî) suratına indirmek
di ser û çav de lê xistin l/bw gözünün ortasında vurmak suratına indirmek
di ser û çavê xwe dan l/bw 1. yüzüne gözüne bulaştırmak 2. işi berbat etmek
di ser xwe de qulibandin l/bw kafaya dikmek, bir dikişte içmek
di ser xwe re sapına kadar, tam (tam anlamıyla, bütünüyle)
di ser xwe re avêtin l/bw üstünden atmak (bir şeyi ödev olarak kabul etmemek)
di ser xwe re bûn l/bw üstüne olmamak (-den yiğit, cömert, merdi olmamak)
di ser xwe re neanîn l/bw çaktırmamak
di ser xwe re ye üstüne yok
di serê (hişê an jî qafê) xwe de girtin kafasından tutmak
di serê (yekî) de ... heye serde ... var
di serê (yekî) de bi cih nebûn kafasına sığmamak
di serê (yekî) de çûn 1) akıla sığar gibi * gotinên we di serê min de diçin sözlerin akıla sığar gibi 2) , inanmak * ev vir bi serê yekî de naçe bu yalanı kimse yutmaz
di serê (yekî) de neçûn akıla sığmamak
di serê (yekî) de neniçilîn akılına sığmamak
di serê (yekî) de niçilîn akıla sığar gibi * gotinên we di serê min de diniçilin sözlerin akıla sığar gibi
di serê (yekî) de rûniştin kafasına yatmak
di serê ser de rê lê birîn (bir işi) başından kesmek * di serê ser de rê li meseleya keçxwestinê birî ben bu kız isteme olayını başından kestim min
di serê xwe de bi cih kirin l/bw zihnine nakşetmek* min rûçikê wê di serê xwe de bi cih kir yüzünü zihnime nakşettim
di serê xwe de derbas kirin kafasından geçirmek
di serê xwe de sêwirandin 1) içinden geçirmek 2) hayalinden geçirmek ser serî de avêtin boy vermek (su insan boyunu aşacak kadar derin olmak)
di serê xwe de xwedî kirin l/bw kafana koymak, zihnine nakşetmek
di serê xwe kirin l/bw kafana koymak
di serî de rd/h 1. asıl, başta 2. başında * di serê nexweşînên kujende de şêrpençe tê öldürücü hastalıkların başında kanser hastalığı geliyor 3. başlıca, esas olarak, ezcümle * serek di peyvîna xwe de di serî de ev gotin başkan konuşmasında ezcümle şunları söyledi 4. öncelikle, peşinen
di serî de (...) bûn başta gitmek (en iyeri durumda olmak) (cihek, tiştek)
di serî de girîngî dan (...) planda tutmak * di serî de girîngî dide dersên xwe derslerini birinci plânda tutuyor
di serî de hatin başta gelmek * di warê titûnê de Muş di serî de tê tütüncülükte Muş başta gelir
di serî de pêşî lê birîn (bir işi) başından kesmek
di serî de peşk lê xist (bir işi) başından kesmek
di serî de rê lê girt (bir işi) başından kesmek
di serî û dawî de evvel ve ahir
di şermê de hiştin l/bw mahçup etmek
di şermê de man l/bw mahçup olmak
di şeyê (..) de bûn l/bw huyu huyuna uygun olmak
di sî û stara (yekî) de çi hebe elinde avucunda nesi varsa
di şîna (yekî) de xeniqîn yasa boğulmak
di sinifê de hiştin sınıfta bırakmak
di sinifê de man sınıfta kalmak
di şivê de rawêltin bnr şiv badan
di stûyê (...) re kirin l/bw 1. birine kakalamak 2. çakmak, sokuşturmak * min pereyê sextê di stûyê wî re kir sahte parayı ona çaktım
di stûyê (yekî) de bûn 1) boynuna kalmak 2) boynuna
di stûyê (yekî) de cebirand (birinin) boynuna atmak
di stûyê (yekî) de m (birinin) başına ekşimek, üstüne kalma(birinin) başına kalmak, boynunda kalmak (karek)
(bir iş) üstüne kalmak
di stûyê (yekî) re hatin kirin yamanmak (kötü bir şeye veya kimse birinin üstünde kalmak, yükletilmek)
di stûyê ... de be ... boynuna * guneh di stûyê gotinbêjan de be günahı söyleyenlerin boynuna
di stûyê xweyê xwe de man evde kalmak
di sûcê (yekî) borîn suçunu bağışlama(birinin) suçundan geçmek
di şûna (...) de bûn (bir şey) hükmünde olmak * xezûr, di şûna bavê de ye kaynata, baba hükmündedir
di şûna ... de ... yerine * di şûna min de tu here sînemayê benim yerime sen sinemaya git 2) yerinde * di şûna bavê wê de ye babası yerinde (birinin) namına (yek)
di şûna diya wî de ye anası yerinde
di şûna stêrkan de xwîn barandin kanlı yaş(lar) dökmek
di şûna stêrkê (yekî) de xwîn hatin kan ağlamak
di sûretê tiştekî de xuya bûn suretine girmek
di sûtiyê (yekî) re kirin (birine) kakalamak (birine) yamamak (istenmeyen kimse veya bir şeyi birine mal etmek)
di tariya (an jî tarîbana) sibehê de sabahın alaca karanlığında
di tariyê de îşaret dan karanlıkta göz kırpmak
di tatêlê de hiştin merakta bırakmak
di tatêlê de man merakta kalmak
di tayê (wî) de lê vegerandin dengiyle karşılamak
di tayê de bûn l/bw eşdeğerde olmak
di tayê hev de dengi dengine
di tayê hev de bûn denklik durumunda olmak
di tehmê de hiştin l/bw kararında bırakmak, tadında bırakmak
di tehtilê qîrê de be canı cehenneme
di têkiliyê de bûn (biriyle) temasta bulunmak
di temaşeyê de bûn seyre dalmak
di tenga (an jî hîza) hev de aynı düzeyde
di tengasiyê de bûn sıkıntıda olmak
darda bulunmak
di tengiyê de bûn l/bw 1. sıkıntıda olmak, darda olmak 2. doğurmak üzere olmak
darda olmak (bi yekî re)
di teqereqê re çûn gürültüye gitmek
di teqla xwe de sivik, di hêjana xwe de giran yükte hafif pahada ağır
di têra arvan de gerîn l/bw (altında) Çapanoğlu çıkmak
di teraqiyê de bûn l/bw 1. ilerleyişte olmak 2. iyi durumda olmak, revaçta olmak
di texmîna min de tahminime göre
di tunebûniya (tiştekî) (birinin) yokluğunda
di tûrikê (yekî) de tiştek neman dağarcıkta bir şey kalmamak
di van çendan de bu günlerde, son günlerde
di van demê nû de yenilerde, yakın geçmişte
di van demên dawî de son zamanlarda
di van nêzan de yakında, bu yakınlarda, yakınlarda * hûn di van nêzan de hatin? yakında mı geldiniz?
di van rojan de bu günlerde, son günlerde
di van rojên nêzik de bu yakın günlerde, şu günlerde
di vê (an jî vî) de tiştek heye bunda bir iş var
di vê babetê de bu hususta.
di vê de c bunda
di vê navê de bu arada (veya bu meyanda)
di vî çendî de bu yakınlarda
di vî de c bunda
di vî nêzî de bu yakınlarda
di viran de man l/bw yalan atacak durum kalmamak
di wan çendan de nd o arada
di wê baweriyê (an jî qeneatê) de bûn kanısında olmak
di wê gavê de nd o anda
dakikasında
di wê heynê de nd o sırada
derken, tam o esnada * min nivîs dinivîsand, di wê heynê de mêvan hatin yazı yazıyordu, derken misafir geldi
di wê navê (an jî saetê de) gibi, o anda, tam o sırada
di wê navê de nd 1. o arada 2. şöyle böyle (ne iyi ne kötü)
di wê radêyê de o esnada.
di wê rê de bûn l/bw o yolda olmak
di wê rewşê de ...hâlinde (görünümünde olarak)
di wê saetê de o saat, dakikasında (yek)
di wext de h 1. vaktinde, zamanında 2. vaktiyle, zamanında
di wexta xwe de h vaktiyle, vaktinde, zamanında
di wexta xwe de ye saat gibi
di wextekî zû de tez vakitte (veya zamanda)
di xap de girt (birini) gafil avlamak
di xap de girtin l/bw bir punduna getirip yakalamak
di xayilê de bûn l/bw dalgınlığına gelmek
di xela xinê de bûn l/bw varlıkta darlık çekmek
di xerabiyê de çûn l/bw kötü yolda ölmek
di xew birin l/bw uyutmak
di xew de bûn l/bw uykuda olmak
di xew de çûn l/bw uyuya kalmak, uykuya dalmak
di xew de kirin l/bw 1. uyutmak, yatırmak 2. mec söndürmek (ışık ıçın)
di xew kirin l/bw uyutmak
di xew re çûn l/bw dalmak, uykuya dalmak, uyuya kalmak (uyumak)
di xew re kirin l/bw 1. uyutmak, yatırmak 2. (lamba) sündürmek 3. mec afyonlamak (afyon vererek uyuşturmak)
di xew ve çûn l/bw uykuya dalmak
di xizaniyê (an jî feqîriyê) de bûn açlık çekmek
di xizaniyê de bûn l/bw sefalet çekmek
di xwarê re kaş kirin l/bw yerden sürüklemek
yerde sürüklemek
di xwe dan l/bw 1. bulaştırmak, sıvamak (sıvar gibi bulaştırmak) 2. sürünmek, üzerine sürmek, kendine sürmek (kendi üzerine sürmek) 3. yakınmak * hine di xwe dan kına yakınmak
di xwe de bihartin l/bw hazmetmek, içine sindirmek, sesini çıkarmadan içerlemek, yedirmek (ağır söz veya davranışı sesini çıkarmadan dinlemek) * tu wan gotinan çawa di xwe de dibihêrî? bu sözleri nasıl kendine yedirirsin?
içine sindirmek, sineye çekmek
di xwe de derbas kirin l/bw hazmetmek, içine sindirmek
1) içine sindirmek, sineye çekmek 2) yutmak (dayanıp sesini çıkarmamak, katlanmak) * ez van gotinên te di xwe de derbas nakim ben bu sözlerini yutmam
di xwe de derbas nekirin (aklına veya içine) sığdıramamak
di xwe de nebihartin (aklına veya içine) sığdıramamak
di xwe de qebûl kirin l/bw hazmetmek, içine sindirmek
di xwe de qurmiçîn l/bw bozulmak
di xwe de qusikîn l/bw fena olmak, bozulmak, kulaklarına kadar kızarmak, utanmak, mapçup olmak
di xwe de qusikîn (şeqizîn an jî şermî bûn) fena halde bozulmak, ters pers olmak
di xwe de rîn l/bw 1. altına etmek, altını pisletmek 2. argo bir şeyi batırmak
di xwe de şaqiz man l/bw (biri) fena olmak, bozulmak
di xwe de şeqizîn l/bw (biri) fena olmak, bozulmak, kızarıp bozarmak, kulaklarına kadar kızarmak, çok utanmak, mapçup olmak
di xwe de şermî bûn l/bw kulaklarına kadar kızarmak, çok utanmak, mahçup olmak
utancından çok sıkılmak, erimek
di xwe de sor bûn l/bw kızarıp bozarmak, utançtan kızarmak
di xwe derxistin l/bw 1. hissetmek 2. fark etmek, farkına varmak (kendide olan bir şeyi fark etmek)
di xwe fikirîn l/bw 1. kendi kendine düşünmek 2. yoğunlaşmak, konsantre olmak
di xwe kirin l/bw kendini düzdürmek
di xwe re dîtin l/bw üşenmemek, erinmemek
di xwe re kaş kirin l/bw yerden sürüklemek
di xwe re kirin l/bw kendine sokmak
di xwe re nedîtin l/bw üşenmek, erinmek
erinmek
di xwêdanê de bûn av man tere batmak (yek)
di xwêdanê de hişt (birini) kan ter içinde bırakmak
di xwêdanê de man 1) ter içinde kalmak, kan ter içinde kalmak, ter basmak 2) kan ter içinde kalmak, su içinde kalmak
di xwîna sor de gevizîn al kanlara boyanmak
di xwînê dan l/bw kanlamak, kana bulamak
di xwînê de gevizîn l/bw kana belenmek, kana boyanmak (veya bulanmak)
di xwînê de hesikîn l/bw kana boyanmak (veya bulanmak)
di xwînê de kirin l/bw kanlamak, kana bulamak
di xwînê de man l/bw kana boyanmak (veya bulanmak)
di xwînê de mewicîn l/bw al kanlara belenmek
al kanlara boyanmak
di xwînê de sor bûn kana boyanmak (veya bulanmak)
di yek derbê de h 1. bir seferde, bir defada 2. çalakalem
di yek dereceyekê de bûn l/bw nispet kabul etmek
di yek dereceyekê de nebûn l/bw nispet kabul etmemek
di zaroktiyê de qusiyaye çekirdekten yetişme
di zemanê xwe de h zamanında, vaktinde
di zerarê de bûn l/bw zararda olmak
di zik (ê) hev de 1) iç içe * qutiyên di zikê hev de iç içe kutular 2) toptan fiyat
di zik hev de mat 1. yuvarlak hesap, toparlak hesap 2. h kesmece (hepsi bir fiyattan) * ev pirtûk di zik hev de bi pênc sed milyonî bu kitaplar kesmece beş yüz milyon lira
di zinar de avêtin xwarê yardan atmak (kazaya uğratmak)
di, dih (i) n köy
di- (ii) rz şimdiki zaman eki * ez diçim gidiyorum
dia bnr dua
diakar bnr duakar
diaker bnr duaker
nd/nt duacı
dialkol kîm/m dialkol, glikol
diapozîtîv m diyapozitif, dia, slayt
diarddan m unlama
diaxwên nd/nt dua okuyucu
dibe rd 1. olur, olabilir 2. h olur, peki
dibe ku belki.
g 1. belki, belki de * dibe ku kêmasiya vê yekê ji me be belki de bu durumun kusuru bizde 2. h ola ki 3. h muhtemelen
dibe nabe olur olmaz.
nd 1. olur olmaz * êvar dibe nabe ez li wê me akşam olur olmaz ordayım 2. olur olmaz (doğru mu, yanlış mı, demeden) * hema dibe nabe tu radikiyê tînî olur olmaz demeden alıp getiriyorsun
dibê qey ndsanki
dibê qey tu bavê bûkê yî naz yapanlara, kendini büyük gösmeyeye çalışanlara denir
diberdan m 1. dayanma (yetme) 2. dayanma 3. ısrar etme, diretme 4. üsteleme, üstüne yüklenme, uğraşma
diberdayîn m 1. dayanma (yetme) 2. dayanma 3. ısrar etme, diretme 4. üsteleme, üstüne yüklenme, uğraşma
diberdeçûn m sızdırma, kaçırma
dibergerîn m üstelenme
diberhevdan m 1. çekişme, didişme (karşılıklı didişme, direnme) 2. çarpışma (birbirine üstün gelmeye çalışma) 3. al aşağı vur yukarı, al takke ver külah (çekişe çekişe pazarlık etme)
diberhevxistin m yanyana koşturma
dibervebûn m katlanma (bir şey içe doğru kıvrılma)
dibervekirin m 1. çırpma, katlama (elbiseyi katlama) 2. bastırma (bir kumaşın kenarlarını kıvırıp dikme) 3. kıvırma (bir giysinin veya kumaşın kenarını bükerek ters dikme)
diberxwedan m 1. dayanma, direnme (tutunma, karşı durma) 2. dayanma (zarar görmeme, varlığını koruma)
dibêt m fitil (koltuk ve sandalye gibi oturulan eşyanın yapımında dikiş veya çivileri gizlemekte kullanılan şerit)
dibetî rd 1. olası, muhtemel 2. ihtimal, olasılık, olabilirlik 3. fel olasılık
dibetiyî rd 1. belkili, olasılı 2. fel belkili, olasılı
dibeyatî fel/m olasıcılık
dibeyî rd olasılık, olası
dibîranîn m hatırlama, anma
dibistan ilkokul.
m 1. okul 2. ok(bir okuldaki öğrenci ve görevlilerin tümü) * dibistan bela bû okul dağıldı
dibistana amadeyî nd lise
dibistana bijîşkî tıp okulu
dibistana bilind nd yüksek okul
dibistana dambijîşkî nd veterinerlik okulu
dibistana destpêkî nd ilk okul
ilk okul
dibistana herbiyeyê nd harp okulu
dibistana hundirî (an jî leylî) yatılı okul
dibistana hunerî sanat okulu
dibistana ji kîsê dewletê parasız yatılı okul
dibistana keçan kız okulu
dibistana leylî ya mecanî parasız yatılı okul
dibistana mulkiyeyê mülkiye mektebi
dibistana navîn nd orta okul
dibistana navîtayî nd orta okul
dibistana pêşîn nd ilk okul
dibistana pîşekariyê meslek okulu
dibistana seretayî nd ilk okul
dibistana têkelî karma okul
dibistana teknîkî teknik okul
dibistana veterîneriyê nd veterinerlik okulu
dibistanceng nd harbiye, harp okulu
dibistanî rd okullu
dibistanvanî rd okullu
dibûr erd/m yamaçlarda bulunan küçük düz arazi
dibûrî erd/rd 1. güzey (az güneş alan, gülgeli kuzey yamaç) 2. gün görmez, kuytu (güneş ışığı almayan yer)
dibûrîbûn m kuytuluk
dibûş bnr debûş
dicihde nd yerinde oynanılan bir halay
didan n 1. diş * didanên sipspî yên jinikê hebûn kadının bembeyaz dişleri vardı 2. diş (çark, testere, tarak gibi çentikli şeylerdeki çıkıntıların her biri) 3. zo diş (omurgalı hayvanların çenelerinde veya ilkel yapılı omurgalıların gırtlak ve ağızlarında bulunan kemiksi sert parça)
didançîq bnr dirançîq
didandar rd dişli (dişleri olan)
didanê zir takma diş
didanfirk rd ön dişleri aralıklı olan
didangir rd iri dişli
didanhûr rd ufak dişli
didanî rz/rd dişsel
didankurmî rd çürük dişli
didanok n dişcik, küçük diş
didansaz bnr diransaz
didansazî bnr diransazî
didanşîrî n süt dişi
didantûj rd sivri dişli
didanzêr rd altın dişli
dif (i) m belâ
dif (ii) nd nezninde
difin ant/n burun
difinberan rd koç burunlu
difinbilind rd/nt kibirli
difinbilindî m kibirlilik
difinbilindî kirin kibirlik yapmak
difinê xwe hildan burun şişirmek
difing bnr difin
difinhildayî rd kalkık burunlu
difinî rz/rd genizsel, genizsi
difinîbûn rz/m genizsileşme
difinkêr rd (r kalın okunur) kartal gagalı
difinkêrî rd kartal gagalıca
difinkutilkî rd köfte burunlu
difinmoç rd kısa burunlu
difinnarîn rd narin burunlu
difinnikul rd gaga burunlu
difinpelixî rd basık burunlu
difinqut rd kısa burunlu
difinşûjin rd sivri burunlu
difnik ant/n burun
difr bnr difre
difraksiyon fiz/m difraksiyon
difre m 1. caka, kurum, tafra 2. şık, şık giyinen
difre kirin tafra yapmak
difs bnr dims
difterî bj/m difteri
digale m ilkbaharda suyu olan çeşme
digel beraber, birlikte.
d/g 1. ile * digel min were benimle gel 2. ile beraber, birlikte, rağmen (-dığı/-diği anda) * digel birayê xwe kardeşiyle beraber 3. ile beraber (-dan/-den başka) * digel nivîsandina nameyê birûske jî hinart mektup yazmakla beraber telgraf da çekti 4. ile beraber (-dığı/,diği halde) * digel ku bi salan xebitî dîsa bi ser neket yıllarca çalışmakla beraber yine başaramadı 5.karşın, mukabil
digel bûn yanında, beraberinde
digel her îhtimalê ihtiyaten, her ihtimale karşı
digel hev ile birlikte, ile beraber, bir arada
digel ku karşın, gine de
digel ku hate gotin derken (dendiği halde) * balafirgeha digel ku hate gotin dike biqede, lê hîna neqediyaye bitti bitiyor derken, hâlâ bitmeyen havaalanı
digel vê bununla birlikte (veya bununla beraber)
digel vê qasê kaldı ki, ille velâkin, gel gelelim, bununla birlikte, -e rağmen
digel vê yekê -e rağmen
digel xwe beraberinde, yanı sıra * we kitêba min ligel xwe anî kitabımı beraberinizde getirdiniz mi?
digelhevî m beraberlik (birlikte olma durumu)
digelî birliktelik.
digerm sıcak kanlı, sempatik.
digirmî rd etrafı, ölçüsü aynı
dih (i) n köy
dih (ii) m yaprak veya ot yığını
dihar m 1. doruk, zirve 2. bir şeyin üstü
dihaskan rd loğusalı
dihevdan m 1. sürtüştürme 2. ovuşturma
dihevdayîn m 1. sürtüştürme 2. ovuşturma
dihevde rd/h 1. aralıksız, sık, sık sık (birbirine bitişik olan) * me çîçek di ber hev de danîn çiçekleri sık ekti 2. etli butlu, tıknaz 3. h sıkça 4. rd tok (sık ve kalın dokunmuş kumaş)
dihevniyan m düzüşme, sikişme
dihî rd köylü
dihin m önem
dihin (ii) m dahın (araba çalışırken çıkardığı ses, çocuk dilinde)
dihin dan önem vermek
dihindan m önem verme
dihindihin m araba (çocuk dilinde)
dihm rd 1. çorak (verimli olmayan toprak) 2. kurak (yağışsız)
dihm bûn l/ngh çoraklaşmak
dihm kirin l/gh çoraklaştırmak
dihmbûn m çoraklaşma
dihmî m çoraklık
dihmkirin m çoraklaştırma
dihok Duhok.
dihol bnr dahol
dihr bnr dihar
dij nd1. karşı (bulunan yere göre önde, ileride olan) 2. rd karşıt, zıt * partiya hember karşıt parti 3. aykırı, tersi
dijahî bnr dijayî
dijatî m 1. muhalefet (karşı görüşte, tutumda olan kimseler topluluğu) 2. karşıtlık, tezat 3. çelişki 4. aykırılık
dijatî kirin muhalefet etmek
dijayetî bnr dijatî
dijayî m karşıtlık
dijbalafir m uçaksavar
dijber nd/nt 1. karşıt, muhalif 2. aleyhtar 3. karşıt, zıt
dijber bûn l/ngh 1. karşı olmak 2. karşıt olmak
dijberbûn m 1. karşı olma 2. karşıt olma
dijberî karşıtlık, muhalefet, tezat.
m 1. karşıtlık, muhaliflik 2. aleyhtarlık 3. zıtlık, karşıtlık 4. aykırılık
dijberî hev bûn l/bw ters düşmek
dijberî kirin muhalefet etmek
dijberîya wateyî rz anlam aykırılığı
dijbersîv m karşı cevab
dijbirûsk m yıldırımsavar
dijcivakî rd toplum dışı
dijcuhî rd/nd antisemitik
dijcuhîtî m antisemitizm
dijdar rd karşıtlı
dijdarî psî/m karşıt duygu, antipati
dijdarîtî m karşıtlık, tezat
dijdemokratîk rd antidemokratik
dijdoz m karşı dava
dijdozîne man/m karşı sav
dijejehr m panzehir
dijende rd karşıt, mukabil
dijêrîş m 1. karşı saldırı, kontratak 2. sp karşı akın (veya atak)
dijezehr m panzehir
dijgenî rd/nd antiseptik
dijhander rd karşı özendirici
dijhevî biy/m 1. karşı gelim 2. biy karşıtlık
dijî hev taban tabana zıt
dijî rastiyê gerçeğe aykırı
dijîmze m karşı imza
dijîtal rd dijital
dijîtî m 1. karşıtlık, muhalefet 2. zıtlık 3. aykırılık
dijkarî m karşı iş
dijlêdan m karşı vuruş
dijmane rd karşıt anlamlı
dijmend rd karşıtlı
dijmin nd/nt 1. düşman, has?(birinin kötülüğünü isteyen, ondan nefret eden, ona zarar vermek isteyen) * bi çavên dijminan li min mêze dike bana düşman gözlerle bakıyor 2. düşm(birbiriyle savaşan devletler ve bu devletlerin asker, sivil bütün uyrukları) 3. düşman (aralarında çatışmaya varacak ölçüde anlaşmazlık bulunan taraflardan her biri) 4. düşm(bir şeyin yaşamasına, barınmasına engel olan; güç, tutum vb.) 5. mec düşm(bir şeyi büyük ölçüde kullanıp tüketen) * dijminê nan ekmek düşmanı 6. mec düşman (bazı şeylerden nefret eden, tiksinen kimse) * dijminê araqê alkol düşmanı
dijmîn m sövgü, küfür
dijmin behicandin düşman çatlatmak
dijmîn dan l/gh sövmek, küfretmek
dijmîn hatin rûyê (yekî) küfür yemek
dijmin ji hev re nabin dost düşman düşmana gazel (veya yasin) okumaz
dijmîn pê hatin kirin sövülmek
dijminahî düşmanlık.
bnr dijminatî
dijminane rd/h düşmanca, hasımane
dijminatî m 1. düşmanlık, hasımlık, husumet (düşman olma durumu) 2. düşmanlık (düşmanca duygu veya davranış)
dijminatî kirin düşmanlık beslemek, husumet beslemek
dijminatîî pê re kir (birine) düşmanlık beslemek
dijminayî bnr dijminatî
dijmîndan m sövme, küfretme
dijmindar rd düşmanlı, düşman sahibi
dijmindarî m düşmanlılık, düşman sahibi olma durumu
dijmîndayîn m sövüş
dijminê bavan nabin dostê lawan düşmandan dost olmaz
dijminê ji dil û can can düşmanı
dijminê mirov yek jê ziman e yek jî jin e insanın baş belâsından biri dili diğeri de kadınıdır
dijminê te gêrik be jî dîsa hesabê xwe bike düşmanından sakınmak lazım
dijminî m 1. düşmanlık (düşman olma durumu) 2. düşmanlık (düşmanca duygu veya davranış)
dijmînî hev dan l/bw sövüşmek
dijmînîhevdan m sövüşme
dijminîî pê re kir (birine) düşmanlık beslemek
dijminîya (yekî) kirin düşman kesilmek
dijminkarî m düşmanlık
dijminkî rd/h düşmanca
dijminparêz nd/nt düşmanı savunan, onun saflarında yer alan
dijminparêzî m düşmanı savunma, onun saflarında yer alama
dijmintayî m düşmanlık
dijmintî m 1. düşmanlık (düşman olma durumu) 2. düşmanlık (düşmanca duygu veya davranış)
dijminwarî rd/h düşmanca
dijmirov rd insanlık dışı
dijmirovane h insanlık dışı bir biçimde
dijmirovî m insan dışılık
dijn nd -den gayri, -den hariç
dijpêşniyaz m karşı öneri
dijqerisîn m antifriz
dijraber karşıt, çatışık, direnişçi.
nd/nt 1. karşıt, muhalif 2. rd zıt, karşıt 3. karşıtçı, aleyhtar 4.rd aykırı
dijraber bûn l/ngh 1. karşıtlaşmak, muhalifleşmek 2. kırılaşmak
dijraberbûn m 1. karşıtlaşma, muhalifleşme 2. kırılaşma
dijraberê cengê (an jî şer) savaş karşıtı
dijraberî m 1. karşıtlık, muhaliflik 2. karşıtlık, tezat 3. karşıtçılık 4. aykırılık
dijraberî (tiştekî) aksine
dijraberî kirin l/gh karşıtlamak
dijraberîkirin m karşıtlama
dijrabertî bnr dijraberî
dijrawestan m karşı duruş
dijrewtek m karşı akım (veya cereyan)
dijrêzik rd kural dışı
dijrêzikî m kural dışılık
dijsaloxgerî m karşı istihbarat
dijsamî rd/nd antisemit
dijsamîtî m antisemitizm
dijseng m karşı denge, eş ağırlık
dijsîxur nd/nt karşı casus
dijsîxurî m karşı casusluk
dijşoreş m karşı devrim
dijşoreşger nd/nt karşı devrimci
dijşoreşgerî m karşı devrimcilik
dijtank m tanksavar, antitank
dijtoreyî fel/rd töre dışı
dijtoreyîtî fel/m töre dışıcılık
dijûn m sövgü, küfür
dijûn (i) rd çok kirli, pasaklı
dijûn an de ricimandin kalayı basmak
dijûn dan l/gh sövmek, küfretmek
dijûn hatin rûyê (yekî) küfür yemek
dijûn kirin l/gh sövmek, küfretmek
dijûn pê hatin kirin sövülmek (yek) di
dijûndan m sövme, küfretme
dijûnî m evlenme isteği, çocuk yapma isteği * ev jinik dijûniyan dike bu kadın çocuk yapmak istiyor
dijûnî hev kirin l/bw sövüşmek
dijûnîhevkirin m sövüşme
dijûnker nd/rd sövgücü, küfürbaz
dijûnkerî nd/nt sövgücülük, küfürbazlık
dijûnkirin m sövme, sövüş, küfretme
dijwar güç, zahmetli, sert.
rd 1. zorlu, zor, zahmet, güç, müşkül (güç yapılan, ağır ve yorucu emekle yapılan) * em di qonaxên gelek dijwar de bihurîn çok zorlu safhalardan geçtik * hînbûna nivîsa kevn karekî dıjwar e eski yazıyı öğrenmek güç bir iş 2. güç, çetin, zahmetli (yapılması zor, çetin) 3. zahmetli (sıkıntı veren) * riyên dijwar zahmetli yollar 4. çetrefil (yapı ve ses kurallarına aykırı kullanılan dil) 5. azgın, hırçın * seyê dijwar azgın köpek 6. azgın (ten için, çabuk iltihaplanan, yarası hemen kapanmayan) * birîna dijwar azgın yara 7. keskin (etkili, sert) * bayekî dijwar î karîger digobile keskin ve etkileyici bir rüzgâr esiyor 8. keskin (görevini iyi yapan) * nîşangêrekî dijwar keskin nişancı 9. yaman * nakokiyeke dijwar yaman çelişki 10. çetin, yüklü * vê carê bernameya me dijwar e programımız bu sefer çok çetin (ya da yüklü) 11. acar (atılgan, yılmaz) * seyê dijwar acar köpek 12. çekişmeli * maçeke dijwar çekişmeli bir maç 12. çileli, zahmet * karekî dijwar çileli bir iş 13. kızıl (aşırı derecede olan) * di nava wan de qewxeyeke dijwar dest pê kiribû aralarında kızıl bir kavga başlamıştı 14. kuvvetli, (inandırıc, çok etkileyici) * intên dijwar kuvvetli inatlar 15. sert (çarpıcı niteliği olan, keskin) * titûna dijwar sert tütün 16. amansız
dijwar bûn güçleşmek, sertleşmek.
m 1. zorlaşmak, çetinleşmek, güçleşmek, yeğinleşmek zorlaşmak * xwe debarkirin her diçe zor dibe geçinmek gittikçe zorlaşıyor 2. çetrefilleşmek (dil için) 3. azmak (yara, hastalık vb. için; etkili, tehlikeli duruma gelmek) 4. azgınlaşmak 5. keskinleşmek (etkili olmak, sert olmak) 6. fenalaşmak (kötü bir duruma girmek) 7. kızışmak (zorlu, sert ve kızışık bir durum almak, şidetlenmek) 8. sertleşmek (tütün gibi) 9. acarlaşmak
dijwar dîtin l/gh güçsünmek
dijwar kirin l/gh 1. zorlaştırmak, güçleştirmek, çetinleştirmek 2. çatallaştırmak 3. azdırmak * melhemê birîn dijwar kir merhem yarayı azdırdı 4. keskinleştirmek 5. kızıştırmak (zorlu, sert ve kızışık bir duruma getirmek, şidetlendirmek)
dijwarane rd/h 1. zorluca, zorca, zahmetlice, çetince 2. çetrefilce 3. azgınca, hırçınca 4. keskince 5. acarca 6. çekişmelice 7. çilelice 8. sertçe 9. amansızca
dijwarbûn m 1. zorlaşma, çetinleşme, güçleşme, yeğinleşme 2. çetrefilleşme 3. azma (yara, hastalık vb. için; etkili, tehlikeli duruma gelme) 4. azgınlaşma 5. keskinleşme (etkili olma, sert olma) 6. fenalaşma (kötü bir duruma girme) 7. kızışma (zorlu, sert ve kızışık bir durum alma, şidetlenme) 8. sertleşme (tütün gibi) 9. acarlaşma
dijwarbûnî m 1. zorluk, güçlük 2. azgınlık, hırçınlık 3. keskinlik 4. acarlık
dijwarbûyîn m 1. zorlaşma, çetinleşme, güçleşme, yeğinleşme 2. çetrefilleşme 3. azma (yara, hastalık vb. için; etkili, tehlikeli duruma gelme) 4. azgınlaşma 5. keskinleşme (etkili olma, sert olma) 6. fenalaşma (kötü bir duruma girme) 7. kızışma (zorlu, sert ve kızışık bir durum alma, şidetlenme) 8. sertleşme (tütün gibi) 9. acarlaşma
dijwardîtin m güçsünme
dijwarî zorluk.
m 1. zorluk, güçlük, çetinlik, zahmet * dijwariya vî karî nîn e bu işin zorluğu yok 2. meşakkat, müşkülât, güçlük 3. azgınlık, hırçınlık 4. keskinlik (etkililik, sertlik) 5. acarlık (atılganlık, yılmazlık) 6. sertlik (çarpıcı niteliği olma, keskinlik) *dijwarbûna titûnê ez aciz kirim tütünün sertliği beni rahatsız etti 7. amansızlık
dijwarî derxistin güçlük çıkarmak, zorluk çıkarmak
dijwarî jê re çêkir (birine) müşkülât çıkarmak
dijwarî kişandin güçlük çekmek.
güçlük çekmek, meşakkat çekmek
dijwarkî rd/h zorca, çetince
dijwarkirî rd 1. zorlaştırılmış, güçleştirilmiş, çetinleştirilmiş 2. çatallaştırılmış 3. azdırılmış 4. keskinleştirilmiş 5. kızıştırılmış
dijwarkirin m 1. zorlaştırma, güçleştirme, çetinleştirme 2. çatallaştırma 3. azdırma 4. keskinleştirme (etkili kılma) 5. kızıştırma (zorlu, sert ve kızışık bir duruma getirme, şidetlendirme)
dijwartî m 1. zorluk, güçlük 2. azgınlık 3. keskinlik
dijwartir bûn l/ngh güçleşmek, çatallaşmak, vahamet kesp etmek * kar dijwartir bû iş çatallaştı
dijwartir kirin l/gh 1. güçleştirmek 2. fenalaştırmak
dijwartirbûn m güçleşme, çatallaşma, vahamet kesp etme
dijwartirkirin m1. güçleştirme 2. fenalaştırma
dijwate rd karşıt anlamlı, zıt anlamlı * peyvên dijwate karşıt anlamlı kelimeler
dik sahne, seki.
m 1. sofa, gezinti 2. sahne 3. plâtform (yüksekçe yer)
dikak m erzak, buğday
dikakfiroş nd/nt buğdaycı (satıcısı)
dikan m 1. dükkan 2. dükkan (çalışılan yer)
dikana berberiyê nd berber dükkanı
dikana pirtûkfiroşiyê nd kitap evi
dikandar nd/rt dükkancı
dikandarî m dükkancılık
dikilandin minet etmek
l/gh minnet etmek
dikildar rd minnettar
dikildarî m minnettarlık
dikilîş m minnet
dikirandin m 1. anarak bahsetme, bahsetme, sözetme 2. söz konusu etme 3. tekrarlama
l/gh 1. anarak bahsetmek, bahsetmek, sözetmek 2. söz konusu etmek 3. tekrarlamak
dikunreçûyî rd sokur (içeriye batmış) * çavê dikunreçûyî sokur göz
dikxatûn jeo/nd peri masası
dil gönül, kalp, yürek.
ant/n 1. yürek, kalp 2. yürek, kalp (kalp hastalığı) * ji ber sekteya dil mir kalbten öldü 3. yürek, gön?(bir kimsenin ruhsal yönü) * destê wê dilerizî, dilê wê dişewitî elleri titriyor yüreği yanıyordu 4. mec kalp, gönül (sevgi, istek, düşünüş, anma ve hatır gibi kalpte var olduğu sanılan duygu kaynağı) 5. mec ka(bir ülkenin, bir kuruluşun işleyiş, yönetim ve varlığını sürdürme bakımından en önde gelen yeri) 6. mec kalp (duygu, his) * pê re dil nîn e onda kalp denen şey yok 7. yürek (mide, bağırsak, karın) * dilê wî li hev dikeve yüreği (veya içi) bulanıyor 8. hatır (gönül, kalp) * zinhar, dilê wî nehêlî sakın onun hatırını kırma 9. gönül (istek, arzu) * dilê wê ji xwendinê re tune okumaya gönlü yok 10. öz ( bir kimsenin benliği, kendi manevi varlığı) * gotina wî dilê min girt sözleri özüme dokundu 11. mec iç
dil ber dan l/bw bağlanmak, tutulmak, kapılmak
dil berdan (tiştekî) -e sevdasına düşmek
dil berdan (yek) (birine) gönül vermek (veya bağlamak), gönül akıtmak, gönül kaptırmak kapılmak, bağlanmak, meyil vermek, tutulmak * min dil berda rindiya wê onun güzelliğine kapıldım
dil bi (yekî) re tune bûn (birinde) kalp olmamak
dil bijandin l/gh 1. iştahlandırmak 2. gıcıklamak, cinsi istek uyandırmak * here çavên ku li serê ne bibîne, dilê mirov dibijîne xwe git de gözü onda gör, adamın yüreğini gıcıklıyor
dil bijandin xwe gıcıklamak, cinsi istek uyandırmak * here çavên ku li serê ne bibîne, dilê mirov dibijîne xwe git de gözü onda gör, adamın yüreğini gıcıklıyor
dil bijîn l/ngh 1. iştahlanmak, iştahı çekmek 2. gıcıklanmak (cinsel istek uyanmak) * ji ber awirên doktor dilê keçikê dibijiya wî kız doktorun bakışından gıcıklanıyormuş 3. imrenmek, öykünmek
dil dan l/gh 1. kabul etmek, razı gelmek 2. kıymak, kıyabilmek *ez dil nadim ku li te nifiran bikim ona bedduada bulunmana kıyamam * te çawa dil da ku tu wê ji xew rakî? nasıl kıyıpta onu uyandırdın?
dil dan (yekî) (birine) gönül vermek (veya bağlamak) 2) delinin eline değnek vermek (kötülük yapabilecek bir kimsenin davranışlarını kolaylaştırmak)
dil dan berê gönlünü almak
dil di ber (tiştekî) de neanîn gönlü razı olmamak, razı gelmemek
dil di cih xistin l/bw gönlünü rahatlatmak
dil di hev de bûn l/bw (birbirine) aşık olmak, vurgun olmak, vurulmuş olmak
dil dilan dihebîn in kalp kalbe karşıdır
dil dîtin bir kişinin isteğini bilip yerine getirmek
dil e kalp kalbe karşıdır
dil e li tiştekî nanêre gönül ferman dinlemez
dil êşandin l/gh 1. can yakmak (zulmetmek) 2. can yakmak (üzmek, acı vermek) * veqetan tim dilan diêşînin ayrılıklar can yakar
dil fireh kirin gönül açmak, iç açmak
dil girtin l/gh 1. âşık olmak, sevdalanmak 2. mec alınmak, gücenmek
gönül çekmek, sevdalı olmak
dil guhastin l/gh başka birini sevmeye başlamak
dil hebûn l/ngh istekli olmak, niyeti olmak * dil heye ku erebe bikirin araba almaya niyetleri var
dil hiştin l/gh gücendirmek
kalp kırmak
dil jê bûn l/bw (birine) darılmak, gücenmek
dil jê çûn l/bw 1. içi geçmek (veya bayılmak) 2. ödü kopmak
dil jê hiştin l/bw içerlenmek
dil jê man l/bw alınmak, gücenmek, içerlenmek, kırılmak, incinmek * ew yekî welê ye ku gelek mirov dil jê mane bu öyle biri ki bir çok insan ondan incinmiş * dil jê pir mabû ona çok içerlenmiştim
-den gönlü kalmak, küsmek, darılmak
dil jê re xwestin gönlü birinden yana olmak
dil jê sar bûn -den soğumak
-den soğumak
dil jê şikestin l/bw (birine) kırılmak, gücenmek
dil jê tije bûn l/bw (birine) çok kızmak
dil ji (yekî) çûn kendinden geçmek (bayılmak)
dil ji bîr ve çûn l/bw 1. fenalık geçirmek, içine baygınlıklar çökmek, içi geçmek, baygınlık geçirmek 2. yüreği burkulmak (çok üzülmek, çok acı duymak)
dil ji hev man l/bw (birbirine) alınmak, gücenmek
dil ji kê hez bike xweşik ew e gönül kimi severse güzel odur
dil ji xwe hiştin l/bw (birini) kırmak, gücendirmek
dil ketin l/ngh âşık olmak, gönül düşmek
dil ketin (yekî) birine âşık olmak, vurulmak, gönül kaptırmak
dil kirin l/gh 1. dilemek, istemek (canı istemek, razı gelmek) * wekî ku dil dikirin, ji xwe re kêf û zewq kirin diledikleri gibi eğlendiler * tu dil bikî ev tişt çêdibe eğer istersen bu iş olur 2. niyetlenmek, heveslenmek 3. alınmak
arzu etmek
dil kirin (yek) (birine) gönül vermek, gönül akıtmak, aşık olmak
dil kirin cih yüreği ferahlatmak, yüreği hafifletmek, içini rahatlatmak
dil ku şikest cebar nabe yürek kırıldı mı bir daha onmaz, yürek bir kırılmaya görülsün
dil lê bar dan l/bw hazmetmek, içine sinmek
dil lê qerar dan l/bw 1. benimsemek (bir şeye, birine bağlanmak, ısınmak) 2. içine sinmek 3. kabullenmek, tiksinmemek
dil lê qeridîn l/bw iştahı çekmek
dil lê qusîn l/bw kanı kaynamak
dil lê ronî bûn benimsemek (bir şeye, birine bağlanmak, ısınmak)
dil lê ronî dan l/bw 1. içine sinmek, hazmetmek 2. (birine) ısınmak * ez nizanım ji ber çi ye, carek dilê min li vî zilamî ronî neda bu adama nedense bir türlü ısınmadım
dil lê ronî nebûn l/bw 1. (birine) ısınmamak 2. (birine) çok kızmak, onu görmek istememek
havsalasına sığmamak, kabul edememek
dil lê rûniştin l/bw 1. benimsemek (bir şeye, birine bağlanmak, ısınmak) 2. sevmek, hoşlanmak
dil lê spî bûn (an jî nebûn) birine inanmak, güven duymamak (veya inanmamak, güven duymamak)
dil li (yekî) qerar dan hazmetmek, sindirmek, kabullenmek
dil li hev xistin bulantı vermek
dil li serê bûn l/bw meyletmek
dil li serê hebûn l/bw eğinmek
dil li serê peritîn yüreği parça parça olmak
dil man l/ngh alınmak, gücenmek, gönül koymak
dil ne kasika bilxur e gönül ferman dinlemez
dil nebijîn (tiştekî) tıkanmak, iştahsız olmak
dil nekirin l/gh istememek, rıza göstermemek, kabul etmemek
dil nerm kirin ikna etmek, yumuşatmak
dil niwaztin gönül okşamak
dil pê bar nedan (birini) çekememek 2) havsalasına sığmamak, kabul edememek
dil pê de çûn meyil vermek, sevmek
dil pê êşîn l/bw -e acımak, merhamet etmek* dilê min pir bi rewşa wî êşiya onun haline cok acıdım
dil pê girtin l/bw dokunmak
dil pê neşewitandin kıymak (acımadan vermek, esirgememek, feda etmek) * qet dil bi ew çend pere neşewitand onca paraya kıymadı, harcadı
dil pê şewitîn l/bw 1. (birine) acımak, merhamet etmek * dilê min pir bi rewşa wî şewitî onunu haline cok acıdım 2. eseflenmek, vahvahlanmak 3. dokunmak (duygulandırmak, etkilemek) * dilê min pir bi halê wê yê kelegirî şewitî onun o ağlamaklı halı bana çok dokundu
-e acımak, yüreği yanmak
dil pê ve bûn l/bw eğinmek, meyletmek, meyilli olmak
gözü arkada olmak (veya kalmak)
dil pê ve hebûn l/bw eğilimli olmak
dil pê ve man l/bw 1. gönlü kalmak (isteyipte edinemediği bir şeyden vazgeçememek) * xanî hingî xweşik dilê wê pê ve mabûbû ev o kadar güzeldi ki gönlü onda kalmıştı 2. yüreği (bir şeyde veya kimsede) kalmak, aklı kalmak * dilê min bi te ve ma aklım sende kaldı 3. acımak (bir şeyi vermeye kıyamamak veya verdiğine, elden çıkardığına üzülmek)
1) gözü arkada kalmak 2) acım(bir şeyi vermeye veya elden çırmaya kıyamamak)
dil pitpitîn (an jî pirpitîn) yüreği çarpmak (merak, korku, kaygı gibi duygular sebebiyle beliren tedirginlik)
dil şikandin kalp kırmak
dil sist kirin l/bw gevşemeye başlamak, -den vazgeçmeye meyletmek
dil şûşe ye ku bişikê nacebire kalp cam misalidir kırıldı mı, kolay kolay onarılmaz
dil tê de bûn l/bw 1. (bir şeyde) gönlü olmak 2. (birinde) gönlü var olmak
dil tê kirin cih içini ferahlatmak
dil û devê (yekî) yek (an jî wekî hev) bûn içi dışı bir olmak
dil û gurçik bi (yekî) re tune bûn (birinde) kalp olmamak
dil û gurçik ji xwe re xwestin her şeyin en iyisini kendine istemek
dil û gurçikên (yekî) hatin xwarê içi dışına çıkmak (kusmaktan rahatsız olmak)
dil û gurçikên (yekî) jê re hatin xwar (birine) içi parelenmek
dil û hinavê (yekî) jê re hatin xwar (biri) içini yakmak
dil û kezeban diperitîne yürekler acısı
dil xwe ve sözüm ona
dil xwestin l/gh arzulamak, dilemek
arzu duymak, istemek
dilalav rd ateşli (coşkulu, coşkun)
dilalavî m ateşlilik
dilan diperitîne içler (veya yürekler acısı)
dilar rd 1. yiğit, cesur 2. hamiyetli
dilara m dilber, nazenin (sevgili)
dilaram rd dingin, rahat olan 2. teseli edici
dilarî m 1. yiğitlik, cesaret 2. hamiyet
dilasan müsterih.
rd müsterih
dilasan bûn müsterih olmak
dilaşker rd açık yürekli
dilaşuft rd heyecanlı, çoşkulu
dilaşuftî m coşku, heyecan
dilatometre m dilatometre, genleşmeölçer
dilawêr cesur yürekli.
dilawer rd yürekli, yiğit
dilawerî m yüreklilik, yiğitlik
dilawiz rd tutkun, gönül vermiş, vurulmuş
dilaxêv m baharın ilk ayları (hayvan yemlerin azaldığı dönem)
dilbaristan m tahamül
dilbaristanî m tahamüllük
dilbaristanî kirin l/gh tahamül etmek
dilbaristanîkirin m tahamül etme
dilbawer imanlı, mümin.
rd inançlı
dilbawerî m inançlılık
dilbaz cilveli.
rd 1. dilbaz, gönül eğleyen, sözü ve davranışı hoş olan 2. mec yakışıklı erkek
dilbazî m dilbazlık
dilbêjî m önsezi
dilbend (i) rd 1. gönülden bağlı, tutkun 2. sevgili, yar 3. nd/nt gönüldaş
dilbend (ii) nd/nt dilmaç, tercüman
dilbendî m tercümanlık
dilbendî kirin tercümanlık yapmak
dilber rd taş yürekli, katı yürekli
dilberaz rd/mec inatçı
dilberdan m bağlanma, tutulma, kapılma
dilberdayî rd 1. tutkun, gönül vermiş olan 2. mec sevdalı (bir şeye gereğinden çok düşkünlük gösteren)
dilberdayîtî m tutkunluk
dilberz rd yüce kalpli
dilbeste rd âşık, tutkun
dilbestî rd tutkun, gönül vermiş olan
dilbestîbûn m tutkunluk
dilbî bot/m bir incir türü
dilbicî rd içi rahat
dilbiêş rd 1. acılı, kederli (acısı olan kimse)
dilbiêşî m acılı olma, kederli olma
dilbiguman rd 1. kuşkulu 2. güvensiz (kimseye güvenemeyen)
dilbigumanî m 1. kuşkululuk 2. güvensizlik
dilbij rd çekici, cazibeli
dilbijandar rd çekici, cazibeli
dilbijandarî m çekicilik, cazibe
dilbijandin m 1. iştahlandırma 2. gıcıklama, cinsi istek uyandırma
dilbijî m 1. iştah, iştahı çekme 2. gıcıklanma (cinsel istek uyanma) 3. imrenme, öykünme
dilbijî kirin l/gh kışkırtmak, teşvik etmek
dilbijîkirî rd kışkırtılmış
dilbijîkirin m kışkırtma
dilbijîn m 1. iştahlanma, iştahı çekme 2. gıcıklanma (cinsel istek uyanma) 3. imrenme, öykünme
dilbijok rd 1. iştahlı 2. istekli, isterikli (cinsel olarak) * dilbijok û çavlider isterikli ve gözü dışarda 3. öykünen
dilbijokî rd/h 1. iştahlıca 2. isterikli, siteriklice
dilbikeder rd kederli, üzünçlü
dilbikeder bûn kederli olmak, özüntülü olmak
dilbikeser rd acıklı, kederli (acı görmüş)
dilbikeser bûn kederli olmak, üzüntülü olmak
dilbikovan rd üzünçlü, üzüntülü, kederli
dilbikovan bûn l/ngh üzülmek
kederli olmak, üzüntülü olmak
dilbikovanbûn m üzülme
dilbikul rd 1. gönlü yaralı, yüreği yaralı 2. acılı, kederli (acısı olan kimse) * jinika dilbikul acılı kadın
dilbikulî m acılı olma, kederli olma
dilbirehm rd başkalarına acıyan, rahmeden kimse
dilbirî rd mest eden, kendine kul eden
dilbirîn rd yüreği yaralı, dağlı
dilbirînkirin m yüreğini yaralama, dağlama
l/gh yüreğini yaralamak, dağlamak
dilbitirs rd endişeli, kaygılı
dilbixem rd dertli
dilbizok rd gönül kıran, zalim
dilborîn m iç geçme
l/ngh iç geçmek
dilçak rd iyi kalplı (veya yürekli)
dilçakî m iyi kalplılık
dilçakîtî m iyi kalplılık
dilçepel rd 1. kötü niyetli 2. tiksindirici
dilçepelî m iğrençlik, tiksindiricilik
dilçivîk rd/mec ödlek, korkak
dilcoş rd çoşkun, ateşli
dilçoş rd coşkulu
dilcoşî m çoşkunluk
dilçoşî m coşkululuk
dilçûçik rd 1. şıpsevdi 2. maymun iştahlı
dilçûçikî m 1. şıpsevdilik 2. maymun iştahlılık
dilçûn m iştah, iştah çekme
dilda rd âşık, tutkun (gönül vermiş, gönlünü kaptırmış kimse) * dildayê dildarê xwe ye sevgiline tutkun
dildadayî rd yüreği kilitli
dildade rd yüreği kilitli
dildan gönül vermek, eğilim göstermek.
m 1. kabul etme, razı gelme 2. kıyma, kıyabilme
dildar aşık, gönül vermiş.
nd/nt 1. âşık, vurgun, tutkun, tutkulu (bir kimseye veya şeye aşırı sevgi ve bağlılık duyan) 2. âşık (sevişen bir çiftten kadına oranla genellikle erkeğe verilen ad) 3. sevgili, yar 4. sevgili (sevilen, âşık olunan kimse)
dildarane rd/h âşıkane, tutkunca
dildarî m âşıklık, tutku, tutkunluk
dildarî bûn l/ngh âşık olmak
dildatî m âşıklık, tutkunluk
dildayî rd 1. âşık, tutkun, vurgun, sevdalı 2. tutkun, gönül vermiş (birine) meftun, baygın 3. m canan, yar
dildayî bûn l/ngh âşık olmak, tutkun olmak
dildayîbûn m 1. âşık olma, tutkun olma 2. tutkunluk
dildayîtî m tutkunluk, vurgunluk, gönül kaptırma
dildil m düldül
dildiz nd/nt gönül hırsızı, gönül çelen
dildizî m 1. gönül hırsızlığı 2. gönül sırrı
dildoşan rd yağcı, gönül kandırıcı
dilê (wan) di hev de bûn birbirine âşık olma(birbirine) yangın olmak
dilê (wan) ji hev re ronî nedan perisi hoşlanmamak
dilê (wan) li hev ronî dan aralarındaki buzlar erimek
dilê (wî) bi halê (wî) şewitîn derdine yanmak
dilê (wî) di ser (wî) re çûn içi bayılmak (çok acıkmak)
dilê (wî) zengîn e gönlü zengin, gönlü bol
dilê (yekê) bi ser de xwar bûn (birine) gönlü meyilli olmak
dilê (yekê) kirin xwe 1) gönlünü çekmek (kapmak veya avlamak) 2) gönlünü kaptırmak
dilê (yekê) li serê ji bîr ve çûn içi kan ağlamak, içinden kan gitmek
dilê (yekê) mêr xwestin ersemek
dilê (yekê) û mêran tune bûn (kız veya kadın) evlenmeyi düşünmemek
dilê (yekî bi (wî) ve bûn (birine) karşı birşeyler hissetmek
dilê (yekî) arîn k albi sızlamak
dilê (yekî) avêtin yüreği çarpmak (kalp çarpmak veya çalışmak)
dilê (yekî) baristan (an jî tehemûl) nekirin içi götürmemek, vicdanına sığdıramamak
dilê (yekî) baristan nedan yüreği kaldırmamak
dilê (yekî) bi (yekî) êşîn (birine) acımak, merhamet etmek
dilê (yekî) bi (yekî) şewitîn (birine) acımak, merhamet etmek * dilê min bi zar û zêçên wî şewitî, lewma min ew neda dadgehê çoluğuna çocuğuna acıdım da mahkemeye vermedim
dilê (yekî) bi halê xwe şewitand (birini) kendine acındırmak
dilê (yekî) bihurîn (borîn an jî xewirîn) 1) yüreği bayılmak, yüreği ezilmek, içi bayılmak içi geçmek 2) içi (veya midesi) kazınmak (veya kıyılmak), açlıktan midesi eziklik duymak 3) yüreği burkulmak (çok üzülmek, çok acı duymak)
dilê (yekî) bijîn (...) 1) iştahı çekmek, canı çekmek * gava min kebab dîtin wisa dilê min bijiya wan kebabları görünce öyle bir canım çekti ki 2) iştaha gelmek, arzulamak, gönlü çekmek 3) iştahı kabarmak
dilê (yekî) birîndar e yüreği yaralı
dilê (yekî) bixem e yüreği delik, dertli
dilê (yekî) borîn 1) yüreği bayılmak, yüreği ezilmek, içi bayılmak (veya geçmek) 2) içi (veya midesi) kazınmak (veya kıyılmak), açlıktan midesi eziklik duymak 3) yüreği burkulmak (çok üzülmek, çok acı duymak)
dilê (yekî) çargopal lê xistin 1) yüreği hızla atmak 2) kalp atışları hızlanmak (heyecan veya korkudan ötürü)
dilê (yekî) çêkir (birinin) gönlünü etmek (veya yapmak)
dilê (yekî) çûn (tiştekî) canı çekmek, içi çekmek, iştahı çekmek, imrenmek * gava min kebab dîtin wisa dilê min çû wan kebabları görünce öyle bir imrendim ki * dilê min çi qas diçe savarê gund canım ne kadar da köy bulgurunu çekti
dilê (yekî) di ber re hatin içi el vermek
dilê (yekî) di ber re nehatin 1) içi el vermemek, içine sindirememek 2) azımsamak
dilê (yekî) di cih de bûn gönlü ferah (veya rahat) olmak
dilê (yekî) di ser de hebûn (birine) gönlü var olmak
dilê (yekî) di ser hev re qelibîn içi bayılmak (çok şekerli veya yağlı yiyecek ağır gelmek)
dilê (yekî) dîtin gönlünü almak
dilê (yekî) dizîn kalbini çalmak
dilê (yekî) êşandin (birini) üzmek, incitmek 2) yüreğini eritmek (veya sızlatmak)
dilê (yekî) êşîn yüreği ezilmek, yüreği sızlamak (üzülmek, acımak)
dilê (yekî) fireh bûn 1) yüreği ferahlamak (veya hafiflemek) 2) göğsü kabarmak
dilê (yekî) fireh bûn û çavê (yekî) vebûn gözü gönlü açılmak
dilê (yekî) fireh e yüreği geniş
dilê (yekî) fireh kirin gönül açmak, iç açmak
dilê (yekî) germ kirin gönlünü ısıtmak, oyalamak, teseli vermek
dilê (yekî) girtin kalbe dokunmak
dilê (yekî) gotin tirk yüreği küt etmek (ji)
dilê (yekî) hatin içinden gelmek
dilê (yekî) hatin ber devê (wî) yüreği ağzına gelmek
dilê (yekî) hatin devê (yekî) yüreği ağzına gelmek
dilê (yekî) hebûn (bir şeye) gönlü olmak 2) istekli olmak, niyeti olmak, meyilli olmak
dilê (yekî) helîn ödü kopmak
dilê (yekî) hênik bûn yüreğine su serpilmek
dilê (yekî) hênik kirin yüreğine su serpmek
dilê (yekî) hilavêtin helecanlanmak
dilê (yekî) hilneanîn içini bayıltmak veya kıymak (tatlı ağır gelip artık yiyememek)
dilê (yekî) hilnedan gönlü razı gelmemek
dilê (yekî) hilpetikîn yüreği hop etmek, yüreği hoplamak, yüreği yerinden oynamak)
dilê (yekî) hiştin gönlünü (veya kalbini) kırmak, gönül yıkma(birini) kırmak veya incitme(birinin) hatırını kırmak, gücendirmek
dilê (yekî) jê cebirîn -e alınmak
dilê (yekî) jê cegirandî bûn (birine) kırgın (veya kırılmış) olmak
dilê (yekî) jê cegirîn (birine) kırılmak, gücenmek
dilê (yekî) jê cemidîn (birinden) buz gibi soğumak
dilê (yekî) jê li hev ketin midesi almamak (kaldırmamak, kabul etmemek veya götürmemek)
dilê (yekî) jê m (birine) gücenmek, kırılma(birine) içerlemek
dilê (yekî) jê re hebûn (bir şeye) gönlü olmak, gönlü var gibi
dilê (yekî) jê re nexwestin içi götürmemek, istememezlik etmek, çekememezlik etmek (kıskanmak, çekememek)
dilê (yekî) jê re peritîn (birine) yüreği parelenmek
dilê (yekî) jê sar bûn (birinden) soğumak, buz gibi soğumak 2) -den umudunu kesmek
dilê (yekî) jê sar kirin (birinden) buz gibi soğumasını sağlamak 2) -den umudunu kırmak, -den umudunu kesmesini sağlamak
dilê (yekî) jê stendin kalbini çalmak
dilê (yekî) jê tije bûn birine karşı dolmak
dilê (yekî) jêr de hatin kusar gibi olmak
dilê (yekî) ji bîr ve çûn 1) içi (veya midesi) kazınmak (veya kıyılmak), yüreği bayılmak, yüreği ezilmek, safrası kabarmak (açlık duymak 2) yüreği burkulmak (çok üzülmek, çok acı duymak) 3) içine baygınlıklar çökmek, içi geçmek, baygınlık geçirmek (fenalık basmak) 4) mec gözleri bayılmak (hayranlıkla bakmak)
dilê (yekî) ji dinyayê sar bûn hayata küsmek
dilê (yekî) ji xwe hiştin (an jî şikandin) gönlünü (veya kalbini) kırmak veya yıkmak
dilê (yekî) ketin (...) 1) beğenmek 2) sevdasına düşmek
dilê (yekî) ketin (tiştekî) 1) içi gitm(bir şey yapmayı veya elde etmeyi çok istemek) (bir şeye) tutulmak, vurulmak
dilê (yekî) ketin (yek) (birine) gönül düşürmek, gönül düşmek
dilê (yekî) ketin cih 1) yüreği ferahlamak, yüreği hafiflemek, içi rahat etmek (kaygıdan kurtulmak) 2) yüreği rahatlamak (üzüntü ve ve kaygısı azalmak, kalmamak) 3) içine sinmek (rahatlık duymak) 4) yüreği yağ bağlamak (istenilen bir şeyin olmasından ferahlık duymak)
dilê (yekî) kewgirîn yüreği burkulmak
dilê (yekî) kir (birini) razı etmek * dilê Ronî nekirine ew jî naçe Roni’yi razı etmemişler, o da gitmiyor
dilê (yekî) kirin tirkîn yüreği hop etmek (hoplamak veya oynamak)
dilê (yekî) lê bar dan içine sinmek
dilê (yekî) lê bar nedan içine sinmemek
dilê (yekî) lê dan (an jî xistin)1) yüreği çarpmak (kalp çarpmak veya çalışmak) 2) kalbi çarpmak (çok heyecanlanmak)
dilê (yekî) lê kelîn (birine) içi ısınmak
dilê (yekî) lê neqeridîn 1) içi almamak, yüreği götürmemek, midesi almamak (kaldırmamak, kabul etmemek veya götürmemek) (bir şeyi) içi kabul etmemek
dilê (yekî) lê qerar dan 1) benimsem(bir şeye, birine bağlanmak, ısınmak) 2) içine sinmek
dilê (yekî) lê qerar nedan) içine sinmemek)
dilê (yekî) lê qusîn (birine) kanı kaynamak
dilê (yekî) lê ronî dan (an jî nedan) içi kabul etmek (veya etmemek), içine sinmek (veya sinmemek)
dilê (yekî) lê rûniştin (an jî rûneniştin) içine sinmek (veya sinmemek)
dilê (yekî) lê werivîn -e acımak
dilê (yekî) lê xera bûn 1) içi geçmek 2) -e üzülmek
dilê (yekî) lê xistin (an jî dan)1) kalbi çarpmak, kalbi atmak 2) kalbi çarpmak (çok heyecanlanmak)
dilê (yekî) li ba xwe xweş girt (birini) hoş tutmak
dilê (yekî) li ber rûneniştin içine sindirememek
dilê (yekî) li hev ketin yüreği kabarmak, içi (veya midesi) bulanmak, gönlü bulanmak * dilê min li hev ket midem bulandı
dilê (yekî) li hev xistin mide bulandırmak, gönül bulandırmak
dilê (yekî) li ser (wî) bûn (birine) karşı birşeyler hissetmek
dilê (yekî) li ser (yekê) hebûn (birine) yangın olmak
dilê (yekî) li ser (yekî din) hebûn (başka birine) gönlü olmak, ilgi duymak
dilê (yekî) li ser bûn 1) gönlü takılmak (aşk ile sevmeye başlamak) (birinde) gönlü var olmak
dilê (yekî) li serê êşîn (birine) yüreği sızlamak, içi kan ağlamak, içinden kan gitmek
dilê (yekî) li serê hebûn (birine karşı) ilgisi olmak (birine) yangın olmak
dilê (yekî) li serê helîn (birine) yangın olmak
dilê (yekî) li serê parçe (parçe) bûn içi paralanmak (veya parçalanmak), yüreği parça parça olmak
dilê (yekî) li serê peritîn içi paralanmak (veya parçalanmak)
dilê (yekî) li serê xera bûn içi kan ağlamak, içinden kan gitmek
dilê (yekî) m (birinin) gönlü kalma(biri) alınmak (darılmak veya kırılmak(birinin) hatırı kalmak
dilê (yekî) man pê ve yüreği (bir şeyde veya kimsede) kalmak
dilê (yekî) muferih bûn yüreği rahatlamak
dilê (yekî) ne safî bûn 1) evhamlı olmak 2) içi temiz olmamak
dilê (yekî) ne safî ye, her car bi aliyekî de ye gönlünün dümeni bozuk
dilê (yekî) nebijîn (tiştekî) içi almamak (midesi kabul etmemek)
dilê (yekî) neçûn (...) içi (veya midesi) almamak (kaldırmamak, kabul etmemek veya götürmemek)
dilê (yekî) negerîn dili varmamak
dilê (yekî) nehiştin (an jî neşikandin) yüze duramam(birinin hatırından çıkamamak, hatırını kıramamak)
dilê (yekî) neketin cih içine sinmemek
dilê (yekî) nerm bûn (birine) acımaya başlamak
dilê (yekî) nexwestin canı istememek
dilê (yekî) pak e kalbi temiz
dilê (yekî) pariyek ketin cih yüreği serinlemek
dilê (yekî) pê bûn istediği gibi olmak, razı olmak
dilê (yekî) pê êşîn (birine) acımak, merhamet etmek * dilê min pir bi rewşa wî êşiya onunu haline cok acıdım
dilê (yekî) pê razî nebûn gönlü razı olmamak
dilê (yekî) pê şewitîn 1) yüreği yanma(birine) acımak, merhamet etmek (pek çok acımak) * dilê min bi zar û zêçên wî şewitî, lewma min ew neda dadgehê çoluğuna çocuğuna acıdım da mahkemeye vermedim 2) içi götürmemek (acıklı bir durum karşısında dayanamamak) * dilê min pir bi rewşa wî şewitî onunu hali içimi götürmedi
dilê (yekî) pê ve bûn gönlü takılmak
dilê (yekî) pê ve man 1) gönlü kalmak (isteyipte edinemediği bir şeyden vazgeçememek) * dilê wê bi wî malî ve mabûbû gönlü bu malda kalmıştı 2) yüre?(bir şeyde veya kimsede) kalmak, aklı kalmak * dilê min bi te ve ma aklım sende kaldı 3) acım(bir şeyi vermeye kıyamamak veya verdiğine, elden çıkardığına üzülmek)
dilê (yekî) pê xera bûn (herhangi bir şeyden ötürü) üzülmek
dilê (yekî) pê xweş bûn sevinmek, hoşnut olmak
dilê (yekî) peritîn içi paralanmak (veya parçalanmak), yüreği parçalanmak, yüreği parça parça olmak
dilê (yekî) perpitandin yüreğini hoplatmak (oynatmak veya kaldırmak)
dilê (yekî) perpitîn yüreği parlamak
dilê (yekî) pitpitîn 1) kalbi çarpmak 2) kalbi çarpmak (çok heyecanlanmak)
(an jî hilavêtin) helecanlanmak
dilê (yekî) qalind bûn yüreği nasır bağlamak (veya tutmak), duygusuz olmak, duyarsızlaşmak
dilê (yekî) qalind e yüreği katı, yüreği pek
dilê (yekî) qebûl nekirin yüreği (veya midesi) kaldırmamak, kabul etmemek veya götürmemek (çirkin bir şey karşısında rahatsız olmak)
dilê (yekî) qerar nedan yüreği götürmemek
dilê (yekî) qeridîn (tiştekî) imrenmek * gava min kebab dîtin wisa dilê min qeridî wan kebabları görünce öyle bir imrendim ki
dilê (yekî) qetin ödü kopmak
dilê (yekî) ranegirtin 1) yüreği dayanmamak(acısına katlanamamak) 2) yüreği götürmemek (dayanmamak, katlanmamak)
dilê (yekî) rehmet xwestin 1) toprağı bol olsun 2) ölmüş birinden bahsedilirken ’Allah rahmet eylesin’ anlamında
dilê (yekî) reş bûn kalbi kararmak
dilê (yekî) rihet bûn 1) rahat etmek * heta ku em neşûştina, dilê wê rihet nedibû bizi yıkamayana kadar rahat etmezdi 2) yüreği rahatlamak veya ferahlanmak, (içine veya gönlüne) su serpilmek
dilê (yekî) rihet kirin (birini) rahatlatmak 2) gönlünü ferahlatmak, içini ferahlatmak, sadıra şifa vermek 3) yüreğine su serpmek
dilê (yekî) rûn girê dan yüreği yağ bağlamak, hoşnut olmak
dilê (yekî) rûniştin kanaat getirmek
dilê (yekî) sar bûn gönlü kararmak (dünya zevklerine karşı isteği kalmamak)
dilê (yekî) sar e yê me germ e o ölü biz yaşıyor
dilê (yekî) sar kirin gönlünü karartmak
dilê (yekî) sekinîn kalbi yerinden oynamak
dilê (yekî) ser wî çûn içi geçmek
dilê (yekî) şewitandin yüreğini eritmek (veya sızlatmak)
dilê (yekî) şewitîn 1) yüreği yanmak, kalbi sızlamak, içi yanmak, içi sızlamak (burkulmak veya sızlanmak) 2) yüreği parçalanmak, içi erimek (çok üzülmek) 3) içi yanmak (çok susamak)
dilê (yekî) şikandin (birinin) gönlünü (veya kalbini) kırmak, incitmek (birini) rencide etmek
dilê (yekî) şikestin gönlü kırılmak, fenasına gitmek, gücenmek, burulmak
dilê (yekî) sist bûn umudunu yetirmek, umudu kırılmak
dilê (yekî) tê de bûn (an jî hebûn)(bir şeyde) gönlü olmak (birinde) gönlü var olmak * dilê keçikê di te de heye kızın gönlü sende var
dilê (yekî) tê de rihet bûn içinin (veya yüreğinin) yağı erimek, yüreği soğumak
dilê (yekî) tê hebûn (birine) yangın olmak, aşık olmak
dilê (yekî) teng bûn içi sıkılmak, yüreği sıkılmak, daralmak
dilê (yekî) teng e yüreği dar
dilê (yekî) tengijîn yüreği sıkılmak
dilê (yekî) tenik (an jî zîz) bûn gözleri yaşarmak (duygulanmak)
dilê (yekî) tenik e yüreği yufka
dilê (yekî) tije ye yüreği dolu
dilê (yekî) tirsîn yüreği hop etmek (hoplamak veya oynamak)
dilê (yekî) tune bûn 1) isteksiz olmak 2) niyeti olmamak, istekli olmamak
dilê (yekî) û çûnê hebûn gitmeye niyeti olmak
dilê (yekî) û firotanê (an jî kirînê) hebûn satmaya (veya almaya) niyeti olmak dil
dilê (yekî) û jinan tune bûn (erkek) evlenmeyi düşünmemek
dilê (yekî) û tiştekî hebûn bir şey yapmaya niyeti olmak
dilê (yekî) vekirîn gönlünü almak
dilê (yekî) vepesirîn yüreğine su serpilmek
dilê (yekî) xazî bûn içi geçmek, iç baygınlık geçirmek
dilê (yekî) xelîn 1) iç bayılmak, midesi ezilmek (veya kazınmak) (çok acıkmak) 2) içi burkulmak (veya içi sızlanmak) 3) (içi, midesi) bulanmak
dilê (yekî) xera bûn 1) içi kararmak 2) hayal kırıklığına uğramak 3) üzülmek
dilê (yekî) xerab bûn kalbi fesat olmak
dilê (yekî) xeriqîn 1) içi (veya midesi) kazınmak (veya kıyılmak) 2) içi geçmek, bayılmak
dilê (yekî) xewirîn (an jî vexewirîn)1) yüreği bayılmak (veya ezilmek), iç bayılmak (veya ezilmek), midesi ezilmek (veya kazınmak) (açlık duymak) 2) yüreği burkulmak, içi burkulmak veya içi sızlanmak (çok acı duymak) 3) yüreği ezilmek (üzülmek) 4) içi geçmek, bayılmak
dilê (yekî) xweş bûn serinlem (biraz avunarak ferahlanmak)
dilê (yekî) xweş kirin (birinin) kalbini kazanmak, gönlünü okşamak (veya fethetmek) 2) gönül almak, gönlünü alma(birinin) gönlünü (veya hatırını) hoş etmek, eğlendirmek, neşelendirmek (sevindirmek) 3) gönül almak, gönlünü almak (kırılan bir kimseyi güzel bir davranışla hoşnut etmek) 4) gururunu okşamak 5) ümit serpmek 6) baş sağlığı dilemek
dilê (yekî) xwestin 1) canı istemek, içi gitmek, gönlü çekm(bir şey yapmayı veya elde etmeyi çok istemek) * ez xweşik bûm, ciwan bûm, gava ku min li vîtrîna cilan dimêzand bê çi qas dilê min dixwest gençtim, güzeldim, elbise vitrinlerine baktığımda içim gidiyordu 2) içinden gelmek, arzulam(bir şey yapmak için istek duymak)
dilê (yekî) xwezî bûn içi bayılmak veya geçmek (çok acıkmak)
dilê (yekî) zanîn kalini okumak
dilê (yekî) zerp kutan helecanlanmak, yüreği küt küt etmek
dilê (yekî) zîz bûn duygulanmak, gözleri yaşarmak
dilê (…) yek kişandin gönlü kaymak * dilê jinikê xort dikişand kadının gönlü gence kayıyordu (bi)
dilê baranê hebûn yağmurlamak (yağmur yağacak gibi olmak)
dilê berfê (an jî baranê) hebûn kar (veya yağmurun) yağmaya niyeti olmak
dilê dêredêr yaralı ve perişan gönül
dilê ewil ilk göz ağrısı (ilk sevilen, âşık olunan kimse) * cana min, ji bîr meke ku tu dilê minê ewilî canım, unutma sen benim ilk göz ağrımsın
dilê hev hiştin l/bw bozuşmak
dilê hev şikandin l/bw bozuşmak
dilê hev tije kirin l/bw (birbirini) kırmak, gücendirmek
dilê însan Allahın evi (insan gönlü)
dilê kul û şikestî alınmış, kırılmış, gücenik (kimse)
dilê min dibêje içimde bir ses diyor ki
dilê min ji min re dibêje içimde bir ses bana diyor ki
dilê mirov piçek goşt e insandır alınabilir
dilê rihet ağız tadı, dirlik düzenlik
dilê rihet dîtin ....yüzü görmek * dilê rihet dîtin rahat yüzü görmek
dilê rihet nedan h (birbirine) rahat yüzü göstermemek
dilê se bi savar xweş kirin önüne bir kemik atmak
dilê şivên bixwaze mast ji nêrî çêdike insan yapmayı istemeyegörsün
dilê wî di goştê kerê de heye, dibêje guhên wê wekî guhên kêrgoşkê ne kedi yavrusunu yerken sıçana benzetir
dilê xwe berdan (yek) (birine) abayı yakmak
dilê xwe bi halê xwe şewitandin 1) kendi haline üzülmek 2) kendini acındırmak
dilê xwe bi xwe şewitandin 1) kendi haline üzülmek 2) dert yanmak 3) kendini acındırmak (di)
dilê xwe de sêwirandin akılından geçirmek (di)
dilê xwe de xeber dan kalbiyle konuşmak
dilê xwe di ber re neanîn azımsamak
dilê xwe di cih xistin 1) içini rahatlatmak 2) içini boşaltmak
dilê xwe êşandin l/bw canını sıkmak
dilê xwe fireh bike (gönlünü, içini) ferah tut
dilê xwe fireh kirin gönlünü serin tutmak
dilê xwe firîqet kirin yüreğini pek tutmak
dilê xwe hiştin gönül koymak
dilê xwe jê re vekir (birine) kalbini açmak
dilê xwe ji (yekî) kir (birine) alınmak
dilê xwe kirin l/bw istemek, niyetlenmek
istemek
dilê xwe kirin (yek) (birine) gönül bağlamak (veya vermek(birine) gönlünü kaptırmak, gönül komak
dilê xwe kirin yek birlik olmak
dilê xwe lê bi keys kir (birine) abayı yakmak
dilê xwe pê êşandin l/bw acınılmak
acınılmak
dilê xwe pê neşewitandin (birinin) gözünün yaşına bakmamak 2) kıymak (acımadan vermek, esirgememek, feda etmek) * qet dilê xwebi ew çend pere neşewitand onca paraya kıymadı, harcadı
dilê xwe pê sekinandin mideyi bastırmak
dilê xwe pê şewitandin l/bw acınılmak * mirov dilê xwe bi kesekî welê naşewitîne böyle bir insana acınılmaz
1) acımak, acınılmak * mirov dilê xwe bi kesekî welê naşewitîne böyle bir insana acınılmaz 2) acım(bir şeyi vermeye kıyamamak veya verdiğine, elden çıkardığına üzülmek)
dilê xwe rihet bihêle (gönlünü, içini) ferah tut
dilê xwe rihet kirin l/bw içini rahatlatmak, rahatlanmak, yorgunluğunu atmak
1) rahatlamak, yorgunluğunu atmak 2) içini rahatlatmak, içini boşaltmak, yüreğini boşaltmak (veya dökmek) 3) kulaklarının pasını gidermek (müzik dinlemek için) (birinin) kanına ekmek doğramak
dilê xwe rûniştandin gönlünü ferah tutmak * dilê xwe rûnîne, tu tiştê min nîn e gönlünü ferah tut, bir şeyim yok
dilê xwe şewitandin yerinmek
dilê xwe stendin l/bw gönül komak
dilê xwe tehl û tirş kirin yüzünü buruşturmak (veya ekşitmek)
dilê xwe xweş kirin l/bw gönlünü ferah tutmak
dilê yekî) şikîn kırılmak, incinmek
dilefkar rd efkarlı, gönlü efkarlı olan
dilefroz rd gönül aydınlatan
dilefrûz bnr dilefroz
dilek bot/m kutu otu
dilekî rihet nedan (yek) (birine) rahat yüzü göstermemek
dilekî rihet nedîtin rahat yüzü görmemek
dilêr rd 1. yürekli, yiğit 2. cesur, gözüpek, atılgan
dilêrane h 1. yüreklice, yiğitçe 2. cesurane, cesurca
dilêrî m 1. yüreklilik, yiğitlik 2. cesaret, cesurluk, atılganlık, gözüpeklik
dilêrî kirin yiğitlik etmek
dilêş acıklı.
m yürek acısı, kalp ağrısı
dilêşandin m 1. can yakma (zulmetme) 2. can yakma (üzme, acı verme
dilêşî m yürek acısı, hüsran
dilêşîn m yürek acıma, yürek sızlama
l/ngh yürek acımak, yürek sızlamak
dilevîn sevdalı.
rd sevdalı
dilevra rd âlicenap
dilevratî m âlicenaplık
dilfêncî m göğüs ağrısı
dilfikar rd kaygılı
dilfikarî m kaygılılık
dilfireh sabırlı, geniş yürekli, rahat.
rd 1. yüreği geniş, kalbi geniş, gönlü geniş, gönlü ferah, geniş gönüllü 2. rahat (üzüntü, sıkıntı ve tedirginliği olmayan) 3. geniş (kolay kolay tasalanmayan, hoşgörülü, rahat) 4. sabırlı
dilfireh bûn l/ngh ferehlamak, ferahlanmak, rahatlanmak (sıkıntısı, tasası dağılmak)
dilfireh kirin l/gh ferahlandırmak, ferahlatmak, iç ferahlatmak
dilfirehbûn m ferehlama, ferahlanma, rahatlanma
dilfirehî m rd 1. geniş gönüllülük, gönül açıklığı, ferahlık 2. rahatlık (üzüntü, sıkıntı ve tedirginliği olmama) 3. genişlik (kolay kolay tasalanmama, hoşgörülü olma)
dilfirehkirin m ferahlandırma, ferahlatma, iç ferahlatma
dilgawir rd taş yürekli, zalim
dilgawirî m taş yüreklilik, zalimlik
dilgemar rd çirkef (içi kötü kimse)
dilgemarî m çirkeflik (kimse)
dilgerm rd 1. cana yakın, sempatik, sıcak kanlı 2. heyecanlı 3. ateşli (coşkulu, coşkun)
dilgerm kirin l/gh oyalamak (vakit kazanmak için aldatmak)
dilgermî m 1. cana yakınlık, sempatiklik, sıcak kanlılık 2. heyecan 3. ateşlilik, coşku, heyecan
dilgeş rd sevinçli, şen, neşeli
dilgeş bûn l/ngh sevinçli olmak, sevinmek
dilgeşbûn m sevinçli olma, sevinme
dilgeşî m sevinç, şen olma
dilgeşker rd şenlendiren, neşelendiren
dilgîr rd büyüleyici
dilgir (i) rd 1. nefsine hakim olan 2. karizmatik
dilgir (ii) rd 1. sevdalı, tutkun 2. gücenik 3. taraftar 4. dokunaklı, etkileyici
dilgir (iii) zo/m siyah beyaz renkli bir tür hayvan
dilgîr kirin l/gh büyülemek
dilgiran müşkülpesent, zor beğenen.
rd 1. alıngan, gücenik, küskün, kırgın, muğber 2. isteksiz, niyetsiz
dilgiran bûn l/ngh 1. gücenik olmak, küskün olmak, muğber olmak 2. isteksiz olmak
1) gücenik olmak, küskün olmak 2) isteksiz olmak
dilgiranbûn m 1. gücenik olma, küskün olma, muğber olma 2. isteksiz olma
dilgiranî m 1. alınganlık, güceniklik, kırgınlık, muğberlik 2. isteksizlik
dilgirankirin m 1. gücendirme, küskün kılma 2. isteksizleştirme
l/gh 1. gücendirmek, küskün kılmak 2. isteksizleştirmek
dilgirî (i) m 1. nefsine hakim olma 2. karizma, etkileyicilik
dilgirî (ii) m 1. tutkunluk 2. güceniklik 3. dokunaklılık, etkileyicilik
dilgîrkirin m büyüleme
dilgirs rd/mec merhametsiz
dilgirsî m merhametsizlik
dilgirtî rd 1. âşık, sevdalı 2. mec alınmış, gücenik
rd 1. tutkun, sevdalı 2. alıngan
dilgirtîbûn m 1. tutkunluk 2. alınganlık
dilgirtin m 1. âşık olma, sevdalanma 2. mec alınma, gücenme
dilgirtok rd tutkun, âşık
dilgivaş rd iç burkan, iç burkucu, kasvetli
dilgivêş rd iç burkan, iç burkucu, kasvetli
dilgivêşî m iç burkma, kasvet
dilgorî rd birine tutkun olmuş olan
dilgudaz rd 1. yüreği eriten, yüreğin dayanamayacağı 2. mec takılmaktan hoşlanan
dilhebîn rd 1. seven (kimse) 2. çekici, cazip
dilhebînî m 1. sevme 2. çekicilik
dilhebok rd 1. seven (kimse) 2. çekici, cazip
dilhebûn m istekli olma, niyeti olma * dil heye ku erebe bikirin araba almaya niyetleri var
dilhej rd 1. yürek sarsıcı 2. mec heyecan
dilhejî m 1. yürek sarsma 2. mec heyecan
dilhejok rd yürek titreten, heyecan verici
dilhelûk rd duygusal (duygunun aşırı etkilediği kimse)
dilhelûkî m duygusallık (duygu ve duyumların ağır basması sonucu aşırı bir biçimde etkilenme durum)
dilhênik rd sakin, müsterih, içi rahat
dilhênik bûn l/ngh rahatlamak, müsterih olmak
dilhênikbûn m rahatlama, müsterih olma
dilhênikî rd sakinlik, müsterih olma, içi rahat olma
dilhênikkirin m rahatlatma, müsterih etme
l/gh rahatlatmak, müsterih etmek
dilherêf rd yürek yıkan
dilherî m gözüpeklik, cesaret, atılganlık
dilhêsa rd içi rahat
m içi rahatlığı
dilhesin rd demir yürekli, taş yürekli
dilhesin bûn taş yürekli olmak
dilhesinî m taş yüreklilik
dilhewîn rd sadık
dilhewînî rd sadakat
dilhişk nd/nt katı yürekli, pek yürekli
dilhişk bûn katı yürekli olmak
dilhişkane h acımasızca
dilhişkî m katı yüreklilik, katılık, acımasızlık, kalpsizlik, pek yüreklilik
dilhişkî bûn l/ngh kütükleşmek (sert ve duygusuz bir duruma gelmek)
dilhişkî kirin katı yüreklilik yapmak
dilhişkîbûn m kütükleşme (sert ve duygusuz bir duruma gelme)
dilhiştek rd gücendirici
dilhiştî rd gücenik
dilhiştîbûn m güceniklik
dilhiştin m gücendirme
dilhov rd vahşi kalpli
dilî rd kardiyak, kalple ilgili
dilig m geçim
dilihandî rd 1. şaşırtılmış 2. afallaştırımış
dilihandin m 1. şaşırtma 2. afallatma, afallaştırma
l/gh 1. şaşırtmak 2. afallatmak, afallaştırmak
dilihîn m 1. şaşırma, şaşma 2. afallama, afallaşma
l/ngh 1. şaşırmak, şaşmak (ne yapmak gerektiğini bilememek, nasıl davranacağını kestirememek, hayret etmek) * gava ez dîtim delihî beni görünce şaşırdı 2. afallamak, afallaşmak
dilik naz.
dilik (i) ant/n 1. yürek 2. yürek, yürekcik, gönül, gönülcük (bir kimsenin ruhsal yönü) * destê wê dilerizî, dilikê wê dişewitî elleri titriyor yüreği yanıyordu
dilik (ii) m klâpe (akışkan maddelerin geçmesini sağlamak veya engelemek için kullanılan supap)
dilik (iii) n öğünlük aş
dilikê çav an/ndt göz yaşı etçiği (veya memesi)
dilikî rd 1. âşık, vurgun, tutkun (bir kimseye veya şeye aşırı sevgi ve bağlılık duyan) 2. âşık (sevişen bir çiftten kadına oranla genellikle erkeğe verilen ad) 3. aygın baygın
dilikî bûn l/ngh 1. âşık olmak, vurgun olmak, sevdalanmak (birine gönül vermek, sevgiyle bağlanmak) 2. aşka düşmek, sevda çekmek, kara sevdaya tutulmak, merak getirmek * ev lawik dilikî ye bu çocuk sevda çekiyor
dilikîbûn m 1. âşık olma, vurgun olma, sevdalanma (birine gönül verme, sevgiyle bağlanma) 2. aşka düşme, sevda çekme, kara sevdaya tutulma, merak getirme 3. âşıklık, tutkunluk
dilikîbûyîn m 1. âşık oluş, vurgun oluş, sevdalanış 2. aşka düşüş, sevda çekiş, kara sevdaya tutuluş, merak getirme
dilikîtî m vurgunluk, gönül kaptırma durum
dilîn m duygu, his
dilînî rd 1. duygulu, hisli 2. duygusal, hissî
dilînî bûn l/ngh 1. duygulanmak, hislenmek 2. duygusallaşmak
dilînî kirin l/gh 1. duygulandırmak 2. duygusallaştırmak
dilînîbûn m 1. duygulanma, hislenme 2. duygusallaşma
dilînîbûyîn m duygulanış, hisleniş
dilînîkirin m 1. duygulandırma 2. duygusallaştırma
dilînîtî m duygusallık, hissiyat
diliq bnr dilq
diliqî rd melez
diliqî bûn l/ngh melezleşmek
diliqî kirin l/gh melezlemek
diliqîbûn m melezleşme
diliqîkirin m melezleme
diliqîtî m melezlik
dilistan m gönül yeri, gönül ülkesi
diljan m kalp ağrısı
diljar rd 1. kırık kalplı 2. zayıf (ruhsal yönden gereği kadar güçlü olmayan)
diljarî m zayıflık (ruhsal yönden)
diljêbûn m darılma, gücenme
diljêçûn m 1. içi geçme (veya bayılma) 2. ödü kopma
diljêhiştin m içerlenme
diljêman m alınma, gücenme, içerlenme, kırılma, incinme
diljêmayîn m güceniş, içerleniş, kırılma, incinme
diljêşikestin m kırılma, gücenme
diljibîrveçûn m 1. fenalık geçirme, içine baygınlıklar çökme, içi geçme, baygınlık geçirme 2. yüreği burkulma (çok üzülme, çok acı duyma)
diljihevman m (birbirine) alınma, gücenme
diljihevmayîn m (birbirine) alınma, gücenme
dilkafir rd zalim, taş yürekli
dilkafir bûn zalim (veya taş yürekli) olmak
dilkafirî m zalimlik, taş yüreklilik
dilkeçik rd 1. çıtkırıldım, alıngan 2. utangaç 3. duygusal
dilkeçikî h 1. çıtkırıldımca 2. utangaçça 3. duygusalca
dilkeçikîtî m 1. çıtkırıldımlık 2. utangaçlık
dilkeder rd kederli, üzüntülü
dilkederî m kederlilik, üzüntülülük
dilkêş cazip, cazibeli.
rd 1. çekici, cazibeli, cazip 2. alımlı, albenili
dilkeser rd üzüntülü, müessif
dilkeserî m üzüntülülük, müessiflik
dilkêşî m 1. çekicilik 2. alımlılık, albeni
dilketî aşık.
rd 1. âşık, vurgun, tutkun, tutkulu, sevdalı 2. âşık, vurgun, tutkun, tutkulu, sevdalı (bir kimseye veya şeye aşırı sevgi ve bağlılık duyan, gereğinden çok düşkünlük gösteren) * dilketiyê pîşeya xwe ye mesleğine âşık biri yekî 3. nd/nt sevilen, sevgili, âşık olunan
dilketî bûn l/ngh sevda çekmek * ew yekî dilkketî ye o sevda çekiyor
dilketîbûn m 1. sevda çekme 2. tutkunluk, vurgunluk
dilketîbûyîn m sevda çekiş, sevda çekme
dilketîk nd/nt sevilen, sevgili, âşık olunan
dilketin m âşık olma, gönül düşme
dilkevir rd/nt 1. taş yürekli, acımasız, merhametsiz 2. mec duygusuz, katı yürekli
dilkevir bûn l/ngh 1. acımasızlaşmak 2. kütükleşmek (sert ve duygusuz bir duruma gelmek)
1) taş yürekli olmak 2) duygusuz olmak
dilkevirbûn m 1. acımasızlaşma 2. kütükleşme (sert ve duygusuz bir duruma gelme)
dilkevirî m 1. taş yüreklilik, acımasızlık 2. duygusuzluk, katılık
dilkevirkî h acımasızca
dilkevok rd/mec ödlek, korkak
dilkîn rd kinci, kin güdücü
dilking bnr dil
dilkînî m kincilik, kin güdücülük
dilkirî rd 1. istekli, razı (razı gelmiş olan) 2. niyetli, hevesi 3. alınmış olan
dilkirin m 1. dileme, isteme (canı isteme, razı gelme) 2. niyetlenme, heveslenme 3. alınma
dilkoçer hafif meşrep.
rd 1. şıpsevdi 2. uçarı
dilkoçerî m 1. şıpsevdilik 2. uçarılık
dilkovan rd 1. üzüntülü 2. efkârlı, hüzünlü
dilkovan bûn l/ngh hüzünlenmek, yeis bürünmek
dilkovanbûn m hüzünlenme, yeis bürünme
dilkuj rd gönül yaralayan
dilkul rd 1. gönlü yaralı 2. kederli
dilkulî m 1. gönül yarası 2. keder
dilkuşa rd iç açıcı, yüreğe ferahlık veren
dilkutk m 1. kalp atışı, kalp çarpıntısı, yürek çarpıntısı 2. küt (kalp atışının çıkardığı ses)
dilkutk lê xistin l/bw teklemek (kalp için; sağlığı bozulmak)
dilkutka (yekî) lê xistin (an jî dan)1) kalbi çarpmak, yüreği çarpmak (merak, korku, kaygı gibi duygular sebebiyle beliren tedirginlik) * dilkutika dilê wî lê dida kalbi küt küt atıyordu
dilkutklêxistin m tekleme (kalp için; sağlığı bozulma)
dillicih rd memnun, istekli, razı
dilm m tortu, çökelti
dilm bûn l/ngh tortulanmak
dilmabûn m gönlü kalma, gücenme
dilman m alınma, gücenme, gönül koyma
dilmanî m 1. gücenme, güceniklik, kırgınlık 2. hoşnutsuzluk
dilmanî bûn l/ngh gücenmek, kırılmak
dilmanîbûn m gücenme, kırılma
dilmanîya xwe nîşan dan 1) kırgınlığını göstermek 2) hoşnutsuzluk getirmek
dilmayî rd 1. gücenik, kırgın, kalbi kırık 2. m gücenme, kırılganlık
dilmayî bûn l/ngh gücenmek, buruklaşmak
kırgın olmak
dilmayî ketiye nav ... (biriyle) geçmişi olmak (aralarında kırgınlığa neden olan bir şey geçmiş olmak)
dilmayî kirin nav (wan) aralarına kamış koymak, arabozanlık etmek
dilmayîbûn m 1. güceniklik, kırgınlık 2. gücenme, buruklaşma
dilmayîn m güceniş, gücenme, alınma, gönül koyma
dilmayînî m güceniklik, burukluk
dilmayîtî m güceniklik, kırgınlık
dilmbûn m tortulanma
dilme m 1. tortu 2. rd rafadan * hêka dilme rafadan yumurta
dilme girtin l/gh tortulaşmak
dilmegirtin m tortulaşma
dilmeqesk zo/m kırlangıç
dilmeyî rd rafadan * hêka dilmeyî rafadan yumurta
dilmeyî bûn l/ngh tortulaşmak
dilmeyîbûn m tortulaşma
dilmezin rd hamiyetli
dilmezinî m hamiyet
dilmînî m avuntu, avunç, teselli
dilmînî bûn l/ngh avunmak, teselli bulmak
dilmînî dan (yek) (birini) avutma(birine) teselli etmek (veya vermek)
dilmînî dan xwe avunmak
dilmînî pê dan avundurmak, teselli etmek (veya vermek)
dilmînîbûn m avunma, teselli bulma
dilmînîker rd avutucu, teselli edici
dilnas nd/nt kardiyolog
dilnasî m kardiyoloji
dilnaz rd duygusal, yufka yürekli
dilnazî m duyygusallık, yufka yüreklilik
dilnazik rd 1. duygusal (duygunun aşırı etkilediği kmse) 2. duygulu
dilnazikî m 1. duygusallık 2. duygululuk
dilnazkî h yufka yüreklice
dilnebijîn m iştahı çekmeme, tıkanma (iştahsız olma)
dilnekêş rd alımsız, çekici olmayan
dilnekêşî m alımsızlık
dilnekirî rd isteksiz
dilnekirin m istememe, rıza göstermeme, kabul etmeme
dilnepak rd erdemsiz
dilnepakî m erdemsizlik
dilnerihet rd rahatsız, huzursuz, tedirgin
dilnerihet kirin tedirgin etmek
dilnerihetî m rahatsızlık, huzursuzluk, tedirginlik
dilnerm rd 1. yumuşak kalplı 2. merhametli, yufka yürekli
dilnermî m 1. yumuşak kalplilik 2. merhametlilik, yufka yüreklilik
dilneşad rd mutsuz, bahtsız
dilneşadî m mutsuzluk, bahtsızlık
dilneşewat rd acımasız, merhametsiz
dilneşewatî m acımasızlık, merhametsizlik
dilnexwaz rd fena kalplı
dilnexweş rd 1. kalbi hasta 2. mec neşesiz
dilnexweşî m 1. kalp hastalığı 2. neşessizlik
dilnişmî rd seçici (her şeyi beğenmeyen, seçici davranan kimse)
dilniwaz (i) mzk/m bir müzik makamı
dilniwaz (ii) rd 1. gönül okşayıcı, okşayıcı, hoşa giden 2. okşamalık * çend gotinê dilniwaz gotin û çû bir kaç okşamalık söz söyledi gitti 3. sevimli, cana yakın 4. mec çekici, cazibeli, cazip
dilniwazî m 1. gönül okşayıcılık, okşayıcılık 2. sevimlilik, cana yakınlık 3. mec çekicilik, cazibelilik
dilniya rd 1. müsterih 2. hoşnut 3) kanaatkâr
dilniya bûn l/ngh 1. müsterih olmak 2. hoşnut olmak, tatmin olmak 3. kanaat getirmek
1) müsterih olmak 2) hoşnut olmak 3) kanaat getirmek
dilniya kirin l/gh 1. müsterih etmek 2. hoşnut etmek, tatmin etmek
1) müsterih etmek 2) hoşnut etmek
dilniyabûn m 1. müsterih olma 2. hoşnut olma, tatmin olma 3. kanaat getirme
dilniyakirî rd hoşnut edilmiş olan
dilniyakirin m 1. müsterih etme 2. hoşnut etme, tatmin etme
dilniyatî m 1. müsterihlik 2. hoşnutluk
dilniyatîya xwe nîşan dan 1) kanaatkârlığını göstermek 2) hoşnutluk getirmek
dilnizm alçak gönüllü, mütevazı.
rd/nd alçak gönüllü
dilnizmî m alçak gönüllülük
dilo m ağıt
dilobêj nd/nt ağıtçı (ağıt yakan kimse)
dilobêjî m ağıtçılık
dilojar m ağıt, ölü arkasında yakılan ağıt
dilok m hareketli sevda türküsü
dilokî bnr dilok
dilop damla.
m damla
dilop bi dilop derdan tije dibe damlaya damlaya göl olur
dilop dilop damla damla
dilop kirin l/gh 1. damlamak 2. damlamak, akmak * xanî dilopan dike dam akıyor 3. mec sessizliği bozmak, gürültü yapmak
dilopa eniyê bardağı taşıran damla
dilopandin m damlatma
l/gh damlatmak
dilope bnr dilop
dilopek h azıcık
bir damla (çok az) * dilopek av jî nîn e bir damla su bile yok
dilopik m damlacık
dilopîn m damlama
l/ngh damlamak
dilopîng m süzek, damıtıcı
dilopînk bnr dilopîng
dilopjimar m damlalık
dilopkirî rd damlamış olan
dilopkirin m 1. damlama 2. damlama, akma 3. mec sessizliği bozma, gürültü yapma
dilopxwer rd damla damla absorbe eden
dilovan rd 1. acıyan, rahîm, merhametli 2. merhametli, sevecen, sevgi dolu, şefkatlı
dilovan û dilevîn rahman ve rahim
dilovane h 1. merhametlice 2. sevecence
dilovanî şefkat.
m 1. rahmet, merhamet 2. şefkat
dilovanî kirin l/gh merhamet etmek
dilovanîtî m merhamet
dilovîn rd rahîm
dilpak rd 1. iyi kalpli (veya yürekli) 2. hulûskâr, tekmiz duygulu, içten, gönlü temiz 3. kalbi bütün (veya temiz), faziletli, erdemli
dilpakî hüsnüniyet.
m 1. iyi kalplilik (veya yüreklik) 2. hulûskârlık, gönül temizliği 3. fel erdem
dilpakîtî m 1. iyi kalplilik (veya yüreklik) 2. hulûskârlık 3. erdemlilik
dilpaqij rd temiz yürekli, iyi yürekli, gıllügişsiz
dilpaqijî m temiz yüreklilik, iyi yüreklik
dilparsek rd şıpsevdi, gönül avcısı
dilparsekî m şıpsevdilik, gönül avcılığı
dilpêêşîn m 1. acınma 2. rd acınacak
dilpêgirtin m dokunma
dilpejir rd gönlün kabul edeceği, beğeneceği
dilpenah rd iyi kalplilik (veya yürekli)
dilpenahî m iyi kalplilik (veya yüreklilik)
dilperitî rd yüreği parelenmiş olan
dilpêşewat m 1. acınma 2. rd acınacak 3. dokunma
dilpêşewitîn m 1. acıma, merhamet 2. eseflenme
dilpêt rd ateş yürekli, korkusuz
dilpêvebûn m eğinme, meyletme
dilpîs kötü kalpli.
rd 1. içi kötü, fesat 2. kızıl iblis
dilpola rd çelik yürek, çelik yürekli, cesur
dilpolatî m çelik yüreklilik, cesaret
dilq (i) n 1. kılık, eşkâl (bir şeyin dış görünüşü) * di sersalê de xwe kiribû dilqê kalo yılbaşı eğlencesinde yaşlı adam kılığına girmişti * ketin dilqê polîs polis kılığına girmek 2. rol (birinin kisvesine bürünme, birinin yerine geçme)
dilq (ii) rd 1. şımarık 2. yılışık * çi qas mirovekî dilq e ne kadarda yılışık biri
dilq bûn l/ngh şımarmak, yılışmak
dilqalind rd 1. ağır kanlı (kolayca duygulanmayan) 2. psî ağır kanlı (soğukluk) 3. kalpsiz, katı yürekli, pek yürekli, acımasız, duygusuz
dilqalind bûn l/ngh 1. duyarsızlaşmak 2. duygusuzlaşmak, duygularını yitirmek, nasır bağlamak (veya tutmak)
duygusuz olmak
dilqalindbûn m 1. duyarsızlaşma 2. duygusuzlaşma, duygularını yitirme, nasır bağlama (veya tutma)
dilqalindbûyîn m 1. duyarsızlaşma 2. duygusuzlaşma, duygularını yitirme, nasır bağlama (veya tutma)
dilqalindî m 1. ağır kanlılık (kolayca duygulanmama) 2. psî ağır kanlılık (soğukluk) 3. kalpsizlik, katılık, katı yüreklilik, pek yüreklilik, acımasızlık, duygusuzluk
dilqbûn m şımarma, yılışma
dilqetî rd ödü kopmuş olan
dilqetî bûn l/ngh ödü kopmak
dilqetîbûn m ödü kopma
dilqewî bnr dilqewîn
dilqewîn rd sağlam yürekli, güçlü
dilqewînî m sağlam yüreklilik, güçlülük
dilqirêj rd çirkef (içi kötü kimse)
dilqirêjî m çirkeflik (kimse)
dilqok bot/m kokulu sarı taş yoncası
dilqutan m kalp atışı
dilqutk m kalp atışı
dilrabûn m bulantı
dilrast rd dürüst
dilrastî m dürüstlük
dilrawestan m kalp krizi
dilrawestin kalp krizi.
dilrazî rd razı, memnun
dilrehet bnr dilrihet
dilrehetî bnr dilrihetî
dilrehm rd acıyan, bagrı yufka, merhametli, rikkatli
dilrehmî m acıma, merhamet
dilrenc rd sıkıntılı, boğunuk
dilrencî m 1. sıkıntı, boğuntu, iç sıkıntısı 2. kaygı, endişe
dilreq rd katı yürekli, acımasız
dilreqî m katı yüreklilik, acımasızlık
dilreş karamsar, kötümser, vehimli.
rd 1. gönlü kara, kalbi bozuk, kötü niyetli 2. katı yürekli, duygusuz, hissiz 3. işkilli, vehimli, vesveseli 4. kıskanç
dilreş bûn l/ngh bıkmak
kıskanç olmak
dilreşbûn m bıkma
dilreşî m 1. kötü niyetlilik, kötülük 3. katı yüreklilik, duygusuzluk, hissizlik 4. işkil, vehim, kuruntu 5. kıskançlık, çekememezlik
dilreşî kirin l/gh vehmetmek
1) kıskançlık yapmak 2) vehmetmek
dilreşîkirin m vehmetme
dilrevîn rd fettan
dilrewan rd gönlü ferah olan
dilrewanî m gönül ferahlığı
dilriba bnr dilruba
dilrihet rd 1. rahat (üzüntü, sıkıntı ve tedirginliği olmayan) 2. huzurlu, sıkıntısız, müsterih 3. ferih fahur (geniş ve sıkıntısız)
dilrihet bûn l/ngh 1. rahat olmak, müsterih olmak 2. ferahlamak, ferahlanmak (sıkıntısı, tasası dağılmak)
müsterih olmak
dilrihet kirin l/gh ferahlatmak, ferahlandırmak
dilrihetbûn m 1. rahat olma, müsterih olma 2. ferahlama, ferahlanma (sıkıntısı, tasası dağılma)
dilrihetbûyîn m 1. rahat oluş, müsterih oluş 2. ferahlayış, ferahlanış
dilrihetî m 1. gönül rahatlığı, rahat, huzur 2. ağız tadı, dirlik düzenlik * Xwedê dilrihetiya me xera neke Allah ağız tadını bozmasın
dilrihetî dan huzur vermek
dilrihetker rd iç açıcı, ferahlatıcı
dilrihetkirin m ferahlatma, ferahlandırma
dilrîş rd gönlü yaralı
dilronîker rd gönül aydınlatan, iç rahatlatan
dilruba rd 1. gönül uğrusu, gönül kapan 2. güzel (genelikle nesneler için)
dilşa bnr dilşad
dilşa bûn bnr dilşad bûn
dilşa kirin bnr dilşad kirin
dilşad rd 1. mutlu, mesut 2. memnun 3. neşeli, ferih
dilşad bûn l/ngh 1. mutlulanmak, mutlulanmak 2. memnun olmak 3. neşelenmek, sevinmek
mutlu olmak, mesut olmak
dilşad kirin l/gh 1. mutlandırmak, mutlulandırmak 2. memnun etmek 3. sevindirmek, neşelendirmek
mutlu etmek, mesut etmek
dilşadbûn m 1. mutlanma, mutlulanma 2. memnun olma 3. neşelenme, sevinme
dilşadbûyîn m 1. mutlulanma, mutlanma 2. memnun oluş 3. neşelenme, neşeleniş, seviniş
dilşadî m 1. mutluluk, bahtiyarlık 2. memnunluk, memnuniyet
dilşadker rd 1. mutlandırıcı 2. memnun edici
dilşadkirî rd 1. mutlulandırılmış 2. memnun edilmiş 3. sevindirilmiş, neşelendirilmiş olan
dilşadkirin m 1. mutlandırma, mutlulandırma 2. mutlulandırma 3. sevindirme, neşelendirme
dilsaf rd 1. saf, safdil, safderun (kolaylıkla aldatılabilen) 2. gönül eri
dilsafî m 1. safdillik 2. gönül erliği
dilşah bnr dilşad
dilşahî bnr dilşadî
dilsar isteksiz, bıkmış, soğumuş(bir şeyden)
rd 1. isteksiz, gönülsüz 2. kırgın 3. soğuk (sıcak davranmayan) * ji wê rojê ve ji min re dilsar e o günden beri bana hep soğuktu 4. sevimsiz
dilsar bûn 1) isteksiz olmak, gönülsüz olmak 2) kırgın olmak 3) soğuk olmak 4) sevimsiz olmak
dilsar kirin l/gh (herhangi bir şeyden) soğutmak
dilsarbûn m 1. isteksiz olma, gönülsüz olma 2. kırgın olma 3. soğuk olma 4.sevimsiz olma
l/ngh 1. isteksiz olmak, gönülsüz olmak 2. kırgın olmak 3. soğuk olmak 4.sevimsiz olmak
dilsarî m 1. isteksizlik, gönülsüzlük 2. gönül çöküşü 3. kırgınlık 4. soğukluk
dilsarî bûn l/ngh karamsar olmak, kötümser olmak
dilsarî ketin nav (wan) araya (veya aralarına) soğukluk girmek, arayı soğutmak
dilsarî ketin navbera (wan) (aralarında) kara kedi geçmek
dilsarî kirin l/gh karamsar etmek, kötümser etmek
dilsarîbûn m karamsar olma, kötümser olma
dilsarîkirin m karamsar etme, kötümser etme
dilsarkirin m (herhangi bir şeyden) soğutma
dilsax rd 1. saf, safdil (kolaylıkla aldatılabilen) 2. h candan
dilsaxî m safdillik
dilşayî m 1. mutluluk, bahtiyarlık 2. memnunluk, memnuniyet
dilsaz gönül yapıcı.
rd gönül yapan, hoş tutan, tatlı muamele yapan
dilse rd/argo şıpsevdi
dilşêr rd aslan yürekli
dilşewat rd 1. yürek yakıcı, içe işleyen 2. acıyıcı, bağrı yufka, merhametli 3. acıklı, dokunaklı, içli, koygun * xebereke dilşewat acıklı haber * lorîkên dilşewat dokunaklı ninniler 4. duygusal (duygunun aşırı etkilediği kimse)
dilşewat kirin l/gh dramatize etmek
dilşewatî m 1. acıma, merhamet 2. acıyıcılık, merhametlilik 3. acıklılık, dokunaklılık 4. duygusallık
dilşewatkirin m dramatize etme
dilşewatok rd acıklı, dokunaklı, içli, koygun
dilşewatokî rd/h dokunaklıca, acıklıca, içlice
dilşewit bnr dilşewat
dilşewitî rd 1. bağrı yufka 2. acıklı, kederli (acı görmüş)
dilşewitîyê (yekî) bûn (biri için) kendini paremek, gam yemek
dilşikandî rd kalbi kırık, kırgın, gücenik
dilşikandîbûn m kırgınlık, güceniklik
dilşikar rd gönül avcısı
dilşikên rd kırıcı (kaba, sert, çevresindekileri inciten) * gotineke dilşikên kırıcı söz
dilşikênî m 1. kırıcılık 2. bz kırıcılık
dilşikestî kalbi kırık, buruk, kırgın.
rd 1. kalbi kırık, gönlü kırık, kırgın, gücenik 2. buruk 3. rencide
dilşikestî bûn l/ngh 1. gücenmek, kırılmak 2. buruklaşmak 3. üzülmek
1) kırgın olmak 2) rencide olmak
dilşikestî kirin l/gh 1. kalbini kırmak, gücendirmek 2. karamsar etmek, kötümser etmek 3. üzmek
dilşikestîbûn m 1. gücenme, kırılma 2. güceniklik, kırgınlık 3. buruklaşma 4. üzülme
dilşikestîkirin m 1. kalbini kırma, gücendirme 2. karamsar etme, kötümser etme 3. üzme
dilşikestin m kalbi kırılma, gücenme
dilşikestinî m burukluk
dilşikîn m gücenme, kırılma
dilşikiyayî rd kırgın
dilsirt rd katı, katı yürekli, acımasız
dilsirtî m katılık, katı yüreklilik, acımasızlık
dilsist rd isteksiz
dilsistî m isteksizlik
dilsivik rd hafifmeşreb, hoppa, zıpır
dilsivikî m hafifmeşreplik, hoppalık, zıpırlık
dilşkên kırıcı.
dilsoj rd 1. acıyıcı, bağrı yufka, merhametli 2. acıklı, dokunaklı, yürek yakıcı 3. duygusal (duygunun aşırı etkilediği kimse)
dilşoj rd 1. acıyıcı 2. sulu gözlü, duygusal
dilsojane h 1. acıyıcıca, bağrı yufkaca 2. acıklıca, dokunaklıca 3. duygusalca
dilsojî m 1. acıyıcılık, bağrı yufkalık, merhametlilik 2. acıklılık, dokunaklılık 3. duygusallık (duygu ve duyumların ağır basması sonucu aşırı bir biçimde etkilenme durum)
dilşoş rd 1. duygulu, hisli 2. duygusal (duygunun aşırı etkilediği kmse) 3. sulu gözlü
dilşoşbûn m duygulanma, yüreği titreme
l/ngh duygulanmak, yüreği titremek
dilşoşî m 1. duygulanım 2. duygusallık (duygu ve duyumların ağır basması sonucu aşırı bir biçimde etkilenme) 3. sulu gözlülük
dilşoşî bûn l/ngh 1. duygulanmak, hislenmek 2. duygusallaşmak
dilşoşî kirin l/gh 1. duygulandırmak 2. duygusallaştırmak
dilşoşîbûn m 1. duygulanma, hislenme 2. duygusallaşma
dilşoşîbûyîn m 1. duygulanış, hisleniş 2. duygusallaşma
dilşoşîkirin m 1. duygulandırma 2. duygusallaştırma
dilşoşîtî m duygululuk
dilsot rd bagrı yufka, merhametli
dilsotî bağrı yanık, yüreği yanık
dilsotik m kalp ağrısı
dilsotîner rd 1. dokunaklı, etkili, içli, koygun 2. feci, trajik
dilsoz sözüne bağlı, güvenilir, sadık, vefalı.
rd 1. sadık, sadakatli, bağlı 2. vefakâr, vefalı
dilsoz man sadık kalmak
dilsozane h sadıkane, sadıkça
dilsozî m 1. bağlılık, sadakat 2. vefa
dilsozîtî m sadakatlilik
dilstan rd gönül alan, kapan
dilstûr rd acımasız
dilsûz rd içe işleyen, dokunaklı
diltê m niyet
diltemîz rd temiz yürekli
diltemîzî m temiz yüreklilik
dilteng rd 1. içi sıkkın, sıkıntılı, boğunuk, bungun, bunlu, yüreği dar 2. sinirli, asabî 3. tedirgin
dilteng bûn canı sıkılmak.
dilteng kirin l/gh sıkmak, sıkıntı vermek, daraltmak
1) sıkmak, daraltmak 2) tedirgin etmek
diltengbûn m 1. sıkılma, sıkıntı basma, daralma (can sıkıntısı duyma) 2. asabîleşme
diltengbûyîn m 1. sıkılış, daralış (can sıkıntısı duyma) 2. asabîleşme
diltengî m 1. iç sıkıntısı, gönül darlığı, sıkkınlık, sıkıntı, can sıkıntıs, bunaltıı (ruhî durgunluk) 2. asabîlik 3. tedirginlik
diltengî bûn l/ngh 1. sıkılmak, sıkıntı basmak, daralmak (can sıkıntısı duymak) 2. asabîleşmek
diltengîtî bnr diltengi
diltengker rd sıkıntı verici, bunaltıcı * li der hewayeke diltengker heye dışarda bunaltıcı bir hava var
diltengkirin m sıkma, sıkıntı verme, daraltma
diltenik rd/nt 1. ince duygulu, duygulu, hisli 2. yufka yürekli, duygusal
diltenik bûn l/ngh 1. duygulanmak, hislenmek 2. duygusallaşmak
diltenik kirin l/gh duygulandırmak
diltenikbûn m 1. duygulanma, hislenme 2. duygusallaşma
diltenikbûyîn m 1. duygulanış, hisleniş 2. duygusallaşma
diltenikî m 1. duygululuk 2. yufka yüreklilik, duygusallık
diltenikî bûn l/ngh 1. duygulanmak 2. duygusallaşmak
diltenikîbûn m 1. duygulanma 2. duygusallaşma
diltenikîtî m duygululuk
diltenikkirin m duygulandırma
diltepî m ilham, esin
diltepîn çarpıntı.
m 1. çarpıntı, kalp atışı 2. rd tedirgin
diltepînî m tedirginlik
dilteqî rd ödü kopmuş olan
dilteqî bûn l/ngh ödü kopmak
dilteqîbûn m ödü kopma
dilter rd duygusal
diltêr rd gönlü tok, gözü tok
diltêrbûn m doygunluk., gönül tokluğu
dilterî m duygusallık
diltêrî m doygunluk., gönül tokluğu
diltêrker rd tatmin edici, doyurucu
diltêz rd yürekler acısı
diltezîn rd yürek yakıcı, yürek paralayıcı, yürekler acısı
diltezînî m yürek yakıcılığı, yürek yakma
diltirs rd tedirgin
diltirsî m 1. tedirginlik 2. kaygı, endişe
diltirsî kirin l/gh tedirgin etmek
dilûl nd binek devesi
diluviyûm jeo/m dilüviyum
dilvan rd acıyan, esirgeyen
dilveker rd gönül açıcı, iç açıcı
dilvekirî rd açık gönüllü, açık yürekli (gönlü açık olan)
dilvekirî bûn l/ngh açık yürekli olmak
dilvekirîbûn m açık yürekli olma
dilvekirîtî m açık yüreklilik
dilverş rd iğrenç
dilvîn m 1. duygu, his 2. merhametli
dilwas rd kuruntulu, veesveseli
dilwasek rd kuruntulu, veesveseli, evhamlı
dilwasekî m kuruntululuk, kuruntuculuk, evhamlılık
dilwasî m 1. kuruntu, işkil, evham 2. psî kuşku, işkilenme duygusu
dilwasok rd kuruntulu, vesveseli
dilwasokî m 1. kuruntululuk, vesveselilik 2. rd kuruntuluca, vesveselice
dilwaswas rd vesveseli, işkilli
dilwêran rd gönlü yıkık (veya yaralı)
dilwêran bûn l/ngh gönlü yaralanmak
dilwêranbûn m gönlü yaralanma
dilwêrek rd cesur yürek, cesur yürekli, cesur
dilwêrekî m cesur yüreklilik, cesaret
dilxap nd/rd dolandırıcı
dilxapî m dolandırıcılık
dilxapî kirin dolandırıcılık yapmak
dilxapînok rd gönül ayırtıcı, ayartıcı, bağıcı, baştan çıkarıcı
dilxapînok bûn l/ngh gönül ayırtıcılaşmak, fettanlaşmak
dilxapînokbûn m gönül ayırtıcılaşma, fettanlaşma
dilxapînokî m gönül ayırtıcılığı, fettanlık
dilxaroş rd çoşkun
dilxaroşî m coşku, çoşkunluk
dilxav ihmalkar.
dilxawk zo/m iri baş
dilxelênek bnr dilxelînek
dilxelîn m mide ezilme, bulantı
dilxelînek m 1. mide ezilme 2. rd iç burkucu
dilxelînekî m 1. mide ezilmesi 2. m iç burkuculuk
dilxemgîn rd üzüntülü
dilxemgînî m üzüntülülük
dilxerab rd/nd 1. kötü yürekli, fena kalplı, kötü niyetli 2. kalbi fesat, kızıl iblis
dilxerabî m 1. kötü yüreklilik, fena kalplılık, kötü niyetlilik 2. kızıl iblislik
dilxerabûn m bulantı
dilxewirîn m mide ezilmesi
dilxewirîner rd iç burkucu
dilxêzî bj/m kardiyografi
dilxirçik rd kuşkulu
dilxişûş rd 1. işkilli, kuruntulu, vehimli, 2. ikircikli, ikircimli, teredütlü 3. müşkülpesend
dilxişûşî m 1. işkillilik, vehimlilik, kuruntu, işkil 2. teredütlülük 3. müşkülpesendlik
dilxişûşî bûn l/ngh 1. işkillenmek 2. ikirciklenmek
dilxişûşî kirin l/gh 1. işkilletmek, vehmetmek 2. ikircikletmek
1) vehmetmek 2) teredüt etmek
dilxişûşîbûn m 1. işkillenme 2. ikirciklenme
dilxişûşîkirin m 1. işkilletme, vehmetme 2. ikircikletme
dilxizan rd gönlü fakir (veya yoksul)
dilxof rd kaygılı, endişeli
dilxûn rd yüreği kanlı
dilxurt rd 1. güçlü, güçlü iradeli (manevi olarak güçlü olan) 2. tahammülü büyük olan
dilxurtî m 1. güçlülük (manevi olarak güçlü olan) 2. tahammülü büyük olma
dilxuşûş bnr dilxişûş
dilxwar rd kötü yürekli, kötü niyetli
dilxwarî rd kötü yüreklilik, kötü niyetlilik
dilxwaz arzulu, istekli.
rd 1. istek, arzu, dilek, murat * gihîşte dilxwaza xwe muradına erdi 2. eğilimli, eğimli, heveskâr, hevesli, meyilli * ji nûtiyê re dilxwaz e yeniliğe meyilli 3. nd/nt sempatizan
dilxwazî m 1. istek, arzu 2. heves, heveskârlık, eğilim 3. sempatizanlık
dilxwazî bûn l/ngh isteklenmek, heveslenmek
dilxwazî kirin l/gh hevesletmek
dilxwazîbûn m isteklenme, heveslenme
dilxwazîbûyîn m istekleniş
dilxwazîkirin m hevesletme
dilxweş memnun.
rd 1. sevinçli, neşeli, mutlu 2. memnun, hoşnut 3. sıkıntısız
dilxweş bûn l/ngh 1. sevinmek, neşelenmek 2. memnun olmak, hoşnut olma
1) sevinçli (veya neşeli) olmak) 2) memnun olmak, hoşnut olmak
dilxweş kirin l/gh 1. sevindirmek, neşelendirmek 2. memnun etmek, hoşnut etmek 3. mec keyiflendirmek, yaşatmak 4. taltif etmek
1) sevinçli (veya neşeli) kılmak 2) memnun etmek, hoşnut etmek
dilxweşbûn m 1. sevinme, neşelenme 2. memnun olma, hoşnut olma
dilxweşbûyîn m 1. seviniş, neşeleniş 2. memnun oluş, hoşnut oluş
dilxweşek rd gönül uğrusu (gönül almayı bilen kimse)
dilxweşekî m gönül uğruluğu
dilxweşî rd 1. sevinç, sevinçlilik, mutluluk 2. memnunluk, memnuniyet, hoşnutluk 3. avunç, avuntu, teselli
dilxweşî dan gönlünü almak
dilxweşîş rd ikircikli, ikircimli
dilxweşîş bûn l/ngh ikirciklenmek
dilxweşîşbûn m ikirciklenme
dilxweşîşî m ikirciklik, ikircimlik
dilxweşîya xwe nîşan dan memnuniyetini göstermek, hoşnutluk getirmek
dilxweşker rd 1. iç açıcı 2. sevindirici, memnun edici 3. okşayıcı, okşamalık * çend gotinê dilxweşker gotin û çû bir kaç okşamalık söz söyledi gitti
dilxweşkirî rd 1. sevindirilmiş 2. memnun edilmiş 3. taltif edilmiş olan
dilxweşkirin m 1. sevindirme, neşelendirme 2. memnun etme, hoşnut etme 3. mec keyiflendirme, yaşatma 4. taltif, taltif etme
dilxwestî rd arzulanmış olan
dilxwestin m arzulama, dileme
dilyar rd gönüllü
dilyarî m gönüllülük
dilzan nd/nt kardiyolog
dilzanî m kardiyoloji
dilzar rd gönlü kırık, hüzünlü
dilzarî m gönül kırıklığı, hüzünlülük
dilzengîn rd gani gönüllü (veya gönlü gani), gönlü gözü gani
dilzengînî m ganîi gönlü olma, gönlü gözü gani olma
dilzexm rd güçlü iradeli
dilzexmî m güçlü iradeli olma
dilzîz rd 1. duygulu, hisli, hassas, duygun, içli (çabuk duygulanan) 2. duygusal (duygunun aşırı etkilediği kmse) 3. gözü sulu, yufka yürekli
dilzîz bûn l/ngh 1. duygulanmak, hislenmek, içlenmek, yüreği titremek 2. duygusallaşmak 3. acılaşmak (dokunaklı duruma gelmek) 4. buluttan nem kapmak (çok alıngan olmak)
dilzîz kirin l/gh 1. duygulandırmak, içlendirmek 2. duygusallaştırmak
dilzîzane h 1. duyguluca, hassasça 2. duygusalca
dilzîzbûn m 1. duygulanma, hislenme, içlenme 2. duygusallaşma 3. mec acılaşma (dokunaklı duruma gelme) 4. buluttan nem kapma (çok alıngan olma)
dilzîzbûyîn m 1. duygulanış, hisleniş, içleniş 2. duygusallaşma 3. mec acılaşma (dokunaklı duruma gelme)
dilzîzî m 1. duygululuk, hassaslık, içlilik 2. duygulanım, duygulanma 3. duygusallık (duygu ve duyumların ağır basması sonucu aşırı bir biçimde etkilenme durum) 3. yufka yüreklilik
dilzîzî bûn l/ngh duygulanmak, duygusallaşmak
dilzîzîbûn m duygulanma, duygusallaşma
dilzîzîtî m 1. duygululuk 2. duygusallık
dilzîzkirî rd 1. duygulandırılmış 2. duygusallaştırılmış olan
dilzîzkirin m 1. duygulandırma, içlendirme 2. duygusallaştırma
dim (i) m güm
dim (ii) n gaga
dimatî yerleşik, yerli.
dimbek mzk/m dümbelek, darbuka
dimbelek bnr dimbek
dimbik mzk/m dümbelek
dimbikfiroş nd/nt dümbelekçi (satan kimse)
dimbikjen nd/nt dümbelekçi (çalan kimse)
dimbikjenî m dümbelekçilik
dimbilk m dümbelek, darbuka
dimbilkjen nd/nt darbukacı
dimbilkjenî m darbukacılık
dimdar lşk/n artçı
dimdarî lşk/m artçılık
dimedim gümbür gümbür
h 1. bür gümbür 2. dan dun 3. güm güm
dimên bnr dimîn
dimik n gaga, gaga ucu
dimik kirin l/gh gagalamak (gaga ile vurup ısırmak)
dimikkirin m gagalama
dimilî nd Kürtçenin Kirmanckî (veya Zazakî) lehçesini konuşan Kürt
dimilîaxêv nd/nt bu lehçeyi konuşan kimse
dimilkî m Kürtçenin Kirmanckî (veya Zazakî) lehçesi
dimîn m 1. gümbürdeme 2. cumbuldama 3. uğuldama
l/ngh 1. gümbürdemek 2. cumbuldama 3. uğuldamak (beyinde, kulakta uğultu olma)
dimîn jê çûn gümlemek, gümbürdemek
dimînî m 1. gümbürtü 2. cumburtu 3. uğultu
dimînî jê birin 1) gümbürdetmek 2) cumbuldatmak 3) uğuldatmak
dimînî jê çûn (an jî hatin)1) gümbürdemek 2) cumbuldamak 3) uğuldamak
dimînî jê hatin uğuldamak
uğuldamak
dimînî kirin l/gh uğuldamak (beyinde, kulakta uğultu olmak)
1) gümbürdemek 2) cumbuldamak 3) uğuldamak
dimînîkirin m uğuldama (beyinde, kulakta uğultu olma)
dimor bot/m delice otu
dims n pekmez
dims çêkirin pekmez kaynatmak
dims û mast tevlihev bûn at izi it izine karışmak
dimsdar rd pekmezli
dimsê niqutokê nd damıtık pekmez
dimsfiroş nd/nt pekmezci (satan kimse)
dimsfiroşî m pekmezcilik
dimsik m dipçik * em bi dimsikan hişyar kirin bizi dipçiklerle uyandırdılar
dimsik (i) n 1. pekmez 2. pekmezcik (alay yoluyla)
dimsîn rd pekmezli
dimsker nd/nt pekmezci (imal eden)
dimskerî m pekmezcilik
din rd 1. öbür (zaman için) * roja din öbür gün 2. diğer, başka, öteki * me bar kire maleke din başka bir eve taşındık 3. geçen * cara din geçen sefer 4. h daha (olana ek olarak, olana katarak) * em saeteke din jî bipên bir saat daha bekleyelim
dinavrekirî rd sokuşturulmuş (bir yere zorla veya iterek sokma)
dinavrekirin m sokuşturma
dinbaşk m arılık, kovanlık (arıların konulduğu yer)
dindik n gaga
dindik (i) m mide fesadı
dindik ên xwe di hev dan gagalaşm(birbirini gagalayarak oynaşmak)
dindik kirin l/gh gagalamak (gaga ile vurup ısırmak)
dindik lê dan l/bw gagalamak (gagasıyla yem toplamak)
dindik lê xistin l/bw gagalamak (gagasıyla yem toplamak)
dindikî rd gagamsı
dindikkirin m gagalama
dindiklêdan m gagalama
dindiklêxistin m gagalama
dindil m gaga * dindila lê dixe gagalıyor
dindoq rd 1. şişik 2. bombeli
dindoq dan baloncuk oluşmak, şişmek
dinê m dünya
dinê dibêje dinê hirç dibêje hirmê Nuh deyip peygamber dememek, bildiğini okumak
dinêp bot/m buğdayda bulunan yabani bir ot türü
dinêv delice otu; lolium temulentum
ding m bang (silâh sesi)
ding (i) n dink (pirinci kabuğundan ayırmak veya bulgur dövmek için kullanılan araç)
ding (iii) n denk (yatak, yorgan, kumaş gibi eşyanın sarılıp bağlanmasıyla oluşan yük, balya) * li ser ding rûniştibû û straneke bişewat digot denkin üstüne oturmuş acıklı bir türkü söylüyordu
ding ding bang bang
ding kirin l/gh denklemek, denk yapmak, bağlamak
dingandin m gümbürdetme, gümbürdeyiş, gümletme
l/gh gümbürdetmek, gümletmek
dinge m dink
dingeding h 1. gümbür gümbür 2. dan dun
dingele rd aptal
dingeletî m aptallık
dingilefîstan m tahterevali
dingilekişo m tahterevali
dingîn m gümbürdeme, gümlenme
l/ngh gümbürdemek, gümlenmek
dingînî m gümbürtü dingînî
dingînî jê çûn gümlemek
dingkirî rd denkleştirilmiş, denk haline getirilmiş
dinok çok küçük parçacık, zerre, miskal.
h miskalle
dinya dünya.
m 1. ast dünya (üzerinde yaşadığımız gök cismi)dünya 2. (el gün, herkes) 3. dünya (dış, çevre, ortam) * em bala xwe didinê ku dinya gelek guheriye biz dünyadan ayrı yaşarken, dünya epey değişmiş 4. dünya (inançları bir olan ülke veya insanlar topluluğu) * dinyaya îslamê islam dünyası
dinya alem dünya âlem
dinya alem pê hisiyaye Mısır’daki sağır sultan bile duydu (ji)
dinya alemê re dost düşman (veya dosta düşmana)
dinya ava ye her kes bi aqilê xwe şad e her kes kendi aklından razı
dinya bi dor e (qey) ne bi zor e 1) herkes sırasını savar 2) para ile değil sıra ile
dinya bi dorê ye ne bi zorê 1) herkes sırasını savar 2) para ile değil sıra ile
dinya bi ser de xera bûn tavan başına çökmek (veya yıkılmak)
dinya bibe tûtik, keriyek para te nakeve hiç boşuna yorulma, sana hiç bir şey yok
dinya bûn ewr 1) hava kapanmak bulutlu olmak (göz yüzü bulutlarla örtünmek) 2) hava kararmak (gök yüzü iyice bulutlanmak
dinya bûn hênkayî serinlik olmak
dinya bûn hişkesayî (hava) ayaza çekmek
dinya bûn tara bêjingê li ser serê (yekî) dünyayı gözü görmemek (çok üzüntülü olma hali)
dinya bûn tarî ortalık kararmak
dinya bûn xweşî 1) hava açmak (veya açılmak) 2) ortalık düzelmek 3) ortalık yatışmak
dinya cemidîn (hava) dona çekmek, soğuk çıkmak
dinya dinya be dünya güllük gülistanlık olursa
dinya fanî ye, kes ji mirinê xelas nebûye dünya fanidir, ölümden de kimse kurtulmamıştır
dinya fetloqûno bûn (bir şeylere) güvenilmez olmak
dinya gewr bûn tan yeri ağarmak, tan atmak, şafak sökmek (veya atmak), gün ağarmak
dinya gewr kirin tan yeri ağarmak, aydınlanmak
dinya girtî bûn hava kapalı olmak
dinya girtî ye hava kapalı
dinya gulek e bêhn bike bide hevalê xwe dünya malına tamah etmemek lazım, dünya kimseye kalmaz, tamahkar olma
dinya hatin girti n kapanmak (gök yüzü bulutlanmak)
dinya kê dot, kê kirî kê firot dünyanın bin bir türlü hali var
dinya ker bûn el ayak (veya el etek) çekilmek * ez, piştî ku dinya ker dibe, hîna bi pirtûkan re bi tenê dimînim ben, el ayak çekildikten sonra, kitaplarımla başbaşa kalıyorum
dinya ker bûye ölüm sesizliği * dinya ker bûye, tiştek neqewime etrafta ölüm sesizliği var, birşeyler olacak gibi
dinya lê hatin hev dünya başına dar olmak (veya gelmek)
dinya lê herimandin dünyayı haram etmek
dinya lê kirin zînd (birine) dünyayı zindan (zehir) etmek
dinya li ber çavê (yekî) reş bûn dünya gözüne zindan olmak (görünmek veya kesilmek)
dinya li ber gewrbûnê bûn gün ağarmak üzere olmak
dinya li dinê mendo li jînê her kes gider Mersine o gider tersine
dinya li hev ketin at izi it izine karışmak
dinya li hev qelibîn 1) hava bozmak (havada yağmur veya fırtına belirtileri gözükmek) 2) at izi it izine karışmak
dinya li ser serê (yekî) rûnişti n dünya başına yıkılmak
dinya li ser serî bûn tara bêjingê dünya başına dar olmak (veya gelmek)
dinya mirin û jîndin e ölüm var dirim var
dinya qerîn suspus etmek
dinya reş û tarî bûn 1) hava kapanmak (göz yüzü bulutlarla örtünmek) 2) hava kararmak (gök yüzü iyice bulutlanmak
dinya ronî bûn gün ağarmak
dinya sar bûn soğuk çıkmak
dinya sayî bûn dünya berraklaşmak, yıldızlamak
dinya serad û bêjing kirin (her tarafı) aramak taramak
dinya siya darê ye hiç bir şey sürekli değildir
dinya siya darê ye geh li vir geh li wir e bu dünya kimseye kalmaz
dinya siya darê ye ji kesî re nadomîne bu dünya kimseye kalmaz
dinya tarî bûn 1) hava kararmak (güneşin batışıyla ortalık kararmak) 2) kapanmak (gök yüzü bulutlanmak)
dinya tev li (yekî) rabe dünya bir araya gelse * dinya tev li min rabe jî, nikarin fikra min biguherînin dünya bir araya gelse de fikrimi değiştiremez
dinya tijî mirov tê de dijî dünya insanlarla güzeldir
dinya tu yî? herkes senin gibi mi?
dinya û axîret iki dünya
dinya vebûn hava açmak (veya açılmak)
dinya xaniyê zarokan e em ji xe re pê dileyîzin dünya boştur
dinya xera bibe ne xema (wî) ye dünya yıkılsa umrunda değil
dinya xwedê ibadullah, pek bol, pek çok, bir sürü, çok fazla * li pazarê masî dinya xwedê bûn pazarda balık ibadullah
dinyabînî m dünya görüşü
dinyadî bnr dinyadîtî
dinyadîtî rd 1. gün görmüş, dünya görmüş, görmüş geçirmiş (birçok hayat tecrübesi olan) 2. 2. görgülü
dinyadîtîbûn m 1. gün görmüşlük, görmüş geçirmişlik 2. görgülülük
dinyadîtin görgü.
m gün görme, tecrübe
dinyager nd/nt gezgin, seyyah
dinyaggerî m gezginlik, seyyahlık
dinyakir rd dünya malına tamah etmiş olan
dinyalik m darı dünya
dinyanas rd gün görmüş, tecrübeli
dinyanedî rd görmemiş
dinyanedîtî rd 1. görmemiş 2. görgüsüz 3. m görmemişlik
dinyanedîtînî m 1. görmemişlik 2. görgüsüzlük
dinyanedîyan savar pehtin gotin îro îda me ye görmemişin oğlu olmuş (çekip) çükünü koparmış
dinyasan rd 1. gün gürmüş, deneyimli 2. gün görmüş (iyi yaşamış) 3. görgülü
dinyasanî gün görmüşlük
m 1. gün görmüşlük, deneyim, tecrübe 2. görgülü
dinyaya (yekî) tarî bûn akla karayı seçmek * heta min ev kar qedand dinyaya min tarî bû bu işi bitirene kadar akla karayı seçtım
dinyaya boş û betal kavanoz dipli dünya
dinyaya derewîn 1) yalan dünya, yalancı dünya 2) ölümlü dünya
dinyaya derve fel dış dünya
dinyaya din öbür dünya, ahiret
dinyaya gewrik darı dünya, koca dünya
dinyaya gewrik e heq li vê dinyayê safî dike etme bulma dünyası
dinyaya girtî limonî hava, kapalı hava
dinyaya kevn nd Eski Dünya
dinyaya sewgur at izi ile it izinin karıştığı dönem
dinyaya wî alî öbür dünya, ahiret
dinyaya wî alî dîtin akla karayı seçmek
dinyaya xwe derbas kirin hayatını yaşamak, eyyam görmüş (veya sürmüş) olma
dinyaya xwe qedandi n dünyaya gözlerini kapamak (veya yummak)
dinyayê sar bûn dünyadan geçmek (veya el çekmek)
dinyayek 1) bir sürü, bir alay * di paragrafeke nivîsarê de dinyayek şaşî derketin bir paragraf yazıda bir alay yanlış çıktı 2) bir araba, pek çok, fazla * jinikê di dawiyê de dinyayek bersîv dan min kadın sonunda bana bir araba cevap verdi (ji)
dinyayî nd/rd dünyalı
dinyewî rd dünyevi (dünya ile ilgili, dünya işlerine ilişkin)
dipdirêj rd upuzun
dipdirêjkî h upuzunca
dipdiyar rd apaçık
dipdiyarî m apaçıklık
dipdûz rd 1. dümdüz 2. yamyassı
dipî dûz bnr dipdûz
dipil m parmak
dipl bnr dipil
diqdiq m gıdıklama
diqdiqa (yekî) anîn gıdıklamak
diqdiqa (yekî) hatin gıdıklanmak
diqdiqan m gıdıklanma, gıdıklanış
diqdiqandin m gıdıklama
l/gh gıdıklamak
diqdiqîn gıdıklanmak.
m gıdıklanma, gıdıklanış
l/ngh gıdıklanmak
diqê diqê b gıdı gıdı
dir rd 1. yırtıcı (başka hayvanları parçalayarak yiyen hayvan) * gurekî dir yırtıcı bir kurt 2. nd/nt kıyıcı, acımasız 3. azgın, yaman 4.m yırtmaç
dir bûn l/ngh 1. kıyıcılaşmak 2. yırtıcılaşmak
1) kıyıcı olmak 2) yırtıcı olmak
diraf bnr dirav
dirafê gemarî kara para.
dirafî parasal.
diramet m ürün, mahsul
dirametî m mahsulat
diran diş.
n 1. diş * diranên sipspî yên jinikê hebûn kadının bembeyaz dişleri vardı 2. diş (çark, testere, tarak gibi çentikli şeylerdeki çıkıntıların her biri) 3. zo diş (omurgalı hayvanların çenelerinde veya ilkel yapılı omurgalıların gırtlak ve ağızlarında bulunan kemiksi sert parça) 4. diş (döven dişi)
diran (i) m (r kalın okunur) yırtılış, yırtılma
diran avêtin diş çıkarmak, diş sökmek, dişemek * zaroka me diran avêt çocuğumuz dişedi
diran cîq kirin sırıtmak
diran çir kirin diş bilemek
diran cix kirin diş bilemek
diran derxistin diş çıkarmak, dişemek * zarok diran derxistiye çocuk dişemiş
diran di dev de neman dişleri dökülmek (yaşlanmak)
diran di hev dan diş gıcırdatmak
diran diran diş diş (çıkıntıları olan)
diran ên (yekî) hev xwarin açlıktan dayanacak halleri kalmamak, çok acıkmış olmak
diran ên axrî azı dişleri
diran ên kursî azı dişleri
diran ên paşî azı dişleri
diran ên pêşîn kesici dişler
diran ên qîl (an jî tûj) köpek dişleri
diran ên wî bêha wî xera kiriye dişleri işini bozmuş (dişlerinin kötü olması nedeniyle durumun aleyhine işlemesi)
diran ên xwe cîq kirin sırıtmak
diran ên xwe di hev dan 1) dişlerini gıcırdatmak (biraz) dişini sıkmak
diran ên xwe jê re sûtin diş göstermek
diran ên xwe pê qiriçand (birine) diş bilemek, tehdit etmek
diran ên xwe qîç kirin sırıtmak
diran ên xwe qirçandin dişlerini gıcırdatmak
diran jê re sût (birine) diş bilemek
diran kişandin diş çekmek
diran qîç kirin sırıtmak
diran qirçandin diş gıcırdatmak
diran rakirin diş çekmek
diran seqandin diş bilemek
diran sûtin diş bilemek
diran tê de dan çêkirin (an jî vekirin) dişletmek * diran di birekê de da çêkirin testereyi dişletti
diranajin m kürdan
diranbeş rd dişlek, tavşan dişli
diranbevş rd iri ve geniş dişli
diranbirinc rd inci dişli
dirançîq rd dişlek, tavşan dişli
dirandar rd dişli (dişleri olan)
dirandî rd yırtık
dirandî bûn l/ngh yırtık olmak
dirandîbûn m 1. yırtıklık 2. yırtık olma, yırtık oluş
dirandin m (r kalın okunur) yırtış, yırtma
l/gh (r kalın okunur) 1. yırtmak * tiştekî sirt devdelinga min dirand sert bir şey paçamı yırttı 2. yırtmak (vücudu kanatacak kadar derin çizmek) * pisîkê destê zarok dirand kedi çocuğun ellini yırttı 3. yırtmak (zorlamak) * hingî min gazî kir min qirika xwe dirand bağıra bağıra gırtlağımı yırttım
dirandirêj rd uzun dişli
dirandirêjî m uzun dişlilik
diranê (wî) di gewriya (wî) de ne içinden pazarlıklı (veya içten pazarlıklı)
diranê (yekî) girtin dişi ağrımak
diranê (yekî) kişandin (birinin) dişini sökmek 2)argo gagasından yakalamak
diranê (yekî) rakir (birinin) dişini sökmek
diranê (yekî) tê de diçe dişine göre
diranê (yekî) tê de neçûn (birine) diş geçirememek
diranê aqil nd akıl dişi
diranê axiriyê ant/nd azı dişi, öğütücü diş
diranê bir nd kesici diş
diranê bîstî nd akıl dişi
diranê çav ant/nd göz dişi, köpek dişi
diranê hêranê ant/nd öğütücü diş
diranê kursî ant/nd azı dişi, öğütücü diş
diranê mirinê nd kuzu dişi, peynir dişi (ileri yaşlarda çıkan diş)
diranê paşî ant/nd azı dişi, öğütücü diş
diranê paşiyê ant/nd azı dişi
diranê pêş ant/nd ön diş, kesici diş
diranê qîl ant/nd kesici diş
diranê sedsal nd peynir dişi
diranê şîr nd süt dişi
diranê te bikişînim di eniya te de bikutim senin dişlerini çekerim
diranê tûj ant/nd köpek dişi
diranê zir takma diş
diranêş m diş ağrısı
diranêşî m diş ağrısı
diranfîl fildişi.
n 1. fil dişi 2. rd fil dişi (fil dişinden yapılmış şey) * şeyê diranfîl fil dişi tarak
diranfîq rd 1. dişlek, tavşan dişli 2. ön dişleri aralıklı olan
diranfişek nd kazma diş
dirangir rd iri dişli
diranhûr rd ufak dişli
diranî rz/rd dişsel
diranît n 1. diş (çark, testere, tarak gibi çentikli şeylerdeki çıkıntıların her biri) 2. dişli çark
dirankêm rd gedik, eksik dişli
diranker nd/nt dişçi, diş hekimi (veya tabibi)
dirankerî m dişçilik, diş hekimliği (veya tabibliği)
dirankêş nd/nt dişçi, diş çeken
dirankêşî m 1. dişçilik 2. diş çekme
diranketî rd 1. gedik, eksik dişli 2. dişleri dökülmüş olan kimse
dirankevot rd dişlek
dirankî h dişe değgin
dirankirî rd dişli
dirankolk m kürdan
dirankurmî rd çürük dişli
dirankursîk bot/nd kürdan ağacı
diranmircan rd inci dişli
diranmişk rd fare dişli
diranok n 1. diş, dişçik (küçük diş) 2. diş (bazı dantel ve işlemelerin kenarlarındaki yuvarlak sivri bölük 3. rd dişli (dişleri olan çark, bıçak vb.) * kêra diranok dişli bıçak 4. tırtıl diş
diranokî rd 1. dişli, dişlice (dişleri olan çark vb.) 2. testereli (testere biçiminde dişleri olan) * kêra diranokî testereli bıçak 3. tırtıklı, tırtıllı 4. diş diş (çıkıntıları olan) 5. dişli, pürüzlü
diranpiloxe rd dişleri dökülmeye, gevşemeye yüz tutmuş olan
diranpît rd dişsiz yaşlı
diranpola rd çelik dişli
diranqîç rd 1. dişlek, fırlak dişli 2. kazma diş
diransaz dişçi.
nd/nt dişçi, diş hekimi (veya tabibi)
diransazî m dişçilik, diş hekimliği (veya tabibliği)
diransedef rd inci dişli
diranşikestî rd kırık dişli, dişi kırık
diranşîrî n süt dişi
dirantevşo rd iri dişli, kazma diş
dirantûj rd 1. keskin dişli, sivri dişli 2. kemirgen
dirantûjîtî m keskin dişlilik
diranxencer rd iri ve hançer gibi dişleri olan
diranzêr rd altın dişli
dirav n 1. para 2. dirhem, sikkeli akçe 3. başlığa takılan kiymetli para
dirav çap kirin para basmak
dirav dan 1) para vermek 2) (para) yatırmak, ödemek * min pereyê telefonê da telefon parasını yatırdım
dirav danîn ser (...) para basmak (kumarda ortaya para sürmek)
dirav hûr kirin para bozmak
dirav kişandin para çekmek * dixwaze ji bankayê dirav bikişîne bankadan para çekmek istiyor
diravdan m 1. para verme 2. ödeme
diravdanî m 1. ödenek, tahsisat 2. parasal yardım
diravdaniya nihênî nd örtülü ödenek
diravdaniya talî nd yan ödeme
diravdanîya veşarî örtülü ödenek, tahsisatı mesture
diravdar rd paralı
diravdar bûn l/ngh paralanmak (parasız iken para elde etmek)
diravdarbûn m paralanma
diravdarbûyîn m paralanmak (paralı olma durumu)
diravdayî rd ödenekli
diravdayîn m ödeyiş, ödeme
diravdayîn kirin ödeme yapmak
diravê baxirî fülüs
diravê hazir nakit para
diravê hûr bozuk para
diravê nepaqij nd kara para
diravê reş nd kara para
diravê spî ji bo roja reş baş e ak akçe kara gün içindir
diravhebîn rd para canlısı
diravhebîn bûn para canlısı olmak
diravhebînî m para canlısı olma
diravhez rd parasever
diravhezî m paraseverlik
diravî rd parasal, nakdî
diravkod m para kasası
diraws n komşu
diraxe m 1. yığın, tokurcun (ot ve ekin yığını) 2. başaklar üste gelecek şekilde yapılmış ekin yığını
diraxe bûn l/ngh yığılmak (yığılma işine konu olmak)
diraxe kirin l/gh tenkil etmek, topluca ortadan kaldırmak
diraxebûn m yığılma
diraxegeh m yığınak
diraxekirî rd yığılı
diraxekirin m tenkil, topluca ortadan kaldırma
dirb (i) m yol, yordam
dirb (ii) bnr dirûv
dirba mîzê nd idrar borusu, idrar kanalı
dirban m tırpan
dirbûn m 1. kıyıcılaşma 2. yırtıcılaşma
dirdîniktî m dangalaklık
dirdirk m pürtük
dirdirkî rd 1. pürtüklü 2. pürüzlü 3. dişli, diş diş (çıkıntıları olan) 4. tırtıklı, tırtıllı * kêra dirdirkî tırtıllı bıçak 4. testereli (testere biçiminde dişleri olan) * kêra dirdirkî testereli bıçak
dirdirkî bûn l/ngh pürtüklenmek
dirdirkî dirdirkî 1) pürtük pürtük 2) tırtık tırtık 3) oylum oylum
dirdirkîbûn m pürtüklenme
dirdirkîbûyîn m pürtüklenme
direfş m 1. flâma (işaret olarak veya çeşitli amaçlarla kullanılan küçük bayrak) 2. flâma (mızrak uçlarına takılan küçük bayrak) 3. sancak
direfşgir n sancaktar
direfşkêş nd/nt flâmacı
direh bnr dirî
dirêj uzun.
rd 1. uzun 2. uzun (başlangıcı ile bitim noktası arasında fazla zaman aralığı olan)
dirêj bûn uzamak, temdit.
l/ngh 1. uzamak * telê wê dirêj bû boyu uzadı 2. (bir iş) sürümcemede kalmak
dirêj kirin l/gh 1. uzatmak * por dirêj kirin saç uzatmak 2. uzatmak (başı, kolları veya bacakları bir yere yöneltmek) 3. uzatmak, germek (kol, bacak için uzatmak) 4. uzatmak, lâfı uzatmak (konuşmayı sürdürmek) 5. uzun etmek (tartışmayı sürdürmek) 6. uzun etmek (aşırıya gitmek) 7. sözle saldırmak 8. mec şişirmek (söz ve yazıyı gereğinden fazla uzatmak) 9. (bir işi) sürüncemede bırakmak 10. sürmek, devam etmek (zaman geçmek) * pir dirêj nake dê her tişt derkeve rastê çok sürmez her şey ortaya çıkar 11. uzamak, sürüp gitmek 12. sermek (birini yere yıkmak)
dirêj ristin l/gh lâfı uzatmak
dirêjahî bnr dirêjayî
dirêjayî m 1. uzunluk 2. b(bir yüzeyde en sayılan iki kenar arasındaki uzaklık) * dirêjayiya pirtûkê bîst santîm e kitabın boyu yirmi santim 3. boy, uzunluk * dirêjiya mar yılanın boyu
dirêjayî pê dan sürdürmek
dirêjbar rd uzayabilir
dirêjbûn m uzama
dirêjbûyî rd 1. uzanık, yatık 2. uzanmış olan
dirêjbûyîn m uzayış, uzama
dirêje m uzantı * dirêjeya partiya siyasî suyasi parti uzantısı
dirêjê heywanê, orteyê ruh û canê, kinikê şeytanê uzun boylu hayvan, orta boylu tatlı ve şirin, kısa boylu ise şeytandır
dirêje pê dan l/bw sürdürmek
dirêjehêl ast/m meridyen
dirêjepêdan m sürdürme
dirêjepêder rd sürdürücü
dirêjepêderî m sürdürücülük
dirêjî m uzunluk
dirêjî (yekî) kirin 1) uzatmak * keça min şekirdank dirêjî apê xwe bike kızım şekerliği amcana uzat 2) atmak (uzatmak) * ji vapûrê xelat dirêjî me kirin vapurdan bize halat attılar
(birine) saldırmak, üzerine yürümek 2) -e akın etmek, saldırmak * ajal dirêjî avê kirin hayvanlar suya akın etti 3) -e davranmak, -i kapmak * dirêjî kêrê kir bıçağa davrandı (veya bıçağı kaptı) (tiştek)
dirêjî ber (...) kirin 1) önünü dikilmek 2) dayamak (hızla, öfke ile veya korkutmak için yaklaştırmak, uzatmak) * name dirêjî ber destên wî kir mektubu ellerine dayadı
dirêjî çekê (an jî silehê) kirin silâha yeltenmek
dirêjî hev kirin l/bw (birbirine) saldırmak, (birbirinin) üzerine yürümek
dirêjî pê dan l/bw sürdürmek, devam etmek * dirêjî bi gotinê xwe dan sözlerini sürdürdü
dirêjî ser (yekî) kirin üzerine varmak (veya saldırmak)
dirêjik bot/m bir üzüm türü
dirêjîpêdan m sürdürme, devam etme
dirêjîtî m uzunluk
dirêjîya jiyanê yaşam boyu
dirêjk bnr dirêş
dirêjker rd/nd uzatıcı
dirêjkêş rd uzun erimli
dirêjkî uzunlamasına.
rd 1. uzunlamasına, tulânî 2. yatay 3. yatık vaziyette 4. h boyuna, boyunca
dirêjkirî rd 1. uzanık 2. yatık 3. uzatılmış 3. yere yıkılmış olan
dirêjkirin m 1. uzatma 2. uzatma (başı, kolları veya bacakları bir yere yöneltme) 3. uzatma, germe (kol, bacak için uzatma) 4. uzatma, lâfı uzatma (konuşmayı sürdürme) 5. uzun etme (tartışmayı sürdürme) 6. uzun etme (aşırıya gitme) 7. sözle saldırma 8. mec şişirme (söz ve yazıyı gereğinden fazla uzatma) 9. (bir işi) sürüncemede bırakma 10. sürme, devam etme (zaman geçme) 11. uzama, sürüp gitme 12. serme (birini yere yıkma)
dirêjmetraj rd uzun metrajlı
dirêjristin m lâfı uzatma
direk rd 1. yırtıcı (başka hayvanları parçalayarak yiyen hayvan) 2. mec cadaloz, cazgır
direkî m yırtıcılık
direm bnr dîrhem
direndane h yırtıcıca
dirende rd yırtıcı (başka hayvanları parçalayarak yiyen hayvan)
direndetî m yırtıcılık
direndeyane h yırtıcıca, yırtıcı bir şekilde
dirêş m biz (sivri uçlu ağaç saplı araç) * dirêşa goşkaran eskici bizi
dirêşik m biz, bizgi
dirêşk biz.
bnr dirêşik
diret m (r kalın okunur) koyunları su içmeye çağırırken kullanılan sözcük
direw bnr derew
direwker bnr derewker
direwş m 1. flâma (işaret olarak veya çeşitli amaçlarla kullanılan küçük bayrak) 2. flâma (mızrak uçlarına takılan küçük bayrak) 3. sancak 4. arma
direwşdar n sancaktar
direwşgir n sancaktar
dirêx bûn l/ngh kaçınmak
dirêxbûn m kaçınma
direxik m fidan bitki * gava ku pelê direxikan hêşîn dibin
direxşan rd parlayan, ışık saçan şey
dirext bot/m bitki
dirextî rd bitkisel
dirf n 1. benzerlik 2. biçim, şekil * ziman ji hêla dirfan ve dibin sê bir diller biçim açısından üç bölüme ayrılır
dirg (i) m hacim
dirg (ii) m hayvan pisliği kesmiği
dirgan m dirgen, diren
dirh nişan, damga.
m 1. damga (bir araçla basılan işaret, nişan) 2. mec damga (bir şeyin kime, hangi çağa ait olduğunu gösteren belirgin iz, işaret, nitelik)
dirh kirin l/gh damgalamak, işaret koymak
dirhem m dirhem
dirhkirî rd damgalı, işaretli
dirhkirin m damgalama, işaret koyma
dirî n 1. böğürtlen, diken 2. diken (dikeni çok olan bitki)
dirî dan l/gh hacamet etmek
dirîdan m hacamet etme
dirîhop m tahtarevali
dirik ndboş lâf
dirik (i) bot/m 1. böğürtlen, diken dutu (Rubus caesus) 2. bük, diken 3. yaban üzümü 4. mec başa belâ yılışık, yapışkan kimse
dirik û virik yalan dolan
dirikandin m itiraf etme
l/gh itiraf etmek
dirikî rd dikensi
dirîmok bot/m böğürtlen
dirîn yırtılmak.
m yırtılma
l/ngh yırtılmak
dirinc gulyabani.
dirîne rd yırtıcı
dirînek rd tırtıklı, tırtıllı
dirînermk bot/m 1. büğürtlen, bük 2. böğürtlen, diken dütü (Rubus caesus)
dirîreşk böğürtlen.
m böğürtlen
dirisk m sıyrık
diristan m dikenlik, bük
dirix m cesaret
dirix (ii) m esirgeme
dirix kirin l/gh esirgemek
cesaret etmek * ez dirix nakim cesaret edemiyorum
dirixan m esirgeme, esirgeyiş
dirixandin m esirgeme
l/gh esirgemek
dirixkirin m esirgeme
dirîya reş karaçalı hünnapgiller; paliurus aculeatus
diriyayî rd yırtık
diriyayîbûn m yırtıklık
dirk bnr dirik (I)
dirkîn m itiraf
dirm bulaşıcı.
bj/rd 1. bulaşıcı, bulaşıcı hastalık 2. m mikrop
dirmdar rd mikroplu
dirmdar bûn l/ngh mikroplanmak
dirmdarbûn m mikroplanma
dirme bnr dirne
dirmî rd 1. bulaşıcı 2. mikrobik
dirne m koyunlarda görülen karaciger kelebeği, koyun kurdu
dirnix m tırmık ( kabartılmış toprağın taşını, çöpünü ayaklamak için kullanılan seyrek dişli, tarak biçiminde araç)
diro bnr derew
dirot m biz (eskici tığı)
dirovir m boş lâf
diroz m dua
diroz kirin dua etmek
dirozge m dua
dirozgeh bnr dirozge
dirş bnr drewş
diru m küçük baş hayvanların kulaklarını keserek işaretlenmesi
dirûd m dua
dirûd kirin dua etmek
dirûf (i) m hayvan damgası
dirûf (ii) bnr dirûv
dirûman m dikiş
dirûn l/gh biçmek (ekini, otu orakla, tırpanla, makine ile kesmek)
m biçme, biçim (ekin, otu vb. biçme) * wexta dirûna genim e buğday biçim zamanı
m 1. dikme, dikiş * dirûna terzî xweşik e terzinin dikişi güzel 2. dikim
dirûn kirin l/gh (ekin, ot vb.) biçmek
(ot, tahıl vb.) biçmek
dirûn û birîn biçki dikiş
dirûna giya ot biçme
dirûna kêlgir gevşek dikiş
dirûna qûnderz sıkı dikiş
dirûner nd/nt ırgat, biçici
dirûnerî m ırgatlık, biçicilik
dirûnge bnr dirûngeh (I)
dirûngeh (i) m 1. biçek alanı 2. çayırlık alan 3. yem verme yeri, küçük baş hayvanları yemleme yeri 4. tarla sınırı
dirûngeh (ii) m terzihane
dirûnkar nd/nt 1. dikici, terzi 2. dikişçi
dirûnkarî m 1. dikicilik, terzilik, terzicilik 2. dikişçilik
dirûnker (i) nd/nt ırgat, biçici
dirûnker (ii) nd/nt 1. dikici, terzi 2. dikişçi
dirûnkerî (i) m ırgatlık, biçicilik
dirûnkerî (ii) m 1. dikicilik, terzilik, terzicilik 2. dikişçilik
dirûnkirin m (ekin, ot vb.) biçme
dirûnxane m dikim evi, dikimhane
dirûş ant/n kaval kemiği
dirûşîçik m iğne (bazı böceklerde bulunan savunma organı)
dirûşm m slogan
dirûşm (i) m hayvan damgası
dirûşm gotin slogan atmak
diruşme etiket, slogan.
dirust bnr durist
dirust kirin bnr durist kirin
dirustî bnr duristî
dirûtî (i) rd 1. dikili * kincê dirûtî dikili elbise 2. dikişli,
dirûtî (ii) rd biçili, biçilmiş olan
dirûtin (i) m 1. dikme (dikme işi) 2. dikiş (dikilecek şey)
l/gh dikmek (iğneyle tutturmak)
dirûtin (ii) m biçme (ekin, otu vb. biçme)
l/gh biçmek (ekini, otu orakla, tırpanla, makine ile kesmek)
dirûv n 1. biçim, şekil * firaqeke di dirûvê qeyikê de kayık şeklinde bir tabak 2. biçim (yakışık alan şekil, uygun şekil) * divê mirov dirûvekî nû bide vê odeyê bu odaya yeni bir biçim vermeli 3. şekil, biçim (herhangi bir şeyin benzeri) 4. andırış 5. benzer * soleke di dirûvê vê solê de bide min bana bu ayakkabıya benzer bir ayakkabı ver 6. wj vecihî şebeh
dirûv bi hev ketin l/bw benzeşmek
dirûv bi xwe xistin l/bw kendini benzetmek
dirûv dan l/gh biçimlendirmek, şekillendirmek
dirûv dan (tiştekî) -e biçim (veya şekil) vermek
dirûv lê ketin l/bw benzemek * qet dirûvê dizan lê nakeve hiç de hırzısa benzemiyor
dirûv lê xistin l/bw andırmak, akmak (renklerde benzemek * dirûvê rengê kesk lê dixe bu renk yeşile bakıyor
dirûv pê hatin xistin l/tb benzetilmek
dirûv pê ketin l/bw 1. benzemek * qet dirûvê dizan pê nakeve hiç de hırzısa benzemiyor 2. andırışmak
dirûv pê xistin l/bw 1. benzetmek (benzer duruma getirmek) 2. benzetmek (bir şeyden başka bir şeye benzer yönler bulmak) 3. benzemek, sanısını uyandırmak * dirûvê araqvexwarinê bi vî zilamî dixe bu adam rakı içmişe benziyor
dirûvan m 1. benzeme 2. rz asimilâsyon, dönüşme
dirûvandî rd 1. benzetilmiş 2. şekillendirilmiş, biçimlendirilmiş 3. dönüştürülmüş (başka bir şekle çevrilmiş)
dirûvandin m 1. benzetme 2. biçimlendirme, şekillendirme 3. dönüştürme (başka bir şekle çevirme)
l/gh 1. benzetmek (benzer duruma getirmek) 2. benzetmek (bir şeyden başka bir şeye benzer yönler bulmak) * min ew dirûvande xezalê onu ceylana benzettim 3. biçimlendirmek, şekillendirmek 4. dönüştürmek (başka bir şekle çevirmek)
dirûvdan m biçimlendirme, şekillendirme
dirûvdar wj/rd müşebbehûn
dirûvdayî m biçimlendirme, şekillendirme
dirûvdayîn m biçimlendiriş, şekillendiriş
dirûvê (tiştekî) pê ketin andırmak, benzemek
dirûvê kesekî bi (yekî) xist (birinde, bir kimsenin) havası olmak * dirûvê bavê wî pê dikeve çocukta babasının havası var
dirûvê miriyan pê di (biri) cenaze gibi
dirûvê mirovan (merivan an jî însanan) pê nexistin insanlıktan çıkmak
dirûvê zimanekî din bi zimanê (yekî) ketin dili (başka bir dile) çalmak
dirûvguherî bûn l/ngh başkalaşmak
dirûvguhirî rd metamorfik, başkalaşıma uğramış olan
dirûvguhirîbûn biy/m başkalaşma, metamorfoz
dirûvguhirîn jeo/m başkalaşım, metamorfizm
dirûvîn benzemek.
m 1. benzeme, benzeyiş, andırma 2. biçimlenme, şekillenme 3. dönüşme (benzeşme)
l/ngh 1. benzemek, andırmak * qet nadirûve dizan hiç de hırzısa benzemiyor 2. biçimlenmek, şekillenmek 3. dönüşmek (benzeşmek)
dirûvîn hev l/ngh benzeşmek
dirûvîner rd benzetici
dirûvlêketin m benzeme
dirûvpêketî wj/rd müşebbeh, benzetilen
dirûvpêketin m 1. benzeme, benzeşme 2. adırışma, andırma, iltibas
dirûvpêketina berepaşkî (an jî paşketî)rz gerileyici benzeşme
dirûvpêketina berepêşkî rz ilerleyici benzeşme
dirûvpevketin m 1. benzeşme 2. andırışma
dirûvpevxistin m benzeşme
dirûvpêxistan m benzeti, teşbih
dirûvpêxistî wj/rd 1. müşebbeh, benzetilen 2. benzetilmiş olan
dirûvpêxistin m 1. benzetme 2. wj benzetme, teşbih
dirûvpêxistina kurt wj/nd teşbihî mücez
dirûvpêxistina kurtane wj/nd teşbihî mücmel
dirûvpêxistina nimandî wj/nd teşbihî temsîli
dirûvpêxistina rewan wj/nd teşbihî beliğ
dirûvpêxistina tevekî wj/nd teşbihî müfessel
dirûvpêxistina xurtkirî wj/nd teşbihî müekked
dirûvtî m benzerlik
dirûz, dirûzge m dua
dirwar nd/nt terzi
dirwarî m terzilik, terzicilik
dirxan m esirgeme, esirgeyiş
dirxandin m esirgeme
l/gh esirgemek
diryang m biçmeye hazır tarla
diryas m tırmık
dirzik m sıyrık
diş (1 şîrove)baldız.
m 1. baldız 2. görümce
dişîtî m görümcelik
dişîtî kirin görümcelik yapmak (veya etmek)
dişk bnr diş
dişqî m bir dokuma aracı
dist kazan.
m kazan büyük kazan
distan (i) m ocak eşeği, sacayağı, sacayak
distan (ii) bj/m loğusa
distanî rd loğusalı kadın
distanî bûn l/ngh loğusa humasına tutulmak
distanî lê qelibîn l/bw (loğusayı) al basmak, lağusa humasına tutulmak, (loğusa albastı hastalığına yakalanmak)
distanîbûn m loğusa humasına tutulma
distanîtî m loğusalık (loğusa olma durumu)
distî, distîk m tencere
distik m tencere
distûr düstur, düzgü, kaide, kural, norm, ilke, prensip.
bnr destûr
divê bext spehî be insanın şansı iyi olmalı
divê g ister * te divê bila bimîne te divê bila here ister gitsin ister kalsın 2. ndgerek 3. yüküm, mecburiyet, zorunda * divê here wê derê oraya gitmek zorunda
divê mirov li delalî û hezkiriyên berdilê xwe negire erenlerin sağı solu beli olmaz
divêtbar yükümlü, mecbur.
divêtî ihtiyaç.
1. ihtiyaç 2. mecburiyet, zaruret 3. olgulama, icap
divêtin gerekmek, elzem olmak, zorunluluk, ihtiyaç, mecburiyet, zaruret.
m gerekli bulma, gerekme
divîl n nalça
divip divip nd kuzu çağırma ünlemi
divipdivip kirin l/gh kuzu çağırmak
divît m divit
diviyatî m 1. yüküm, zorunluk, zorunluluk 2. sos zorunluk, zorunluluk
divs bnr dims
diw bot/m yaban pancarı
diwaro bnr diwaroj
diwaroj m gelecek (daha gelmemmiş yaşanacak zaman; istikbal, ati)
diwêl m sırım
diwêr rd cesur
diwêt m divit
diwîz m 1. döviz (ülkelerarası ödeme yapmakta kullanabilecek para, çek, poliçe gibi türlü ödeme aracı) 2. döviz (yabancı ülke parası) 3. döviz (propaganda veya tanıtım amacıyla bez veya karton)
diwîzvan nd/nt dövizci
diwîzvanî m dövizcilik
dix bûn l/ngh asabileşmek, hırçınlaşmak
dix kirin l/gh asabileştirmek, hırçınlaştırmak
dixbûn m asabileşme, hırçınlaşma
dixdixan m gıdıklanma, gıdıklanış
dixdixandin m gıdıklama
l/gh gıdıklamak
dixdixîn m gıdıklanma
l/ngh gıdıklanmak
dixiskan m loğusa
dixiskanî rd loğusalı
dixkirin m asabileştirme, hırçınlaştırma
dixwedan m 1. bulaştırma, sıvama (sıvar gibi bulaştırma) 2. sürünme, üzerine sürme, kendine sürme (kendi üzerine sürme) 3. yakınma
dixwedana heriyê çamur banyosu
dixwedayîn m 1. bulaştırma, sıvama (sıvar gibi bulaştırma) 2. sürünüş, üzerine sürme, kendine sürme (kendi üzerine sürme) 3. yakınma
dixwefikirîn m 1. kendi kendine düşünme 2. yoğunlaşma, konsantre olma
dixweredîtin m üşenmeme, erinmeme
dixwerenedîtî rd üşengeç
dixwerenedîtîbûn m üşengeçlik
dixwerenedîtin m üşenme, erinmek
dixwînêdan m kanlama, kana bulama
dixwînêdekirin m kanlama, kana bulama
diya dê m anne anne
diya kurkan nd kuluçkaya yatmış olan
diya mêşan nd arı beyi
diya şîr nd süt ana, süt anne
diyabaz jeo/m diyabaz
diyabet bj/m diyabet, şeker hastalığı
diyafram ant 1. diyafram 2. fiz diyafram
diyagram m diyagram
diyaklaz jeo/m diyaklâz
diyakronî m diyakroni, art zamanlık
diyakronîk rd diyakronik, art zamanlı
diyalaj jeo/m diyalaj
diyalekt m diyalekt, lehçe
diyalektîk m eytişim, diyalektik
diyalektîkî rd eytişimsel
diyalektolojî m diyalektoloji, lehçe bilimi
diyalel (fel/man) m diyalel
diyalîz kîm/m diyaliz
diyalog m 1. diyalog (karşılıklı konuşma) 2. diyalog (oyun, roman, hikaye gibi eserlerde iki veya daha çok kimsenin konuşması) 3. diyalog (konuşmaya dayanarak yazılmış eser) 4. mec diyalog (anlaşma, uyum sağlama)
diyalog danîn diyalog kurmak
diyalog pê re danîn biriyle diyalog kurmak
diyanet m 1. diyanet (din kurallarına tam bağlı olma durumu) 2. diyanet (kurum olarak) 3. din
diyapozon fiz/m diyapozon
diyar rd 1. belli¸ belirgin 2. görünen, görünür 3. hâkim (yüksekten bir yeri bütün olarak gören) * koşkeke ku li diyarî deryayê ye denize hâkim bir köşk 4. fel belirtik, sarih 5. mat bilinen
n 1. yukarı * piştî xwarinê derkete diyar yemekten sonra yukarı çıktı 2. yüksekçe yer, tepe 3. temaşa
diyar (i) n diyar, ülke, memleket
diyar bûn görünme, belirme.
l/ngh 1. belli olmak 2. belirmek, görünmek (görülür duruma gelmek) 3. görünmek (izlenim uyandırmak) 4. belirginleşmek 5. belli olmak, görülmek, anlaşılmak 6. (bir durum) açığa vurmak, açığa çıkmak, belli olmak 7. ortaya çıkmak, hâsıl olmak
belli olmak, ayan olmak (tiştek)
(bir durum) açığa vurmak
diyar e ku görünüşe göre
diyar kirin l/gh 1. belli etmek (görünür, anlaşılır hale getirmek) 2. belirlemek * em xebatkarên xwe diyar bikin çalışanlarımızı belirleyelim 3. belirginleştirmek 4. belirtmek, açıklamak, ifşa etmek, açığa vurmak, ortaya çıkarmak 5. belirtmek * min ramanên xwe diyar kirin ben düşüncelerimi belirttim 6. duyurmak
diyar ne diyar belli belirsiz, ılgım salgım
diyarbûn m 1. belli olma 2. belirme, görünme 3. belirginleşme 4. belli olma, görülme, anlaşılma 5. ortaya çıkma, hâsıl olma
diyarbûnî m 1. bellilik 2. belirlenim 3. görünürlük
diyarbûyî rd açığa kavuşmuş
rd belirginleşmiş olan
rd 1. belli olmuş 2. belirmiş, görünmüş 3. belirginleşmiş 4. belli olmuş, anlaşılmış 5. açığa kavuşmuş olan
diyarbûyîn m 1. belli oluş 2. beliriş 3. belirginleşme 4. belli oluş, görülme, anlaşılma 5. ortaya çıkış, hâsıl oluş
diyardar belirleyici.
rd ayırıcı
diyarde m 1. olgu 2. fel görüngü, fenomen
diyardek m belirtke, amblem
diyardekar nd/nt görüngücü, fenomenîst
diyardekarî rd görüngücülük, fenomenizm
diyardenas nd/nt olay bilimci, görüngü bilimci
diyardenasî fel/m olay bilimi, görüngü bilimi
diyardenasîtî fel/m olaycılık, görüngücülük
diyardetî fel/m fenomenizm
diyardeyî rd görüngüsel
diyardezan nd/nt görüngü bilimci
diyardezanî m görüngü bilimi
diyargeh m teceligâh
diyargîn rz/m belgeç, öz sıfat
diyargînên têkel rz karmaşık belgeçler
diyarî armağan, hediye.
m 1. armağan, hediye 2. ithaf
diyarî (tiştekî) bûn bir şeye hâkim olmak, tepeden görmek
diyarî (yekî) kir (birine) armağan etmek
diyarî kirin 1) armağan etmek, hediye etmek 2) ithaf etmek
diyarîtî m 1. belirlik, görünürlük 2. nazariye
diyarkar psî nd/nt göstermeci
diyarkarî psî/m göstermecilik
diyarker rd belirleyici, tayin edici
diyarkirî rd 1. belli 2. belli başlı 3. belirli * erkên me yên diyarkirî hene belirli görevlerimiz var 4. belirginleştirilmiş 5. belirlenmiş 6. belirtilmiş olan
diyarkirîbûn m belirlilik
diyarkirin m 1. belli etme (görünür, anlaşılır hale getirme) 2. belirleme 3. belirginleştirme 4. belirtme, açıklama, ifşa etme, açığa vurma, ortaya çıkarma 5. belirtme 6. duyurma
diyarkirîtî m bellilik
diyarname m bağış belgesi
diyarok (i) m olgu
diyarok (ii) m öğretmen kürsüsü
diyartî m belirginlik
diyastaz m diyastaz
diyastol fizy/m diyastol
diyatome bot/m diyatome
diyax dayanma, tahammül.
diyazê m teyze
diyê b anne (teklifsiz konuşmalarda)
diyet elzem, gerek, icap, lazım, mecbur, zorunlu.
m diyet (‹slam hukukunca öldüren veya yaralayan kimsenin ödemek zorunda olduğu para)
diyetetîk m diyetetik
diyetîsyen nd/nt diyetisyen
diyez mzk/m 1. diyez (bir seyin yarım ton inceltileceğini gösteren nota işareti) 2. rd diyez (böylece inceltilmiş ses)
diz hırsız.
nd/nt 1. hırsız, uğru 2. aşık oyununda, aşığın yassı kısmının çukur yeri
diz (i) m kale
diz an ji dizan dizî erd û esman tev lerizî (hırsız hırsızdan çaldı el âlem bu işe şaşa kaldı
diz dibêje min xwediyê malê girtiye yavuz hırsız ev sahibini bastırır
diz ji tariyê hez dikin kurt puslu havayı sever
dizandî rd çalıntı
dizandin m çalma (hırsızlık yapma)
l/gh çalmak (hırsızlık yapmak)
dizayn m dizayn
dizbêro nd/nt 1. ispiyoncu 2. mec gizli polis
dizbêrotî m ispiyonculuk
dizbêrotî kirin l/gh ispiyonlamak
dizbêrotîkirin m ispiyonlama
dizçente rd kaptıkaçtı
dizçentetî m kaptıkaçtılık
dizdar n dizdar (kale muhafızı)
dizdarî m dizdarlık
dizdiz nd/nt argo dızdızcı
dizdizî m/argo dızdızcılık
dizê rd hırsız (bayan)
dizek nd/rd hırsız, uğruluk
dizekî m hırsızlık
dizektî m hırsızlık
dizel m dizel
dizgar mzk/m tulum (üflemeli çalgı)
dizgûn rd düzgün
dizî m hırsızlık, çalma
dizî (ii) rd 1. gizli (başkalarından saklanan, mesture) 2. gizli kapaklı * karekî me yê dizî tune bizim gizli kapaklı bir işimiz yok
dizî kirin l/gh hırsızlık yapmak, çalmak
hırsızlık etmek (veya yapmak)
dizîka h 1. gizlice, uğrun 2. hırsızlama, çaktırmadan
dizîkî h gizlice, çaktırmadan
dizîkirin m hırsızlık etme, çalma
dizîn m 1. çalma, uğrulama (hırsızlık yapma) 2. çarpma, alma
l/gh 1. çalmak, uğrulamak (hırsızlık yapmak) 2. çarpmak, almak * cuzdanê wê dizîne cüzdanını çarpmışlar * saeta min ji berîka min dizîne cebimden saatımı almışlar
dizîn dan l/gh çaldırmak
dizîn û çirpandin çalıp çırpmak
dizîve m kinaye
dizîxwaz nd/nt kleptoman
dizîxwazî bj/m kleptomanî
diznêr nd/nt 1. röntgenci (çaktırmadan bakan) 2. mec casus
diznêrî 1. röntgencilik (çaktırmadan bakma) 2. mec casusluk
dizo rd hırsız (erkek)
di ... de daçek, tê de, tê da, hindirr, daxil: Di nivîsarê de dibêje ku... Em ne di otobûsê de bûn dema teqî..
Herwiha: di ... da.
Bikaranîn: Di hin devokan de de tenê tê bikaranîn û di qet nayê gotin. Di kurmanciya standard de jî de bi tenê heye lê ew hingê bi maneya ber bi cihekî jêr ve ye: Em wir de çûn."Di tenê bê de bi taybetî di helbestan de carinan tê dîtin.Di hin devokên sersinorî yên navbera kurmancî û soranî de li cihê di ... de forma li ... da/de heye. Di soranî de jî forma standard le ... da ye..
ji: di + de, hevreha soranî le ... da, farisî در (der), jiari. Bo ketina -er ji kurdî li cihê ku ew di farisî de heye
Bide ber: dot (bi farisî doxter), pis (bi farisî piser), bira (farisî: birader)...
di ... re (1 şîrove)daçek, tê re, tê ra, di nav re, di ber re, di ser re

Ez ji Sûriyeyê di Iraqê re çûm Îranê.


Herwiha: di ... ra.

Bide ber: di ... de, di ... ve, bi ... re, ji ... re.

ji: di + re
di ... ve daçek, tê ve, li hindirr, li daxil, hindirr, daxil: Hûn di xaniyek çawan ve dijîn? Em çûn di xanî ve..
Herwiha: di ... va.
Bide ber: di ... de, di ... re, ji ... ve.
ji: di + ve
di afirê keran de razan û xewnê pêxemberan dîtin kambaxiya halê xwe ji bîr kirin û doza rûmetên herî berz kirin
di agirê (yekî) de şewitîn (biwêj) ji ber kirin an jî gotina yekî din ketin tengasiyê. her tişt cemîl kiribû, lê kete stûyê belengazê apo û ew di ber agirê cemîl de şewitî.
di agirê xwe de şewitîn (biwêj) bi xwe çareya serê xwe dîtiné, bi xwe di nav derd û kula xwe de debirîn. em ne zengîn in, lê hema em di agirê xwe de dişewitin. kes derdê kesî nizane, em bi xwe di agirê xwe de dişewitin.
di aqilê xwe de girtin (biwêj) ji bîra xwe nebirin. çend hefte di ser re derbas bûn lê wê ew yek tim di aqilê xwe de girtibû.
di aqilê xwe re derbas kirin (biwêj) bi bîr amn, nirxandin. evarê min ew rojên me yên destpêkê di aqilê xwe re derbas kirin dîsa min ew yek di aqilê xwe re derbas kir lê bi rastî zêde hêvî nade.
di ava (yekî) de çûn (biwêj) wekî gotina yekî kirin. ev çend sal in ku tim ez di ava wê de çum, lê çima min carekê got, “na ” dinya xera kir.
di ava behran de şêlû bûn (biwêj) gelekî tehemulteng û bihêrs bûn. eman zêde ji ronîdarê xeber nedin, wa ye îro dîsa di ava sekan de şelfi dibe.
di avê de berdan (biwêj) gelekî erzan firotin orner erebeya xwe di avê de berda, ni ha jî dixwaze yeke wisa bikire, pereyên wî têrê nakin.
di bara ... daçek, derbarê ... de, li ser, derheqê, sebaret, li dor, di heqê ... de: Tu di heqê vê meselê de çi difikirî?.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: ... د بارا.
Herwiha: di bara ... da di bara ... de di barê ... da di barê ... de li bara ...li bara ... da li bara ... de.
ji wêjeyê: Îran û Iraqê rêketinnameyeke nû li bara karûbarên ziyaretî îmza kir.
di bejingê de dotin, di seradê de meyandin (biwêj) ji bo karên pûç û vala tê gotin. hay tu nizanî ew çijineke eletewş e, ew di bêjingê de didoşe, di seradê de dimeyîne.
di ber (yekî) de jehra mêran bûn (biwêj) lê heram bûn. wan dest dane ser keda min a ew qas salan. ınşelah wê di ber wan de jê hr a ni aran be. (nifir)
di ber (yekî) de kefaret dîtin (biwêj) di ber yekî de ked û zehmet kişandin. di ber wê keçikê de kefereta ku min dît. yek ez dizanim, yek jî xwedê.
di ber (yekî) de kirin jehr (biwêj) ji xwarin an jî pêkanînê re asteng derxistin. xeydokê û lawên wê wisa kirin ew yek di ber mêrik de kirin jehr.
di ber (yekî) de neçûn (biwêj) ji ber hin sedeman nexwarin an jî venexwarin. ji dêma ku min ew jinik di wî halî de dîtiye ve xwarin di ber min de naçe.
di ber (yekî) de sond xwarin (biwêj) bêşik kefil bûn. heyran, ji bo bahadînê dilse nikarim tiştekî bibêjim, lê dikarim di ber heqî de sond bixwint.
di ber (yekî) de xwarin (biwêj) bi saya yekî îdareya xwe kirin, li hember hêrs û zexta kesekî dengê xwe nekirin. ew jî di ber remezan de nexwe nikare îdareya xwe bike.
di ber (yekî) re avêtin (biwêj) ne rasterast, lê bi awayekî sergirtî û bi peyam ragihandin. gava wê ew qîzên xwe dabûn jî çend caran di ber birayê xwe re avêtibû, lê birayê wê xwe li wan deran nekiribû xwedî... enver karahan
di ber ... de îşiqa çavên xwe rêtin (biwêj) gelek ked û zehmet dan. wî di ber wê xebutê de îşiqa çavên xwe rêt, lê saziyê navê wî jî di rûpelên hundir de tenê bi nivîseke hûrik nivisî.
di ber ... de serê xwe şikandin (biwêj) ji bo kesekî (tiştekî) din xwe dayîn pêş, xwe êşandin. “ne ji bo xwe, lê belê di ber kevokên xwe de dikaribû serê xwe bida şikandin felat dilgeş
di ber avê de çûn Biwêj, ti encamên baş jê çênebûn, bi ser neketin: Xebata me ya du salan di ber avê de çû.
Herwiha: di ber avê da çûn.
ji: di + ber + av + -ê + de + çûn
di ber barê xwe de ketin (biwêj) hêz û zerengî, wekî binbariyê nebûn, qels man. jixwe pir jar bû, bar jî ku giran bûi, xwe ranegirt û di ber barê xwe de ket
di ber çavan re derbas kirin (biwêj) rewş, bûyer an jî kesek ji nû ve nirxandin. wê demê partiya dad û pê.jxistinê neçar e ku dîsa paketa bername û planên xwe di ber çavan re derbas bike ... dilnas berazî
di ber hukmê ruh de bûn (biwêj) bi mirinê re şer bûn. divê em jî herin ser, dibêjin xalê tefîq di ber hukmê ruh de ye.
di ber kerê re derbas dibe, cehşikê jê didize (biwêj) ji bo kesên di diziyê de bihuner in tê gotin. malxirab yekî wisa ye ku di ber kerê re derbas dibe, celişikê jê didize.
di ber pişika xwe re çûn (biwêj) xwe zêde hesibandin, xwe nepixandin. camêrî hema karê wî jî di her pişika xwe re çûyîn ınt.
di ber re daçek, borîna di heman derê re: Tirimpêla wan di ber ya me re derbas bû. (Tirimpêla wan hat, gihişt ya me û ji ya me borî û ket pêşiya ya me.), kirina tiştekî di heman demê de li gel ya tiştek din: Ez li zanîngehê xwendekar bûm lê di ber re dixebitîm jî..
Herwiha: di ber ra, di ber ... ra, di ber ... re.
ji: di + ber + re
di ber re gîhandin (lêker) besî tiştekî an kesekî bûn, kanîn xwestekên kesekî, hewceyiyên tiştekî pêkanîn, têrî tiştekî an kesekî/ê bûn. kafî bûn, pê kirin , Mustefa Reşîd, di ber re nagihîne,.
ji: di ber re+gîhandin
di ber xwe de gotin (biwêj) bi dengekî nizim û bi awayekî dizî gotin. “jinapa min a ku dikeve pêşiya me, mina ku bixwaze çelengbûnci xwe mşarû me de... diya min di ber xwe de dibêje: qîza dinênediyan! ” suzan samanci
di ber xwe de li hev anîn (biwêj) derew kirin. tiştên nebûyî bi xwe li hev anîn. hay lo lo!.. ka kî di kare wekî wî di ber xwe de ew û asi li hev bine? (argo)
di bêvila (yekî) de dayîn (biwêj) ji kirina tiştekî vegerandin, asteng kirin. heke hecî cemîl di bêvila wî de nedayê wî zû bi zû dev ji we bernedida.
di bêvila (yekî) re anîn (biwêj) yek zêde aciz kirin. erê wî carekê riya xwe şaş kir, lê fatoşe di bêvila wî re anî.
di bextê yekî de bûn (biwêj) jê hêvî kirin, jê tika kirin, jê rica kirin:.
ji wêjeyê: Dîsa negirîn di bextê we de me!Nabe ku em bi xeyalên xwe re biwestin. Barê xwe yê ji bask û bageran bavêjin. Ba û baran bila di himêzên me de bimînin. Genim û endeko di xurcikan de. Zînên hespên me bila amade bin. Xewnên şîn ji bîr nekin.
di bin ... de man (biwêj) di bin minet û qenciya yekî de man. besêjîdi bin diyarî, xehit û qenerya guharê de nema.
di bin ... de rabûn (biwêj) pêk anîn. ji heq derketin. kesîji wî bawer nedikir, lê ew bêminet di bin wî barî de rabû.
di bin barê (yekî) de man (biwêj) di bin minetan de man. binbariya xwe neanîn cih. ev çend sal in ku di bin barê mala seydo de mabûn, lê bi vê tevgerê wan ew minet ji stûyê xwe derxist.
di bin çavan de (biwêj) girtî, di nezaretê de, di bin çavdêriyê de, kontrolkirî, di nobeta polîs yan eskeran de, rewşa kesên girtî di destê polîs yan eskeran de.
Bide ber: di ber çavan de, di bin çavan re.
ji wêjeyê: - Piştre tu hatî girtin. Dema hatî girtin, leşkerên tirk çi ji te re gotin? - Bi rastî ez hêj jî ne ez im. Min ewdem pîvana zimên wenda kiribû. Ji ber ku ez bi nexweşiya tîfoyê ketibûm. Qet tiştekî ji wê demê nayê bîra min. Lê hin heval dibêjin li filan cihî, wexta em di bin çavan de bûn, çavên te girêdayî, dest û lingên te girêdayî bûn. Me tu bi kalorîferekê ve girêdayî dîtiyî..
ji: wergerra gözaltında ya tirkî.
: di bin çavan de bûn di bin çavan de man girtin bin çavan ji bin çavan berdan
di bin çavan de girtin (biwêj) di bin bandola tesela çavan de bûn. kelanteran ew çar roj an di bin çavan de girtin û ji bo ku têkiliyên wî hîn bibin, ew berdan.
di bin çavan re nihêrîn (biwêj) bi dizî şopandin, bi hêrs lê nihêrîn. mehemed di bin çavan re nihêrî, bi rewçê he siya û vekişiya. keçil<ê wisa di bin çavan re li mirza nihêrî ku ji tirsa nizanibû xwe têxe kîjan qulê.
di bin çavên (yekî) de bûn (biwêj) tim di bin tesele û kontrolê de bûn. dûçarî binçavan bûn. meraqan neke, ew di bin çavên bavê xwe de ye. nikare xwe bilebitîne.
di bin dawa xwe de fis kirin (biwêj) bi dizî hin karên nebaş kirin. wa ye kifş e ku wê di bin dawa xwe de fis kiriye, lê dê çend rojan bi şûn de derkeve holê.
di bin de man (biwêj) têk çûn. berê wî şer da destpêkirin, lê di dawiyê de ew di bin de ma.
di bin destan de bûn (biwêj) di bin bandor û erka hinekên din de bûn. gelên bindest heya neyên bal hev û saziyên xwe çênekin, nikarin xwe ji bindestiyê rizgar bikin.
di bin destan re derbas kirin (biwêj) yek bi yek seh kirin, kontrol kirin. wê ew vebijark hemu di bin destan re derbas kirin.
di bin destê (yekî) de bûn (biwêj) di bin bandor û erka kesekî de bûn. bi her awayî di bin destê yekî de bûn zor e û bi dîtina min ne rast e jî.
di bin destê xwe de girtin (biwêj) di bin bandor û kelîja xwe de girtin. tu yê niha bibîrû, ew wan dosyayan di bin destê xwe de digire, heya ku dêma wê neyê jî dernaxe der.
di bin erdê re çûn (biwêj) gelekî şerm kirin. “belê ziravê min dikir biqetiya, ji şerman jî ez di bin erdê de diçûm. felat dilgeş
di bin gê de li golikan gerîn (biwêj) li hincetan gerin. ji xwe re mehne dîtin. tu li ya wan mêze neke, ew ji xwe re di bin gê de, li golikan digerin
di bin gotinê de man (biwêj) bersiva gotina yekî nedan. “bi vi awayî jinên cîran di bin gotina diya min de mabcm. felat dilgeş
di bin kirina (yekî) de man (biwêj) ji bin bandora qenerya yekî derneketin. a rastî wê deme ez di bin kirina zelalê de mam, ew yek qet ji bîra min netçe.
di bin kumê (yekî) de bûn (biwêj) di bin bandora yekî de bûn. her kes dikare bipeyîve, lê tu na, ji ber ku tu hê jî di bin kumê m en d o de yî.
di bin lêvan de gotin (biwêj) bi awayekî qure û vebirî gotin. “şofêrê me jî simbêlên xwe ba dan û di bin lêvan de, wekî mirovekî ji xwe rerz.î eligot: ez ne evroduhî bû.me şofêr: ’ ” enver mehemed tahir
di bin lingan de man (biwêj) eziyet dîtin. kurdistan di cografyayeke wisa de cih digire ku tim di bin lingên ilcigir-kerên mezin de ntaye û perişan huye.
di bin mile (yekî) re derbas bûn (biwêj) di bin erka yekî de bûn, di hêla fîzîkî ji yekî piçûktir bûn. raya wî tune wê bir-yarê bide, ew di bin mile biraz.iyê min re derbas dibe. weyla malafelekê çewitiyê. lawê te di bin mile eşrefe min re derbas dibe.
di bin qenciya (yekî) de neman (biwêj) li hember qenciyekê bersiveke layîq dan. rast e, şîlane gelek qencî li malbata serhêşînan kir, lê ya rastî ew jî di bin qenciya wê de neman.
di bin simbêlan re kenîn (biwêj) bi dizî, ango di hundirê xwe de şad bûn. “kesekî newêribû bigota, “na”yan “çima? ajovan di bin simbêlan re dikeniya, dêma dielît ku her yek li ser guhê xwe yan pozê xwe ditirse... helîrn yûsiv
di bin siya xelkê de gerîn (biwêj) bi bin bandor û parastina hinekên din de jiyîn. ma ew jî. mer e? ew ancax di bin siya xelkê de bigere.
di bin siyê de velezîn (biwêj) teralî kirin. yên ku bihar û havînê tli bin siyê de velezin, wê zivistanê jî wiha bêguman û perişan bimînin.
di bin xwe de rêx kirin (biwêj) zêdetir ji bo nexweşên ku demeke dirêj di nav ciyan de dimînin tê gotin. ew qas zalim û xedar bû, loma wisa demeke dirêj di bin xwe de rêx kir. (argo)
di bin xwe de rîtin (biwêj) pir tirsîn. ew tirs besî wî ye, ji tirsan emeri qaçax, di bin xwe de diri, (argo)
di bin xwe re dîtin (biwêj) yek ji xwe kêmtir nirxandin. ew ne mirovê hevaltiyê ye, çimkî mirovan di bin xwe re dibine.
di binê her kevrî de derketin (biwêj) bi gelek mijaran re têkildar bûn. ev çi riûrovekî ecêb e, em destê xwe diavêjin kîjan keviri ew di bini de derdikeve.
di binê xwe de berdan (biwêj) tirsîn, xofek mezin girtin. rîtin. piştî îşkenceya ku dîtibû, kengî polês û jenderme didîtin di binê xwe de berdida.
di binlingê de rûniştin (biwêj) jê kêmtir bûn. rebeno, ew ancax dikare di binlingê lawê min de rûne.
di çata rê de rêv rûçikandin 1. di eşkeretiyê de karên şermê pêk anîn 2. bêminet tevgerîn
di çavê xwe de eyişandin (biwêj) bi karîna xwe bawer bûn. çav jê birîn. kifş e. ku candil bengine di çavê xwe dieyîşîne, tim hincetan lê digere.
di cî de (hoker) Bêyî gîrobûnê yan gîrokirinê, yekser, hemen, şirp, car de, demildest, zû.
Bikaranîn: Piştî telefona jê re hat hima di cî de li trimbêla xwe siwar bû û da ser rêya malê.
di cih de (hoker) tavilê, zû, bê derengbûn, xafilde, cîlê, minasib.
Herwiha: di cî de, di cih da, di cî da
di cih de zer û zuha bûn (biwêj) ji ber tirs an jî xiroşa bûyereke pir girîng kelijîn. “gava atîla li kuçeyê mizgîn dît, hema di cih de zer û zu ha bû û ji tirsan canê wî lerizî. lokman polat
di cihê xwe de rehet rûniştin (biwêj) têkildarî şer û belayan nebûn, tu karek nekirin, xwe nexistin nav binbariyekê. wan bi giştî serê xwe xistin belayê, lê tenê evdi lê di cihê xwe de rehet rûnişt. usiv dest naavêje tu karekî, hema heya êvarê di cihê xwe de rehet rûdine.
di cihê xwe de sar bûn (biwêj) şaşwazî û metel bûn, sok bûn. menican rabû ser xwe û rahişt telefonê. hîn negotibû e/ê” dengekî bûş gêt: hevalê dijwar şehîd ket, haya we jê hebe... û telefon girt. menican di ciyê xwe de sar bû, bû wek qe.fayê. ridwan dodo
di cihê xwe de şemirîn (biwêj) şaşwazî man. dûan çawa li çav bi wî halê zozanê ket, hema di cihê xwe de şemirî.
di cihê xwe de teng zivirîn (biwêj) di nav rewşeke zor de bûn. azadyeke wisa anîbû serî ku jiyan di cihê xwe de teng dizivirî.
di civatê de tim cihê xweş û germ yê mezinê civatê ye gotina pêşiyan ev yek rêzgirtina ji bo mirovên aqilmend an pîr in. bi taybetî ji bo dema axatiyê hatiye gotin. lê di dema ciwaka kapîtalî jî ev yek ji bo mirovên dewlamand tê bikaranîn.
di darê dinê de yek bûn (biwêj) yek tenê bûn. bijare bûn. ev lawê min di dat ê dinê de yek e.
di daweta cinan de reqisîn (biwêj) ketin nav rewşeke xeter û xerab. ya rastî min ji wer nedixwest, lê min hew mêze kir ku ez di daweta cinan û direqisim.
di dema bêrdo de mam (biwêj) di dema pir kevin de man. kuro lawo tu yê çawa bi/d wê tivinga di dema bêrdo de mayî?
di dema qal û belayê de man (biwêj) gelekî kevin bûn. ya ku tu dibêjî di dema qal û belayê de maye, bersûcê wê girtin, darizandin û ev deh sal in jî di hepsê de ye. qal û balda: dema herî kevin
di derî re berdidî, di kulekê re dikeve hundir (biwêj) ji bo yên bêar û ji xwe şermnekirî tê bikaranîn jê re çi dibêjim û çawa dikim fedî nake, di derî re berdidîmê, di kulekê re dikeve hundir.
di dest de man (biwêj) neserifandin. di cejna qurbanê de baro ji bo firotinê gelek pez biribû stenbolê lê ji nîvî zêdetir di dest de ma.
di destê (yekî) de bûn (biwêj) di bin erk û kelîja yekî de bûn. her tişt di destê şakir de ye, herin bal wî.
di destê (yekî) de çûn û hatin (biwêj) wekî gotin û daxwaza yekî tevgerîn. heke bi salan ez di destê wê de neçûm û nehata- ûıa, nîvekariya me rojekêjî berdewam nedikir.
di destê (yekî) de debar nebûn (biwêj) pir aciz kirin. ji ber eziyet û çewisandinê di dest xelef axa de debar nabe.
di destê (yekî) de hebûn (biwêj) zengîn bûn, xwedî mal bûn. xwedê kiriye ku di destê wî de hebû, naxwe di vê roja teng de wê çawa ji bin wan enmliyat û dennanan de derketa?
di destê (yekî) de tiştek tune bûn (biwêj) bêderfet û bêraye bûn, feqîr û xizan bûn. welehî di destê min de tiştek tune ye. rayedarê wî kari yekî din e, naxwe min ê ewraqên we çêbikirana. ka di destê wî de tiştek tune ye ku pê dikanê veke.
di destê (yekî) de xwîn girîn (biwêj) zilm û çewisandin dîtin. ya rastî di van her du salên dawîn de zozan di destê mêrê xwe de xwîn giriya.
di destê xwe de girtin (biwêj) di bin bandora xwe de zeft kirin, ne di daxwaza firotin û dayînê de bûn. ew
di destengiyê de bûn (biwêj) di hêla aborî de tengasî kişandin. ew qas sa! in, di destengiyê de bûné, ji bo wê jî gelekî li wan zor tê.
di dev re ketin, di qûnê re derketin (biwêj) ji bo kesên bêar ku zêde şêlafiyê dikin tê gotin. ew tolaz di dev re ketê, di qûnê re der-ket, lê nikaribû xezûrê min bixapîne.
di devê (yekî) de rîtin (biwêj) rezîl û riswa kiriné, zilm û eziyet kirin. li pişberî wê knçeyê çîlê wisa kir ku di devê llecî xisret de rît. na lo! ka mêrikê reben dikare bibêje viq, jinik di dêv de dir
di devê deriyê (yekî) de bûn (biwêj) pir nêzîk bûn. lawo wa ye behra egeyê di devê deriyê we de ye, hê liûn rojekê neketinê.
di devê rê de bûn (biwêj) cihê pir vekirî û nêzîk bûn. li ber çavan bûn. mala wan hema di devê rê de ye.
di devê xwe de birin û anîn (biwêj) gotina xwe bi awayekî zelal negotin. keçika min çi ye tu di devê xwe de dibî û tînî? tu yê çi bibêjî, bibêje.
di devê xwe de kirin benîşt (biwêj) eynî tişt tim dubare kirin, paşgotinî û xeyb kirin. çi ye te hema ew gotin di devê xwe de kiriye benîşt û dicûyî? wan bi şev û roj malbata me û mal û milkê me di devê xwe de kirine benîşt û dicûn.
di devê xwe de mizmizandin (biwêj) gotina xwe zelal û bi biryar negotin. çawa wî gotin di devê xwe de mizinizand, min fêm kir ku tiştekî ne b1. xêrê heye.
di dilê (yekî) de buhirtî bûn (biwêj) li bal yekî pir birûmet bûn. yên din nizanim, lê qîza wî ya piçûk di dilê azad de pir buhirtî ye.
di dilê (yekî) de kudikên berazan hebûn (biwêj) di dilê yekî de neyînî, xayînî û xerabî sêwirîn. “hukûmatê ew kiriye qeymeqam û şandiye bismilê, lê hikumata reben dê ji ku derê bizanibe ku di dilê wî de kudikên berazan hene. rojen barnas
di dilê (yekî) de man (biwêj) ji bo tiştên ku pir tê xwestin lê pêk nayên tên gotin. hêviya wî şikestibû û kula /trotina şiraniyan di dilê wî de ma bû. felat dilgeş
di dilê (yekî) de tiştek tune bûn (biwêj) bi niyet û armanceke baş nêzîk bûn. tu wisa li bejî bejî xeberdana wê menêre di dilê wê de tiştek tune ye.
di dilê (yekî) de xwîn çûn (biwêj) qehirîn, li ber xwe ketin. tu rewşa wê ya tê xuyan menêre, ya rastî di dilê wê de xwîn diçe.
di dilê xwe de ... derbas kirin (biwêj) ji bo pêkanîna tiştekî, di dilê xwe de sêwirîn. her kesek di dilê xwe de xeyalên baş derbas dike, lê ka çend mirov di karin wê pêk binin?
di dilê xwe de gerandin (biwêj) eşkere nekirin, di dilê xwe de sêwirandin. wê di dilê xwe de geraïul, gerand, îro dema wê bû û îro jî got.
di dilê xwe de girtin (biwêj) pê şikestin. xeyidîn. dengê xwe ji silava wî re bilind nekirin. yên din mîna ku silav qet seh nekiribin xeberdana xwe domandin. lê yaser bi dizî di dilê xwe de girt. ıcerem soylu
di dilê xwe de gotin (biwêj) xwe bi xwe niyet kirin. “min di dilê xwe de got: ev malik di mem û zînê de tune. gelo mamoste vê lê zêde dike, yan di van çapên dawîn de hatiye jibîrkirin. zeynelabîdîn zinar
di dilê xwe de xwedî kirin (biwêj) ji bo armaneekê tim di nav hewldan û fïrsend bidestxistinê de bûn. wê ew yek tim di dilê xwe de xwedî kir heya ku ev fïrsend bi destê xwe xist û derba xwe lê da.
di donê xwe de qijirîn (biwêj) bi xwe li çareya serê xwe nihêrîn, ji ber derdekî xemgîn bûn. erê zehf ne zengin e, lê bi xwe di donê xwe de diltele. “marbengî di donê xwe de diqijiriya, haya kesî jê tune bû. feqî huseyn sagmç
di êqil de rûniştin (biwêj) fêr bûn, têgihîştin. berê ew jî qet tênedigihîşt, lê mîro wisa xwe.f da fêr kirin ku di dawiyê de di aqilê wî de jî rûnişt.
di etra canê xwe de bûn (biwêj) ketin heyra derd û kulên xwe. ez di etra canê xwe de nie, tu li gotinên wê binêre.
di eyarê (yekî) de dew keyandin (biwêj) lelîk kirin. yek gelekî aciz kirin. di van her du salên dawi de wê mamosteyê di eyarê min de dew kêya.
di eyarê xwe de xişxişîn (biwêj) ji dexesiyê behecîn. ên ku ew qasî çavên xwe ji min re diqelişandin, pişti vê mizgîniyê, hila di eyarê xwe de bixişxişin.
di eynê xwe re dernexistin (biwêj) di derkê de nebûn, rewş fêm nekirin. “seyfo di eynêxwe re dernaxe. bi zorê lipalehiya genimê sor germ bûye. xwarin ji ku tê bira wî... adar jiyan
di fesala xwe de dîtin (biwêj) di hempa xwe de yan jî hê piçûktir dîtin. ew min gelekî di fesala xwe de dibîne, lê niha wê hibîne, bê ka dinya çend parçe ye.
di gavê de di cih de, tafilê
di gel 1. tev de 2. tê de 3. pê re
di gerewa yekî de çûn ji dêla yekî ve xwe dan kuştin
di gewriya (yekî) de neçûn xwarê (biwêj) ji ber hinek sedemên neyînî di daxwaza xwarinê de nebûn. min sêv anî. lê min nikaribû bixwara, di gewriya min de neçû. felat dilgeş
di gijekê de çûn û hatin di nefesekê de çûn û hatin
di gora xwe de qûn rûniştin (biwêj) di wê dinya din de jî eziyet û îşkence ditin. piştî ew qas mafxwarinê, înşelah ew ê di gora xwe de qûn nine, (argo)
di gotin yekî de bûn (biwêj) ji gotina yekî derneketin. lawê wî di gura wî de ye.
di gotina xwe de şikestin (biwêj) gotina xwe neanîn cih. min wisa jê hêvi nedikir, mixabin ew di gotina xwe de şikiya.
di guhan re (rengdêr) (bi temamî) tijî, mişt, dagirtî, tije.
Herwiha: di guha ra, di guhan ra, di guha re.
ji: di + guh + -an + re
di guhê da de bûn (biwêj) ji dinyayê bêhay bûn, nezan bûn.
Herwiha: di guhê gayî de bûn di guhê gê de bûn.
ji wêjeyê: Yaw wellah em ji xwe fedî nakin. Hey kurdo, ta kengî em ê di guhê ga de bin. Yaw her tişt li ber çava ye, dewleta tirk lîstkan dike.
di guhekî re ketin, di yê din re derketin (biwêj) baldar nebûn, guh nedan, cidî negirtin. ez çi ji vî lawê xwe re dibêjim, di guhekî re dikeve di yê din re derdikeve.
di guhên hev de gotin (biwêj) bi dizî gotin. di guhên hev de gotin, ji ber wê me tiştek jem nekir.
di gurimtiyê de çûn (biwêj) kê lê xistiye kifş nebûn. ew ciwan jî hema di wê gurimtiyê de çû.
di hafa xwedê de di huzûre Xwedê de
di halê xwe de bûn (biwêj) bi kesî re tekildar nebûn. tene bi kare xwe re mijûl bûn. na lo! ez bawer nakim ku ew tekili kesî bibin. ew tene di halê xwe de ne.
di halê xwe de gotin (biwêj) li ser rewşa xwe ya neyînî bi xwe re axaftin û xwe aciz kirin. xeleke xurt her wisa di halê xwe de got it beriya ku deriye malê bi ser xwe de bigire ... musa vazgali
di heça nebaşan de têk çûn tûşî nepakan hatin û ziyaneke xedar dîtin
di heman katê de di eynî saetê de
di hembêzan de nebûn (biwêj) memnun nebûn. bi dîtina min, zedetir mirovên zengin û pozbilind di hembezan de nabin.
di heqê ... de daçek, derbarê ... de, li ser, derheqê, sebaret, li dor, di bara ..: Tu di heqê vê meselê de çi difikirî?.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: د هه‌قێ ... ده/د حه‌قێ ... ده.
Herwiha: di heqê ... da.
ji wêjeyê: Di dawiya pirtûkê de bîbliyografiyeke berfireh di heqê folklora kurdî de heye.
di heqê yekî de bûn (biwêj) heq kirin, qenc li yekî hatiné.
ji: di heqê yekî de bûn
di her newalê de hehe kirin (biwêj) her dem û li her dere li heviya rasthatinan bûn. mixabin di her newalê de bi hehe kirine ew yek pek naye. (bnr. çîrok) mirovekî carekc di newalekê de bi rasthatin ji xwe re çend earan hê/iê hêhê dibêje. bi hêhêya wî re bizinek derdikeve peş. mêrik li hawîrdor, li rast û çep meze dike ku tu kes tune û ew bizin bêxwedî ye. ew jî bizinê tîne mala xwe û lê dibe xwedî. piştî wê bûyerê mêrik her roj diçe wê newalê û hêhê hêhê dike ku bizineke din jî bibîne.
di hev de hurşîn (biwêj) pejmûrde û sist bûn, jar û lawaz bûn. ka kîjan keçik de bi şanaz re bizewice, wa ye di hev de hurdişe. nexweşiye wer kir ku di nava meheke de reşit di hev de hurişî.
di hewê de dimir, di sewê de kone xwe datanî (biwêj) ji bo hineken din ziyan dayîn xwe. ji bo xelkê xem xwaim, xwe aciz kirin. di hewe de dimir, di sewe de kone xwe datanî. ew belengaza rûşene ji bi wî awayi jiya û çû.
di heyra malê dinê de bûn (biwêj) tenê mal û milk fikirîn. xwede jê razî be. nimej û taet naye bire, tene di heyra malê dinê ye.
di hişê xwe de bi cih kirin (biwêj) xistin serê xwe. bibiryar bûn. ez wî nas dikim, wî ew yek di hişê xwe de bi cih kiriye, we îleh bike.
di hişê xwe de girtin (biwêj) di bîrê de man. çawa pek aniye nizanhn, lê ew qas sal in ew tekst henm di hişê xwe de gir tiye.
di hundir de gû kelîn (biwêj) bi xinisî di nava xwe de xirabî sêwirandin. di xuyangê de wekî dostan xwe dide xuyandin, lê di hundirê wt de gû dikele.
di hundirê (yekî) de bûn girêk (biwêj) di dil de bûn derd û kul. “ev bû bist, bîst û çend sal... ev çîrok li serê min qewimiye. hêj ji bira min neçûye. ji min re bûye derdek, di hundirê min de bûyegirêkek ... qedrî can
di hundirê (yekî) de dew keyan (biwêj) gelekî aciz kirin, êlet kirin. heta min ew bire gmul, di hundirê min de dew keya.
di hundirê (yekî) de man (biwêj) bi mirazê şad nebûn, tiştê ku di hundir de derbas dibe, negotin. derdê dilê min, li welat, ser kaniyeke zozanari razanek bû, lê ji ber xeribiyê ew yek di hundirê min de ma. ya ku her ez dizanim, ew dê yek di hundirê min de bimine.
di hundirê hev de kişkişîn (biwêj) zêde di nav hev de man. çi ye ew qas sal in hûn di hundirê hev de kişkişht lo!
di hundirê xwe de helîn (biwêj) bi awayekî bêdeng xemgîn bûn, li ber xwe ketin. zêde xwe nade der, lê ez dizanim ku ew bi xwe di hundirê xwe de dihele.
di hundirê xwe de hilxistin û daxistin (biwêj) xwe bi derd û kulan gelekî qebirandin. ev diya min, fiştin pir piçûkji di hundirê xwe de hildixe û dadixe.
di husna dinê de bedew bûn (biwêj) xweşik û spehî bûn. erê, hin xisletên yargulê ne baş in, lê di linsna dinê pir bedew e.
di kirasê berê de bûn (biwêj) dîsa wekî berê bûn. erê, wê dibistan qedand, lê mixabin dîsa di kirasê berê de ye.
di kodê de av dan (biwêj) ji bo kesên bi awayekî xweşik xwedîkirî tê bikaranîn. qîza apê salili wisa bedew û xweşik e ku tu dibêji di kodê de av dane.
di kû re zer bû, di kû re der bû! (biwêj) ji bo rewşa binakokî û bêmantiq tê bikaranîn. heyran ev çi ecêb e? di ku re zer bû, di ku re der bû?
di kû re zirav be, bila di wir re biqete (biwêj) minet nekirina xwe daxuyandin. “...gurg ne di xerûa baranê ye, ne bûne rojek û du, hema di ku re zirav dibe bila di wir re biqete. nîzar mehemed seîd
di kulekê de ketin (biwêj) bêrûmet bûn. ez çûm mêvaniya wan lê te digot ez di kulekê de ketime, wekî meri û insancm li rûyê min nenihêrîn.
di kuna derziyê de lê gerîn (biwêj) li ser kitkiteyan sekinîn. ev dewleteke wisan e ku carinan di kuna derziyê de li tiştan digere, carinan jî meydana hespan nabîne.
di mal de man (biwêj) ji bo keç û xortên nezewicî tê gotin. (zêdetir ji bo jinan tê gotin.) berê wê kesek neeciband, dû re jî kesî serê wê negirt û di dawiyê de di mal de ma..
Herwiha: di stûyê xwe de man
di mal de tenê ding û aş nagere (biwêj) di mal de pevçûn û teşqele zêde bûn. maşelah mala çi ye, tewla ker û hespan e, di malê de tenê ding û aş nagere.
di mal de tune ervanok, navê jinê dîndarok (biwêj) xuyang û naverok wekî hev nebûn. erê dayê, ew jî dibêjin em jin in? di mal de tune ervanok, navê jinê dîndarok.
di mile hev re gihîştin (biwêj) ji hev û din re alîkarî kirin. maşelcih zarokên sîncar gişk di mile hev re gihîştine, çi hebe, wekî şerari pêk tînin.
di mirov de darda bûn (biwêj) ji bo xwestekekê yek gelekî aciz kirin. min çi xeta kir ku ez çûm mala wan, bihar di min de darda bû ku bê gundê me.
di mizginiya (yekî) de derneketin (biwêj) li gorî kesekî yan jî tiştekî qels û kêmnirx bûn. eyşe, de xweclê jê razî be, keçikeke wisa dêlai û xweşikok e ku winda bibe, temamê keç û bûkên wê ebra me di mizginiya wê de dernakevin. rojen barnas
di nav ... de daçek, di nav hin tiştan yan kesan de, li gel hin kesan yan tiştan, bi hin kesan yan tiştan re.
Herwiha: di nav ... de, di nêv ... da, di nêv ... de. Nêzîk: di nav ... re.
ji: di + nav + re
di nav ... de rîtin (biwêj) lewitandin. xera kirin. me got li os ta ye, dizane û wê xweşik çêbike, lê wî di nav wan selipayên me de rît.
di nav ... de soberî kirin (biwêj) di nav gelekbûna tiştinan de bûn. geveza xalîl hê di piçûkatiya xwe de di nav wan kompîtûrên xweşik de ji xwe re soberî dikir.
di nav ... re daçek, di nav tiştekî re: Goşt di nav nanî re ye. (li herdu aliyên goştî nan heye.) Keştî di nav avê re derbas bû..
Herwiha: di nav ... ra, di nêv ... ra, di nêv ... reSerbixwe, di nav re, di nav ra, di nêv ra, di nêv re.
Têkildar: ji nav ... re, di nav ... de.
ji: di + nav + re
di nav agir de bûn (biwêj) di nav rewşeke xeter û zor de bûn. hûn wisa li xuyanga wan menêrin, ew di nav agir de ne, rewşa xwe nadin dev.
di nav çavan de lê xistin (biwêj) zilm û eziyet lê kirin. mirdêsiyê çend quriş ji xwe re dabûn hev, lê tnêrê wê ew dît, di nav çavan de lê xist û jê stendin.
di nav de gut bûn (biwêj) tu rê û çareserî nedîtin. bi hev û din piçildn. ji wê meseleyê min jî tu tiştek jem nekir û ez ji di nav de gut bum.
di nav dest û piyan de çûn (biwêj) eziyet dîtin. pelixîn. di vê dawetê de, zarokên me di nav dest û piyan de çûn.
di nav destên (yekî) de bûn (biwêj) di bin bandor û erkê de bûn. 71/ ji bo wê nekeve tatêlê, ew di nav destên min de y e.
di nav destên (yekî) de man (biwêj) di bin minet û zilmê de man, ji ber bêhêziyê ketin rewşeke qels. em hatin lê kal û pîrên me û dê û bavên me di nav destên wan de man lawo here, bela» t we ji min veke, jixwe xwedê li te xistiye, kulmekê bidim te, tu yê di nav min de bimînî.
di nav devê gur re derbas bûn (biwêj) pêvajoyeke dijwar jiyîn. ka ew pêvajoya romayê? çi pêvajo bû, bi rastîjî hema kuld di nav devê gur re derbas bûn.
di nav devê xwe de cûtin (biwêj) gelekî qal kirin, jê dexesî û çavnebarî kirin. heyran hemû welat wan di nav devê xwe de dicû. van der û cîranan ew qas keça min di nav devê xwe cûtin, van rojan dersen wê ne baş in.
di nav du dîwaran de man (biwêj) di nav rewşeke asteng de man. ez li wir di nav du dîwaran de mabûm, min nikai ibû tu tiştek jî bikira.
di nav gerînekê de çûn û hatin (biwêj) çareseriyek nedîtin, serî gej bûn. van bûiyerên dawîn wisa li min kirine ku di nav gerînekeke de diçim û tem, nizanim ku çawa bikin, ji nişke ve wekî ku di nav gerînekeke de herim li werim aciz bûm.
di nav gotin û kirinên (yekî) de çiya hebûn (biwêj) gotin û kirine li hev nekirin. di nav gotin û kirinên wî de çiya hebûn. helbet dawî wê ew qas eletewş be.
di nav gûyê xwe de nîsk dîtin (biwêj) bitrî bûn. na lo! van rojan jandil gelekî ji çîzê jî derxistiye, tu dibêjî di nav gûyê xwe de nîskek dîtiye.
di nav hebûne de bûn (biwêj) dewlemend bûn. heke em di nav hebûne de neblina, wan wer nedigotin.
di nav hev re kirin (biwêj) bi tevayî pêk anîn. wan di nav hev re kirin û ew birin.
di nav nal û bizmar de man (biwêj) di nav rewşeke pir dijwar de bûn, di navbera nakokiyeke dijwar de man. xwedê kesî neke wê rewşe, ez di wê çaxê di nav nal û bizmar de mabûm. qafûr di nav naı ti bizmar mabû. nikaribû tu tişti bibêje.
di nav qal û qirê de man (biwêj) ketin nav teşqele û xilaportê. rebena perişan xanê mêze kir ku di nav wê qal û qirê de maye û çi bibêje jî nayê bihîstin, dev ji peyvanclinê berda.
di nav salan re çûn (biwêj) dinya dîtin, gelek sal derbas kirin. xwedî taqî (tecrûbe) bûn. helbet ew ê bizanibe, ew di nav salan re çûye.
di nav şerme de hîştin (biwêj) yek bi şermiyê xistin. b1. wan gotinan wê ez di nav şerme de hîştim.
di nav xêr û xweşiye de bûn (biwêj) jiyaneke xweş jiyîn. jixwe her kes dixwaze lên wekî wê di nav xêr û xwesiyê de be.
di nav xêrê de bî xêra Xwedê li ser te be
di nav xwîn û xirarê de man (biwêj) pir betilin, ketin rewşeke zor. heya ku dilawer ji nav wan ên har û hov derket, di nav xwîn û xirarê de ma.
di nav xwîna sor de gewixîn birîneke xedar girtin û pir xwîn jê çûn
di nav xwînê de hîştin (biwêj) gelekî li yekî xistin. lawên hesnîkê çimxwar, wilo li tahirê topai xistin ku di nav xwînê de hîştin.
di nav xwînê de man (biwêj) gelekî xwîn jê çûn. dêma ez çû ni, min dit ku ehmed di nav xwînê de maye.
di nav zerp û zorê de man (biwêj) di nav rewşeke dijwar de man. qijikê dilo di nav zor û zerpeke wisa de mabû ku her xwedê bibêje bes.
di nava hev de kutkutî bûn (biwêj) bi awayekî tund û zêde aciz bûn. tije bûn. “awirên hela wê kêlikê jî, bi evini di nava hev de kutkutî bûn, êdî di bin nîr û kulebiyan re qîl derbasî canên hev yên lexrikî kiribûn. serkan birûsk
di nava niq û fîqê de bûn (biwêj) di nav tatêl û xişoşiyê de bûn. heyran di nava wê niq û fîqê de ew mijar qet tê nirxandin ?
di nava nîsan û gulanê, xwedê bide tavek baranê, çêtir e ji gundorê zêrînî li ser sê riyanê gotina pêşiyan di nava nîsan û gulanê de dema zeviyane ku avê dixwazin da ku tene şîn bibin. wê demê baran ji her tiştî bêhtirpêwist e.
di nava xwe de qicqicîn (biwêj) ji xwe re weswese çêkirin. diya min di nava xwe de diqicqicî. bi xwe emrê xwe pûç kir.
di nava xwînê de fetisandin (biwêj) kuştin, qetil kirin. “li pey damezrandina komara tirkiyeyê, berê kurdistan dagirt û hemû der û dorên berxwedan û piçek jî be hestê neteweyîtî lê hebû, di nava xwînê de feti-sand. fêrgîn melîk aykoç
di navbera (yekî) û xwedê de bihostek man (biwêj) pir kêfxweç bûn. girêdayî gelê xwe û malbat a xwe bûna wî jî ku hîn bûm, di navbera min û xwedê de bihostek ma.
di navbera du çeman de tî man (biwêj) xwediyê gelek derfetan bûn, lê ji yekî jî sûdwer nebûn. ew jî qedera xwedê ye, ew qas derfet di bin destê min de ne lê mixabin di navbera du çeman de tî mame.
di navbera du riyan de man (biwêj) dudilî bûn. di nav nakokiyê de man. qirika zahîdeyê di navbera du riyan de malm ku nikaribû biryarekê jî bide.
di navbera nal û bizmar de xwe gihandin hev (biwêj) di nav rewşeke pir teng û dijwar de tiştek pêk anîn. digel ew qas astengiyên bavê wê, dîsa jî keçikê û gede di navbera nal û bizmar de xwe digihandine hev.
di navbera wan de çûn û hatin (biwêj) di nav her du seriyan (hêlan) de li têkildariyekê yan jî çareseriyekê gerîn. ji bo açtiyê zayîm begê xosrof di navbera her du eşîran de diçe û tê. înşelah dê wan li hev bîne.
di navbera wan re av derbas nebûn (biwêj) ji bo xweşbûna têkiliyan tê bikaranîn. ma.şerah di navbera wan re av derbas nabe.
di navbera xelîl û celîl de man (biwêj) di navbera du vejibarkan (alternatîfan) de man. sofiyê rebên di navbera xelîl û celîl de mabû. nizanibû çi bilœ.
(biwêj) bêbirryar bûn, nikarîn birryara xwe bide, nezanîn ka baştir e ku tiştekî bike yan neke, rewşa ku tê de tenê alternatîv nebaş hene.
Herwiha: di navbera Xelo û Celo de man.
ji wêjeyê: Wezîrê derve yê Tirkiyeyê Ahmet Davutogluyî ji rojnamevana tirk Asli Aydintaşbaşê re (Milliyet, 6/5 2011) got ew ji aliyê wijdanî ve di nêvbera Xelîl û Celîl de maye lê belê di dilê xwe de piştgirê xelkê ye û li dijî dîktarorên wekî Muemmer Qeddafî û Beşar Esedî ye.
di navberê de çiya hebûn (biwêj) di navberê de cudatiyeke mezin hebûn. erê, her du jî kurê bavekî ne lê xwedê dizane di navbera wan de çiya hene.
di navberê de nan û xwê hebûn (biwêj) di pêvajoya derbasbûyî de xatir û bîranînên baş hebûn. ez nikarim her tiştî bi carekê re xera bikin1. çitnkî di navbera me de nan û xwê heye.
di nerma xwe de şixulîn (biwêj) di hundirê xwe de bi derdê xwe ve mijûl bûn. ew tenê di nerma xwe de dişixule, derdê xwe jî ji kesî re eyan nake.
di nîva xwe de qurifîn 1. di navendê de qut bûn 2. di ciwaniya xwe de mirin
di nîvê rê de hîştin (biwêj) heya dawiya peymanê bi hevkarê xwe re nedomandin. min bi niyeteke dûvdirêj destê xwe dabû destê wî, lê mixabin wî ez di nîvê rê de hiştim.
di nîvê rê de man (biwêj) karê xwe heta dawiyê nebirin. bawer nakim ku zêde girîngî dabûyê, naxwe wisa di nîvê rê de nedihişt.
di olkan de bi dest neketin (biwêj) pir cuda û bêhempa bûn. xwedê dizane ev her sê neviyên min ji wer cuda û xweşik in ku di tu olkan de bi dest nakevin.
di ortê de dirî, li kêlekê jî rûdine (biwêj) karê berevajî kirin. malxirab di ortê de dirî li kêlekê jî rûdine.
di paşila (yekî) de xaç derketin (biwêj) yê pê bawerbûyî, wekî baweriyê derneketin. herî zêde ez bi wî bawer bûm, lê sed car heyf ku di paşila wî de jî xaçek derket.
di paşila xwe da mar xwedî kirin (biwêj) yê ku qencî û pakî lê khî neyar derketin. bi dilekî saf, min ew qas qencî lê kirin, lê min nizanibû ku min di paşila xwe de marek xwedî kiriye.
di paşila xwe de kenîn (biwêj) bi eşkere diyar nekirin, lê ji rewşê memnûn bûn. tu li wisa sar sekinandina wê menêre, ew di paşila xwe de dikene.
di paşila xwe de xwedî kirin jê hez kirin û bi her awayî parastin
di pêşa min de rûniştiye, li rûyê min darda bûye (biwêj) ez sitamiyê lê dikim, lê ew xirabiyê li min dike. tu l1. min û vê rewşe mêze bike. dipêşa min de rûmiştiye, li rûyê min darda bûye.
di pêsîrtengiyê de bûn (biwêj) di nav tengasî û’zorê de bûn. îro ew di nav pêsîrtengiyê de ye, sibe jî em ê têkevinê, divê em tev jê re alîkariyê bikin.
di pira namerda re neçe bila av te bi ber xwe bibe gotina pêşiyan wekî namerd tim bêbext in û mirov berbi wan here, mirov mîsoger xisarê bibîne. ji ber wê yekê jî mirov ber biavê here dibe ku mirov xelas bibe, lê pira namerdan mirov dadiqurtîne. wekî mirov bi mirovên pîs re hevaltiyêneke, çiqas kara mirov hebe jî divêû mirov pê re danû standinê neke, lewre di dawiyê de timî mirov li xisarê ye.
di pişt de xeber dan (biwêj) paşgotiniya yekî kirin. li rûyê heqî xwe şirin dikir, lê di pişt de jî xeber dide.
di postê xwe de dewixîn (biwêj) bi xwe çareya serê xwe dîtin. ew bi xwe di postê xwe de dewixiye, êdî mineta wî ji kesî tune.
di qaqa xwedê de birin (biwêj) yek zehf aciz kirin. wî lawikê wê yê piçûk jinik di qaqa xwedê de bir.
di qiyame de hesabê berjêr bike di berjêr de hesabê qiyame bike gotina pêşiyan dema mirov ket qiyame û zor li mirov bê mirov ane ku dewiya qiyameyê berjêr e û mirov hesabê wê bike.herwiha mirov dema ti karekî de bi serkeve divê mirov tim hesabê windakirinê jî bike, mirov belangaz û hejar bejî disa mirov tim hesabê bilindbûnê û serkeftinê bike.
di qula derziyê re çûn (biwêj) zirav û jar bûn. ne tiştê salixdayinê ye, ketibû rewşeke wisa ku di qûla derziyê re diçû.
di qula hundirê xwe de bûn (biwêj) bi xwe re an jî di hundirê xwe de mijûl bûn, ji tu kesî re têkilî daynenîn. ew wekî nexweşan hema wisa di qula hundirê xwe de ye, bi xwe re mijûl e.
di qûna derziyê re derxistin (biwêj) xesîsî, temahkarî kirin. maşelah ka ew jî mirovekî wisan e ku her tiştî di qûna derziyê re derdixe.
di quncikan de man (biwêj) bêrûmet û bêderfet bûn, li ber çavan neketin. em di kuncikan in de inane bavo, kî tenezul dike ku li rûyê me binihêre? ew reben di kuncikan de man, kes bi wan nehesî.
di reşê (yekî) de gotin (biwêj) dema ku ew ne li wir be, der barê wî de wekî ku ew li wir be peyivîn. min ku ew mesele bihist, hema min tli reşe tê de gelek tişt gotin.
di rex (yekî) de xirexir kirin (biwêj) tim aciz kirin. arya ew qas di rex kurê xwe de ew qas xiste xirexir, di dawiyê de ew xerabtir kir.
di rêza însanan de bûn (biwêj) li gorî civakê di rewşeke asahî de bûn. ber ê ew jî ne di rêza însanan de bû, lê waye wî jî bi tiştekî dihesibînin.
di riya (yekî) de meşîn (biwêj) weld raman û daxwazên yekî kirin. “niha min divê ez jî mîna kalê xwe bim. heger negi-hîjime wan jî, qet nebe ez ê di riya wan de bimeşim. feqî huseyn sagmç
di riya xerab de çûn (biwêj) bi karên nedurist re mijûl bûn. (bi taybetî ji bo jinên ku qawikiyê dikin tê gotin.) mirov ku di riya xerab de çû, veger ne hêsan e.
di riya xwe de bûn (biwêj) li ser doz û azîneya xwe berdewam kirin. ew hê jî eynî di wê riya xwe de ye.
di ro de berdan (biwêj) pir erzan dan. erê, navê wê firotan bû, lê xwedê dizane, lawê min ew pez di ro de berda.
di roya tengiyê de emir qut e gotina pêşiyan di roja tengiyê de her tişt kin e, her tişt zû diqede û bi lezgînîye. her wiha temen jî qut e, temen jî têrî nake kuewqas zor û astengî heye. mirov li benda tiştekî be mirov naxwaze roj xelas bibe, lê berawajî wê zû xelas dibe.
di ruhê xwe bihurîn (biwêj) mirina xwe dan ber çavên xwe, ji ber derd û kulan gelekî aciz bûn. ez di ruhê xwe bihurîm, wisa hatim van rojan. zana farqînî ji dest wan zarokên xwe yên bêxêr, zelîxan di ruhê xwe bihurî.
di rûyê (yekî) de çêbûn (biwêj) ji sedema yekî de pêk hatin. ev qîra kuçeyan di rûyê keyayê me yê nû de çêbû.
di savêra segan de nan xwarin (biwêj) ketin rewşeke zor û perîşan. bêrûmet bûn. êdî dê ji wê zêdetir çi bike, mêrik îro di savêra segan de nan dixwe.
di sayeya serê wî de 1. bi sedema wî (neyînî) 2. ji kerema wî (erênî)
di ser (yekî) de rûniştin (biwêj) ji bo jinen ku bi merekî re dikevin tekiliya zayendî û dû re bi zore xwe diavejin mala wan tê bikaranîn. dibêjiti fathn di ser rizgo de rûniştiye; ku tiştek nebûya wisa nedibû1.
di ser (yekî) re gav kirin (biwêj) tiştek nehesibandin. ma em jîfem nakili ku wî di ser me re gav kiriye? (argo)
di ser de birin biwêj(lêker) xapandin, xirrandin, hîle lê kirin, lêb lê kirin, tiştên nerast pê dan bawerkirin.
Herwiha: di ser da birin. Navdêr: diserdebirin, diserdabirin.
Têkildar: di ser de çûn.
ji: di + ser + de + birin.
: diserdeber, diserdebirî
di ser de çûn biwêj(lêker) abal bûn, xirrîn, xapîn, rêya xwe winda kirin, ketin rêya xelet, kafir bûn, bûn gawir.
Herwiha: di ser da çûn. Navdêr: diserdeçûn, diserdaçûn.
Têkildar: di ser de birinBinere.
Herwiha: bi ser de çûn, bi ser de girtin, bi ser ve çûn, bi ser de kirin, bi ser ve kirin, bi ser ve bûn.
: diserdeçûyî
di ser de girtin (navdêr) Li ser sûc girtin. Girtina ku dema sûc pêk tê tê kirin.
ji wêjeyê: Li Diyarbekirê di ser de girtinên ku li îstasyonên sotemenîyê hatin kirin de 8 hezar 300 lître mazota qaçax hat bidestxistin..
Hevwate: li ser sûc girtin
di ser guhê xwe re avêtin (biwêj) girîng negirtin, guh nedan. di romane de xusûsiyeteke din heye ku gelek romannivîs we di ser guhê xwe re diavejin. ibrahim seydo aydogan
di ser hev de bikutî, nabe sîr û pîvazek (biwêj) ji bo tiştên pir hindik tê bikaranîn. ma çiqas daye? ku tu di ser hev de bikutî, nabe sîr û pîvazek.
di ser pozê (yekî) re mêr tunebûn (biwêj) pir xui t û merxas bûn. bi rastî ji di ser pozê xetîp re mer tune ne.
di ser re avetin (biwêj) derew kirin, tefirandin. tu guh nede wî, edeta wîye ew tim wisa di ser re diaveje.
di ser re bûn (biwêj) ji hela eqil ve qels bûn. tu çima j1. wî dixeytdi? ma tu nizani ew yekî di ser re ye?
di ser re gongil kirin (biwêj) kar bi peşk û tekûz nekirin. hezare hema karekî di ser re gongil kir.
di ser re kes tune bûn (biwêj) bêhempa bûn. a rastî ev xinamiye min mirovekî wisan e ku di ser re kes tune ye.
di ser re xwendin (biwêj) cidî negirtin. her ıces dizane ku ararat quranê henîa di ser re dixwîne.
di ser re, di ber re kirin (biwêj) bi awayeki tekûz nekirin. wî karekî wisa di ser re, di ber re kiribû ku miri ji nû ve da çeki r in.
di ser re, di ber re xeber dan (biwêj) ne li cih peyivîn. wisa di ser re, di ber re xeber dida ku min tiştek jê jem nekir.
di ser serê xwe re avêtin (biwêj) girîng negirtin, bi ciheki de vivirandin. mi\\ çi digol wî di ser serê xwe re diavêt. gunehê wî bi wê zaroka bêzar a bêziman ji nehat û ew ji di ser serê xwe re avêt.
di ser xwe re tu kes nedîtin (biwêj) xwe zêde hesibandin. maşelah, ku tu ji wî bipirsx, di ser xwe re tu kesî nabîne.
di ser xwe û bin xwe re kirin (biwêj) ji bo tiştên zêde ku bê sexbêr û hovane tên bikaranîn tê gotin. pereyên jinika reben di ser xwe û bin xwe re dike, bi keçikan di de xwarin û digere. musa vazgali
di serê (yekî) de cih girtin (biwêj) di serî de rûniştin. tegihîştin. fesih zanibû her ku ditrî wê dikeve, hew qasî gotinên xellcê di serê wê de cih digirin. helîm yûsiv
di serê (yekî) de rûneniştin (biwêj) neecibandin. di têgihîçtinê de astengî kişandin. me çiqas got jî ew mesele di serê wî de rûnenlşt.
di serê xwe de mezin kirin (biwêj) bi xwe re weswese kirin. ka zal ew mesele çi c/asî di serê xwe de mezin kirf
di serê zerê de ketin (biwêj) ketin rewşek xeter. silo dixwest dekan li serê wê çêbike, lê bi xwe di serê zerê de ket.
di şevê hev de bûn (biwêj) di eynî cir û xisletê de bûn. wan herduyan baş hev du dîtine, hema tam di şeye hev de ne.
di sîtila dêw de li mûyê spî gerîn (biwêj) li hincetan gerîn. kerê kor jî dizane ku niyeta wan ne baş e, ew tenê di sîtila dew de li mûyê spî digerin
di sola (yekî) de av tê vexwarin (biwêj) ji bo mirovên hêja û baş tê gotin. ew mirovekî wisaye ku di sola wî de av tê vexwarin
di stû de man (biwêj) bar û berpirsyarî ketin ser milê yekî. ji bilî min wan hemûyan xwe dan aliyekî, ew bar tenê di stûyê min de ma
di stûyê (yekî) de hîştin (biwêj) bêyî daxwaza yekî karek xistin stû. hew min dît ku ew kar jî di stûyê min de hiştiye û çûye.
di stûyê xwe de man (biwêj) ji bo keç û xortên nezewicî tê gotin. (zêdetir ji bo jinan tê gotin.) Keça Taho ya ku her diçû qelew dibû dawiya dawî di stûyê xwe de ma..
Herwiha: di mal de man
di şûna stêrkan de xwîn hatin (biwêj) gelekî girin, li ber xwe ketin. gozel wilo giriya ku di şûna stêrkan de xmu bat.
di tariyê de man (biwêj) veşartî man. pişti şoreşe gelek t işten dizi û tevkujiyen ki ret ên dewletê derketin, lê mixa-bin hinek ji di t ar iye de man.
di tehmê de hîştin (biwêj) ji ya zêdetirin xwe parastin, tam di dema xweş de hiştin. eferim ji wî re ew têkiliya xwe tam ji di tehmê de hişt.
di tendûrê re xistin, di kulfikê re derxistin (biwêj) dike rewşeke pir zor. eziyete lê dike. tu wisa li milayîm sekinandina wê menêre, ew xesûya xwe dike tendûre, di kulfikê re derdixe.
di tenekeyan de rîtin (biwêj) zêdetir ji bo kesên dikevin hcpsê tê gotin. wi ew qas salan di tenekeyan de ri, disa ji aqilê wî nehate ser
di tengasiyê de hîştin (biwêj) di nav zor û dijwariyê de hiştin. ew tevgera kit ew di nav de bit, ez di nav tengasiyê de hiştim.
di tintel û hewalê xwe de şewitîn (biwêj) bi xwe bi derdê xwe de şewitîn. “lewra ew ji di tintêı n hewalê xwe de dişewite û carinan qêrinekjê diçe. feqî huseyn sagmç
di vê mehreşkê de gewr dikevin dewsa esmeran, esmer dikevin dewsa keran (biwêj) carinan hinek pêvajoyên dijwar li ser mirov bandorek wer diafirînin ku rewş bi awayeld din tê guherandin. ka ev ç.i rewşeke ecêb e tu dizani? di vê mehreşke de gewr dikevin dewsa esmeran, esmer dikevin dewsa keran.
di vê navê de di vê maweyê de
di vî esmanî de hilnayê (biwêj) xwe zêde dîtin, xwe qure kirin. ji ber şelafiye serokê xwe wisa nepixandine ku di vi esmani de hilnayê.
di vî warî de di vê mijarê de
di xef de girtin dizîka û ji nêşkê ve girtin û firsenda bizavê nedan
di xela xinê de bûn (biwêj) di nav hebûnê de tunebûn kişandin. ya ku ew dijin ji di xela xinê de bûn e.
di xelaya mêran de navê dîkan danîn evdirehman (biwêj) cihê ku yên resen lê tune bin, mirov bi tiştên sexte xwe dixapînin. ew ç.awa bikin? qijikan ji bêgavî, di xelaya mêran de navê clîkan danîne evilirehman.
di xewa giran de man (biwêj) dereng man, ji dinyayê bê xeber man. kuro lawo xelk çû fezayê, hê liûn di xewa giran de mane. “ez dibêm ev buyer nîşan dide ku gelê kurd hê jî di xewa giran de ye. m. ranf çiçek
di xewa teraliyê de bûn (biwêj) ji bo kesên bêxîret tê bikaranîn. lewa dibe ku gel di xewa teraliyê de be yan jî raza-yî be. çiqas li wan tadeyî bibe jîpê nahesin, dijminê xwe nas nakin. m. ranf çiçek
di xewê de lext dîtin (biwêj) di xeyalan de bi pêdiviyên xwe mijûl re bûn. çawa bike, ew jî tenê di xewê de lext dibîne.
di xewê de man (biwêj) ji xewê dereng rabûn. ez îro di xewê de mam. min xwe negihande servîsa fabrîqeyê.
di xewna xwe de bidîta bawer nedikir (biwêj) işten qet hêvînekirî hatin serî. welehî min di xewna xwe de bidîta, bawer nedikir lê di dawiyê de hête serê min.
di xewnên şevan de jî hev û din nedîtin (biwêj) qet hev û din nas nekirin. “besna û zelalê di xewnên şevan de jî hev û din nedîtibûn lê niha bûma d1.jên hev.
di xewnên şevan de man (biwêj) derbas bûn, di pêvajoya borî de man. belangazo tu xewnên şevan de mayî, jizû de hesil ji mûsilê debas bûye.
di xwe de derbas kirin (biwêj) dehandin. ne bi dil be jî îdare kirin. rebeno ç.awa bike, ne bi dilê wîye, lê ji bêgavî di xwe de derbas dike.
di xwe de dibîne, nasedqîne (biwêj) her çiqas bi xwe dijî, dîsa jî naşikirîne. jiyê wisa re ez çi bibêjim, di xwe de dibîne, dîsa jî nasedqîne.
di xwe de şeqizîn (biwêj) şermî ketin. wari qala zewaca we dikir, siltan di xwe de dişeqiz.1.
di xwe de sor bûn (biwêj) bi şermî ketin. ji ber ku dergistiye we bi deste we girt, sînemcan di xwe de sor bu.
di xwe re dîtin (biwêj) wêrîn, cesaret hebûn, hebûna baweriyê bi biserketina xwe, bawer kirin ku dê bikare tiştekî bike: Ez di xwe re dibînim li dijî dijminan li ber xwe bidim.
Herwiha: di xwe ra dîtin. Navdêr: dixweredîtin, dixweradîtin.
: dixwerebîn, dixwerebînî
di xwe re nedîtin (biwêj) newêrîn, cesaret nebûn, kasilîn, bêxîretî kirin, bêxîret bûn, cangiranî kirin, hez yan hêz bo kirina tiştekî nebûn, nebûna baweriyê bi biserketina xwe, bawer nekirin ku dê bikare tiştekî bike: Ez di xwe re nabînim (ku) helbestan binivîsim..
Herwiha: di xwe ra nedîtin.
Dijwate: di xwe re dîtin. Navdêr: dixwerenedîtin, dixweranedîtin.
ji: di + xwe + re + ne- + dîtin.
: dixwerenebîn, dixwerenebînî
di xwedanê de reş bûn (biwêj) gelekî westin, betilin. şer di xwedane de reş bûbû. te digot ku bedena wî hemû bûye av. feqî huseyn sagmç
di xwestin (lêker) dil kirin, hez kirin.
ji: di + xwestin
di xwîna sor de hîştin (biwêj) zede li yekî xistin. her du lawen şemso wisa li kazo dan ku ew di nav xwimi sor de hiştin.
di zefta min de ye ez pê dikarim û ev tişt bi qasî hêza min e
di zik de (yekî) gû kelîn (biwêj) ramanen xerab di dile xwe de sewirandin. jixwe her kes dizane ku di zikê wî gû de dikele, loma kes baş selameke jî nadiye.
di zikê diya xwe de neh mehan nesekinîn (biwêj) ji bo kesên pir çalak û lezgîn tê gotin. kuro ez metel im, tu di zikê diya xwe de çawa neh mehan sekini?
di zikê hev de bûn (biwêj) bi hev û din re tekildar bûn. ze.de derka wan kirin ne rast e.jixwe di zikê hev û din de ne
di zikê xwe de şixulê xwe meşandin (biwêj) bi dizî û xayînî tevgerîn. tu bi ya min bikî, bi wî re nekeve nav karan ew di zikê xwe de şixitle xwe di meşine.
di zûtirîn katê de di heyameke herî bi ecele de, bi leza bê
di- pêşgir, nîşana dema niha di hevokên erênî de: Ez diçim. Ew dibêjin, Hûn dikin. nîşana berdewamiyê di demên borî de: Ez hingê diçûm mala wan. Wî wê salê li zankoyê dixwend. Wan hê nedizanî ku em hatine..
Herwiha: e(d)-.
Bide ber: bi-, dê, na-, ne-, ni-. Bi soranî: de-, e-.
ji: Bi devokî herwiha t- (Behdînan) yan de- (Xorasan), hevrehên soranî de- û (bi helîna D-yê) e-, kurdiya başûrî e-, belûçî -e... jiari ji daçeka di/de ku hevreha hindir a kurmancî û ender ya farisî ye. Bo zêdetir agahiyan binêrin: di.. Înglîzî: pêşgir, dî-, du-.
: dicotyledon, digamma, diglot, digraph, dioxide, dipole, disulfate, disyllable, dizygotic
diaciyê/a canê (yekî) bûn (biwêj) ji kesekî zêde razî bûn. ew xortekîpir hêja ye, tim ez diaciyê canê wî me.
diaker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dia dike, perestker, hewîşker, niyazker.
ji: dia + -ker
dialîne Tewandin. Xwendin: kesê sêyem dema niha ji lêker alandin
dialînî Tewandin. Xwendin: kesê duyem dema niha ji lêker alandin
dialînim Tewandin. Xwendin: kesê yekem yekjimar dema niha ji lêker alandin
dialog (navdêr, mê) (Binihêre:) diyalog
diapozîtîf (navdêr, mê) slayt.
ji: diapozî +-tîf
dibê (lêker) dibêje, divê.
Herwiha: dibêt, dibêtinPirrjimar, dibên
dibe (lêker) çêdibe, tê kirin, peyda dibe: Ew piştî xwendekariya xwe dibe mamoste. gengaz e, mimkin e, pêkan e, belkî: Dibe ku îro baran bibare. tê birin: Ew her roj min bi tirimpêlê dibe cihê karê min..
Herwiha: debê, debêt, dibet, dibê, dibêt, dibit, dibitin, dibît, dibîtin, dive.
ji: Bi wateya çêdibe û gengaz e/belkî ji bûnê û bi maneya tê birin ji birinê
dibe ku îhtimalek heye ku wisa be
(hoker) belim, ihtimal e ku, mimkin e ku, gengaz e ku, reng e ku, şayed: Belkî bêt lê nizanim. (Ji hatina wî ne piştrast im lê mimkin e ku bêt.), belkî
dibê, mêr be jî jin be jî bila bizê (biwêj) tiştên bê gengaz daxwaz kirin. her tiştek rewşeke wê ya bêgavî heye, lê hema evîn dibê, tnê be jî nêr be jî bila bizê.
dibêj qey hokerwate, wek hawê,zen kirin dibêj qey nema dihê,dibêj qey ez namire
dibêje (lêker) ji gotin.
Herwiha: dibê, dibêt, dibêjit, dibêjitin, dibêjît. Bi soranî: dellê, dellêt, derêt (devoka Hewlêrê)Bi zazakî, vano nêr, vana mêPirrjimar, dibêjin.
Têkildar: dibêjim, dibêjî, dibêjin(em) dibêjîn (devokî)Demên din, bibêje, bêje, got, digot, gotibe, gotiye, gotibû
dibêje ez û ne kes (biwêj) ji bilî xwe û berjewendiyên xwe tu kesek nefikirîn. ew mirovekî ne baş e. dibêje ez û ne kes, xêr ji wî û nîvekariya mû. nayê.
dibêje lê napêje (biwêj) bi xwe jî li gor gotina xwe nakin. Cih û dema gotinê: Dema ku yek yan hinek tiştekê bêjin lê ew bixwe jî neken,ev biwêj tê gotin.. Jêder: Pirnût
dibêje, direqise; nabêje difetise (biwêj) ji bo ketina nav nakokiya hinek helwestan tê bikaranîn. ew jî nizane çawa bike. dibêje, direqise; nabêje difetise.
dibêjî qey min nanek xwariye, keriyek dayê (biwêj) ji bo kesên ku lêv û lopixên wan rast nabin û tim pozbirçî ne tê gotin. hela tu li lêv û lopixên zezê mêze bike. dibêjî qey min nanek xwariye, keriyek jî daye wê.
dibêjim (lêker) ji gotin.
Herwiha: dibêm. Bi soranî: dellêm, derêm (devoka Hewlêrê)Bi zazakî, vano nêr, vana mê.
Têkildar: dibêje, dibêjî, dibêjin(em) dibêjîn (devokî)Demên din, bibêjem, bêjem, got, digot, gotibe, gotiye, gotibû
dibêjin (lêker) ji gotin.
Dijwate: nabêjinYekjimar, dibêje.
Têkildar: dibêjim, dibêjî, dibêjîn (devokî)Demên din, bibêjin, bêjin, dibêjin, got, digot, gotiye, gotibû
dibêjin, ne ji fesada be, wê gur û mih bi hev re biçêrin gotina pêşiyan fesadên ku ji bo berjewendiyên xwe jiyana mirovan bi tiştekî nahesibînin û xwe tenê diparêzin. ji wan re tenêkesayetriya wan wekî din kî dimiri kî dîmîne ji wan re ne pêwist e. fesad ew e ku nahêlin mirov bi şadî bijîn.mirovên li gor jiyana wan tevnegerin ne baş in. hinek hene hînî fesadiyê dibin ew jî ji wan re dibe jiyan.
dibêjin, tu li rê qede û bele li rê gotina pêşiyan dema mirovên tevbigerin di nava liv û lebatê debin, her tim astengî şaşî li pêşiya wan e. divê bi aqilmendî ji vanastengiyûana xelas bibin.mirovên ku birêve neçe û tevnegere jixwe tu astengî nayê pêşiya wan herwiha şaşî ûçewtiyan jî nakin ji ber ku tim rûniştîne. mirovên birê ve neçe kert û kortên rê jî nabînin.
dibêm (lêker) (devkî) dibêjim (ji gotin), (devokî) min divê.
Têkildar: dibêyî, dibên(em) dibêyn (devokî)
dibên (lêker) dibêjin, divênYekjimar, dibê
diberdan (navdêr, mê) israrkirin.
ji: di +berdan
dibetî îhtimal, bilanî
(rengdêr) îhtimal, bilanî
dibeyî (navdêr, mê) dibetî, îhtimal.
ji: dibe +-yî
dibim (lêker) ji bûn, ji birin.
Hevwate: dibem (devokî).
Dijwate: nebim.
Têkildar: dibe, dibî, dibin, (devokî) dibê, dibêt, dibêtin, dibît, dibîtin, (devokî) dibîn, dibeyn (devokî). Demên din: 1. ji bûnê: dê bim; dê bibim, bûm, dibûm, bûme, bûbûm 2. ji birinê: dê bibim, birim, dibirim, birime, biribûm
dibin (lêker) ji bûn, ji birin.
Hevwate: diben (devokî).
Dijwate: nebinYekjimar, dibe.
Têkildar: dibim, dibî, (devokî) dibê, dibêt, dibêtin, dibît, dibîtin, (devokî) dibîn, dibeyn (devokî). Demên din: 1. ji bûnê: dibin, bûn, dibûn, bûne, bûbûn 2. ji birinê: dibin, birin, dibirin, birine, biribûn
dibîne (lêker) ji dîtin: Ew me dibîne..
Herwiha: dibînit, dibînitin, dibînît, dibînîtin.
Dijwate: nabîne.
Têkildar: dibînim, dibînî, dibînin, dibînîn (devokî). Demên din: dê bibîne, dît, didît, dîtiye, dîtibû
dibînim (lêker) ji dîtin: Ez we dibînim..
Dijwate: nabînim.
Têkildar: dibînî, dibîne, dibînin, dibînîn (devokî). Demên din: dê bibînim, dîtim, didîtim, dîtime, dîtibûm
dibistan 1. mekteb, xwendegeh 2. amojgeh *“dê, dibistana zarokan e”
(navdêr, mê) fêrgeh, xwendingeh, qutabxane, medrese, mekteb, perwerdegeh, cihê mirov lê tên perwerdekirin, hîngeh, hîndegeh.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: دبستان.
Têkildar: kolej, lîse, peymangeh, xwendingeh, zanîngeh, zanko.
ji: ji farisî دبستان (debistan: xwendingeha destpêkê ango dibistana seretayî), dip- (nivîsîn > binere dîwan) + -istan anku nivîsîngeh yan jî ji erebî edeb + farisî/kurdî -istan, bide ber کودکستان (kûdekistan: zarrokxane), دبيرستان (debîristan: lîse).
: dibistanî
dibistana amadehî dibistana asta sêyemîn a 15-18/19 saliyan
dibistana navincî dibistana asta duyemîn a 12-15 saliyan
dibistana seratayî dibistana asta yekemîn a 6-12 saliyan
dibistanî (rengdêr) her tişta/ê dibistanî yan têkildarî wê(navdêr) şagirt, xwendekar, telebe, fêrber, hînber, perwerdegir.
ji: dibistan + -î.
: dibistanîtî
dibistanîtî (navdêr, mê) rewşa dibistanîbûnê.
ji: dibistanî + -tî
dibistanvanî (navdêr, mê) mektebvanî.
ji: dibistan +-vanî
dibûn (lêker) ji bûn.
Hevwate: dibîn (devokî), dibwîn (devokî).
Dijwate: nedibûnYekjimar, dibû.
Têkildar: dibûm, dibûyî, dibûyn (devokî). Demên din: 1. ji bûnê: bibe , dibe , bû, bûye, bûbû
dibûr berpal
dibûrî (navdêr, mê) roj nabîne.
ji: dibûr +-î
dibûrîbûn (navdêr, mê) keresîbûn, taldebûn.
ji: dibûrî +bûn
diçe (lêker) ji çûn.
Herwiha: (devokî) (ew) diçit, diçît, diçitin, diçîtin.
Dijwate: naçe.
Têkildar: diçim, diçî, diçin (devokî) diçînDemên din, biçe, çû, çûbe, diçû, çûye, çûbû
diçe cihê nenas, pesnê xwe dide xas û xas (biwêj) ji ber ku kes nas nake, têfirandin, derew kirin. ew jî xisletê wî ye, diçe cihê nenas, pesnê xwe dide xas û xas.
diçim aş, aş xira dibe, têm kaniyê kanî zûha dibe; ga dikirim dibe golik, genim diavêjim dibe şolik (biwêj) bêşans û bêrozgarî bûn. ev çi qeder e ya rebê alentê? diçim aş aş xira dibe, têrn kah-niyê kanî z.uha dibe; ga dikirim dibe golik, genim diavêjim dibe şolik.
diçirîne, nizane bidirû (biwêj) derewan dike, lê nikare xweşik li hev bîne. ew jî wekî bavê xwe dikuşirîne, lê hê xam e, diçirîne, lê nizane bidirû.
dida (lêker) ji dan
didan 1. hestiyên di devî de (navdêr, nêr) hestiyên di devî de ku xwarin pê tê hêrandin.
Herwiha: dinan, diran, dran, dan, digan.
Bi alfabeyên din: ددان.
ji: Têkildarî denten ya avestayî, dendân ya pehlewî, didan ya zazakî, dan û digan yên soranî, دندان (dendan) ya farisî, dens ya latînî, οδούς ya yewnanî, Zahn ya elmanî, tand ya danmarkî, swêdî û holendî, tooth û teeth yên inglîzî, tunþus ya gotîkî, dent ya frensî, दांत (damt) ya hindî, dantis ya lîtwanî, दन्त ya sanskrîtî, diente ya spanî ji h₁dont- û h₁dent- yên hindûewropî. Proto-hindûewropî: dent- (didan), Proto-aryayî: dant- (didan) Avestayî: dantan (didan) Middle Persian: dandān (didan) Farisî: dandān (didan) Belûçî: dantān (didan)ir Osetî: dandāg (didan) ... Kurmancî: didan, diran (didan) Kurdî (Soranî): dan, didan, diyan (didan), kelhûrî: digan, dinan (didan), hewramî: didan (didan) Zazakî: dindan (didan) Sanskrîtî: danta (didan) Yewnanî: odontos (didan) Latînî: dens (didan) Înglîzî: tooth (didan) ... Çavkanî: Horn p.128, Watkins p.16, Etymonline.
: bêdidan, bêdidanî, bêdidanîtî, bêdidantî, bididan, didançêker, didandar, didandarî, didanêş, didanêşî, didannas, didannasî, didansaz, didansazî, didantûj, didantûjî, didanvan, didanvanî
didan kişandin (lêker) diran rakirin.
ji: didan + kişandin
didan lêdan (Binihêre:) didan
didanbûn (navdêr, mê) kîzibûn, didankirin.
ji: didan +bûn
didandar (rengdêr) didankirî.
ji: didan +-dar
didanderketin (navdêr, mê) didankirin, didanbirrîn, didan.
ji: didan +derketin
didanêş didanêşe, diranêş
didanêşe (navdêr) didanêş, diranêş
didankî (navdêr, mê) bi didanî, didandar.
ji: didan +-kî
didankirî (rengdêr) didandar.
ji: didan +kirî
didankirin (navdêr, mê) didanbûn, kîzibûn, didanbirrîn, kunkirin, didanok.
ji: didan +kirin
didanok (navdêr, mê) didankirin.
ji: didan +-ok
didansaz (navdêr, nêr) (navdêr, mê) pispor di warê çêkirina didanan da, nûjdarê didanan
didantûj (navdêr, mê) kirrîner, kojer, kojek, dirantûj
didanvanî (navdêr, mê) karê didanvanan.
ji: didanvan + -î
dide (lêker) ji dan
dide der (navdêr, mê) tirdevk.
ji: dide +-der
didevan (navdêr, mê) çawdêr, şehne, nêrevan, serkar.
ji: dide +-van
didin (lêker) ji dan
didoyan yêd/yê/ya duyê, :xanîyê yekê ne ê didoyan yê apê mine
didu du *"daweta diduyan, cengecola hemûyan"
diêxin (lêker) ji êxistin.
Herwiha: dixin.
Dijwate: neêxin.
Têkildar: diêxim, diêxî, diêxe (devokî) dêixit, diêxitin, diêxît, diêxîtin, diêxê(devokî) diêxînDemên din, biêxe, êxist, diêxist, êxistiye, êxistibû
difesim (lêker) difetisim.
ji wêjeyê: fetisandin, fetisandî, fetisand. Tewîn:
difin 1. poz, bêfil, kepû 2. nik, nikil
(navdêr, mê) bêvil, poz, lût, kepî, organa bênkirinê, parçeya leşî ya li rû ya mirov û candarên din bêna xwe tê re dikişînin û berdidin, pê bêhn dikin tiştan û kilmûşî tê re diavêjin.
Herwiha: difing, difink, difn, difnik.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دفن, ku-kr: дьФьн.
ji: Hevreha kurdiya başûrî divnak, jiari zefen-/zefer- (dev), hevreha kurmancî dev, avestayî zefen, farisiya kevin defen, pehlewî dehan, farisî دهن (dehen)/دهان (dehan: dev), دم (dem: hilm, henase, bêhn, nefes), soranî ده‌م/dem (dev). Lê herwiha bide ber peyva bi maneya kêlek ya hin zimanên samî: erebî دفن (defn), aramî ܕܦܢܐ (defna), îbrî דופן (dṓᵽen) ku mimkin e lê bi ihtimaleke zeîf e ku derbazî kurdî bûbe û bi mecazî yan tabûyî cihê peyva difinê wergirtibe..
: bêdifin, bêdifinî, bêdifinîtî, bêdifintî, bidifin, bidifinî, bidifinîtî, bidifintî, difindirêj, difindirêjî, difinî, difinkin, difinkinî, difinkurt, difinkurtî
difinbilind (rengdêr) mirovê xwe mezin dike, mirovê ji xwe zêde bi bawerî, :ev çi zelamekê difinbilnde , :jineka difinbilind
difinbilindî (navdêr, mê) xwedîtin.
ji: difinbilind +-î
difinî (navdêr, mê) rewşa difinbûnê.
ji: difin + -î
difr xîret, quretî, pozbilindî
difr/difre 1. xîret 2. quretî, pozbilindî
digan (kurmancî) (lêker) dema borî ya berdewam û pirrjimar ji lêkera gan.
ji: di- + gan. Kurdî: soranî) (navdêr) didan, diran (hestiyê di devî de yên ku xwarin pê tê hêrandin)
digel ku (hoker) tevî ku, herçend e ku, herçi ku: Digel ku em gelek kes bûn jî, me nikarî wî karî bikin..
Herwiha: digel ko, di gel ku, di gel ko, li gel ko, li gel ku, ligel ku, ligel ko.
ji: digel + ku
digelêk (hoker) di heman demê de: Em herdu pêkve mezin bûn. li deman cihî: Em herdu pêkve di apartmanek bilind ve dijîn..
Herwiha: bi hev ra.
Hevwate: bi hev re digel ligelêk ligel hev pevra pevre pêkve vêkra vêkre.
Bikaranîn: bi hev ra bûn: Herdu pêkve ne, jêk venabin.bi hev ra man yan man bi hev ra: bi hev ra kirin:.
ji: digel + êk
digire (lêker) ji girtin.
Herwiha: digre.
Dijwate: nagire.
Têkildar: digirim, digirî, digirin(em) digirîn (devokî)Demên din, bigire, girt, digirt, girtiye, girtibû
digirim (lêker) ji girtin.
Herwiha: digrim.
Dijwate: nagirim.
Têkildar: digire, digirî, digirin(em) digirîn (devokî)Demên din, bigirim, girtim, digirtim, girtime, girtibûm
digirin (lêker) ji girtin.
Herwiha: digrin.
Dijwate: nagirin.
Têkildar: digirim, digire, digirî(em) digirîn (devokî)Demên din, bigirin, girtin, digirtin, girtine, girtibûn
digirtin (lêker) ji girtin.
Dijwate: nedigirtin.
Têkildar: digirt, digirtim, digirtî(em) digirtîn (devokî)Demên din, bigirin, girtin, girtine, girtibûn
digot (lêker) ji gotin
digotin (lêker) ji gotin
diha (hoker) hê, hê jî, hêj, hîna, hîn, hêşta, deha.
Herwiha: daha, deha.
ji wêjeyê: Li Kurdistana Azad qudreta herî mezin û payebilind ya xelkê Kurd e û divêt ew dengê xwe bilind bikin, li dijî vê rewşa xerab derên, ku hên gelê Kurd rûbirû tiştên diha jî xerabtir nebûne.(Fuad Sîpan: Îdia û tawanbariyên Michael Rubin, Netkurd.com, 2/2008).
ji: Ji tirkî daha
dihak serenav, nêr, Dihak: (mîtolojiya kurdî) stemkarê xwînmêj yê ku ji alî Kawayê Asinger ve hat kuştin û ji ber wê newroz tê pîrozkirin, dihak: stemkar, zalim, zoran, zordest, zordar, xwînmêj.
Herwiha: Duhak, Zihak, Zuhak.
Têkildar: ejderha.
: dihakane, dihakî, dihakîtî, dihaktî
dihakane (rengdêr) bi awayekî Dihak.
ji: Dihak + -ane
dihar (navdêr)(navdêr, mê) serê çiyayan yan giran, bilindtirîn cih yan niqte
dihat (lêker) ji hatin.
Dijwate: nedihatPirrjimar, dihatin.
Têkildar: dihatim, dihatîDemên din, hat, hatiye, tê, bêt
dihatî (lêker) ji hatin.
Dijwate: nedihatî.
Têkildar: dihat, dihatim, dihatin, dihatîn (devokî)Demên din, bê , bêyî, bihê , bihêyî, hatî, hatiyî, hatibûyî
dihatim (lêker) ji hatin.
Dijwate: nedihatim.
Têkildar: dihat, dihatin, dihatî, dihatîn (devokî)Demên din, bêm, bihêm, hatim, hatime, hatibûm
dihatin (lêker) ji hatin.
Dijwate: nedihatinYekjimar, dihat.
Têkildar: dihatim, dihatî, dihatîn (devokî)Demên din, bên, bihên, hatin, hatiye, hatibû, tên, dihên
dihê (lêker) dema niha ji lêkera hatin: ez dihêm (ez têm)tu dihê/dihêy/dihêyî (tu tê/têyî) ew dihê/dihêt (ew tê/têt) em dihên/dihêyn (em tên) hûn dihên (hûn tên) ew dihên (ew tên).
Herwiha: tê, têt.
Bide ber: Dihê.
Têkildar: bihê.
ji: di- + hatin
(navdêr, mê) deverek e li parêzgeha Sêrtê li Bakurê Kurdistanê.
Bide ber: dihê.
Hevwate: Erûh.
: dihêyî, dihêyîtî
dihêl (navdêr, mê) benikê ku ji çerm hatiye çêkirin, çaroxa xwe bi dihêlan grêda û xwe li nav berfê xist
dihêle (lêker) ji hêlan anku hiştin.
Herwiha: (ew) dihêlit, dihêlitin, dihêlît, dihêlîtinPirrjimar, dihêlin.
Dijwate: nahêle.
Têkildar: dihêlim, dihêlî, dihêlin(em) dihêlîn (devokî)Demên din, bihêle, hêla, hişt, dihêla, dihişt, hêlaye, hiştiye, hêlabû, hiştibû
dihêlim (lêker) ji hêlan anku hiştin.
Dijwate: nahêlim.
Têkildar: bihêlî, bihêle, bihêlin(em) bihêlîn (devokî)Demên din, bihêlim, hêlam, hiştim, dihêlam, dihiştim, hêlame, hiştime, hêlabûm, hiştibûm
dihêlin (lêker) ji hêlan anku hiştinYekjimar, dihêle.
Dijwate: nahêlin.
Têkildar: dihêlim, dihêle, dihêlî(em) dihêlîn (devokî)Demên din, bihêle, hêlan, hiştin, dihêlan, dihiştin, hêlane, hiştine, hêlabûn, hiştibûn
dihî 1. roja berî îro (hoker) (navdêr, mê) WateWate;, duhî, do, duh, roja berî îro.
ji: dih + -î, têkildarî duWate;2. ji Dihê (rengdêr) (navdêr) xelkê Dihê, tişta/ê ji Dihê
dihin 1. bal, mereq. Binêre;, dên 2. rûn, nîvişk, zeyt. Binêre;, don
dihin dan qedr dan, giramî dan, rêz girtin
qedr dan, giramî dan, rêz girtin
dihindan (navdêr, mê) reqkirin, peytkirin
dihinêre (lêker) dişîne, bi rê dike, ji hinartin.
Herwiha: (devokî) dihinêrit, dihinêritin, dihinêrît, dihinêrîtin, dihinêrê.
Têkildar: dihinêrim, dihinêrî, dihinêrin(devokî) (em) dihinêrînDemên din (ew dê) bihinêre, hinart, dihinart, hinartiye, hinartibû. Bi soranî: (ew) denêrêt/enêrêt (ji nardin)
dihlik (navdêr, mê) dêhil, seya mê
dihn 1. bal, mereq. Binêre;, dên 2. rûn, nîvişk, zeyt. Binêre;, don
dihok (navdêr, mê) bajarrek e li başûrê Kurdistanê, parêzgeha ku Dihok paytextê wê ye.
Herwiha: Duhok.
ji: dih (gund) + -ok anku maneya gundê biçûk dide, hevreha Dihê, bide ber Gundik.
: dihokî dihokiyane dihokîtî
dihokî (navdêr) kesa/ê li bajarrê Dihokê dijî, kesa/ê ji Dihokê, xelkê Dihokê, tişta/ê li Dihokê çêbûye yan hatiye çêkirin, devoka Dihokê (mê).
Herwiha: duhokî.
ji: Dihok + -î
dihokiyane (rengdêr) bi awayekî Dihok.
ji: Dihok + -ane
dihol (navdêr, mê) duhol, def
diholjen (navdêr, mê) diholkut.
ji: dihol +-jen
dihollêdan (navdêr, mê) dahollêdan
dihxuda لغت نامه دهخدا (Luẍetname-i Dihxuda), mezintirîn ferhenga farisî-farisî: http://www.loghatnaameh.org/
dij 1. hember 2. zid 3. hevrik *li dijî sersariyê=li hemberî bêberpirsiyariyê
dij bûn (lêker)(Binihêre:) dij
dij derketin (lêker)îtîraz kirin, pêne kirin.
ji: dij + derketin
dij kirin (lêker) mandel kirin, caris kirin, êrîş kirin, guman kirin.
ji: dij + kirin
dij rabûn (Binihêre:) dij
dij- pêşgir, pêşbendikek e dikeve gel hin peyvan û wateya dijî didiyê, wek: dijdemokratîk, dij-firroke, dijmirovî, dijqanûnî.
Herwiha: dije-.
Hevwate: antî-.
ji: dij
dij-firroke (navdêr) çekên ku bi taybetî bo êrişên dijî firrokeyan hatine çêkirin.
Herwiha: dije-firroke, dijefirroke, dije-firoke, dijefiroke.
ji: dij- + firroke
dijane (rengdêr) berevajî
dijatî (rengdêr) weke mirov dij karekî be, rikatî, :dagîrker dijatîya me dikin.
Bikaranîn: Lêker: dijatî kirin. Navdêr: dijatîkirin Rengdêr: dijatîkirî
dijatî kirin (lêker)(Binihêre:) dijatî
dijatîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dijatî kirin
dijatîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dijatî
dijaxaftin (navdêr, mê) dijgotin, dijbêjîn.
ji: dij +axaftin
dijayetî (navdêr, mê) tezad, dijraberî, dijberî, dijîtî, nakokî, zidîtî, tersî.
ji: dijraber +-î
dijayetî kirin (lêker) dijberî kirin.
ji: dijayetî + kirin
dijber muxalif, zid
(rengdêr) (navdêr) rikeber, hevrik, mixalif, reqîb, dijmin, oponent, kesa/ê yan tişta/ê dijî kesekî yan tiştekî, pêşbaz, pêşbir, riberiz, minafis, pêşbirkvan.
Têkildar: dijbere.
ji: dij- + ber.
Bikaranîn: Lêker: dijber bûn, dijber kirin. Navdêr: dijberbûn, dijberkirin Rengdêr: dijberbûyî, dijberkirî.
: dijberî, dijberîtî, dijbertî
dijber bûn (lêker)(Binihêre:) dijber
dijber derketin (lêker)îtîraz kirin.
ji: dijber + derketin
dijber kirin (lêker)(Binihêre:) dijber
dijberbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dijber
dijberbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dijber
dijbere (navdêr, mê) opozisyon, mixalefet, partiyên dijî hikûmetê (lê bi gelemperî di parlemana welatî de serbest).
Têkildar: dijber.
ji wêjeyê: Piştî ku duhî bi piraniya dengên parlamenteran, Budceya Giştî ya 2011’an ya Herêma Kurdistanê di Parlamentoya Kurdistanê de hate pesendkirin, dijbereya herêmê ragihandineke hevbeş belav kir û tê de sedema dengnedana xwe ya bo budceya giştî aşkere kir. Di ragihandinê de tê gotin, “Tevî ku bi palpişt û pêşniyara parlamenterên dijbereyê çendîn made û birge tê de hatin cîgirkirin û tê de bo welatiyan çendîn destkeft hene, lê me wek hersê partiyên dijbereyê deng neda hemû projeyasaya budceyê.”.
ji: dij- + bere.
: dijbereyî, dijbereyîtî
dijbereyî (navdêr, mê) rewşa dijberebûnê.
ji: dijbere + -yî
dijberî (navdêr, mê) hevrikî, tersî, zidî, hevberî, berberî, hemberî, reqabet, mixalefet, ixtilaf, dijî bûn, dijî xebitîn, misabiqe, pêşbazî, pêşbirk, hevber bûn, lec, cudahî.
Herwiha: dijberîtî, dijbertî, dujberî, dujberîtî, dujbertî.
ji: dijber + -î yan dij + ber + -î.
Bikaranîn: Lêker: dijberî kirin. Navdêr: dijberîkirin Rengdêr: dijberîkirî
dijberî kirin (lêker)(Binihêre:) dijberî
dijberîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dijberî kirin
dijberîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dijberî
dijberiya naverokî (navdêr, mê) di wênegirîyê de vajîhevîya endamên kompozîsyonê.mînak di wêneyê de heger yek radibe ê din rûdinê,yek diçe yek dihê;dewelemend û xizan li ba hev bin jê re dijberiya naverokî dihê gotin.
Herwiha: dijberiya haweyî
dijberkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dijber kirin
dijberkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dijber
dijbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dij
dijbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dij
dijdar (rengdêr) beramber, nakok, nesaz, hevdij, hawdij.
ji: dij +-dar
dijdarî (navdêr, mê) dijî, hevdij, hawdij.
ji: dij +-darî
dijderketin (navdêr, mê) îtîraz, lihemberderketin, pênebûn.
ji: dij +derketin
dijgir (navdêr, mê) kesê/a dijan digire.
ji: dij + -gir
dijgiranî (rengdêr) dema giranî ya du tenêd hevberkirî ne mîna hev bin, tayên terazîyê ne wek hev di giran bin
dijgirî (navdêr, mê) karê dijgiriyê.
ji: dijgir + -î
dijgotin (navdêr, mê) dijbêjîn, dijaxaftin.
ji: dij +gotin
dijîtal (rengdêr) micarî, hejmarî
dijkarî (navdêr, mê) dijîtî, dijdari, nesazî, nakokî, dijayetî, lec.
ji: dij +-karî
dijkêş (navdêr, mê) rûberî.
ji: dij +-kêş
dijkirin (navdêr, mê) cariskirin, vepijilandin.
ji: dij +kirin
dijmane (rengdêr) peyvên wateya wan dijî hev, gotinên maneya wan tersî yek, bêjeyên meneya zidî hev Bo nimûne: şev û roj; reş û spî.
Hevwate: dijwate.
Dijwate: hevmane dijwate.
ji: dij + mane
dijmend (navdêr, mê) bidijraber.
ji: dij +-mend
dijmêr (navdêr, mê) ristikek e ku hin libên girrovirr pê ve hene û mirov di destê xwe de dilivîne (bi taybetî dema ku duayan dijimêre)Wersiyonên Din yên Pêşniyarkirî, dijmêrk.
Hevwate: tizbî.
ji wêjeyê: Ez li vê derê çêkirina navekî ji bo we bibêjim: … Min cilê xwe wergirt ezê herime dikanê, ez çûm nava derî, keçika min ya pênc salî lipey min gazî kir: ‘baba, baba! dijmêra te va ye’. Ez zivirîm kû tespîhê min wa ye di destê wê da ye. Ez mat mam. Ez fikirîm; ev tesbîh kelîmeka arebî ye, derbasê kurdî bûye û di kurdî da nêrza ye, em dibêjin (tesbîhê te). … Vê keçikê kelîma dijmêrê jî nebihîstiye, ewê, vî navî; ‘ji leyiztina dest û pêçiyê min yê bi tesbîhê’ çêkiriye.
dijmin 1. neyar 2. reqîb 3. hevrik *"dijminê bavê, nabe dostê lawê"
(navdêr) kesên yan komên dijî hev şerr dikin, dewletên têkiliyên wan bi hev re xirab in, kesa/ê kerbên wê/wî ji kesekê/î vedibin û dixwaze ziyanê bigihîniyê.
Herwiha: dujmin humin men mengî mane raman ramanîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دژمن.
Hevwate: neyar.
Dijwate: heval hevbend hevpeyman hevrê dost yar Hevalbend Şrîk.
ji: Ji Proto-hindûewropî dus- (xirab; dij) + ménos (niyet, raman, fikir, hizir, hiş) anku niyetxirab), Proto-aryayî dusmene-, hevreha duj-meneh-/duş-meneh ya avestayî, duşmen ya pehlewî, dişmen ya zazakî, دشمن (duşmen) ya farisî, दुर्मन्मन् (dur-manmen) ya sanskrîtî, δυσ-μενής (dus-menos) (dijmin) ya yûnaniya kevn. Düşman ya tirkî û թշնամի (tişnemî) ya ermenî ji zimanên îranî ne. Hevreh: dij, dijwar, diz, zirr-.
: dijminahî dijminane dijminatî dijminî dijmintî dîn-dijmin
dijmin bi halê dijmin nizane gotina pêşiyan dema mirov û hinekî din dijminê hev û din be, mirov hertiştî xwe, tevgerê xwe halê xwe jê vedişêre.
dijmin di nav rû (yekî) de bûn (biwêj) dijminê herî mezin, ê ku herî nêzîkî mirov û hay ji rewşa mirov heye ye. lawo, li cihê dûr negerin, dijminê me di nav rûyê me de ye.
dijmin li nigê mirov dinêre,dost li serê mirov dinêre gotina pêşiyan wekî dijmin fedî dike an çavê wî bar nabe ku li rûyê mirov binêre ji ber wê yekê her tim serê wan berjêr e û lisola mirov dinêre. lê dost dikare bi hêsanî li çavê mirov binêre ji ber ku tu tiştekî ku fedî bike tune ye. di dawiyagotinê de ji an berdewama vê gotinê jî ev e “divê sola mirov û kumê mirov nû be” ji ber ku dost û dijmin li vanderê mirov dinêre.
dijmin pêsî li pê dinêrin pasê li ser gotina pêşiyan ev jî wekî ya din e, lê cûdahiya wê, ku dijmin dû re li serê mirov jî dinehêre.
dijmin teqandin (biwêj) ji bo kesên ku tenê ji bo xuyangê û ji bo cks û zikdirînê tevdigerin tê gotin. jixwe armanca keremê silo ne karpeşdebirin bû, wî tenê dixwest bi wî dîmenî dijnimên xwe biteqîne.
dijminahî 1. neyartî 2. reqabet 3. hevrikî
dijminane (rengdêr) bi awayekî dijmin, neyarane, dijminwarî, dijminkî.
ji: dijmin + -ane
dijminatî (navdêr, mê) neyarî, dijberî, reqabet, reqîbî, mixalifî, xisûmet, ne hevaltî, ne dostî, dijminên hev bûn, hevrikî, pêşbazî, pêşbirk, hisûmet.
Herwiha: dijminahî, dijminayî, dijminî, dijminîtî, dijmintî, dujminahî, dujminatî, dujminayî, dujminî, dujminîtî, dujmintî.
ji: dijmin + -atî.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: dujminatî soranî: dujminkarî zazakî:
dijminê aqilmend ji hevalê xayin çêtir e gotina pêşiyan dijminê aqilmend li gor jiyanê difikire û herwiha mirov jî biaqil bifikire mirov dizane dê dijminê mirov çibike. lêdijminê herî mezin ku li ba mirov xuya bibe û xayîn be, jixwe mirov dibêje heval e, lê mirov nizane dê xayîntiyê bimirov bike. herwiha di nava mirov de kli mirov dixe.
dijminê ardûyê xwe dostê nanê xwe ye gotina pêşiyan ardû ji bo nan çêbibe mirov wî dişewitîne, dema nirov ardûyê xwe pir bişewitîne tê wê wateyê ku mirov litenduristîya xwe miqate ye an mirov ardûyê xwe dişewitîne ji bo nanê xwe ye. dema mirov mesrefê bike dijiyanê de jî heke mirov wê mesrefê jibo bingeha tiştekî bike baş e û mirov çiqas mesrefê an xebatê bike baş e.
dijminê bava nabin dostê lawa gotina pêşiyan ev gotineke feodalî ye. jibo dozên xwînî hatiye gotin. mirovek dijmine bavekî be jixwe nabe dostê lawê wî jî. kîdibe bila bibe ji dijminre law bav ap pismam yek e.
dijminê biaqil ji dostê bêaqil çêtir e gotina pêşiyan dostê bêaqil mirov li teşqeleyan diqewimîne û sûdeya wî ji mirov re tune ye.lê dijminê biaqil mirov dizane wêçibike, herwiha dijminê biaqil li gor rê û rêbazên jiyanê tevdigere.
dijminê canê xwe bûn (biwêj) bi xwe zirar dayîn xwe. ji wî hundirxwar re dijmin ne hewce ye, jixwe ew bi xwe dijininê canê xwe ye.
dijminê dijminê mirov dostê mirov e gotina pêşiyan ku dijminê mirov hebe, çi xisar bigihîje wî kêfa mirov tê. lewma ku dijminê dijminê mirov hebe mirov pê retêkiliyê datîne û li himber wî mirov dibin yek. heke ew jî xisarê bide dijminê mirov baş e.
dijminê dijwar ji dostê xayin çêtir e gotina pêşiyan ev jî wekî dijminê aqilmend ji dostê xayîn çêtir e. lê hinekî cûdatî tê de heye.wekî ku dijminê pir dijwar be mirovjî xwe li himber wî dijwar dike an mirov li gor wê yekê devdîrên xwe çêdike.
dijminê mezin neyarê sereke, şeytan, dijminê sereke, xwîndijmin
dijminê qanî qanî bûn (biwêj) dijminê pir kevn, mezin û dijwar bûn. malbata yesariyan ne niha, lê ji dema kalikê kalikê min de dijininê me yê qanî qanî ne.
dijminê te gêrik be jî hesabê wî bike gotina pêşiyan dijmin dijmin e. çi bi çûk çi mezin.heke mirov hesabê dijminê biçûk neke û di serî de ji holê raneke ançareseriyekê jê re nebîne, her ku biçe wê mezin bibe û gelek dijminê din î biçûk derkevin holê.
dijminî kirin Tewandî(lêker) helwest û karê dijminiyê kirin, şer kirin.
ji: dijminî + kirin
dijminkarî (rengdêr) kar û kiryarên dijminane, dijminayî
dijminkî (navdêr, mê) dijminane, neyarane, nayarkî, dijminwarî.
ji: dijmin +-kî
dijminwarî (navdêr, mê) dijminane, neyarane, nayarkî, dijminkî.
ji: dijmin +-warî
dijmirovî (navdêr, mê) barbarî, hovîtî, wehşiyet, barbarîzm, nemirovî
dijqanûnîtî (navdêr, mê) dijzagonîtî, dijyasayîtî, kar û kiryarên dijî qanûnê.
ji: dijqanûnî + -tî
dijraber zid, bereks
zid, bereks, dij, ters, dijber
dijraber bûn (lêker) dijra­ber bûn.
ji: dijraber + bûn
dijraberî (navdêr, mê) mixrikî, nelêtî, dijberî, berxwedan, aleyhdarî, nelirêtî, nakokî, zidîtî, tersî.
ji: dijraber +-î
dijraberî kirin (lêker) kezibandin.
ji: dijraberî + kirin
dijraberîkirin (navdêr, mê) kezibandin.
ji: dijraberî +kirin
dijrabertî (navdêr, mê) dijîtî, zidî.
ji: dijraber +-tî
dijrabûn (navdêr, mê) hember kesekî mîna dijminî serederî kirin
dijûn gotina nebaş, çêr, sixêf
(navdêr, mê) çêrr, şor, dijmîn, sixêf, zêf, zêv, siqêf, mirqî, kufrî, xeber, gotinên pirr xirab yên kesek di derbareyî kesekî de dibêje.
Herwiha: dicûn.
ji: Ji dij ji Proto-hindûewropî dus (xirab), hevreha dijmin, dijwar..
Bikaranîn: Lêker: dijûn kirin, dijûn dan. Navdêr: dijûnkirin, dijûndan Rengdêr: dijûnkirî.
: dijûnbêj, dijûnbêjî, dijûnî
dijûn bûn (lêker) lewitîn, rêvin bûn.
ji: dijûn + bûn
dijûn dan (lêker)(Binihêre:) dijûn
dijûn kirin (lêker)(Binihêre:) dijûn
dijûndan (navdêr, mê) civîndan, sixêfîdan, xebergotin, :mirovê ezmanpîs herdem dijûnana dide
dijûnî (navdêr, mê) rewşa dijûnbûnê.
ji: dijûn + -î
dijûnker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dijûn dike, çîrrok, sixêfker.
ji: dijûn + -ker
dijûnkerî (navdêr, mê) çêrokî, sixêfkerî, kufirbazî.
ji: dijûn +-kerî
dijûnkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dijûn kirin
dijûnkirin (navdêr) xebergotin, dijûndan
dijvan (navdêr, mê) reqîb, dijleyizvan.
ji: dij +-van
dijwar 1. xeşîm 2. çetin 3. zor *"dijminê dijwar, ji doste xayîn çêtir e"
(rengdêr) zehmet, asê, tişta bo kirina wê pirr enerjî/şiyan/hinêr û hwd hewce ye, neasan, ne hêsan, ne sanahî, ne hêsa, tîj, tûj, tişta dikare devê mirovî biarîne eger mirov bixwe: Ev îsot û bîber pirr dijwar in. xedar, birînên giran/xedar, ne sivik.
ji: dij + -war, hevreha دشوار (duşvar) ya farisî..
Bikaranîn: Lêker: dijwar bûn, dijwar kirin. Navdêr: dijwarbûn, dijwarkirin Rengdêr: dijwarbûyî, dijwarkirî.
: dijwarane, dijwarî, dijwarîtî, dijwartî
dijwar bûn (lêker)(Binihêre:) dijwar
dijwar dîtin (lêker)zor dîtin.
ji: dijwar + dîtin
dijwar kirin (lêker)(Binihêre:) dijwar
dijwarane (rengdêr) bi awayekî dijwar, dijwarkî.
ji: dijwar + ane
dijwarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dijwar
dijwarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dijwar
dijwarî 1. xeşîmî 2. çetinahî 3. zorî
(navdêr, mê) zehmetî, zorî, astengî, asêtî, tund, tûjî, şidet, tundî, tade.
Herwiha: dijwarîtî, dijwartî.
Dijwate: asanî, hêsanî, sanahîtî.
ji: dijwar + -î
dijwarî derxistin (lêker)manî derxistin, astengî derxistin, cirnexweşî kirin, gelş derxistin, çetînayî derxistin, zehmetî derxistin.
ji: dijwarî + derxistin
dijwarî kişandin (lêker)tehb dîtin, zehmet kişandin, zehmet dîtin, tehibîn.
ji: dijwarî + kişandin
dijwarîkî (navdêr, mê) bi dijwarî.
ji: dijwarî +-kî
dijwarkî (navdêr, mê) çetinkî, dijwarane, esûsekî.
ji: dijwar +-kî
dijwarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dijwar kirin
dijwarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dijwar
dijwartir bûn (lêker)(Binihêre:) dijwartir
dijwartir kirin (lêker)(Binihêre:) dijwartir
dijwartirbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dijwartir
dijwartirkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dijwartir
dijwate (navdêr, mê) peyvên yan biwêjên ku wateyên wan dijî hev in, di eynî zimanî de(bo nimûne Germ dijwateya Sar e; Hişmend dijwateya Bêhiş e.).
Hevwate: dijmane.
Dijwate: hevwate, hevmane.
ji: dij- + wate.
: dijwateder, dijwatederî, dijwateyî
dijwateyî (navdêr, mê) rewşa dijwatebûnê.
ji: dijwate + -yî
dijyasayîtî (navdêr, mê) dijqanûnîtî, dijzagonîtî
dijzagonîtî (navdêr, mê) dijqanûnîtî, dijyasayîtî
dik 1. cihê bûyerê, sehne 2. meydan
(navdêr, mê) seko, sehne, platform, cihê piçekî ji derdorên xwe bilindtir yê ku şanogerr yan muzîkvan hunera xwe li ser pêşkêş dikin, Li malan de yan jî li berderîyan cihê mirov dirûnit ser. Exleban ji herî û beran tê çêkirin.
Bide ber: dek, dîk.
ji: ji erebî دكة (dikket), hevreha dikan, دكان (dukkan: 1. dikan, dezgeh 2. dik, seko) jiarami דוכנא (dûkena: dik, seko) jiakadi dekkene (dik, seko) jisumeri degene (dik, seko). Bo zêdetir agahiyan binere: dikan. Yan jî bi ihtimaleke gelekî kêm jiari, bide ber belûçî دک (dikk: girik, gir)
dikale lê şîr nade (biwêj) bi xuyanga xwe erênî nîşan dan, lê di karvaniyê tu tişt nekirin. ew jî ne yekî ji dit e, dikale, lê şîr nade.
dikan (navdêr, mê) cihê ku tişt lê tên firotin, avahiyê ku tişt lê tên firotin.
Herwiha: dikkan, dukan, dukkan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دکان.
Hevwate: firoşxane, firoşxane.
Têkildar: bikirr, firoşer, firoşerî, firoşkar, firoşkarî, kirryar, kirryarî.
ji: hevreha soranî دوکان (dukan), farisî دکان (dokan), her sê ji erebî دكان (dukkan: 1. dikan, dezgeh 2. dik, seko) jiarami דוכנא (dûkena: dik, seko) jiakadi dekkene (dik, seko) jisumeri degene (dik, seko). Ji heman rehî: dik. Peyva dikan li pirraniya başûrê Asyayê, bakurê Afrîkayê û rojhilata Ewropayê belav bûye: tirkî dükkân, ermeniya devokî դուքան (duk’an), urdûyî دکان (dukan) yan دوکان (dûkan), hindî दुकान (dukan) yan दूकान (dûkan), swahilî duka, xirwatî dućan, sirbî дућан (duçan), albanî dyqan, makedonî дуќан (dúḱan)....
: dikandar, dikandarî
dikana bekiro du qalib sabûn û çar kîs xwê (biwêj) nav heye lê naverok tune. nav ne xeni e, ya girîng naverok e. dikana bekiro du qalib sabûn û çar kîs xwê.
dikandar (navdêr) xwedana/ê dikanê, kesa/ê dikan heye, kesa/ê li dikanekê kar dike, bazirgan, ticar, esnaf, tacir.
Herwiha: dikandêr, dikkandar, dikkandêr, dukandar, dukandêr, dukkandar, dukkandêr.
ji: dikan + -dar.
: dikandarî, dikandarîtî, dikandartî
dikandarî (rengdêr) kesê pîşe yan karê li ber dikanê diket, :dikndarî karekê dilvekere
dikandêr (navdêr)(Binihêre:) dikandar
dikare (lêker) ji karîn
dikare ... bade (biwêj) dikare pêk bîne. dikare ji heq derkeve. 71/ qet mereqan meke, ew dikare wî karî bade. dîk bang dan wa ye dem hat. qûna xwe qet nefifisîne, wa ye tu jî dizanî ku dîk bang da.
dikarin (lêker) ji karîn.
Hevwate: dişên, detiwanin (soranî).
Dijwate: nikarinYekjimar, dikare, dikarit (devokî), dikarît (devokî).
Têkildar: dikarim, dikarî, dikarîn (devokî)Demên din, dikarîn, karîne, karîbûn, bikarin
dike (lêker) ji kirin
dike ku bike (biwêj) li ber kirinê bûn, niyeta kirinê hebûn: Dike ku bêt (Li ber hatinê ye.) Dike ku bimire. (Li ber mirinê ye.).
Herwiha: dike ko bikeFormên din yên kesîn, dikim ku bikim, dikî ku bikî, dikin ku bikin.
ji wêjeyê: DTP dike ko karekê baş bike – partiyeka dî ava nake (anku niyeta kirina karek baş heye)
dikî (lêker) ji kirin.
Herwiha: dikey (devokî) , dikê (devokî).
Dijwate: nakî.
Têkildar: dikim, dike, dikin, dikeyn (devokî)Demên din, bikî, kiribî, kiribûyî
dikim (lêker) ji kirin.
Herwiha: dikem (devokî).
Dijwate: nakim.
Têkildar: dikî, dike, dikin, dikeyn (devokî)Demên din, bikim, kirim, kirime, kiribûm Tirkî: (navdêr) dirûn danîn , çandin , çikilandin
dikin (lêker) ji kirin
dikir (lêker) ji kirin.
Dijwate: nedikirPirrjijimar, dikirin.
Têkildar: dikirim, dikirîDemên din, bike, dike, kir, kiriye, kiribû
dikira (hoker) hindik mabû,hema hema dikira bida grî,dikira biketa erdê .
Têkildar: dikir.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
dikirin (lêker) ji kirin.
Dijwate: nedikirinYekjimar, dikir.
Têkildar: dikirim, dikirîDemên din, bikin, dikin, kir, kirine, kiribûn
dikkan (navdêr, mê) (Binihêre:) dikan
dikkandar (navdêr)(Binihêre:) dikandar
dikkandêr (navdêr)(Binihêre:) dikandar
diktator (navdêr) serokên ku welatê xwe bi birryarên xwe bi rê ve dibin û guh nadin helwesta gel û xebatê li opozisyonê asteng dikin, kesa/ê ku bêyî guh bide daxwazên ti kesek din birryaran dide, zordar, zordest, zalim, stemkar.
Herwiha: dîktator.
ji: Ji latînî ji dictare ji dicere.
: diktatorane, diktatorî, diktatorîtî, diktatortî
diktatorane (rengdêr) bi awayekî diktator, totalîter, zalim, zordar, stemkar.
ji: diktator + -ane
diktatorî (navdêr, mê) zorbazî, zoranî, totalîterî, desthilata diktatoran.
Herwiha: diktatoriyet, diktatorîtî, diktatortî, diktatorya.
Têkildar: diktator, diktatorane.
ji: diktator + -î.
: diktatoriya pirraniyê, diktatoriya proleteryayê
diktatoriyel (rengdêr) tîranîk, zordestane, zorbazane, stemkarane, zalimane, despotîk, totalîter
diktorî (rengdêr) nojdarî, dixtorî
dil (1 şîrove)(navdêr, nêr) parçeya leşî ya ku li aliyê çepê yê sîngî ye û karê wî hilkişandina xwînê ye,
(mecazî) cihê hestan û evînê: Dilê min wê dibijîne. Ma dilê te pê naşewite?!,
(mecazî) yar, berdilî: Tu dilê min î! (Ez pirr ji te hez dikim.),
(mecazî) navend, merkez: di dilê Kurdistanê de.
Hevwate: qelb.
Biwêj: ber dil girtin, dil bijandin, dil girtin, dil kirin, dil rabûn, dil rakirin, dil sotin, dil şewitandin, dil şewitîn, dilê xwe girtin.

Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: dil, dilh, Kurdî (Soranî): dił, Kurdiya başûr: dił, Lekî: dił, Hewramî: zêll, Zazakî: zerre.


Bikaranîn: Lêker: dil girtin, dil kirin, dil xwestin, dil hebûn, dil dan, dil ketin. Navdêr: dilkirin, dilxwestin, dilgirtin, dilçûn, dilberdan, dildan, dilketin, dilhebûn Rengdêr: dildayî, dilgirtî, dilketî, dilxwestî, dilkirî, dilberdayî.


: dilasa, dilasan, dilasanî, dilawer, dilawerî, dilawêr, dilawêrî, dilbawer, dilbawerî, dilbaz, dilbazî, dilbiçûk, dilbiçûkî, dilbikul, dilbikulî, dilbitirs, dilçepel, dilçepelî, dilçil, dilçilî, dil dan, dildar, dilêr, dilêrî, dilêş, dilêşî, dilevîn, dilevînî, dilfire, dilfire, dilfirehî, dilfireyî, dilgerm, dilgermî, dilgeş, dilgeşî, dilgir, dilgirî, dilgiran, dilgiranî, dilhebî, dilhebîn, dilhebînî, dil hebûn, dil hênik bûn, dilhişk, dilhişkî, dilî, dilik, dilîn, dilîn, dilîn, dilkêş, dilkêşî, dilkeder, dilkederî, dilkeser, dilkeserî, dilketî, dil ketin, dil kirin, dilkirin, dilkoçer, dilkul, dilkulî, dilkûr, dilkûrî, dil man, dil man pê ve, dilman, dilmanî, dilmayî, dilme, dilmê, dilnerm, dilnermî, dilnexwaz, dilnexwazî, dilnizm, dilnizmî, dilodîn, dilodînî, dilovan, dilovanî, dilpak, dilpakî, dilpêvehî, dilpîs, dilpîsî, dilrast, dilrastî, dil rawestandin, dilrawestandî, dilrawestî, dil rawestîn, dilrawestîn, dilrawestiyayî, dilreş, dilreşî, dilron, dilronî, dilsaf, dilsafî, dilsar, dilsarî, dilsaz, dilsazî, dilsivik, dilsivikî, dilsoj, dilsojî, dilsotî, dilsoz, dilsozî, dilşa, dilşad, dilşadî, dilşahî, dilşayî, dil şikestin, dilşikestin, dilşikestî, dil şkestin, dilşkestin, dilşkestî, dilşikên, dilşikênî, dilşikîn, dilşikînî, dilşkên, dilşkênî, dilşkîn, dilşkînî, dilteng, diltengî, diltenik, diltenikî, diltepîn, diltepînî, diltezîn, diltezînî, diltirs, diltirsî, dilvîn, dilvînî, dilwas, dilwasî, dilxav, dilxavî, dilxereng, dilxerengî, dilxwaz, dilxwazî, dilxweş, dilxweşî, jidil.


ji wêjeyê: Da çêbitin der dil tereb Turk û Ecem, Rom û Ereb w:Şêx Evdirehmanê Axtepî
dil avêtin (lêker) verişîn, ji devî avêtin an jî valakirina tiştên di zikî de.
ji wêjeyê: wekî dilavêtina hibrên Evdal Xanî li gola Wanê (Selamî Esen, Cewşena Rojava). Tewîn:
dil berdan (lêker) dil kirin, dil ketin.
ji: dil + berdan
dil berdan (yekî) (biwêj) ji yekî hez kirin, ecibandin. lawikê me dit berdaye keçîka anted, divê em wê bixwazin.
dil bi hev û din re rast bûn (biwêj) ji hev û din re durist û sadiq bûn. ku dilê kesan bi hev û dîn re rast be, xwedê jî ji wan re dibe alîkar.
dil bide ser dila ,gul bide ser simbêla gotina pêşiyan dil bi dil re divê.dil çi dixwaze wî bidê wekî gulê ser simbêlan.her tişt bi yê wekî xwe, re xweş û dilxweş e.
dil bihurî (navdêr, mê) ketî zikrê.
ji: dil +bihurî
dil bijî, çav rijî (biwêj) dil bijandina tiştekî zor e. xaltiya min digot lawo dilê wî dibijiyê. bidinê, bila newerime, jixwe çi gotine: “du bijî, çav rijî.
dil bijîn (lêker) dil ketinê, bûn evîndar, bûn dildarê/a kesekê/î yan tiştekê/î, ji kesekê/î yan tiştekê/î hez kirin, kesek yan tiştek evandin: Bi awira yekem dilê min bijî wê. Dilê min bijiye zimanê kurdî..
Herwiha: dil bijiyan. Navdêr: dilbijîn.
Têkildar: dil bijandin.
ji: dil + bijîn.
: dilbijiyayî, dilbijî
dil birin (lêker)(Binihêre:) dil
dil bûne ayê şevî, xof, rem ji dinê revî (biwêj) dil ku rehet be, derd û kul namînin. dil bûne ayê şevî, xof, rent ji dinê revî. gelek pirs-girêk girêdayî psîkolojî û giyana mirovan in.
dil çepel (navdêr, mê) dilreş.
ji: dil +çepel
dil çûn (lêker) xwestin, hez kirin, viyan, dil bijîn: Dilê min diçe çayê. (Ez çayê dixwazim. Min çay divê. Dilê min dibije çayê.).
Herwiha: dil çûndin, dil çûyin, dil çûyîn. Navdêr: dilçûn, dilçûndin, dilçûyin, dilçûyîn.
ji: dil + çûn.
: dilçûyî
dil dan jê hez kirin
(biwêj) evîndar bûn, dildar bûn, bûn aşiq.
Herwiha: dil danê.
Hevwate: dil ketin. Navdêr: dildan.
ji wêjeyê: Min dil da te, poşman im: te dil da ber derba şûrEz bi avê nizanim, te ez kirime behrek kûr.
dil dan avêtin (lêker)(Binihêre:) dil dan
dil dar (navdêr, mê) bengî, bengîn, dilketî, dilikî, aşiq.
ji: dil +dar
dil dibijiya goşte kerê, digot “guhen wê wekî yen kêrguhan in (biwêj) dema pêdiviyeke mirov a girîng hebe, ji bo çareseriyê, tiştên herî ne di cih de jî wek tiştên as ahî dibîne yan jî dide nîşan dan. pêdiviyên bingehîn, psîkolojiya mirovan jî diguhennîn. du dibijiya goşte kerê, digot guhên wê wekîyên kêrguhan in.
dil dixwaze, lê dest nagihîjiyê (biwêj) tiştek daxwaz kirin lê ji bo pêkanînê tiştek ji dest nehatin. dil dixwaze lê dest nagihîjiyê. mixabin tenê bi niyete jî tiştek pêk nayê.
dil e, ne bilxur e! (biwêj) ev tiştekî girîng û cuda ye, ne wisa hêsa ye. heyran ra jê nabe, ev dil e, ne bilxur e.
dil girtin (lêker)(Binihêre:) dil
dil hebûn 1. bi niyêt bûn 2. talibê tiştekî bûn *"dil heye, lê taqet tuneye"
(biwêj) xwestin, viyan, hez kirin, niyet hebûn, li ber bûn, dil kirin.
Herwiha: hil heyîn, dil hebîn. Navdêr: dilhebûn.
Bide ber: dilhebîn.
ji wêjeyê: Di civîneke resmî ya li Tirkiyeyê de ku li 19ê vê mehê di navbera Wezîrê Xwendina Bilind û Lêkolînên Zanistî yê Hikûmeta Herêma Kurdistanê Profesor Dilawer Ebdulezîz , Serokê Civata Xwendina Bilind ya Tirkiyeyê Pr. Yusuf Ozcan, Rektorê Zanîngeha Enqareyê Prf. Cemal Talug û du cîgirên rektorê zanîngeha Enqereyê hate sazkirin, gotêbêj li ser bihêzkirina pêwendiyên akademîk yên di navbera her du wezaretan de hate kirin û rektorê zanîngeha Enqerayê zanîn ku hikûmeta Tirkiye û zanîngeha wan dil heye li Hewlêra paytexta Herêma Kurdistanê şaxeke xwe veke..
ji: dil + hebûn.
: dilheyî, dilhebûyî
dil hênik bûn 1. dilgeş bûn 2. dilfireh bûn
dil jê çûn (biwêj) di hêla tenduristî de aciz bûn, xewirîn. du roj bûn ku min pariyek nan nexwaribû, ji ber wê dil ji min diçû.
dil jî (navdêr, mê) xeriqîn.
ji: dil +jî
dil ketin (lêker) evîndar bûn, bûn dildarê/a kesekê/î yan tiştekê/î, ji kesekê/î yan tiştekê/î hez kirin, kesek yan tiştek evandin, dil bijîn: Dilê wê ketiye min. Dilê min ketiye zimanê kurdî..
Herwiha: dil keftinê, dil kevtinê. Navdêr: dilketinê, dilkeftinê, dilkevtinê.
ji: dil + ketin.
: dilketî
dil ketin hev (biwêj) li yekî/ê hez kirin. evîndar bûn. keçeke mele osiv heye. ev heft sal in ku em dil ketine hev.
dil kirin 1. xwestin 2. niyêt kirin
(lêker)xwestin , niyêt kirin
dil lê kelîn (lêker) bi sempatî nêzîk bûn,li xweşiyê çûyîn,jê hez kirin.dilkelîn nizanim çima lê dilê min lê keliya. Tewîn: .
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
dil li ser dil e, jê re tune tu derd û kul e. - (biwêj) heke du mirov bi rastî jî ji hev du hez bikin, kul û derden wan gelekî sivik dibin. hema bila em ji hev û din re rust bin, ji we pê ve ne xem e. çi got me: “dil li ser dil e, je re tune tu derd û kul e.
dil man (lêker) xeyidîn, sil bûn, dil xelîn, tûre bûn: Dilê wê ji min maye. (Ew li min xeyidiye. Min dilê wê hiştiye.).
Herwiha: dil mayîn. Navdêr: dilman, dilmayîn.
Têkildar: dil hêlan.
Bide ber: dil man pê ve, dil girtin.
ji: dil + man.
: dilmayî
dil man pê ve (lêker) dil pê şewitîn, li ber ketin, dil pê sotin, guneh pê hatin, dil pê ve bûné, ji ber rewşa xirab ya kesekî xemgîn bûn (û xwestin alîkariya wê/wî bike): Dilê min dimîne bi van rebenan ve. (dilê min bi wan dişewite).
Herwiha: dil man pêve. Navdêr: dilmanpêve.
Têkildar: dilpêvehî.
Bide ber: dil man.
ji: dil + man + pê ve
dil mayîn 1. hêvî jê şikestin 2. jê êşîn
dil miqabilî dil e gotina pêşiyan dilê yekî himberî mirov jşimirov re bixwaze yê mirov jî ji wî re dixwaze. her tişt li himber yê xwe dinere demasûde hebe an başî hebe jê re ew jî başiyê ji wî re dixwaze.
dil nazik (navdêr, mê) quto, zirz.
ji: dil +nazik
dil ne sifre ye ku mirov li ber hemî kesî veke (biwêj) kes nizane di dile kesî de çi heye. kî dizane di dile ke de çi heye? dil ne şifre ye ku mirov li ber hemû kesî veke.
dil nerm kirin (biwêj) razî kirin, ikna kirin. “ma eni pê dilnermkirina hev digerin? kamîran bedirxan
dil niwaztin (navdêr, mê) taltîf kirin.
ji: dil +niwaztin
dil pê nekirin (biwêj) neecibandin. lawik zehf ew dixwest, li keçikê dil pê nekir.
dil pê şewitîn (lêker) li ber ketin, dil man pê veé, dil pê sotin, guneh pê hatin, ji ber rewşa xirab ya kesekî xemgîn bûn (û xwestin alîkariya wê/wî bike): Dilê min bi sêwiyan dişewite.. Navdêr: dilpêşewitîn.
ji: dil + pê + şewitîn
dil pê sotin (lêker) dil pê şewitîn, li ber ketin, dil man pê veé, guneh pê hatin, dil pê ve bûné, ji ber rewşa xirab ya kesekî xemgîn bûn (û xwestin alîkariya wê/wî bike): Dilê min dimîne bi van rebenan ve. (dilê min bi wan dişewite).
Herwiha: dil pê suhtin, dil pê sujîn, dil pê suşîn. Navdêr: dilpêsotin.
Têkildar: dilsoj, dilsojî.
ji: dil + pê + sotin.
: dilpêsotî
dil pê ve bûn (lêker) dil pê sotin, dil pê şewitîn, guneh pê hatin, dil man pê veé, dil pê ve man: Tu zarrok î û dê biwestî loma dilê min bi te ve ye û hêvî dikim ku tu neyê..
Herwiha: dil pê va bûn, dil pêve bûn, dil pêva bûn. Navdêr: dilpêvebûn, dilpêvabûn.
: dilpêve, dilpêvehî, dilpêvetî, dilpêveyî
dil pirpitîn (navdêr, mê) dil pitpitîn.
ji: dil +pirpitîn
dil qoqê rêxê ye gotina pêşiyan ev gotin jî wekî dil e çi bixwaze ew e. kes nikare li himber bisekine dema tiştekî bixwaze dibe ku ji bo hinekî dinne baş be lê dil ketibê ji wî re wekî şekir û cewahir e.dema dilê xortekî têkeve qîzek ne xweşik, mirovê sêyemînnikare bibêje çima, lewre dil qoqê rêxê ye dibe ku li rêxê jî deyne.
dil rabûn (Binihêre:) dil
dil şikestin (biwêj) ji ber bûyereke yan jî bi gotineke eşîn, xemgîn bûn. “gele cinyaze nedihatine naskir-ine. bi her cinyazekî teze derxistî re çend dil (lişkestin. ’’ şemsî
dil şûşe ye, ku bişkê cebar nabe gotina pêşiyan dil wekî tê gotin narîn e nazik e. ku mirov dil bişikîne, bi hêsanî mirov nikare bicebirîne. mirov neheqiyê li yekîbike an dilê wî bihêle dibe ku tu car ew kes nikaribe bi mirov re têkiliyê deyne.
dil û cigerên (yekî) bi piştê ve girtin (biwêj) gelekî li ber xwe ketin. sê salan bi şûn de dema ku min ew dît, ji derd û kulan dil û cigerên wê bi pistê ve girtibûn.
dil û dînê xwe yek kirin (biwêj) bi duristî wekî bawerî û ramana xwe tevgerîn ango bi duristî hewl dan. ew mirovekî wer e, dil û dînê wî yek dike, çawa bawer dike, wisa pëk tîne.
dil û hinavên (yekî) zer bûn (biwêj) gelek cefa û eziyet dîtin. hem ji ber hesreta welat, hem jî ji derdê zarohan dil û hinavên ifazîle xanimê zer bûn.
dil û hinavên (yekî) zer kirin (biwêj) yek gelekî aciz kirin. ma îşê acizkirinê bû, kuro wê dil û hinavê min zer kirin lo!
dil xap (navdêr, mê) zir, çivo.
ji: dil +xap
dil xelîn (lêker) dil man, xeyidîn, sil bûn, tûre bûn: Dilê wê ji min xeliye. (Ew li min xeyidiye. Min dilê wê hiştiye.).
Herwiha: dil xeliyan. Navdêr: dilxelîn, dilxeliyan.
Têkildar: dil xelandin.
Bide ber: dil girtin.
ji: dil + xelîn.
: dilxeliyayî
dil xwestin (lêker)(Binihêre:) dil
dila avêtin (navdêr, mê) orîn, borîn.
ji: dil +a + avêtin
dila pirsî, qûna hesilî (biwêj) yên ku qenciyê dikin, carinan di ser de jî wekî xeraban tên nîşandan. dila pirsî, qûna hesilî. lawo min ji te re nedigot, ev ji qenciyan fêm nakin?
dilalav (navdêr, mê) coşdar, pi zot, agir.
ji: dil +alav
dilalavî (navdêr, mê) pizotî, agirbûn (mec).
ji: dil +alavî
dilandin (navdêr, mê) mirov zaro( kur û keç) yan candaran bi nazî xwedî bike û serederîyê pêra bike, nazkirin, nazikkirin, nazandin, nazdarkirin, dindilandin, ez di dilînim hûn di dilînin ew di dilîne …
dilar (navdêr, mê) bê tirs, dilêr, aza.
ji: dil +ar
dilaram (navdêr, mê) dilfireh, dilrihet, asûde, rihet.
ji: dil +aram
dilaramî (rengdêr) dilrehetî
dilasan (navdêr, mê) firiqet, arxayîn, firheqet, dilrehet.
ji: dil +asan
dilasin (navdêr, mê) dilhesin.
ji: dil +asin
dilasinî (navdêr, mê) dilkevirî, dilhişkîdilkafîrî.
ji: dil +asinî
dilawer (rengdêr) dilêr, mêrxas, egîd, gernas, qehreman, wêrek, bisteh, netirs, bêtirs, ebeboz, camêr, aza.
Herwiha: dilawêr, dîlawer, dîlawêr.
ji: ji farisî دلاور (dilaver), binêre dil + -awer.
: dilawerî, dilawerîtî, dilawertî
dilawêr cesûr, wêrek
cesûr, wêrek
dilawerî (rengdêr) mêrxasî
dilazad (rengdêr) mêrçak, dil êr
dilazar (navdêr, mê) êsandî, azardayî, azarkirî.
ji: dil +azar
dilbawer (rengdêr) mirovê zû bawerîyê bi hemberê xwe dihînit, dilnazik
dilbaz cazibedar
cazibedar
dilbazî (rengdêr) kesê xwe dilbaz bikit, nazdarî
dilbazîkirin (navdêr)nazkirin, xwe tivtivandin
dilbêjî (navdêr, mê) nuqtedilî.
ji: dil +bêjî
dilbend (rengdêr) evîndar
dilbendî (rengdêr) evandin, evînkirin
dilber 1. canan, yar 2. bedew 3. jina ku layiqî hezkirinê ye
(rengdêr) (navdêr) yar, berdilî, hezkirî, ezîz, xweşdivî, xoşewîst, dost.
Herwiha: dîlber.
ji: hevreha farisî دلبر (dilber), ji dil + -ber anku kesa/ê ku dilê mirovî dibe.
: dilberî, dilberîtî, dilbertî
dilberdan (navdêr, mê) (Binihêre:) dil
dilberdayî (rengdêr) (Binihêre:) dil
dilbestî (navdêr, mê) dildayî, dilketî, dilda, dilberdayî, meclûp.
ji: dil +bestî
dilbestîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilbestî
dilbiêş (navdêr, mê) melankolîk, xemgîn, behnteng, qehirî, kesirî, dilkul.
ji: dil +biêş
dilbij (navdêr) evîndar, hezker, aşiq, sewdayî, arezûmend, meyildar, mereqdar.
ji wêjeyê: Hemî kes dilbijê wê bejn û bala wek neya avî Tenê ê ko perîşan û ceger xwîn maye Seyda ye Ji roja ko me dil dayê me can da destê zîbayê Cegerxwîn daye nav dafan di benda zilf û qeyda ye.(Cegerxwîn).
ji: dil + bijîn - -în.
: dilbijî, dilbijîtî
dilbijan (rengdêr) diljan, dilêş, dilbikul, keserkûr
dilbijandin (lêker) bijandin.
ji: dilbij +-andin
dilbijî (navdêr, mê) arezû, hewes, meyl, bij, dilbijîn, mereq, balkêşî, baldarî, daxwaz, xwestek, xwezî, hêvî, hez, hezkirin, viyan, işteh, miciz, mijaj, bijîn, dilçûnê, rexbet, temenî, iştiyak, iqbal, mad.
ji: dil bijîn
dilbijî kirin (lêker) fit kirin, fitik kirin, tiz kirin, kiş kirin, kişkişandin.
ji: dilbijî + kirin
dilbijin (navdêr, mê) bijîn.
ji: dil +bijin
dilbijker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dilbij dike.
ji: dilbij + -ker
dilbijok (rengdêr) kes yan jî tiştê/a dilê wî dibije hertiştî,çilek mirovekî pirr dilbijok e.
ji: dil+bijîn+-ok
dilbijokî (navdêr, mê) tirsonek, bêz(î), bêrî, arezû.
ji: dilbijok + -î
dilbikeser (navdêr, mê) dilbikovan, dilbikeder, dilbikedr.
ji: dil +bikeser
dilbikeser bûn (lêker) dilbikovan bûn, dilbikeder bûn.
ji: dilbikeser + bûn
dilbikovan (navdêr, mê) dilbikeser, dilbikeder, dilbikedr.
ji: dil +bikovan
dilbikovan bûn (lêker) xembar bûn, xemgîn bûn, dilbikeser bûn, dilbikeder bûn.
ji: dilbikovan + bûn
dilbikul 1. xemgîn 2. dilbirîn
xemgîn , dilbirîn
dilbikul bûn (biwêj) bi keder û bi xem bûn. pisîka sorbelek! tu îro dilbikul 1. ...te feleka xwe şaş kiriye... dinya li ser te digere; çavên te tu deram nabîne. ’’ dr. cuwan batû
dilbikulî (navdêr, mê) dilkeserî, jandarî.
ji: dil +bikulî
dilbirîn (rengdêr) dilê birîndar, bi kovan xem pejare navek kurdî ê kurane
dilborî (navdêr, mê) bêhiş, bêageh.
ji: dil +borî
dilborîn (navdêr, mê) bêho bûn, bêhi man, hay ji xwe neman, dilgirtin
dilçak (navdêr, mê) pakdil, xweşbextane.
ji: dil +çak
dilçepel (rengdêr) zinx, tamsar
dilçirmisî (rengdêr) bêgêwil, posîde
dilçirmisîn (navdêr, mê) bêgêwilbûn, mirîtûbûn
dilcoş (navdêr, mê) coşdar, coşbûyî.
ji: dil +coş
dilcoşî (navdêr, mê) coşdarî.
ji: dil +coşî
dilçûnê (navdêr, mê) arezû, hewes, meyl, bij, dilbijî, mereq, balkêşî, baldarî, daxwaz, xwestek, xwezî, hêvî, hez, hezkirin, viyan, işteh, miciz, mijaj, mad, mehd, bijîn, rexbet, temenî, iştiyak, iqbal
dilçûnî (navdêr, mê) bi tamdarî.
ji: dilçûn + -î
dilda (navdêr, mê) dildayî, dilbestî, dilketî, dilberdayî, meclûp.
ji: dil +da
dildan (navdêr, mê) weke mirov dilê xwe dide yekî, mirov hez ji êkî biket, :wî dilê xwe daye keça mezinê gund gulê min dil daye te ev çend salin ez li benda te
dildar 1. aşiq 2. sewdaser
(rengdêr) û (navdêr) kesa/ê ji kesekê/î hez dike, kesa/ê hest bi evînê anku eşqê dike.
Hevwate: evîndar aşiq.
Bide ber: dilber evandî. Binêre
Herwiha: dilovan dilvîn dilsoj dilsoz.
Têkildar: eşq eşqî.
ji: dil + -dar.
Bikaranîn: Lêker: dildar bûn. Navdêr: dildarbûn.
: dildarî
dildar bûn (lêker)(Binihêre:) dildar
dildar kirin (lêker)(Binihêre:) dildar
dildarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dildar
dildarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dildar
dildarî (navdêr, mê) evîn, evîndarî, yaranî, hezkirin, eşq, dildarbûn, evîndarbûn, aşiqbûn, vîn, hez.
Herwiha: dildarîtî, dildartî.
ji: dildar + -î.
Bikaranîn: Lêker: dildarî bûn, dildarî kirin. Navdêr: dildarîbûn, dildarîkirin Rengdêr: dildarîbûyî, dildarîkirî
dildarî bûn (lêker)(Binihêre:) dildarî
dildarî kirin (lêker)(Binihêre:) dildarî
dildarîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dildarî
dildarîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dildarî
dildarîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dildarî kirin
dildarîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dildarî
dildarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dildar kirin
dildarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dildar
dildayî (navdêr) dildar.
Bikaranîn: Lêker: dildayî bûn, dildayî kirin. Navdêr: dildayîbûn, dildayîkirin Rengdêr: dildayîbûyî, dildayîkirî
dildayî bûn (lêker)(Binihêre:) dildayî
dildayî kirin (lêker)(Binihêre:) dildayî
dildayîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dildayî
dildayîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dildayî
dildayîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dildayî kirin
dildayîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dildayî
dildil (navdêr, mê) dondil.
ji: dil +dil
dildimî li ber dilê (yekî) bûn (biwêj) tiştekî ku pê guman û teskîn hebûn. “lê dildimiya li ber dilê wî ew e, ku ew cihê mezelê diya xwe zane û her sal dixwaze here ser mezelê dayîka xwe. firat cewerî
dile (navdêr, mê) dilê, kezeba, sû ketin, xeyîdin, xatirê, xatir nedan, ziravê, gotina.
ji: dil +e
dilê (yekî) avêtin . (biwêj) tiştek daxwaz kirin. dilê min avête wî wêneyî, lê pereyên min tune bûn ku bistînim.
dilê (yekî) azirandin (biwêj) yek êşandin, aciz kirin. birayê hemo dilê wî azirand.
dilê (yekî) bi ... hilavêtin (biwêj) tiştek zehf zêde daxwaz kirin. her wekî bav û kalên xwe, dilê wan jî bi miletperwerî û welatevîniya kurdî hildave. mehmed uzun
dilê (yekî) bi ... şad bûn (biwêj) bi sedema tiştên erênî û xweş şad bûn. dilê min bi zewaect wan pir şad bû.
dilê (yekî) bi ku de bixwaze, bi wir de ajotin (biwêj) wekî daxwaza xwe bi kar anîn. ji wê re çi, dilê wê bi kit de bixwaze, mêrê wê bi wir de diajo.
dilê (yekî) bi ser ve çûn (biwêj) dil xewirîn, ji hêla tenduristiyê ve aciz bûn. vê êvarê ji birçîna dilê htin bi ser ve çû.
dilê (yekî) çargopalî lê xistin (biwêj) pir bicoş bûn. dil xweş bûn. ji ber ku qîza wê dê îroji girtîgehê derkeve, dilê xaltiya gozel çargopalî lê dixe.
dilê (yekî) dax dan (biwêj) hundir şewitîn, xemgîn bûn. lê digel vê, eger hebe ji tengezarî û mitaleyeke ku ji nişka ve dilê wê dax dabû, bi temamî hête ser hişê xwe û giraniya xwe ji ser xwe avêt û heta demekê ji qehran xwe xwar. osman mehmed
dilê (yekî) di dest de bûn (biwêj) di nav helecan û bêtebatiyekê de bûn. çima ku du heb lawên wê tevlîgerîlayên tevgera azadiyê ne, dilê xaltiya sitî tim tli destê wê de ye.
dilê (yekî) êşîn (biwêj) li ber xwe ketiné, xemgîn bûn. dû re ji nişka ve destê xwe kişand. destê zilêm di valahiyê de ma. dilê wî eşiya. ıbrahim seydo aydogan
dilê (yekî) germ kirin (biwêj) hêvî dan. ikna kirin, xapandin. arxayîn kirin. ez wê çaxê dibehecîm, lê mendo bi wan gotinên xwe yen xweş dilê min germ kir. berê jê re xwarin çêkirin, ezet û hurmet ıcirin, dilê wî germ kirin, dû re derman danê û ew radestî leşkerett romê kirin.
dilê (yekî) geş bûn (biwêj) şad bûn. kêfxweş bûn. bi bihîstina wê inizgîniyê re ez dilê min geş bû.
dilê (yekî) gotin, devê (yekî) negotin (biwêj) ya ku di dil de derbas dibe diyar nekirin. ez evdal baş dincisini, wa ye kifş e vê care jî dilê wî dibêje, devê wî nabêje.
dilê (yekî) gupegup kirin (biwêj) bitatêl, heyecan û xiroş bûn. beriya ku ez dest bi axaftinê bikim, dilê min gupegup dikir.
dilê (yekî) hatin ber dêv (biwêj) dil li hev ketin, bîz jê çûn gava min deriyê avdêstxaneya wan vekir, dilê min hate ber devê min.
dilê (yekî) hatin guvaştin (biwêj) ketin bin bandora xiroş û heyecanê. “diviya bikete girî heçku tiştekî dilê wê diguvaşt. gihîşte nêzîkî gundî û rawesta. ’’ ibrahim selman
dilê (yekî) hil bûn (biwêj) ji birçîbûnê yan jî nexweşiyekê aciz bûn, xewirîn. ev bû mehek kujiyan, bêyî min derbas dibe. dilê min hil dibe, lê dike nake firsenda herikandinê nabîne. snat kihç
dilê (yekî) hildan (biwêj) dil vekirîn, yek teskin kirin, dilê yekî çûn tiştekî. lê mêze kir ku bavê wê dilê xwe xera dike, wê bigirî, bêrîvanê dilê bavê xwe hilda. erê, bîzê kesî neçûyê lê tenê dilê selîm hilda û bê xem ew goşt xwai
dilê (yekî) hilnedan (biwêj) li hember dîmenekî xeter xemgîn bûn, bîz (made) neçûn xwarin an jî tiştekî. dilê min hilneda ku li birîna keleş binihêrim. dilê min tu car hilnade ku ez li mala perwer xwarinekê bixwim.
dilê (yekî) jê birin (biwêj) xistin bin bandora xwe. kirin aşiqê xwe. ew jî don jûanê kurdan e, hema di navîna demeke kurt de dilê jincin jê dibe
dilê (yekî) jê derbas nebûn (biwêj) dev jê bernedan. jê hez kirin. belê geleli kêmasiyên wî hene, lê çi bikim ku dîsa jî dilê min jê derbas nabe.
dilê (yekî) jê man (biwêj) jê xeyidîn, dil jê şikestin. j/ ber wê helwesta wê ya di dawetê de dilê min ji gulanê inan.
dilê (yekî) jê mayîn (biwêj) dil şikestin. ji ber neyîniyekê moral xera bûn. “tu bi xwe jî dizanî, bêhna min jî teng e û xwe nagirim. dawî dilê hemû hevalanji min dimîne ji ber wêyekê heft sal in ku carekê tenê çûme civîna mezin. osman sebrî
dilê (yekî) jê sar bûn (biwêj) li hemberî kesekî yan jî tiştekî hestên germ û bawerî, winda kirin. têkilî û pêwendî sist bûn. vê nexweşiya giran dilê min ji jiyanê sar kir.
dilê (yekî) ji ... reş bûn (biwêj) ji ber gelek bûyerên neyînî, dîtin û ramana erênî winda kirin. piştî ku li çiyê ew yek anîne serê keç.a wî. dilê mûsayê çelo ji mîlîsan reş bû
dilê (yekî) ketin cih (biwêj) dil hênik bûn. ew gihîşte cihê cih, dû re dilê min kete cih.
dilê (yekî) kişandin (biwêj) dilê yekî xwarin an jî tiştekî din xwestin. dilê min pir dikişine ku ez qehwê vexwim lê pê mîdeyê min diêşe.
dilê (yekî) kizirandin (biwêj) dil şewitandin. li ser kesekî hestyariyeke tund pêk anîn. “gulêjî wekî bilbileke xurt û nazdar, bi dengê xwe erîşa wî dişikand û bi gotinên xwe dilê wî dikizirand. mehmed uzun
dilê (yekî) lê îşiq nedan (biwêj) jê şikestin, pê bawer nebûn. piştî wê gotina gevezê, dikim naldin dilê min lê îşiq imde. min jî dixwest pê re kar bikim, lê mixabin dilê min lê îşiq nade.
dilê (yekî) lê qusîn (biwêj) dil ji kesekî şikestin, xwîn bi ser yekî de kelîn. bi rastî jî vê carê dilê min li zagros qusî. çawa ku wî ew keçik dît dilê wî !ê qusî.
dilê (yekî) lê rûneniştin (biwêj) baş nehecibandin. ev ç.end sal in bûye zavayê min, lê nizanim çima hê jî dilê min !ê rûneniştiye.
dilê (yekî) lê sar bûn (biwêj) li hember kesekî yan jî tiştekî heslên neyînî sêwirandin. berê min jî dixwest, lê di roja îroyîn de dilê min lê sar bûye.
dilê (yekî) lê spî bûn (biwêj) ji kesekî bawer kirin. tu qet nekeve tatêlê, dilê her kesî li baran spî ye.
dilê (yekî) li ber nehatin (biwêj) li ber ketin, dil pê şewitîn, heyfa xwe lê anîn. belê fiyetekî baş dan erebeya min, lê dilê min li ber nayê ku ez bidim.
dilê (yekî) li hev du ketin (biwêj) ji ber nexweşiyê dil xera bûn, bîz lê rûneniştin. dilê wê li hev du ket. rabû ser xwe dîsa ket. firat cewerî kingê ku wan xwarinên gulnazê dibînim, dilê min li hev du dikeve.
dilê (yekî) li ser (yekî) ricifîn (biwêj) gelekî hez kirin, zêde girîng girtin. ev neh sal in ku keça wê di girtîgehê de bû, ji ber wê dilê hemdiya li ser keça wê gelekî diricife.
dilê (yekî) li ser şewitîn (biwêj) guneh pê hatin. heke dilê wê li ser neşewitiya, qet wer !ê dibû xwedî?
dilê (yekî) neçûn . (biwêj) bîz neçûn tiştekî. bi xwedê tu xêr û berxêr di tê de nemaye. ya qenc ew e ku te daqurînim. bes, bi rastî jî dilê min ni lul naçe te; zilcê min têr e... dr. cuwan batû
dilê (yekî) pê êşîn (biwêj) dil man, ji tiştekî aciz bûn. ... da ku nebî nebîgoşeyek ji wê bikeve ber meqesê û goşa dilê min pê biêse. perwîz cîhanî
dilê (yekî) pê germ bûn (biwêj) pê bawer bûn. ya rastî dilê min pê germ bû û min ew /car dayê. ka em ê bibînin dawî çawa dibe?
dilê (yekî) pê şewitîn (biwêj) guneh pê hatin. “xezalê bêhnek kişand kezeba xwe. bi çavên kelogirî li min dinêrî. edî dilê wê bi min şetvitî. ridvan karaaslan
dilê (yekî) pê ve girêdayî bûn (biwêj) ji dil û can yek hez kirin, sadiq bûn. heya îro jî dilê min bijina min ve girêdayî ye.
dilê (yekî) pê xweş nebûn (biwêj) jê razî nebûn. dilê min qet bi wî xweş nîn e, ınşelah ê xwedê jî pê ne xweş e.
dilê (yekî) perpitandin (biwêj) bixiroş û heyecan bûn. min cara ewil ew çavên xweşik li ber îskeleya vapûrê dîtibûn ... weke mizgîniyeke xêrê, dilê min perpitandibûn ” evdile koçer
dilê (yekî) pirtepirt kirin (biwêj) tirsîn, pir bihelecan û tatêl bûn. di rê de dilê min pirtepirt dikir. ez ditirsiyam ku derkevin pêçiya min. beri ku pûanên me bixwînin, dilê min pirtepirt dikir.
dilê (yekî) qilqilîn (biwêj) di nav helecan û tatêla tiştekî de bûn. kifş e ku dilê zînê wa ye diqilqile, ka wê çi bibêje.
dilê (yekî) qirar nedan (biwêj) li hember dîmenekî xeter an jî bûyerekê li ber xwe nedan, dilê xwe ranegirtin, xemgîn bûn. dil pê eşîn. dilê min qirar neda ku ez wê xebera reşji dayîka hogir a pîr re bi wî awayî bibêjim.
dilê (yekî) rehet bûn (biwêj) bê pirsgirêk bûn, serfiraz û biaram bûn. piştî ku nun vegera lawê xwe jî dît îcar dilê min rehef bû.
dilê (yekî) reş kirin (biwêj) reşbînî û bêhêvîtî pêk anîn. bi wan kirinên xwe xesûya siltanê dilê wê reş kir, niha jî kesek li rûyê wê nanihêre.
dilê (yekî) seh kirin (biwêj) li pey hînbûna rewşa niyeta yekî ketin. heke tu bikaribî dilê wê seh bikî, tu yê bibînî ku ka çawa kindar e.
dilê (yekî) şewitandin (biwêj) xemgîn kirin. herî zêdetir stranên ku digel erbaneyê tên gotin dilê min dişewitînin.
dilê (yekî) şikandin (biwêj) bi gotin an jî kirinên neyînî yek xemgîn kirin. moral xerab kirin. wî cara dawiyê wisa dilê min sikênand. min biryar da ku carelce din rûçikê wî nebînim.
dilê (yekî) sivik bûn (biwêj) dilferah bûn. bi wan gotinên wê dilê min hinekî sivik bû.
dilê (yekî) tê de bûn (biwêj) ecibandin. jê hez kirin. dilê min di wê kcçikê de bû. lê dê û bavê min nexwestin.
dilê (yekî) tepîn (biwêj) di hêla psîkolojiyê de deprasyon derbas kirin. çima ku mêrê wê ji xwe re keçek anî, dilê sorgulê tepî, ew rakirin nexweşxwaneys.
dilê (yekî) têr bûn (biwêj) ji kesekî yan jî ji tiştekî hewesa xwe hildan. berê têkiliya wan xweş bû, lê kingê ku dilê mêrik têr bû, ew avête ber dêrî.
dilê (yekî) tijî bûn (biwêj) kelogirî bûn, di dil de gelek derd û kul hebûn. dik henîfeyê tijî bû, serê lawê xwe danî ser çoka xwe û giriya, giriya. ji kul û derdan dilê besiniyê tijî bûbû.
dilê (yekî) tijî kul bûn (biwêj) biderd û keser bûn. “gunehê min çi bû. ax, ax sedfikr û sawir di serê min de diçûn û dihatin. dilê min tijî kul û keser bûn. diljan
dilê (yekî) tune bûn (biwêj) nepe jirandin. qayîl nebûn. ji ber ku dilê keça wî tune bû, zeydan jî keça xwe neda wî. dilê (yekî) vala bûn ji tu kesî hez nekirin. çima ku delîl carekê gotiye dilê min vala ye. sûsan ji pey qûna wî naqete.
dilê (yekî) vebûn (biwêj) bêhnfireh bûn, ıkna bûn. qanih bûn. bi wan gotinên te yên xweş hinekî dilê min vebû. dilê mistekorê venebû, heya ku keçika xwe bi çavê xwe nedît.
dilê (yekî) vekirîn (biwêj) dilê yê ku xeyîdî ye yan jî dilşikestî ye teskîn kirin. “di wê xirecirê de heyder jî dilê jinikê vekirî. feqî huseyn sagmç
dilê (yekî) xera bûn (biwêj) kelogirî bûn, ji duristiyê dûr ketin, dil li ser çûn. dil xeriqîn. bi wî dîmenê kalê dîgorê dilê min xera bû. me ji zerê ew yek hêvî nedikir, lê xuya ye ku dilê wê jî xera bûye. ji ber hemlebûnê bû çi bû nizanim lê hema dilê wê xera dibû û direviya dest.joyê.
dilê (yekî) xof girtin (biwêj) tirsin. carekê dilê wê xof girtibû, heya em ji wir derketin, dilê wê di destê wê de bû.
dilê (yekî) xwendin (biwêj) rewşa yekî fêm kirin. “carinan awirên min û rêzanê diçin ser hev, em nav dilê hev dixwînin. suzan samanci
dilê (yekî) xweş kirin (biwêj) bi gotin an jî bi kirinên xweş û erênî morelê yekî geş kirin. “ ... tu bi xwedê bikî nizar, bes a dilê xwe veşere û bes dilê min xweş bike ... kerîm cemîl
dilê (yekî) xwestin (biwêj) daxwaz kirin. ez jî dizanim ewyekdi nav gel de baş nayê dîtin, lê çawa bikim, dilê min dixwaze.
dilê (yekî)... tirsîn (biwêj) ji bo îhtimala tiştên neyînî fikar kirin. dilê min ji vê rêwitiya te ditirse, çimkî ew rê gelekî pis e.
dilê bêkesan li ser hemû kesî dişewite gotina pêşiyan kesê bê kes dilşewat e. dilê wî li ser herkesî dişewite lewre ew pir di astengîyan re derbas dibe herwha xwewtenê dihesibîne û dibêje qey herkes wekî min e. ji ber tenêtî kişandiye jî mirovên bêkes naxwaze kesekî din jîwekî wî bêkes bimîne.
dilê dê bi ser dotê ye, ê dotê bi ser çiyayê qaf de ye gotina pêşiyan ev jî wekî “berê xweha li bira yê bira li çiya ye”. lê îjar dê heye ku tim dilê wê li ser zarokên wê diêşe lê mixabindizewicin diherin.
dilê dilxwaz, nan û pîvaz (biwêj) dilê mirov ku bixwaze, bi tiştên heri piçûk jî dikare serfiraz bibe. dile dilxwaz, nan û pîvaz. tenê bila mirov ji dil bixwaze.
dilê mêvana nehêl wê bi xwe herin gotina pêşiyan mêvan çiqas tamsar bin jî, çiqas nehê0jayî hurmetê bin jî, ne hewceyî ku mirov wî biqewirîne lewre ew dê bi xweherin.
dilê min ji wê (ne) xweş e, erd di bin berfê de reş e (biwêj) xuyang çawa dibe bila bibe, naverok û bingeh zû bi zû nayê guherandin, tu bikî û nekî ya rasteqînî çi be, ew e. bi daxwaz û niyetan nabe, dilê min ji wê xweş e, erd di bin berfê de reş e.
dilê segan bi savarê xweş kirin (biwêj) bi bedeleke piçûk be jî, dil vekirîn (xweş kirin). ji xwe ew jî tiştekî wer zêde naxwaze, lê mirov dilê sa bi savarê xweş dike.
dilê şivan bixwaze dikare şîr ji nêrî bidoşe gotina pêşiyan dema dilê mirovan bixwaze û xwestina kar û hezkirina kar pê re hebe dikare gelek tiştan bike û herwiha gelekrêyan bibîne. tiştan mirov bi xwestin û ji dil bike mirovê biserkeve.
dilê şivan kete pişkulê , hûr kir şîr û xwar (biwêj) daxwaza dilan li gorî xwediyan cure cure ye û ya her kesî li gorî wî birûmetir e. dilê mirov ku xwest jê re sînor lune. dile şivan kete pişkule, hûr kir şîr û xwar.
dilê tirsonek sênga gewr nabîne gotina pêşiyan ev gotin li ser revandina qîzan hatiye gotin. heke xort mêr be kesa ku dilê wî tê de heye, heke malbata wênedêyê jî wê birevîne. lê xortê ku newêribe birevîne dê ji dildara xwe bêpar bimîne.
dilê xezeb nagihin miradan gotina pêşiyan dilên bi xezeb an bi kerb û zalim û lezgîn be tim zû diqedin û ji ber ku bi lez tevdigerin di nêvî de astengî lihimber wan çêdibin. her wiha nagihîjin tiştên ku dixwazin.
dilê xwe bi xwe şewitandin (biwêj) gunehê xwe bi xwe anîn. “qet dilê xwe bi xwe neşewitîne. kîjan rojê be tu yê wê lam-heya xwe bidî çêkirin. torî
dilê xwe gerandin (biwêj) li gorî daxwaza dilê xwe tevgerîn. tu jî zêde nebîne, bi salan e ku tiştek bi dilê xwe nekiriye, ew jî dixwaze hinekî dilê xwe bigerîne.
dilê xwe girtin (biwêj) Ji ber peyvek an jî kiryarekê êşîn, pê nexweş hatin.
ji wêjeyê: Ew kesên ku li Ewrupayê dijîn bila dile xwe negrin lê haya wan ji welêt tune ye. Ez naxwazim dilê kesî bihêlim, lê gelek ji wan bi siwarî çûn, lê piyade mane..
Bide ber: aciz bûn, dîn û har bûn
dilê xwe ji dinyayê sar kirin (biwêj) ji pêçero jê, ji erêniyên dinyayê tiştek baş hêvî nekirin. cemîla hêaqil dest ji emelê xwe berdaye, dilê xwe ji dinyayê sar kiriye.
dilê xwe kirin (biwêj) xeyîdîn, dil şikestin. bi rastî min dilê xwe jê kiribû, lê ew bi xwe hate mala min û dilê min vekirî.
dilê xwe mor kirin (biwêj) dilînî û têkiliyên germ nexwestin. min ji te re negot wî dilê xwe mor kiriye. ne ji kesî hez dike, ne jî dixwaze ıcesji wî hez bike.
dilê xwe pê êşandin (biwêj) pê xemgîn bûn. aciz bûn, guneh bi yekî hatin. îdris dilê xwe bi wê dîmenê êsand em çiqas bibêjin jî bavê wî ye, bivê nevê ew ê dilê xwe pê biêsîne.
dilê xwe pê germ kirin (biwêj) pê bawer bûn. ku te dilê xwe ew qas pê germ nekira, dibe ku tu îro neketibûyayî vê rewşê.
dilê xwe rehet kirin (biwêj) ji ber pêkanîna armanc û niyetekê rehet û serfiraz bûn. “bi qasî du saetan di nava govendê de min dilê xwe rihet kir. r. karakaya
dilê xwe ronî kirin (biwêj) moral baş bûn, biaram bûn. tu heta dilê xwe ronî nekî silamet nabî.
dilê xwe safî kirin (biwêj) rehet û biaram bûn. pişti rizgarbûna ji wê nexwaşiyê. kazo, dilê xwe safî kir û gihişt aramiyê.
dilê xwe teng kirin (biwêj) ji tiştekî aciz bûn. mêrik, dilê xwe teng tteke, zarok hemû wisa bikeşe ne.
dilê xwe vekirin (biwêj) derdê dilê xwe ji yekî re gotin. ez dîsa ji te re dibêjim, heta tu dilê xwe venekî ez jî nikarim ji te re alîkariyê bikin1.
dilê xwe xapandin (biwêj) bi rasteqînî hewl nedan xwe. erê ew bi xwe dilê xwe dixapîne, lê tu yê ji rastiyê re çi bibêjî?
dilê xwe xera kirin (biwêj) ji bo pêkanîna karekî niyet kirin, xemgîn bûn, bi niyeteke nebaş tevgerîn. wî dilê xwe xera kiriye, dixwaze bi karekî din re mijûl bibe. wexta ku nameya keça wê dixwendin, cemîleyê dilê xwe xera dikir. wî dilê xwe xera kiribû ku dest biavêje keçikê, lê keçikê berî wî xwe avêtibû derve.
dilê xwe xweş kirin (biwêj) ji xwe re hêvî çêkirin, erênî û xweşbînî fikirîn. xwe xapandin. “va ye ez vê riyê rast dizanim û rast dibînim. şêr van karan hêç hêç nizane weselam ” got û dilê xwe xweş kir. feqî huseyn sagmç
diledildan kêmkirina xema mirovê dilteng yê ku tiştek lê qewimî, dilnerimkirin, ji bîrbirin
diledilîdan (navdêr, mê) dilnermkirin
dilekî ne, bi heft dilan (biwêj) ji dil, bi daxwazeke bêhempa. dilê min, dilekî na bi heft dikin ji vê keçikê girt.
dilekî rehet nedîtin (biwêj) tim bi derd û kulan re heşir bûn. wê belengazê jî m dilekî rehet nedit.
dilêm 1. karê ku divê bêt kirin (navdêr, mê) erk, peywir, wezîfe, kar.
ji wêjeyê: Guman tê de nîne ku pirsa jêdera zimanî, pêşketin û rûniştina wî, bi pirsa çêbûna mirovî ve girêdayî ye. Ji ber ku her endamên laşên mirovî rûniştinek bi wan re çê bû weha jî rûniştin di dilêma (erk) wan de jî, peyda bû. Ev jî dihê wê watayê, çawa dîroka werarbûna mirovî vedigere bi milyon salan, weha jî zimanê wî.(Bavê Nazê: Ber bi zimanekî yekbûyî ve, Gelavej.com, 7/2008).
: bêdilêm, bêdilêmî, bidilêm, dilêmdar 2. dilê min (navdêr, nêr) (helbestkî, kurtkirî) dilê min
dilêr 1. cesûr, wêrek 2. jêhatî, jîr
(rengdêr) dilawer, mêrxas, camêr, wêrek, bisteh, netirs, bêtirs, merd, cawîdan, camêr, destvekirî.
ji: dil + -êr.
: dilêrî, dilêrîtî, dilêrtî
dilêrî (navdêr, mê) rewşa dilêrbûnê, wêrekî, cesaret, bibizavbûn, bizarbûn, bicesaretbûn, cesûrî, livdarî, livokî, bizav, bizavdarî, egîdî, mêranî, wize, azayî, bicegerî, biziravî, avî ketin, fêrisî, mêrxasî, mêrçakî.
ji: dilêr + -î
dilêş (rengdêr) kesa/ê ku dilê wî diêşe, (mecazî) dilsoj, dilşewat, dilsoz, wefadar, pêbend, pabend, sadiq.
ji wêjeyê: Ê başe bavê min, ma yekî Cihû (Yahûdî) danûstendinê ji dikana yekî Ereb dike? Naaaa! Ma yekî Ereb danûstendinê ji dikana yekî Cihû dike? Naaaa! Çima? Ji ber ku dijminên hev in û herdu alî jî naxwazin hevdu dewlemendtir bikin da ku perê alîyekî nebin fîşek û berik û li alîyê din nekevin. Aha şexsîyetî û helwesta rastîn ev e ellawekîl! Kesên ku xwedî xîret bin, dilêşên gel û welatê xwe bin, xwîna bav û bapîrên xwe ji bîr nekin, narin ji dijminê xwe danûstendinê nakin û perên xwe naxin bêrîka wan.(Lotikxane.com, 12/2007).
ji: dil + êşîn - -êş.
: dilêşî, dilbiêş
dilêşandin (navdêr, mê) gêwil şikandin, pa vebirin, birînkirin, :tu bi wan gotinan dilê min û yê di ê înî
dilêşî (navdêr, mê) rewşa dilêşbûnê, hejarî, tengasî, dijwarî, cariskirin, tengavkirin, şepirzekirin, enirrandin.
ji: dilêş + -î
dilevdal (bûn) (biwêj) saf, mazlûm û dilsoz bûn. li we/atê xeybê her mirin dibû kilamek, her kuştin bi hezar sewtên dilevdal dixemilî û li pey wan çûyiyan dibû destan û senfoniyeke diltenik. m. zahir kayan
dilevîn (rengdêr) kesê evîn ketî dilê wî, evîndar
dilevra (navdêr, mê) bi lindrewan, rûmetyar, birûmet, şerefyar, payefiraz.
ji: dil +evra
dilferah bûn (biwêj) biaram û dilgeş bûn. mirov ku dûferah be, pirsgirêkan baştir çareser dike.
dilfikar (navdêr, mê) şayîşdar, endîşedar, bifikar, xemgîr, xemdar.
ji: dil +fikar
dilfireh 1. bisebr 2. aram
(rengdêr) kesê/a ku zû acis nabe. kesekî pirr dilfireh e.
Bikaranîn: Lêker: dilfireh bûn, dilfireh kirin. Navdêr: dilfirehbûn, dilfirehkirin Rengdêr: dilfirehbûyî, dilfirehkirî.
Têkildar: dilfireh bûn, dilfirehî
dilfireh bûn (lêker)(Binihêre:) dilfireh
dilfireh kirin (lêker)(Binihêre:) dilfireh
dilfirehbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilfireh
dilfirehbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilfireh
dilfirehî (rengdêr) bênfirehî
dilfirehkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilfireh kirin
dilfirehkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilfireh
dilger serenav, nêr, navek zelaman e
dilgerm jidil, samîmî
jidil, samîmî.
Bikaranîn: Lêker: dilgerm kirin. Navdêr: dilgermkirin Rengdêr: dilgermkirî
dilgerm kirin (lêker)(Binihêre:) dilgerm
dilgermahî (navdêr, mê) çalakîtî.
ji: dil +germahî
dilgermî (rengdêr) çelengî, zîrekî, ge bînî
dilgermkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilgerm kirin
dilgermkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilgerm
dilgeş 1. rûken 2. bicoş
(rengdêr) şad, dilşad, dilxweş, kêfxweş, bicoş, neşedar, coşdar, bikêf, bextiyar.
ji: dil + geş.
Bikaranîn: Lêker: dilgeş bûn, dilgeş kirin. Navdêr: dilgeşbûn, dilgeşkirin Rengdêr: dilgeşbûyî, dilgeşkirî.
: dilgeşane, dilgeşî
dilgeş bûn (lêker)(Binihêre:) dilgeş
dilgeş kirin (lêker)(Binihêre:) dilgeş
dilgeşane (rengdêr) bi awayekî dilgeş.
ji: dilgeş + ane
dilgeşbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilgeş
dilgeşbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilgeş
dilgeşî (rengdêr) kêfxweşî, dilşadî, dilxweşî
dilgeşkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilgeş kirin
dilgeşkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilgeş
dilgîr (rengdêr) sil, hêris, tore, xeyidî
dilgir (rengdêr) zadê giran dema mirov pê gêj dibe, xwarina pir çevir, :;mirovê di dilê xweda mezin qebe ji xwe razî
dilgir kirin (lêker) hewesî kirin.
ji: dilgir + kirin
dilgîr kirin (lêker) kuştin, dijwar êşandin, bizdihandin, derdar kirin.
ji: dilgîr + kirin
dilgiran (rengdêr) nîgeran, dilwas, xemgîr, xemxwer, gumandar, bifikar, bitirs, xeyidîn, sil, dilmayî, tûre, xeydan, suhketî, muxber.
Herwiha: dilgran.
ji: dil + giran.
Bikaranîn: Lêker: dilgiran bûn, dilgiran kirin. Navdêr: dilgiranbûn, dilgirankirin Rengdêr: dilgiranbûyî, dilgirankirî.
: dilgiranî, dilgiranîtî, dilgirantî, dilgiran kirin
dilgiran bûn (biwêj) hêrs bûn, xeyîdîn, xemgîn bûn. “nesûneyê di ser dayma her du qîzên xwe û zewaca kurên birayê xwe re, ji wan dilgiran bihû, lê di neticeyê de dîsa jî hêviya xwe bi wan ve girê dabû. enver karahan
dilgiran kirin (lêker) Aciz kirin, bê kêf kirin, azar dan, bêzar kirin, bê aram kirin, stres pê çêkirin.
ji wêjeyê: Tê zanîn di he‌yama çend rojîn borî da bilindbûneka neçaverîkirî di bihayên penzînê da hatiye pêş, vê çendê jî welatî dilgiran kirîne.
Têkildar: dilgiran
dilgiranbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilgiran
dilgiranbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilgiran
dilgiranî 1. dilşikestin 2. hêvîşikestin
(navdêr, mê) nîgeranî, teredud, dilwasî, waswasî, dilwaswasî, dudilî, bêbirryarî, tirs, guman, şik, şibhe.
Herwiha: dilgiranîtî, dilgirantî, dilgranî, dilgranîtî, dilgrantî.
ji: dilgiran + -î
dilgirankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilgiran kirin
dilgirankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilgiran
dilgirbûn (navdêr, mê) dilgirkirin.
ji: dilgir +bûn
dilgirî (navdêr, mê) karê dilgiriyê, rakêşan, sûketîbûn, nedilxweşî, nekêfxweşî, nexweşhalî, nerazîtî, dilmanî.
ji: dilgir + -î
dilgirkî (navdêr, mê) bi dilgirî.
ji: dil +girkî
dilgirkirin (navdêr, mê) dilgirbûn.
ji: dilgir +kirin
dilgîrkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilgîr
dilgirs (navdêr, mê) dilhişk, nepiyar, qeterehm, bêrehm.
ji: dil +girs
dilgirtî (rengdêr) (Binihêre:) dil
dilgirtîbûn (navdêr, mê) tîzektî, ingiroktî, ingiroyîtî, xeydoktî, dilmayîbûn, rikdarî.
ji: dilgirtî +bûn
dilgirtin (navdêr, mê) silbûn, bêho bûn, jibîrveçûn, li hevhatin, pêkhatin
dilhebîn (rengdêr) dilbijîn, dilvîn, balkêş, cazib, xweşdivî, xoşewîst, dilkêş, dilniwaz, ezîz, berdilî, delal, hêja.
ji: dil + hebandin.
: dilhebînî
dilhebînî (navdêr, mê) rewşa dilhebînbûnê, dilkêşî, dilniwazî.
ji: dilhebîn + -î
dilhebûn (navdêr, mê) dema mirovî gêwil hebit jibo karekî, :min dil heye sube herim çem birayê xwe bi mêvanî
dilhêlan (navdêr, mê) weke mirov dilê êkî bi gotinêt gemar bi ikênit, dil şikandin, birîndarkirin, :bibore eger min dilê te hêla bit, :tu bi xudê dilê wê ne hêle
dilhelûkî (navdêr, mê) dilşewatî, dilzîzî, zîzî, dilsojî, dilşoşî.
ji: dilhelûk + -î
dilhênik (navdêr, mê) arxayîn, bêpejn, sakîn.
ji: dil +hênik
dilhênik kirin (navdêr, mê) dilxweş kirin, teselî dan, dilsar kirin, teselî kirin.
ji: dil +hûnik
dilhêsa (navdêr, mê) têr, rûnandî, qayildar, têr kirî, piştrast, dilxweş, çavtêr, qayilkirin, hedirîn.
ji: dil +hêsa
dilhesin (rengdêr) kesê dilê sî req mîna asinî, dilreq, dilqayîm, dilkevir
dilhilavêtin (navdêr, mê) dilkutî, teptep, pir te, levdan.
ji: dil +hil +avêtin
dilhilûk (navdêr, mê) dilşewat, dilzîz, zî, dilsoj, dilşoş.
ji: dil +hilûk
dilhinav (navdêr, mê) hûr, pizûr, rovî.
ji: dil +hinav
dilhişk dilkevir
dilkevir, stemkar, zalim, bêrehm, zordest, zordar.
Bikaranîn: Lêker: dilhişk bûn, dilhişk kirin. Navdêr: dilhişkbûn, dilhişkkirin Rengdêr: dilhişkbûyî, dilhişkkirî
dilhişk bûn (lêker)(Binihêre:) dilhişk
dilhişk kirin (lêker)(Binihêre:) dilhişk
dilhişkane (navdêr, mê) bi bêrehmî, dilkafirane.
ji: dil +hişkane
dilhişkbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilhişk
dilhişkbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilhişk
dilhişkî stemkarî, xedarî, qeterehmî, dilkevirî, zalimî, dilqalindî, kezebqalindî, bêşewatî, hişkî, hişkbûn, nepiyarî, nedilovanî, bêşefqetî
dilhişkî bûn (lêker) dilkevir bûn, qeterehmî bûn.
ji: dilhişkî + bûn
dilhişkîbûn (navdêr, mê) dilkevirbûn, qeterehmîbûn.
ji: dilhişkî +bûn
dilhişkkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilhişk kirin
dilhişkkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilhişk
dilhiştin (navdêr, mê) dilhêlan
dilik (navdêr, nêr) nazik yan biçûk-kirina dilî wêneyê dilî liser ristik û stovankan ku mirov bi dest yan stoyê xwe ve diken
dilikî 1. evîndar, hezkirî, hebandî 2. aşiq 3. sewdaser
(rengdêr) evîndar, hezkirî, hebandî, aşiq, sewdaser.
Bikaranîn: Lêker: dilikî bûn, dilikî kirin. Navdêr: dilikîbûn, dilikîkirin Rengdêr: dilikîbûyî, dilikîkirî
dilikî bûn (biwêj) evîndar bûn. uso li ser keça silokundo dilikî bûye, şev û rojji wan kuçeyan naqete.
dilikî kirin (lêker)(Binihêre:) dilikî
dilikîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilikî
dilikîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilikî
dilikîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilikî kirin
dilikîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilikî
dilikkirin (navdêr) nazkirin, piçûkkirin, dilandin, dindilandin
dilin (navdêr, mê) hest, his.
ji: dil +in
dilîn hîs, hest
(navdêr, mê) hest, hewes, daxwaz.
ji wêjeyê: Desthelat ne li gorî hest û dilînén xwe, li gorî siyaseta neteweyî, bo berjewendî û dahatûya neteweyekî xwedî yek xak, yek ala tev bigere, dê desthilat be.(Arjen Arî: Kurdî: Zimanê herî qedîm, lê belê bêalfabe!, Netkurd.com, 3/2008).
ji: dil + -în.
: diliyayî
dilînî (rengdêr) sozdarî, hest, :stiraneka dilînî, :helbestena dilînî.
Bikaranîn: Lêker: dilînî bûn, dilînî kirin. Navdêr: dilînîbûn, dilînîkirin Rengdêr: dilînîbûyî, dilînîkirî
dilînî bûn (biwêj) ji dil pê ve girêdayî bûn. aşiq bûn. bi rastî ji heke ku tu dilîni bûyî çi pêwîst e wê pêk bîne.
dilînî kirin (lêker)(Binihêre:) dilînî
dilînîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilînî
dilînîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilînî
dilînîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilînî kirin
dilînîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilînî
dilinyabûn (navdêr, mê) piştrastbûn
diliqî (rengdêr) (navdêr, mê) col, melezî, kestel, dureh, zir, soryaz, têkil
diliqîtî (navdêr, mê) melezî, kestelî, durehî, zirî, soryazî, têkilî, colî, pirrcûnî, ducûnî, pirr-rengî
dilîr (rengdêr) dilêr
dilistan (navdêr) yar, dilber, delalî.
ji wêjeyê: Kay cismê letîf ê subhetî roh!Dergahê beden li ber te meftûh.Ez hêvî dikim ku bê teweqquf.Rencîde qedem be bê tekelluf.Carek here suddetelseadet.Gavek here sudretelnihayet.Ewwel here bibose astanê.Paşê here pêş dilistanê.Emma bi tewaduî û teizîm.Sed mertebe ihtiram û tekrîm.Ahiste ji bo bike duayê.Wa besteyî wê bike senayê.Şayiste bike tu ihrtiramê.Destbeste vewest bike selamê.(Ehmedê Xanî: Mem û Zîn, 1695).
ji: dil + -istan.
: dilistanane, dilistanî, dilistanîtî, dilistantî
dilistanane (rengdêr) bi awayekî dilistan.
ji: dilistan + -ane
dilistanî (navdêr, mê) rewşa dilistanbûnê.
ji: dilistan + -î
diljan dilêş
(rengdêr) dilbijan, dilêş, dilbikul, keserkûr, pirr xemgîn, gelek melûl.
ji wêjeyê: Bû şîn hawar, dil pirr xemgîn eHunermendên kurd heyf cangorî neNeyar zordar e, tim devbixwîn eKurdistan diljan, kurd bi girî neErdewanê min digel Eyazî Bûn Hunermendên deng û awazîLi wan dengên xweş, helbest û saz inKurd lê guhdar in,dijîn bi razî Ji zaxo hil bûn, du find û çiraKurd dilşad kirin bi hûr û giranHûn bûn pakrewan bi dest xwînfiraXweş bin gelê kurd, malbat û bira Hunermendên kurd,Eyaz Erdewan Silavdar bin hûn li şahê BarzanCezîrî û Xanî, Feqehê Teyran Hunermendên çak, dengên Kurdistan Bo war û netewe hûn bûn cangorî Ji we pirr xweşbê,Yezdanê jorîBav û kalên me b,sed salên borî Bûn gorî bûka, gerden bi morî Bo xêlê ewê, bûka sing cennet Bi sed hezaran , kurdên bi rûmet Tev cangorî bûn, xwîn bû co û şetBûk ji bin destan, hê jî derneket Ji boy xêlê wê, bûka serbizêr Ev çend sedsalin kurd bi jin û mêr Herdem bi ceng in,wek piling û şêrPirr bûn cangorî berxên mê û nêrEz bûm Dilbirîn ji boy vê bûkê Ji sêwasê ta bi girê Kerkûkê Welat tev bûye,warê pepûkê Divê gelê kurd, warê xwe nû kê.(Seydayê Dilbirîn: Ji bo bîranîna Erdewan û Eyaz Zaxoyî, nivîsîn 1987, weşandin: Avestakurd.net, 2/2009).
ji: dil + jan.
: diljanî, diljanîtî, diljantî
diljanî (navdêr, mê) rewşa diljanbûnê.
ji: diljan + -î
diljar 1. dilmayî 2. ji aliyê derûnî ve kesê lawaz
dilmayî , ji aliyê derûnî ve kesê lawaz
diljarî rewşa lawaziya derûnî
(rengdêr) rewşa lawaziya derûnî
diljêman (navdêr, mê) xeyîdîn.
ji: dil +jê +man
dilkafir (navdêr, mê) dilkevir, dilhişk, dilhesin, bêrehm.
ji: dil +kafir
dilkafirane (navdêr, mê) bi bêrehmî, dilhişkane.
ji: dil +kafirane
dilkeçik (navdêr, mê) xeydok, nazenin , tîzek, ingirok, ingiroyî, sûnik, dilmayî, dilgirtî.
ji: dil +keçik
dilkeçikî (navdêr, mê) xeydokî, nazeninî, çıtkırıldımlıkxhtml, tîzekî, ingirokî, tîzokî.
ji: dilkeçik + -î
dilkelîn (lêker) bi sempatî nêzîk bûn,li xweşiyê çûyîn,dil lê kelîn. Tewîn: .
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
dilkêş (rengdêr) balkêş, xweşik
dilkeser (navdêr, mê) dilkovan, dilkedr, kesernak, kedrnak, xemnak.
ji: dil +keser
dilkeser bûn (lêker)(Binihêre:) dilkeser
dilkeser kirin (lêker)(Binihêre:) dilkeser
dilkeserî (navdêr, mê) dilbikulî, jandarî, xemgînî.
ji: dil +keserî
dilkêşî (navdêr, mê) atraksiyon, naz, balkêşî, niwaz, dilwazî, dênkêşî, mereqkêşî, cezb
dilketî 1. aşiq 2. evîndar
(rengdêr) evîndar, dildar, dilbijî, aşiq, mecnûn, bengîn, hezker, heyran, kesa/ê ku ti tiştekî yan ji kesek din hez dike, dilikî, dildayî, hez.
ji: dil ketinê.
Bikaranîn: Lêker: dilketî bûn, dilketî kirin. Navdêr: dilketîbûn, dilketîkirin Rengdêr: dilketîbûyî, dilketîkirî
dilketî bûn (lêker)(Binihêre:) dilketî
dilketî kirin (lêker)(Binihêre:) dilketî
dilketîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilketî
dilketîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilketî
dilketîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilketî kirin
dilketîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilketî
dilketin (navdêr, mê) dema dilê mirovî kesekî yan tiştekî bi xwazit, :dilê gelek ketîye tirobêla te
dilkevir (rengdêr) (navdêr) bêrehm, bêmerhemet, zordar, zordest, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm, dilreq, mistebit, zorbaş, mistexalib, zorbaz, diktator, tîran, despot, zorba.
ji: dil + kevir.
Bikaranîn: Lêker: dilkevir bûn, dilkevir kirin. Navdêr: dilkevirbûn, dilkevirkirin Rengdêr: dilkevirbûyî, dilkevirkirî.
: dilkevirî, dilkevirîtî, dilkevirane, dilkevirtî
dilkevir bûn (biwêj) pir qecer û xwînsar bûn. ma tu nizanî ew yekî dilkevir e, tu ji çi re çûyî ber derê wî?
dilkevir kirin (lêker)(Binihêre:) dilkevir
dilkevirane (rengdêr) bi awayekî dilkevir.
ji: dilkevir + ane
dilkevirbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilkevir
dilkevirbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilkevir
dilkevirî (navdêr, mê) rewşa dilkevirbûnê, stemkarî, xedarî, dilqalindî, bêrehmî.
ji: dilkevir + -î
dilkevirîn (rengdêr) bêbext, bêwijdan, bêrehm, dilreq
dilkevirkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilkevir kirin
dilkevirkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilkevir
dilkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dil kirin
dilkirin (navdêr) hezkirin, viyan, xwaztin
dilkişandin (navdêr, mê) hezkirin
dilkoçer (navdêr, mê) dilbaz.
ji: dil +koçer
dilkoçerî (navdêr, mê) dilparsekî, dilçûçikî, dilsetî.
ji: dil +koçerî
dilkovan (navdêr, mê) dilkeser, dilkedr, kesernak, kedrnak, xemnak.
ji: dil +kovan
dilkovan bûn (lêker) xemnak bûn.
ji: dilkovan + bûn
dilkovanî (navdêr, mê) şehreza, çivo, dijwar, jîr, req, gezîn, law, rûqayim, jana dijwar, şêl, zîrek, bîrewer, bîrewer, bîrbir.
ji: dilkovan + -î
dilkul (rengdêr) dilşikestî, dilbirîn, dilçirmisî, kovandar, :jineka dilkulmêrekê dilkul, xemgîn
dilkulî (rengdêr) derd, kovan
dilkurmî bûn (biwêj) xayîn, tirsonek û sextekar bûn. “sadûn beg beşişî. — mirovê dêlai, ez dilqewîn im, lê kesên xwe dikine rêzan û serkeş ji me re dilkurmî ne. medenî ferho
dilkutan bi ser hev tepîna dilî
bi ser hev tepîna dilî
dilkutî (rengdêr) dilhilavêtin, teptep, pir te, levdan, nukuç, pirte, pirtepirt, pirt, pil, lêdan, nukuçek, firt, pit, qutan.
ji: dilkut + -î
dilkutîn (navdêr, mê) dema dil lê dide, qutana dilî, dilqutan
dilkuzrandin (navdêr, mê) dilsotin, dil ewitandin, :te dilê kuzrand bi wan gotinan
dilkuzrîn (navdêr, mê) dema ji kovanekê yan çamekê dilê mirovî di ewite, :çend ez wî zarokî di bînim dilê min di kurrit çunkî babê wî dihêt bîra min dilsotin
dille (hewramî) (navdêr) dil, qelb.
Herwiha: zill, zilleHolendî (navdêr) heliz
dillihevketin hez ji hev kirin, hevdu viyan, dilêd wan ketin hev
dilm (navdêr, mê) anç, delam, xilte, telp, durd.
ji: dil +m
dilm bûn (lêker)pegirin, dilmbûn, xiltebûn, telpbûn, xilte bûn, telp bûn.
ji: dilm + bûn
dilmanî (navdêr, mê) xeydanî, dilgirî, sihketîbûn, sûketîbûn, nevînî, nedilxweşî, nekêfxweşî, nexweşhalî, nerazîtî, nexoşnûdî, neşênî, neşengî.
ji: dil +manî
dilmanî bûn (lêker) kêfjê şikestin).
ji: dilmanî + bûn
dilmayî (rengdêr) xeyidandî, xeyidî, azarde, rencîde, dilşikestî, acizkirî, acizbûyî, sil, tûre, bêzar, tengezar, enirrî.
ji: dil man.
Bikaranîn: Lêker: dilmayî bûn, dilmayî kirin. Navdêr: dilmayîbûn, dilmayîkirin Rengdêr: dilmayîbûyî, dilmayîkirî
dilmayî bûn (lêker)(Binihêre:) dilmayî
dilmayî kirin (lêker)(Binihêre:) dilmayî
dilmayîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilmayî
dilmayîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilmayî
dilmayîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilmayî kirin
dilmayîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilmayî
dilmbûn (navdêr, mê) pegirin, xiltebûn, telpbûn, dilm bûn, xilte bûn, telp bûn.
ji: dilm +bûn
dilme (rengdêr) Hêka bi qalikê xwe ve nîvco hatiye kelandin. Bi vî hawî spîk û zerika hêkê ne tam hişk dibe nejî wek avê ruhn dimîne.
Bikaranîn: Lêker: dilme girtin. Navdêr: dilmegirtin.
Herwiha: dilmê, dilmeyî.
Bide ber: hêk
dilmê 1. xav, nazik 2. hêka ku baş nehatiye pijandin
dilme bûn (lêker)(Binihêre:) dilme
dilme girtin (lêker)(Binihêre:) dilme
dilme kirin (lêker)(Binihêre:) dilme
dilmebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilme
dilmebûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilme
dilmegirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilme
dilmekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilme kirin
dilmekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilme
dilmezin (rengdêr) mirovê merd û singfireh, hêja, dilovan
dilmezinî (rengdêr) dilovanî, singfirehî
dilmînî (navdêr, mê) teselî, xemrevînî, dilxweşî, dilxweşkirin.
ji: dil +mînî
dilminî dayîn ber dilê (yekî) (biwêj) dilê yekî hênik kirin. “têr digiriyapaşê dihat kêleka mêrê xwe rûdinişt, dilminî didane ber dilê wî. xelîl mûradov
dilnas (navdêr, nêr) (navdêr, mê) pisporê nexweşîya dilan, nûjdarê dilan
dilnasî (rengdêr) zainîn û xwendina li dor dilî tê kirin
dilnazik (rengdêr) dilînî, :ew mirovek hinde dilnazike çi caran ne êt guhdarîya dengê şêxoy biket pend , :dilê nazik negehit çi miradan
dilnazikî (navdêr, mê) nezaket, qencî, camêrî, rêzgirî, rêzgirtin, qedir, qîmet, ihtiram
dilnekirî (rengdêr) bêdil.
ji: dil +nekirî
dilnepak (navdêr, mê) xûynepak, bêfezîlet.
ji: dil +nepak
dilnepakî (navdêr, mê) xûynepakî, bêfezîletî.
ji: dil +nepakî
dilnerehet (navdêr, mê) nerihet, zîz, bêaram, bêhizûr, bêhedar, bêhuzûr, bêkêf, qilqaldar, biqilqal, diltirs, diltepîn.
ji: dil +nerehet
dilnerehetî (navdêr, mê) qilqal, diltirsî, xelxele, diltepînî.
ji: dil +nerehetî
dilnerm ziravbihîstyar
(rengdêr) dilovan, mihrevan, bexşende, birehm, rehîm, rehman, piyar, muşfîq, şefîq, rehimdar.
ji: dil + nerm.
Bikaranîn: Lêker: dilnerm bûn, dilnerm kirin. Navdêr: dilnermbûn, dilnermkirin Rengdêr: dilnermbûyî, dilnermkirî.
: dilnermî
dilnerm bûn (lêker)(Binihêre:) dilnerm
dilnerm kirin (lêker)(Binihêre:) dilnerm
dilnermbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilnerm
dilnermbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilnerm
dilnermî (navdêr, mê) dilovanî, rehm, merhemet, bexşendeyî, dilnermbûn, dilsojî.
ji: dilnerm + -î
dilnermî kirin (biwêj) xaşokî kirin. ku jina min dilnermî nekirana, min ew hilnedida mala xwe.
dilnermkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilnerm kirin
dilnermkirin (navdêr)diledilîdan, dilxwe kirin
dilneşadî (navdêr, mê) bextbireşî, bextreşî, bêtalihî, bedbextî, bedbireştî.
ji: dil +neşadî
dilnewayî (navdêr, mê) bextiyarî, vesihîn, xoşî, tenahî, belû, vexwandin, behî, serxweşî, vexwandin, şîwen, lavekirin, daxwaz, lave.
ji: dil +newayî
dilnexwaz (rengdêr) nexwaz, bêdil
dilnexwaz bûn (biwêj) ji bo kesên niyet nebaş tê gotin. ma tu nizanî ku ew çiqas dilnexwaz in? ma divê te li bal wan her tişt bigot a?
dilnexwazî (navdêr, mê) bêhemdî, bêdilî.
ji: dilnexwaz + -î
dilnexweş (rengdêr) xemgîn, kovandar, derdgiran, ne dilxweş, ne bextiyar, ne dilşad, dilêş, kesa/ê ku êşa dilî heye.
ji wêjeyê: Hemû zarokên ku dilnexweş ji dayîkên xwe bûne, vê êvarê ji balafirgeha navnetewî ya şarî Silêmaniyê berê xwe dabûn paytexta Sûdanê.(Zinarala.wordpress.com, 1/2009).
ji: dil + ne + xweş.
: dilnexweşî, dilnexweşîtî, dilnexweştî
dilnexweşî (navdêr, mê) rewşa dilnexweşbûnê, rexne, nedilşadî, nepejirandin, nememnûnî, neşadî, nebextiyarî, bedbextî.
ji: dilnexweş + -î
dilnexwestin (navdêr, mê) bêdilî.
ji: dil +nexwestin
dilniwaz (rengdêr) cazib, balkêş, dilkêş, kêşok, kêşwer
dilniwazî (navdêr, mê) dilkêşî, kîşînokî, rakêşarî, cazîbe, kişînokî, cazîbî.
ji: dilniwaz + -î
dilniya dilrehet
(rengdêr) piştrast, eseh, bêguman, misoger, ekîd, musir.
ji wêjeyê: Divê hûn dilniya bin ku çarseriyeka eskerî ji bo vê meselê tu feyde nade.(Nêçîrvan Barzanî di hevpeyivînekê de li gel CNNTurk, wergerrandin: Netkurd.com, 4/2007).
ji: dil + niya.
: dilniyayî
dilniya bûn dilrehet bûn
(lêker)dilrehet bûn
dilniya kirin dilrehet kirin
(lêker)dilrehet kirin
dilniyabûn (navdêr, mê) şadkirin, têbûn.
ji: dilniya +bûn
dilniyayî (navdêr, mê) rewşa dilniyabûnê, qayil.
ji: dilniya + -yî
dilnizim bûn (biwêj) nefspiçûk bûn. xwe zêde nehesibandin. ez wî baş nas dikim, mirovekî dunizm e û tu carim peyvên wer nabêje.
dilnizm nepozbilind û nequre
nepozbilind û nequre.
Bikaranîn: Lêker: dilnizm bûn, dilnizm kirin. Navdêr: dilnizmbûn, dilnizmkirin Rengdêr: dilnizmbûyî, dilnizmkirî
dilnizm bûn (lêker)(Binihêre:) dilnizm
dilnizm kirin (lêker)(Binihêre:) dilnizm
dilnizmahî (navdêr, mê) nefsbiçûkî, nevsbiçûkî, sade, mûtewazî.
ji: dil +nizmahî
dilnizmbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilnizm
dilnizmbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilnizm
dilnizmî kirin (biwêj) zêdehî û merîfetên xwe nexuyandin. bi xwe gerah bûn. mirovên wekî merdan ku dil-nizmiyê dikin, zor tên dîtin.
dilnizmkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilnizm kirin
dilnizmkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilnizm
dilo bixwaze te, boq te pîvaz (biwêj) zêde vebijark (alternatif) tune bûn. ma çi yê wan zêde û cuda hebû? loma jî ji lawêxwe yê nexweş re got: “dilo bixwaze te, boq (toq) te pîvaz?”
dilodîn 1. têrtijî 2. bêbiryar
(lêker)têrtijî , bêbiryar
dilodînî (navdêr, mê) bêbiryarî, ladenî.
ji: dilodîn + -î
dilokî stranên evîndariyê
(rengdêr) stranên evîndariyê
dilop 1. niquteke aviyê 2. çilk *"av, dilop dilop dibe gol"
(navdêr, mê) libên avê, hebên avê yan yên ronatiyek din: Baran dilop-dilop dibarî. piçek, kêm, hinek Ger dilopek jî hiş di serê te hebûya, te wisa nedigot!.
Hevwate: çip, çipik, çilk.
Herwiha: dlop.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دلۆپ.
Bikaranîn: Lêker: dilop kirin. Navdêr: dilopkirin.
ji: Ji Proto-hindûewropî dʰrew-, hevreha belûçî درمپ/درنپ, inglîzî drop, elmanî Tropfen, swêdî droppe.
: dilopandin, dilopî, dilopîn, dilopkî
dilop bi xwe cîhê xwe çêdike gotina pêşiyan tiştên xwezayî, mirov destê nede jî ew bi xwe xwe diguherînin. tiştin hene ku mirov divê dest navêjê ji bo ku bixwe bijî an çê bibe, heke mirov mudaxele bike dibe ku ji dirûvê xwe derkeve û şaş çê bibe. carinan bûyer biawayê xwezayî çê bibin baş e.dims çiqas di kûp de bimîne ew qas nêzîkiyê bi sîrkê dike.tiştê ku di dema xwe de neyê bikaranîn di demê din de rûmeta wan namîneû her diçe ji dirûvê xwe derdikevin ûtu sûdeya wan namîne.wekî her ku dims bimîne wê tirş bibe û nayê xwarin.
dilop kirin 1. niqutîn 2. rijîn
(lêker)niqutîn , rijîn
dilopandî (rengdêr) ava bi dilopandinê hatî bijîn kirin, ava paqij, ava bijîn
dilopandin (navdêr, mê) bi amêran avê dilop dilop bi fîteran paqij û bijîn dikin jibo vexwarinê
dilopek xwîn jê neçûn (biwêj) qet xem nexwarin. ew qas tişt hatin serê wan, lê seracedîn qet talaş nekir, mêrikî dilopek xwîn jî jê neçû.
dilopî (navdêr, mê) rewşa dilopbûnê.
ji: dilop + -î
dilopîn (lêker)(navdêr, mê) çipîn, dilop kirin, çip kirin, dilop-dilop rijîn, çip-çip dahatin, (baran) hêdî-hêdî barîn, (av) piço-piço dahatin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دلۆپین. Tewîn: -dilop-.
Têkildar: dilopandin.
Bide ber: dilovîn.
ji: dilop + -în.
: diloper
dilopkirî (rengdêr) delînkirî.
ji: dilop +kirî
dilopkirin (navdêr)dema dilopên avê ji cihekî dikevin, :banê me li biharan dilopan diket
dilovan bişefqet û merhemet
(rengdêr) birehm, dilnerm, germ, hestiyar, dilnazik. Mînak: Bi navê Yezdanê dilnerm ê dilovan.(Destpêka sûretên Quranê).
ji: dil+ -o- + -van.
: dilovanî. Biwêj: çûn ber dilovaniya Xwedê
dilovan kirin (lêker)(Binihêre:) dilovan
dilovankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilovan kirin
dilovankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilovan
dilpak qenc û birûmet
(rengdêr) dilsaf, ne niyetxirab, ne dexes, ne hesûd, cahil, naşî, xeşîm, ne hîlebaz, ne cembaz, ne gelac, ne kone.
Herwiha: dilpakij, dilpaqij.
ji: dil + pak.
: dilpakî, dilpakîtî, dilpaktî
dilpakî (navdêr, mê) dilsafî, ne niyetxirabî, ne dexesî, ne hesûdî, cahilî, naşîtî, xeşîmî, ne konetî, ne gelacî, ne hîlebazî, ne cembazî.
Herwiha: dilpakijî, dilpaqijî, dilpakîtî, dilpatî.
ji: dilpak + -î
dilpaqij bûn (biwêj) di dil de tiştekî xerab tune bûn. felemez xortekî pir dilpaqij e.
dilparsek (navdêr, mê) xaftila, dilçûçikî dilse.
ji: dil +parsek
dilparsekî (navdêr, mê) dilkoçerî, dilçûçikî, dilsetî.
ji: dil +parsekî
dilpekîn (navdêr, mê) bilindavêjî, bilindavitin, hilavitin, hilpekandin, xwehilpekandin.
ji: dil +pekîn
dilpesind (navdêr, mê) xweş, dilxwaz.
ji: dil +pesind
dilpêve (rengdêr) dilsoj, dilşewat, xemgîn, keserkûr.
Herwiha: dilpêva.
ji: dil pê ve bûn.
Bikaranîn: Lêker: dilpêve bûn, dilpêve kirin. Navdêr: dilpêvebûn, dilpêvekirin Rengdêr: dilpêvebûyî, dilpêvekirî.
: dilpêvehî, dilpêvetî, dilpêveyî
dilpêve bûn (lêker)(Binihêre:) dilpêve
dilpêve kirin (lêker)(Binihêre:) dilpêve
dilpêvebûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilpêve
dilpêvehî (navdêr, mê) dilsojî, dilşewat, gunehpêhatin: Min ji dilpêvehî alîkariya wan kir lê wan bawer kir ku dixwazim ziyanê bigihînimê. xemgînî, keserkûrî, derdgiranî.
Herwiha: dilpêvahî, dilpêvatî, dilpêvayî, dilpêvetî, dilpêveyî.
ji: dilpêve + -hî
dilpêvekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilpêve kirin
dilpêvekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilpêve
dilpînik (navdêr, mê) niqutîn, çilikîn.
ji: dil +pînik
dilpir (navdêr, mê) enirî.
ji: dil +pir
dilpîs (rengdêr) kumreş, çavnebar
dilpîsî (rengdêr) kumreşî, çavnebarî
dilpola bûn (biwêj) pir bicesaret û wêrek bûn. lê cengawerê me yên din? bi sedan, bi hezaran egîtên dilpola ne ... veysel çamhbel
dilq 1. ser û sîçe 2. xuyabûna di şeklekî cihê de; lisif
(navdêr, mê) cil, libas, cilûberg (bi taybetî yên ku kesek pê xwe dike kesek din daku neyê nasîn), şêwe, şikil, şêwaz, dirûv, qalib, form, xwiyang.
Herwiha: tilq.
ji wêjeyê: Dehaq êdî împaratorekî zordar û zalim e, şahîtîya wî hezar sal dom dike. Lê Îblîs xwe dixe dilqê gerokekî zana û tê qesra Dehaq. Dikeve xizmeta wî.. Piştî demeke dirêj êdî Dehaq pê bawer e... Werhasil Dehaq ji ber qencîya Îblîs dixwaze dîyarîyan bide wî lê Îblîs qîma xwe bi ramûsana ser milên Dehaq tîne û ji serayê diçe. Piştî çûna wî, serê du maran li milên Dehaq dertê...(Serdar Roşan çîroka Dehakî ya di Şerefnameya Fîrdewsî de vedibêje, Nefel.com, 7/2009).
: dilqî
dilqalind (navdêr, mê) dilhişk, dilkevir, bêrehm.
ji: dil +qalind
dilqalind bûn (lêker) qeterehmî bûn.
ji: dilqalind + bûn
dilqalindî (navdêr, mê) kezebqalindî, bêşewatî, dilhişkî.
ji: dil +qalindî
dilqe (navdêr, mê) bejn, qam, qelafet, bejnûbal, qamet
dilqenc (navdêr, mê) dilpak.
ji: dil +qenc
dilqencî (navdêr, mê) dilsozî, heyranî, canbicanî, dirustkarî.
ji: dil +qencî
dilqewîn bûn (biwêj) xwînsar, dilbihêz bûn. “sadûn beg beşişî. - mirovê dêlai, ez dilqewîn im, lê kesên ku xwe dikine rêzan û serkeş ji me re dilkurmî ne. medenî ferho
dilqî (navdêr, mê) rewşa dilqbûnê.
ji: dilq + -î
dilqijîn (navdêr, mê) derdeke ku zik(geda) mirovî jan dike, di sojit, di ewite, janegede, janezik
dilqok (navdêr, mê) keta zer, anguda avî.
ji: dil +qok
dilqûnek bûn (biwêj) rojê yek hez kirin. ew lawikekî dilqûnek e ku bi vî awayî here, wê bi hemû keçikan re hijkeve, dakeve, lê zewacê jî xwedê dizane.
dilqusîn dilqijîn
dilqutî (navdêr, mê) levdanî.
ji: dil +qutî
dilrabûn (navdêr, mê) hilandin, hilavêtin, :jiber xwarina zadê kevin dilê rabû
dilrast 1. sadiq 2. muxlis
sadiq , muxlis
dilrastî (rengdêr) dilsaxî
dilrawestan (navdêr, mê) dema dilê mirovî yan candaran ji lêdanê di rawestit, :dilê wî ji lêdanê rawesta û malavayî li me kir
dilrawestîn (navdêr, mê) rawestîna dilî.
ji: dil +rawestîn
dilrazî bûn (navdêr, mê) memnûn bûn, razî bûn.
ji: dil +razî + bûn
dilrazî kirin (navdêr, mê) razî kirin.
ji: dil +razî + kirin
dilrehet kesê kubêxem û bêkeser e
kesê kubêxem û bêkeser e.
Bikaranîn: Lêker: dilrehet bûn, dilrehet kirin. Navdêr: dilrehetbûn, dilrehetkirin Rengdêr: dilrehetbûyî, dilrehetkirî
dilrehet bûn (lêker)(Binihêre:) dilrehet
dilrehet kirin (lêker)(Binihêre:) dilrehet
dilrehetbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilrehet
dilrehetbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilrehet
dilrehetî dilaramî
(rengdêr) dilaramî
dilrehetî dan (lêker) hewandin, teskîn kirin, dilrihet kirin, kêfxweşî dan, hizûr dan.
ji: dilrehetî + dan
dilrehetker (navdêr, mê) aramker, bi aramkerî, bi dilrihetkerî.
ji: dil +rehetker
dilrehetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilrehet kirin
dilrehetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilrehet
dilrehm (navdêr, mê) dilşewat, dilsot, dilsoj, hestyar, şîrîn, bihîzyar, hisgir, hesas, jidil, hestger, dilzîz.
ji: dil +rehm
dilrehmî (navdêr, mê) piyarî, dilovanî, mihrîvanî, rehm, merhemet, dilnermî.
ji: dil +rehmî
dilrenc (navdêr, mê) janasîng, anjîn.
ji: dil +renc
dilrencî (navdêr, mê) şayîş, endîşe, xelxele, fikar, diltirsî, taswas, kovan.
ji: dil +rencî
dilreq (rengdêr) (navdêr) bêrehm, bêmerhemet, dilkevir, zordar, zordest, zirrezop, zalim, zorkar, stemkar, bêrehm, mistebit, zorbaş, mistexalib, zorbaz, diktator, tîran, despot, bêwijdan, bêbext, zorba, bêhiş.
ji: dil + req.
: dilreqî, dilreqîtî, dilreqtî
dilreqî (navdêr, mê) bêwijdanî, bêbextî, bêrehmî, neheqî, stem, zilm, zordarî, rewşa dilreqbûnê.
ji: dilreq + -î
dilreş (rengdêr) xêrnexwaz, çavnebar mirovên dilreş di her civakê de he ne.
: dilreşî
dilreşbûn (navdêr, mê) dilê mirov ji kar ti t xwarin yan yekî re bibe, :mirov wî na xwaze xwe jê dorxistin
dilreşî (rengdêr) pîsî, gemarî.
Bikaranîn: Lêker: dilreşî kirin. Navdêr: dilreşîkirin Rengdêr: dilreşîkirî
dilreşî kirin (biwêj) bi niyetek neyînî hewl dan. ji ber wan dilreşî kirin, em li wir bi ser neketin.
dilreşîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilreşî kirin
dilreşîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilreşî
dilreşkirin (navdêr)mirov dilê xwe ji tiştekî zadekî re kit, :ango mirovî ew tiştêdî nevêt, :dilê xwe ji zadî re re neke
dilrevîn (navdêr, mê) xortxapîn, xortxapînosk, dilxapînok.
ji: dil +revîn
dilrihet kirin (lêker)muferih kirin, dilfireh kirin.
ji: dilrihet + kirin
dilrihetker (navdêr, mê) muferihker.
ji: dil +rihetker
dilronî (navdêr, mê) dilpak.
ji: dil +ronî
dilşa rûgeş, dilgeş
dilşadane (rengdêr) bi awayekî şa.
ji: şa + -ane
dilşadî (navdêr, mê) bextiyarî, bextewerî, dilxweşî, seadet, kamiranî, siûd, iqbal, bextewerbûn, rewşa bexteweran, bextiyarbûn, kêf, xweşguzarî, refah, kêfxweşî, şans, xweşbextî, seîdbûn.
Herwiha: dilşadîtî, dilşadtî, dilşahî, dilşayî.
ji: dilşad + -î
dilşadtir (navdêr, mê) bextiyartir, bextewertir, dilxweştir.
ji: dil +şadtir
dilsaf (rengdêr) dilpak, dilpaqij, ne niyetxirab, ne dexes, ne hesûd, cahil, naşî, xeşîm, ne hîlebaz, ne cembaz, ne gelac, ne kone.
Herwiha: dilsafî.
ji: dil + saf.
: dilsafî, dilsafîtî, dilsaftî
dilsafî www.dilsar.any2000.com
dilşaker (rengdêr) bizewq, dilxweşker, bicoş.
Herwiha: dilşadker.
ji: dilşad + -ker.
: dilşakerane, dilşakerî, dilşakerîtî
dilşakerane (rengdêr) bi awayekî dilşaker.
ji: dilşaker + -ane
dilşakerî (navdêr, mê) rewşa dilşakerbûnê.
ji: dilşaker + -î
dilsar 1. bizdonek 2. betilî 3. nexwestî
(rengdêr) bêcoş, bêzewq, bêkêf, dilşkestî, xeyalşkestî, bêhêvî, bêhal, bêzar, tengezar, aciz, kerrixî, sil, tûre, westiyayî, dilmayî, betilî, xeyidî, Kesê ku xwasteka kirina karekî pê ra tuneye, nexwaz, Kesê ji aliyê hestiyarî an baldariyê dûrî kar, xebat an tiştekî disekine, bêcoş. Ji wêje: Gava dengê hat bihîstin, govenda wan a geşbûyî di cî da sekinî. Gişka li yek nuqteyek dinihêrî, li ereba esker a ku dihat! Şahî û kêfa wan piçek reviya, mirûz kirin û dilsar bûn.(eduhok.net/peyv/34).
Bide ber: xemsar .Binêre.
Herwiha: dilsaf.
ji: dil + sar.
Bikaranîn: Lêker: dilsar bûn, dilsar kirin. Navdêr: dilsarbûn, dilsarkirin Rengdêr: dilsarbûyî, dilsarkirî.
: dilsarane, dilsarî, dilsarîtî, dilsartï
dilsar bûn (lêker)(Binihêre:) dilsar
dilsar kirin (lêker)(Binihêre:) dilsar
dilsarane (rengdêr) bi awayekî dilsar.
ji: dilsar + ane
dilsarbûn (navdêr, mê) dil jê sar bûn, wekî dilê mirovî ji karekî sar bi bit, :dilê wî ji xwendinê sar bûye lewra ne vêt herit xwendingehê
dilsarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilsar
dilsarî (navdêr, mê) Tunebûna xwastekê ji bo kirina karekî an tiştekî, nexwazî, Ji aliyê hestiyarî an baldariyê ve dûrbûn ji kar, xebat an tiştekî din. Bêcoşî.
Bide ber: xemsarî .Binêre.
Herwiha: dilsafî.
ji: dil + sar + î.
Bikaranîn: Lêker: dilsarî bûn, dilsarî kirin. Navdêr: dilsarîbûn, dilsarîkirin Rengdêr: dilsarîbûyî, dilsarîkirî
dilsarî bûn (lêker)(Binihêre:) dilsarî
dilsarî ketin navberê (biwêj) ji hev û din şikestin, xeyidîn. tingijîn. ev çend sal in ku dilsarî ketiye navbera wait, tu kesî jî dest neavêtiyê ku çareser bike.
dilsarî kirin (lêker)(Binihêre:) dilsarî
dilsarîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilsarî
dilsarîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilsarî
dilsarîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilsarî kirin
dilsarîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilsarî
dilsarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilsar kirin
dilsarkirin (navdêr)bêhîvîkirin, gêwil şikandin, :heger dilê xwe sar key tu ne êy liser karê xwe berdewam bî!
dilsax (rengdêr) dilpak, dilsaf, qenc,ne hîleker, ne xapîner, ne niyetxirab, ne bedniyet.
ji: dil + sax.
: dilsaxî, dilsaxîtî, dilsaxtî
dilsaxî (rengdêr) bêgunehî, sadeyî, rasgoyî
dilsayî (rengdêr) dilsaf, ne niyetxirab, ne dexes, ne hesûd, cahil, naşî, xeşîm, ne hîlebaz, ne cembaz, ne gelac, ne kone.
Herwiha: dilpakij, dilpaqij.
ji: dil + pak.
: dilpakî, dilpakîtî, dilpaktî
dilsaz qelbavakirî
qelbavakirî
dilsefî (navdêr, mê) bêguneh, gunehok, reben, safî, bêrî.
ji: dil +sefî
dilşêr (navdêr, nêr) (navdêr, mê) 1 mêrxas, qehreman, bi cerg, 2 navê kuran, wêrek, biste
dilşewat (rengdêr) dilsoj, kovan, derd.
Bikaranîn: Lêker: dilşewat kirin. Navdêr: dilşewatkirin Rengdêr: dilşewatkirî
dilşewat kirin (lêker)(Binihêre:) dilşewat
dilşewatî (navdêr, mê) nayîrîn, bezeyî, dilpêşewitîn, merhemet, dilzîzî, zîzî, dilhelûkî, dilsojî, dilşoşî.
ji: dil +şewatî
dilşewatkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilşewat kirin
dilşewatkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilşewat
dilşewatokî (navdêr, mê) şewatokî.
ji: dil +şewatokî
dilşewitandin (navdêr, mê) dilkuzrandin
dilşewitî (navdêr, mê) kezebşewitî, kezebperitî, kezebsotî, dilsotî, dilsotî, sotîdil, dilsojî.
ji: dil +şewitî
dilşewitîn (navdêr, mê) dilsotin
dilşewitiya (yekî) bûn (biwêj) omida yekî bûn. zêdetir ji bo jinên ku bi rastî jî ji bo mirov li ber xwe dikevin û ji dil girêdayî ne tê gotin. di vê dinyayê de dilşervitiya min her keça min e.
dilşikandin (navdêr, mê) dilhêlan, silkirin, :dilê wî neşikêne
dilşikên qelbşikên
qelbşikên,tişt yan jî gotinên merev diêşînin,çors
dilşikestî bûn (biwêj) ji kesekî xeyîdîn, dil mayîn. “-ez perişan bûm, xizan bûm, bêçare bûm, min dilê xwe yê şi kesti li kolancm digerand... jan dost
dilşikestin (navdêr, mê) dilman, silbûn, kovandarî, :heger dilşikest êdî sax nabit
dilşikîn (navdêr, mê) tehlbûn, êşîn, dilmayîn.
ji: dil +şikîn
dilsist (navdêr, mê) lawaz, hişk.
ji: dil +sist
dilsivik (navdêr, mê) çirtik, qopik.
ji: dil +sivik
dilsivikî (navdêr, mê) qopikî.
ji: dil +sivikî
dilsivikî kirin (biwêj) giran û cidî nebûn, bêar û bêheya bûn. wî jî wisa dilsivikî dikir ku tu kes jê venedikişiya. wê hingî dilsivikî dikirin em henni aciz dibun.
dilşkandî (navdêr, mê) dilşikestî, dilmayî, dilşikiyayî.
ji: dil +şkandî
dilşkestî (rengdêr) azarde, rencîde, dilmayî, xeyidî, dilsar, xeyalşkestî, sil, bêcoş, bêzewq, bêkêf, bêhêvî, bêhal, bêzar, tengezar, aciz, kerrixî, tûre, westiyayî, betilî.
Herwiha: dilşikestî, dilşikiyayî, dilşkiyayî.
ji: dil + şkestî
dilşkestî bûn (lêker)(Binihêre:) dilşkestî
dilşkestî kirin (lêker)(Binihêre:) dilşkestî
dilşkestîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilşkestî
dilşkestîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilşkestî
dilşkestîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilşkestî kirin
dilşkestîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilşkestî
dilsoj (rengdêr) dilpêve, xemgîn, keserkûr, kesa/ê ku dilê wê/wî bi xelkê dişewite, kesa/ê ku guneha wê/wî bi xelkê tê, dilşewat.
Bide ber: dilsoz.
ji: dil + -soj.
: dilsojî, dilsojîtî, dilsojtî
dilsojî (navdêr, mê) dilpêvehî, xemgînî, keserkûrî, derdgiranî, dilpêşewitîn, gunehpêhatin, dil man pê veé, dil pê sotin, dilşewat, li ber ketin.
Herwiha: dilsojîtî, dilsojtî.
Bide ber: dilsozî.
ji: dilsoj + -î
dilşoş (navdêr, mê) hestdar, pejndar, dilzîz, hestgerm, diltenik, hestger, hestyar, dilnerm.
ji: dil +şoş
dilşoş bûn (lêker) dilzîz bûn.
ji: dilşoş + bûn
dilşoşî (navdêr, mê) pejndarî, hestdarî, dilzîzî, hestgermî, diltenikî, hestgerî, hestyarî.
ji: dilşoş + -î
dilşoşî bûn (lêker) dilzîz bûn, zîz bûn, hestgerm bûn, diltenik bûn, dilînî bûn, dilzîzî bûn, hestgermî bûn, diltenikî bûn.
ji: dilşoşî + bûn
dilşoşî kirin (lêker) dilzîz kirin, hestgerm kirin, hestyar kirin, dilînî kirin, diltenik kirin.
ji: dilşoşî + kirin
dilşoşîbûn (navdêr, mê) dilzîzbûn, zîzbûn, hestgermbûn, diltenikbûn, dilînîbûn, dilzîz­bûn.
ji: dilşoşî +bûn
dilşoşîkirin (navdêr, mê) diltenikkiün, dilzîzkirin, hestgermkirin, hestyarkirin, dilînîkirin.
ji: dilşoşî +kirin
dilsotî (rengdêr) hinavsotî, kovandar
dilsotin (navdêr, mê) kovanên mezin, çam, derd, dilşewat
dilsoz kesê ku li ser sozê xwe dimîne; sadiq
(rengdêr) sozdar, wefadar, pabend, pêgir, loyal, sadiq, kesa/ê ku erk û sozên xwe bi cih tîne, kesa/ê ku xayîntî yan bêbextiyê nake, kesa/ê heval û hevrêyên xwe bi tenê yan bê alîkarî nahêle, pêbawer, rastgo.
Bide ber: dilsoj.
ji: dil + soz.
Bikaranîn: Lêker: dilsoz bûn, dilsoz kirin. Navdêr: dilsozbûn, dilsozkirin Rengdêr: dilsozbûyî, dilsozkirî.
: dilsozî, dilsozîtî, dilsoztî
dilsoz bûn (lêker)(Binihêre:) dilsoz
dilsoz kirin (lêker)(Binihêre:) dilsoz
dilsozane (rengdêr) bi awayekî dilsoz, sadiqane.
ji: dilsoz + ane
dilsozbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilsoz
dilsozbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilsoz
dilsozî (navdêr, mê) wefa, sozdarî, sedaqet, pêgirî, pabendî, loyalîte, dilsozbûn, wefadarî, wefadarbûn, bicihanîna erk û sozên xwe, sadiqî, pabendbûn, pêgirbûn, sadiqbûn, pêbawerî, sozdarbûn.
Herwiha: dilsozîtî, dilsoztî.
Bide ber: dilsojî.
ji: dilsoz + -î.
Bikaranîn: Lêker: dilsozî kirin. Navdêr: dilsozîkirin Rengdêr: dilsozîkirî
dilsozî kirin (lêker)(Binihêre:) dilsozî
dilsozîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilsozî kirin
dilsozîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilsozî
dilsozkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilsoz kirin
dilsozkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilsoz
dilspî (navdêr, mê) dilqenc.
ji: dil +spî
dilşûşeyî bûn (biwêj) nazik, nazenin bûn. ew mirovekipir dilşûşeyî ye. bi wî re debarkirin zor e.
diltarî (navdêr, mê) kîndar, kînawî, kino, dilreş.
ji: dil +tarî
dilteng 1. bêsebr, netebitî 2. bêtehemul
bêsebr, netebitî, bêtehemul.
Bikaranîn: Lêker: dilteng bûn, dilteng kirin. Navdêr: diltengbûn, diltengkirin Rengdêr: diltengbûyî, diltengkirî
dilteng bûn (biwêj) aciz bûn, dil tengijîn. piştî ku zînê ew gotinên ne xweş ji hozan bihîstin pir dilteng bû. diltengî kirin ji kesekî yan jî tiştekî aciz bûn. “hey malxerab, ma mirov qet ji wî zarokîjî diltengîyê dike?
dilteng kirin (lêker)(Binihêre:) dilteng
diltengbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dilteng
diltengbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilteng
diltengî (rengdêr) bê aramî, bêhintengî.
Bikaranîn: Lêker: diltengî bûn, diltengî kirin. Navdêr: diltengîbûn, diltengîkirin Rengdêr: diltengîbûyî, diltengîkirî
diltengî bûn (lêker)(Binihêre:) diltengî
diltengî kirin (lêker)(Binihêre:) diltengî
diltengîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) diltengî
diltengîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) diltengî
diltengîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye diltengî kirin
diltengîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) diltengî
diltengker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dilteng dike, acizker, bêhntengker.
ji: dilteng + -ker
diltengkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilteng kirin
diltengkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilteng
diltenik 1. ziravbihîstyar 2. qîjgiriyok
ziravbihîstyar , qîjgiriyok.
Bikaranîn: Lêker: diltenik bûn, diltenik kirin. Navdêr: diltenikbûn, diltenikkirin Rengdêr: diltenikbûyî, diltenikkirî
diltenik kirin (lêker)(Binihêre:) diltenik
diltenikbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) diltenik
diltenikbûyî (rengdêr) (Binihêre:) diltenik
diltenikî (navdêr, mê) pejndarî, hestdarî, dilzîzî, hestgermî, dilşoşî, hestgerî, hestyarî.
ji: dil +tenikî
diltenikî bûn (lêker)(Binihêre:) diltenikî
diltenikkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye diltenik kirin
diltenikkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) diltenik
diltepîn qelbjenî, dilkutan
(lêker) qelbjenî, dilkutan.
Bikaranîn: Lêker: diltepîn bûn, diltepîn kirin. Navdêr: diltepînbûn, diltepînkirin Rengdêr: diltepînbûyî, diltepînkirî
diltepîn bûn (lêker)(Binihêre:) diltepîn
diltepîn kirin (lêker)(Binihêre:) diltepîn
diltepînbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) diltepîn
diltepînbûyî (rengdêr) (Binihêre:) diltepîn
diltepînî (navdêr, mê) qilqal, diltirsî, xelxele, dilnerehetî.
ji: diltepîn + -î
diltepînkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye diltepîn kirin
diltepînkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) diltepîn
diltêrbûn (navdêr, mê) dil ji kare mirovek yan xwarinekê têr bibit ango êdî wî naxwazit êdî nevêt bi bînit, dil jê re bûn, :dilê min ji dinyayê têr bûye ango ji her tiştî ez bêzar bûme
diltevdan (navdêr, mê) gêjbûn
diltezîn 1. derdnak 2. biazar, biêş
(lêker) derdnak, biazar, biêş
diltirs (navdêr, mê) qilqaldar, biqilqal, dilnerihet, diltepîn.
ji: dil +tirs
diltirs bûn (lêker) qilqilîn, tedîrgîn bûn.
ji: diltirs + bûn
diltirsî (navdêr, mê) qilqal, xelxele, dilnerehetî, diltepînî.
ji: dil +tirsî
dilvîn (rengdêr) dilbijîn, dilhebîn, balkêş, cazib, xweşdivî, xoşewîst, ezîz, berdilî, delal, hêja.
ji: dil + viyandin.
: dilvînî
dilvînî (navdêr, mê) rewşa dilvînbûnê.
ji: dilvîn + -î
dilwas (rengdêr) dudil, bêbirryar, biguman, bişik, ne bibirryar, ne piştrast, gumanber, şikber, dilwaswas, kesa/ê ku nizane ya nikare birryarê bide ka tiştekî bike yan ne, kesa/ê ku nizane ya nikare birryarê bide ka tiştekî yan yek din, bêqerar, bêisrar.
ji: dil + was.
: dilwasî, dilwasîtî, dilwastî
dilwas bûn (lêker)dudil bûn, rihelîn.
ji: dilwas + bûn
dilwasî (navdêr) guman, şik, dudilî, bêbirryarî, wasî, gûş, şûf, dudil bûn.
Herwiha: dilwasîtî, dilwastî, dilwaswasî, dilwaswasîtî, dilwaswastî, was, waswas.
ji: dilwas + -î
dilwazî (navdêr, mê) atraksiyon, naz, balkêşî, niwaz, dilkêşî, dênkêşî, mereqkêşî, cezb
dilwestîn mirina ji ber sekinîna qelbî
(lêker)mirina ji ber sekinîna qelbî
dilwurya bûn (biwêj) çav bel bûn. bitedbîr bûn, niyet nebaş bûn. ew keçikeke wisa dihvurya ye ku şeytên kiras dike. êdî dilê wî wurya ye. ez zêde jê bawer nakim.
dilxap (navdêr, mê) canbaz, fêlbaz, lêbok, tepe, xapan, çiyo, ripo, dekekar, çivo, minûx, şaş, xapîn, xap, fêlbazî, cerbez, çenebaz, dekedar, ewan, hevan, tepo, davdoz, kose, dekekar, pîlebaz, rîpo, xapînok.
ji: dil +xap
dilxapandî (navdêr, mê) labandin, xapandin, fêlbazî.
ji: dil +xapandî
dilxapînok (navdêr, mê) xapînok.
ji: dil +xapînok
dilxapînok bûn (lêker) xortxapînosk bûn.
ji: dilxapînok + bûn
dilxapînokbûn (navdêr, mê) xortxapînoskbûn.
ji: dilxapînok +bûn
dilxapînokî (navdêr, mê) xorxapînoskî.
ji: dil +xapînokî
dilxar (navdêr, mê) dilxwar, fetbaz, fêlbaz, sextekar, bêhêvî, dilbirîn, melûl, dilkeser, dilbikul, bêbext, xayin, bêwefa.
ji: dil +xar
dilxavî kirin (biwêj) ihmal kirin. guh nedan. heke partiyê di serê serî de ji bo keşeya ziman dilxavî nekira, bawer im ku îro rewşa me li hemberi hemfi dinyayê dê cuda bûya.
dilxayîn bûn (biwêj) di hundir de niyetên xerab sêwirîn. ew kesên dilgemar di keman demê de dilxayîn bûn dilxweşî dayîn (yekî) li ber dilê yekî gerîn. bi gotinên xweş dil hênik kirin. ... silava wan jî gihande wan û êinnayî û dilxweşî jî ihm wan ... mele mehmûdê beyazîdî
dilxazîtî (navdêr, mê) heweskarîtî.
ji: dil +xazîtî
dilxelîn cirnexweşî
dilxerab gumanbar, şikbar
gumanbar, şikbar
dilxerabî şikbariya dilî
(rengdêr) şikbariya dilî
dilxereng şewata dilî
şewata dilî
dilxewirîn (navdêr, mê) dilxelînek.
ji: dil +xewirîn
dilxirab (rengdêr) kumreş, dilpîs
dilxirab bûn (lêker) bêzar bûn, bêz bûn.
ji: dilxirab + bûn
dilxirabî (rengdêr) dilpîsî
dilxirabîkirin (navdêr)dema jin yan mêr bawerî bi hevjîn yan xu ik û bara ne be ji wî ve çavê mirovan lisere
dilxurt (navdêr, mê) bêtirs.
ji: dil +xurt
dilxuşûş (navdêr, mê) dilxweşîş, gumanak, bedguman, dilreş.
ji: dil +xuşûş
dilxuşûşî dilxweşîşî, weswesetî, bedgumanî, dilreşî, weswese, gergdilî, wehm, waswase, tasûwas
dilxuşûşî bûn (lêker) dilxweşîş bûn.
ji: dilxuşûşî + bûn
dilxuşûşî kirin (lêker) bedgumanî kirin, dilreşî kirin.
ji: dilxuşûşî + kirin
dilxuşûşîbûn (navdêr, mê) dilxweşîşbûn.
ji: dilxuşûşî +bûn
dilxuşûşîkirin (navdêr, mê) bedgumanîkirin, dilreşîkirin.
ji: dilxuşûşî +kirin
dilxwar (navdêr, mê) dilxar, fetbaz, fêlbaz, sextekar, bêwefa, ne sadiq, bêhêvî, dilbirîn, melûl, dilkeser, bêbext.
ji: dil +xwar
dilxwaz 1. xwestî, heweskar 2. mereqdar
(rengdêr) minêkar, miştaq, bidil, xwezkar, xwezîkar, arezûmend, hewedar, arezûdar, xwezyar, xwazyar, xwezîyar, xwestekar,dilxwestî, kesa/ê ku dixwaze tiştekî bike, kesa/ê ku ne ji bêdilî yan neçarî tiştekî dike, hewesdar, xwekar, xwastekar, xwezîker.
ji: dil + -xwaz.
: dilxwazane, dilxwazî, dilxwazîtî
dilxwaz bûn (lêker)(Binihêre:) dilxwaz
dilxwazane (hoker) bi dilxwazî, bi dilxweşî, ne ji mecbûrî.
ji: dilxwaz + -ane
dilxwazî (navdêr, mê) bi vîn û îradeya xwe xwestina yan hezkirina ji tiştekî, ne bi kotekî yan ji bêdilî.
Herwiha: dilxazî.
ji: dilxwaz + -î yan dil + -xwazî.
Bikaranîn: Lêker: dilxwazî kirin. Navdêr: dilxwazîkirin Rengdêr: dilxwazîkirî
dilxwazî kirin (lêker)(Binihêre:) dilxwazî
dilxwazîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilxwazî kirin
dilxwazîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dilxwazî
dilxwede qaşo. (Ji kurdî) Dil(qelb) + xwe(cînavk) + de(pêvek)
dilxweş razî, pejirandî
(rengdêr) şad, bicoş, bikeyf, bikêf, kêfxweş, bextiyar, bextewer, şa, kamiran, ferxende, şadîman, şadan, bisiûd, bişens, mesûd.
Herwiha: dilxoş.
ji: dil + xweş.
Bikaranîn: Lêker: dilxweş bûn, dilxweş kirin. Navdêr: dilxweşbûn, dilxweşkirin Rengdêr: dilxweşbûyî, dilxweşkirî.
: dilxweşî
dilxweş bûn pê re kêfa xwe anîn/kêfxweş bûn
(lêker)pê re kêfa xwe anîn/kêfxweş bûn
dilxweş kirin (lêker)(Binihêre:) dilxweş
dilxweşbûn (navdêr, mê) kêfxweş bûn, :bi hatina te dilê min pir xwe bû
dilxweşbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dilxweş
dilxweşî bi xwestinî
(navdêr, mê) şadî, coş, keyf, kêf, kêfxweşî, bextiyarî, bextewerî, dilxweşbûn, dilşadî, seadet, kamiranî, siûd, iqbal, bextewerbûn, bextiyarbûn, şahî, zewq.
Herwiha: dilxoşî.
ji: dilxweş + -î
dilxweşîş (navdêr, mê) dilxuşûş.
ji: dil +xweşîş
dilxweşîş bûn (lêker) dilxuşûşî bûn.
ji: dilxweşîş + bûn
dilxweşîşbûn (navdêr, mê) dilxuşûşîbûn.
ji: dilxweşîş +bûn
dilxweşîşî (navdêr, mê) dilxuşûşî.
ji: dilxweşîş + -î
dilxweşker (rengdêr) bizewq, dilşaker, bicoş.
ji: dilxweş + -ker.
: dilxweşkerane, dilxweşkerî, dilxweşkerîtî
dilxweşkerane (rengdêr) bi awayekî dilxweşker.
ji: dilxweşker + -ane
dilxweşkerî (navdêr, mê) rewşa dilxweşkerbûnê.
ji: dilxweşker + -î
dilxweşkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dilxweş kirin
dilxweşkirin (navdêr) mirov bi gotinan dilê yekî xwe ke, jibîrvekirin, :te bi wê mizgînîyê dilê xwe kir
dilxwestî (rengdêr) (Binihêre:) dil
dilxwestin (navdêr, mê) ji dil viyan, hez kirin.
: dilxwestî, dilxwaz
dilxwezî (navdêr, mê) arezû, hewes, meyl.
ji: dil +-xwezî
dilyar serenav, nêr, navekî zelaman e.
ji: dil + yar
dilzar dilsax, navek kurdî yê kurane
dilzengîn (navdêr, mê) çavtêr, çavfireh.
ji: dil +zengîn
dilzîz (navdêr, mê) hestdar, pejndar, hestgerm, diltenik, dilşoş, hestger, hestyar, çavbiav, çavbistêrk, çavşil, dilşoj, dilnerm, bihîzyar, hisgir, hesas, jidil, dilrehm, şîrîn, dilovan.
ji: dil +zîz
dilzîz bûn (biwêj) pir zirav û pejinkar bûn. “berçem li aliyekî kefxweş û dilşad bû, li aliyekî jî xemgîn û ililzh bû. adnan alp
dilzîz kirin (lêker) hestgerm kirin.
ji: dilzîz + kirin
dilzîzbûn (navdêr, mê) zîzbûn, hestgermbûn, diltenikbûn, dilînîbûn, dilşoşîbûn, dilzîz­bûn.
ji: dilzîz +bûn
dilzîzî (navdêr, mê) hestgermî, pejndarî, hestdarî, diltenikî, dilşoşî, hestgerî, hestyarî, bihîzyarî, hesasî, hisgirî, hesasiyet.
ji: dil +zîzî
dilzîzî bûn (lêker) dilzîz bûn, zîz bûn, hestgerm bûn, diltenik bûn, dilînî bûn, dilşoşî bûn, hestgermî bûn, diltenikî bûn.
ji: dilzîzî + bûn
dilzîzkirin (navdêr, mê) diltenikkiün, hestgermkirin, hestyarkirin, dilînîkirin, dilşoşîkirin.
ji: dilzîz +kirin
dim (navdêr, nêr) bi giştî ji bo dirêjiya devê balindeyan tê bikaranîn, nikul, nikilNêzîk, dimsorHerêm, Hekarî, Behdînanbi zazakî, bi zazakî wek hoker tê bikaranîn û tê wateya li pişt, li paş, doçik, boç
dima (Zazaki) Cînav, paşî, piştre, dûre.
ji wêjeyê: Gilberte Favra Zaza: Û dima, seke meslegê mi gore îcab kerdêne, ez hertim şîya Rojhelato Mîyanên. (Û paşî, wek ku li gor pîşeya min îcab dikir, ez herdem diçûm Rojhilata Navîn.)
dimatî 1. rûniştî 2. niştecih, dêman
(rengdêr) rûniştî, niştecih, dêman
dimaw (hewramî) hoker, dûra, paşî, pey re, piştre
dimbik (navdêr, mê) duhol, def, tombilk
dimbûk (navdêr) qewad, pêzeweng, desnîk, qebrax, godoş, astîk, kesa/ê ku leşfiroşiyê di navbera du kesan de dike, kesa/ê ku leşfiroşan digihîne leşkirran.
Herwiha: dumbûk.
: dimbûkî, dimbûkîtî, dimbûktî
dimbûkî (navdêr, mê) rewşa dimbûkbûnê.
ji: dimbûk + -î
dimdar (rengdêr) paşing, paşbir, paşîvan, paşmêr.
ji: dim +-dar
dimdim Serenav,mê, (di folklora kurdî de) kelek anku bircek e û destanek li ser wê kelê ye: Kela Dimdim.
Herwiha: Dumdum
dimender (navdêr) Amûreke teknîk e. Dîmendera komputerê (xêvjmar), dîmendera televizyonê (wêneguhêz)û dîmendera telefona destan çend mînak in
dimî (navdêr, mê) dimînî.
ji: dim +-î
dimik Qûnde,homoseksuel
dimilî (navdêr, mê) zazakî û goranî(navdêr) zaza yan goran(rengdêr) tişta/ê bi zazakî yan goranî, tişta/ê zazayan yan goranan.
Herwiha: dimilkî, dumilî, dumilkî, dumulî, dumulkî, dimbilî.
Têkildar: goranî, zazakî.
Bide ber: kurmancî, soranî
dimilî, bi darê ve şindilî, ji bo nanê gilgilî (biwêj) dimilî (zaza) ji nanê gilgilî gelekî hez dikin. ma min gotiye: “dimili, bi darê ve şindilî, ji bo nanê gilgilî.
dimîn (lêker) gumîn, zimîn, zimzimîn, wîzîn. Tewîn: -dim-.
ji: dim +-în
dimînî (navdêr, mê) dimî, gurmînî, xurmînî, hingînî, ringînî, gumînî, dingînî, himînî, xumînî, wîzînî, zimînî, zimzimî, himûgum, wîlwîl.
ji: dimîn +-î
dimînî kirin (navdêr, mê) kirin dimîn, kirin gumîn, kirin zimîn, kirin wîzîn, zimzimandin, kirin xumîn, gumînî kirin, zimînî kirin, wîzînî kirin.
ji: dimîn +-î + kirin
dimirim, dibiecim, ceh dibê ez birinc im (biwêj) divê her kes hedê xwe bizanibe. kuro tu li wî binêre, ew jî dibêje ez zimanzan im. dimirim, dibiecim, ceh dibê ez birine im.
dimis doşav
doşav
dimor (navdêr, mê) zîwan
dims (navdêr, mê) dob, doşav, mot, şirob, şurûb, dobe, rîb, aqit, şerbeta tirî ya kelandî.
Herwiha: dibs difs divs.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دمس.
Bide ber: xoşav.
ji: ji erebî دبس (dibs), hevreha îbrî דבש (dibeş, diveş: hingivîn), aramî ܕܒܫܐ (deḇşa, devşa: hingivîn).
: dimsane dimsî
dims çêkirin (lêker)(Binihêre:) dims
dimsane (rengdêr) bi awayekî dims.
ji: dims + -ane
dimsdar (rengdêr) bidims, bimot, dimsîn.
ji: dims +-dar
dimsfiroş (navdêr, mê) motfiroş.
ji: dims +-firoş
dimsfiroşî (navdêr, mê) motfiroşî.
ji: dims +-firoşî
dimsî (navdêr, mê) rewşa dimsbûnê.
ji: dims + -î
dimsik (navdêr, mê) qûndax, qûndaq.
ji: dims +-ik
dimsîn (lêker)bidims, bimot, dimsdar.
ji: dims +-în
dimşînk şewba çivîkan, qira mirîşkan
şewba çivîkan, qira mirîşkan
dimsker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dims dike.
ji: dims + -ker
dimskerî (navdêr, mê) motkerî.
ji: dims +-kerî
dimso pariyê min jî tê de (biwêj) ji bo xwe xapandina tiştên bi destneketî û dijwar tê bikaranîn. çawa bike, ew jî dibêje: “dimso pariyê min jî tê de.
dimsor (rengdêr) Ji bo kesên ku dema hêrs dibin, esabî dibin difina wan sor dibe tê bikaranînHer wiha, dim
din ne ev ne jî ew, dîtir *roja din roja dîtir
(rengdêr) Cînav, dî, di, dîtir, tir, başqe, peyvikek rêzimanî ye bo diyarkirina ku tiştek zêde yan jî cuda ye: (rengdêr) Ew alîkariya bêmalan û hejarên din dike. (rengdêr) Wan gelek kesên din jî li wir dîtin. (rengdêr) Ez zû dibezim lê yên din paşve dimînin. (cînav) Ev pirgirêkek e lê hê gelekên din jî mane. (cînav) Çendî ji we bixwazim, hindî din ji xwe bipêm. ne ev, ne ew: Ev ne baş e, yek din bîne! Wê biavêje, yek din rake. dubare, hê carekê: Carek din, yên mayî: Ez û tu û yên din dê li wir bin..
Herwiha: di, dinê , dî, dîtir, dîtirê.
ji: Ev peyv gelek navdar e, û herkes bawer dike ko aslê vê peyv ji arabî tê, lê ev şaş e. jiari, hevrehên din yên kurdî dî, dîtir, tir, farisî ديگر (dîger), pehlewî detîger. diğer ya tirkî ji zimanên îranî hatiye wergirtin. Ji zimanê Avestayî daênâ bide din/ol..
Bikaranîn: Navdêr: dinbûn.
: hevdin, hevûdin
din bûn (lêker)(Binihêre:) din
din kirin (lêker)(Binihêre:) din
dinatî (navdêr, mê) psîkoz.
ji: din +-atî
dinbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) din
dinbûyî (rengdêr) (Binihêre:) din
dindan (Zazaki) (navdêr) didan, diran
dindik (navdêr, mê) danik, tov, dan, tomik.
Bikaranîn: Lêker: dindik kirin. Navdêr: dindikkirin
dindik kirin (lêker)(Binihêre:) dindik
dindikî (navdêr, mê) nikulikî, nikulokî.
ji: dindik + -î
dindikkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dindik
dindil nazik, nazdar
nazik, nazdar
dindilandî 1. baş sexbêrkirî 2. pir nazenîn
(rengdêr) baş sexbêrkirî, pir nazenîn
dindilandin (lêker)nazdar kirin
dindilandin/didindilîne /bidindilîne nazdar kirin
dinê 1. dinya (tewandî) (navdêr, mê) formek tewandî ye ji peyva dinya: Tu kengî hatî dinê?.
Hevwate: dinyayê 2. zêde yan cuda. Binêre; din
Bineredinê
dinê ava, em tev nava (biwêj) neke dinya bi tevayî di nav rewşeke baş de nebe, tu kes nikare tê de bi rehetî bijî. bi gotinek din, jiyana kesan girêdayî ya civakê ye. mirov, jîndarekî/ê civakî ye. loma jî gotine: “dinê ava, em tev nava.
dinê bi dinê re, mendo bi qûna dinê ve (biwêj) ji bo tiştên berevajî û bi nakokî tê gotin. minji vê rewşa te ya ecêb û sosret fêm nekir. dinê bi dinê re, mendo bi qûna dinê ve.
dinê bibe tûtik, keriyek para te nakeve (biwêj) ji bo kesên bêşans û bênesîb tê gotin. rebeno, tu qet xwe tev nede, dinê bibe tûtik, keriyek para te nakeve.
dinê di ser serê (yekî) de tep bûn (biwêj) pir xemgîn bûn, moral xera bûn. hema min çawa ku ew nûçe bihîst, te digot dinê di ser serê min de tep bû.
dinê di ser sêrî de tep kirin (biwêj) xistin rewşeke pir xerab û perişan. çima ku ehmed kaya got: “ez dixwazim bi kurdî bistirêm û klîban çêbikim, dinê di ser serê wî de tep kir.
dinê dixe hêkekê, hêkê jî li dîwêr dixe (biwêj) ji bo kesên merd û destvekirî tê gotin. welehî mehmûd mêrekî bi sed mêrîye; dinê dixe hêkekê, hêkê jî li dîwêr dixe.
dinê ka be, devê kerê min pê nabe (biwêj) ji bo beşansî û bênesîbiyê tê gotin. ez çi mirovekî bêrozgar im ya rebî? dinê ka be, devê kerê min pê nabe.
dinê kirin fisildûman (biwêj) teşqele û xilaport derxistin. jixwe edeta wî ye, dema ku mirov xetayeke wî bibêje, dinê dike fisildûman ku kes zêde b1. ser de neçe.
dinê li dinê, çavê gur li bizinê (biwêj) her kes û her tişt wekî pêwendiyên xwe tevdigere. dinê li dinê, çavê gur li bizinê. hêvî guman û çalakiya her kesî bi xwezayî li gorî rewş û hewcedariyên wan e.
dinê li dor serî çûn û hatin (biwêj) serî gêj bûn. ji nişke ve dinê li ilor serê min çû û hat û çavên min reşe ve lmtin.
dinê xera kirin (biwêj) gelekî hêrs bûn, ınyad kirin. cemil ku bihîst duran wisa kiriye, dinê xera kir. nizanim sedem çi ye, lê xeyrî dinê xera kir û ew zevî neda cimoyê bedekeçclê.
dinê xistin gola gû (biwêj) hawir bi xerabî û xeraban tijî bûn. bi rastî jî van televizyonun lap dinê xistine gola gû.
dinêdîtî (rengdêr) mirovê dinêdîtî, :ango mirovê xwedî serbor û zana
dinênedîtî (Binihêre:) dinê
dinêzan (navdêr, mê) geriyayî, xaraw, dinya dîtî, rûspî.
ji: dinê +-zan
ding 1. dîwarê mezin û qayîm 2. dengê ku dema lêxistinê ji tiştê hundirvala tê
(navdêr) dengek xurt lê ketinê yan lêdanê.
Bikaranîn: Lêker: ding kirin. Navdêr: dingkirin Rengdêr: dingkirîNêzîk, diring, ting.
: dinge-ding, dingandin, dingîn
ding kirin (lêker)(Binihêre:) ding
dingandin (lêker) gurmandin, hingandin, rin gandin, xurmandin, himandin, hingandin, hingaftin, lêdan, ringandin, nepixandin, werimandin, perçivandin, pif dan.
ji: ding +-andin
dinge (navdêr) stûnên stûrÎnglîzî (navdêr) belemîtî
dingil (navdêr, nêr) mihwer, tewere, mijane, eksen, germiçank, sirnî, xeta xeyalî ya ku tiştek li dor dizivirre: Zemîn her roj carekê li dor dingilê xwe dizivirre.
dingkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye ding kirin
dingkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) ding
dinî (navdêr, mê) stirî, dirrik.
ji: din +-î
dinîn (lêker)ko kirin, embar kirin, top kirin, hilînan, hilandin, refv kombûn, dah anîn.
ji: din +-în
dinkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye din kirin
dinkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) din
dinok (navdêr, mê) bi misqalan, piç, çiçik.
ji: din +-ok
dinokîtî (navdêr, mê) têrguwêzî.
ji: dinok +-îtî
dinxane (navdêr, mê) şêtxane.
ji: din +-xane
dinya 1. cîhan 2. alem *"gotine: 'te dinya çawa dît?' gotiye: 'li gorî dilê xwe' "
(navdêr, mê) cîhan, alem, gerdûn, planeta Zemîn ango ya em lê dijîn, Zemîn û her tiştê lê, alem, xelk, xelk û alem, hemî mirov: Dinya hemî dizane ku... derdor, dewrûber, dorber, hawirdor: Dinya tarî bû. Kor dinyayê nabînin. civak: bi baweriya dinyayê... parçeyek ji dinyayê: dinyaya erebî, dinyaya Rojava, derek kar yan çalakiyekê: dinyaya şorreşgêrrî dinyayek tevlihev e. gerdûn, hemî galaksiyên tê zanîn yan bawerkirin ku hene, her tiştê di jiyana kesekê/î de: Hemî dinyaya wî bi carekê herrifî. rewş: Dinyaya sibê dê ne mîna dinyaya îro be. jiyana berî mirinê: Kes li vê dinyayê namîne. (
Dijwate: axret), têkiliyên civakî, têkiliyên navbera mirovan: Ti ji vê dinyayê nizane!, karên bo xwe ne bo Xwedê: Dîn û dinya bêyî hev nabin. erd, ax, zevî, zemîn, gerdûn, cîhan, kaînat, alem, unîvers, kozmoz, felek, mirov, civak, civat, exter, xelk, keyhan.
Herwiha: dunya.
Hevwate: alem, cîhan, gerdûn, xelk.
: ji erebî دنياء (dunyai: dinya) ji دناوة (nêzîk bûn) anku wateya bingehîn ya peyvê derdor bû, wek di fraza Dinya tarî bû de..
: dinyadar, dinyadarî, dinyalik, dinyalikî, dinyawî, dinyawîtî, dinyayî, dinyayîtî, dinyaperwer, dinyaperwerî, tevdinyayî, tevdinyayîtî
dinya alem derketin sêra (yekî) (biwêj) karekî neyînî û balkêş kirin. rezîl bûn an jî rezîltayî derxistin. sed car heyf ku me ev bûk anî. serê carelcê dinya alem derdikeve sêra me.
dinya ava be, em jî di nav de (biwêj) ji ber ku mirov jîndarên civakî ne, têkûzbûn an jî nebûna civakê asta wan nîşan dide. “go, hêrsa te radibe, nebê (tu) divêyî dinya xirav be. bê: “binya ava be, ent jî nav de.. celîlê celîl
dinya berdan, bi axretê girtin (biwêj) kar û barên xwe berdan, tenê bi nimêj taet û dabaşên olî re mijûl bûn. temam tu misli-man î, lê belê dinya berdan û bi axretê girtin jî ne tu aqil e.
dinya bi dorê ye, ne bi zorê yê gotina pêşiyan wekî em dizanin dinya dizîvire an tu dem di cîhê xwe de nasekine çerxa felekê jî her ti li dor xwe û li dor tavêdizîvire. ji ber wî yekî jî ew bawerî heye ku wê dora hertiştî bê.
dinya bi gulekê nabe bihar gotina pêşiyan her tişt wiha ye, ne dinya bi gulekê dibe bihar ne temen bi salekê diqede, ne mirov di salekê de mezin dibe û netu tişt bi nêvî nabe ku mirov jê re bibêje temam e.
dinya bi ser (yekî) de hatin (biwêj) ketina nav i ewşeke xerab.
dinya bûn yek (biwêj) tev de heman tişt gotin. eynî helwest nîşan dan. dinya bû yek, dîsa jî fazîleyê ji goti-na xwe vagêr nebû.
dinya bûye kes, kesî negotiye bes gotina pêşiyan dinya dara hisretê ye.wekî mirov li dinyê be, her tim mirov hisreta tiştekî dikişîne. mirov her tim dixwaze tiştekî bike an tiştekî ji xwe redike armanc. hertim bi hisreta pêşketinê ye.
dinya dewran e, pişîk pelewan e, navê dîkan danîne evdirehman e (biwêj) li gorî dem û derfetan rewş û nirx tên guherandin. ez çawa bikim? dinya dewran e, pişîk pelewan e, navê dîkan danîne evdirehman e.
dinya din nehatin bîrê (biwêj) ji bo egerên olî (dinya din) tu tişt nekirin. tenê ji bo berjewendiyên xwe tevgerîn. belê tenê ji bo dinya din xebitîn ne baş e, lê dinya din qet nehatin bîrê jî ne baş e.
dinya dîtin (lêker)(Binihêre:) dinya
dinya gulek e, bêhn bik û bid hevalê xwe gotina pêşiyan dinya gulek e, dinya xweş e. divê vê dinya xweş û şêrîn mirov ji herkesî re bixwaze. mirov ji hevalê xwe jî rebixwaze.
dinya heram kirin (biwêj) bi nêzîkbûneke tund hawirdor zêde aciz kirin. vî kurê bêbavan jî dinya heram kir dinya ker bûn bêdengî û hizûr pêk hatin. “ez, pişti ku dinya ker dibe, hîna bi pirtûkan re bi tenê dhnînim. zana farqînî
dinya ji kesî re nabe yar gotina pêşiyan ev gotin jî dibêje, divê mirov pir ji dinyê hez neke an dinya ji kesî re nabe yar û heta hetayê li dinyê kes namîne.ji ber wê yekê jî divê mirov pir bi ser dinyê de mijûl nebe.
dinya ji siltan silêman re nemaye gotina pêşiyan ev gotin jî li ser dinyê ye ku ji kesî re namîne. divê herkes hesabê xwe û rojekê bike ku wê bimire. ev li alîkî dinjî gef e.ku mirov ji hinekan bixeyîde an mirov li himber zilma hinekan nikaribe serîhilde mirov vê gotinê dibêje.
dinya kirin dara dojê (biwêj) bi karên xerab re têkildar bûn. divê jiyan ew qas ne zor be, lê inixabin vî bavê min dinya kiriye dara dojê.
dinya lê tarî bûn (biwêj) ketin rewşeke pir zor. bi wî dîrnenî re dinya li min tarî bû.
dinya lê teng bûn (biwêj) di nav rewşeke xerab û bixeter de bûn. dinya li min teng bû, ode li dora serê min geriya, dengê sabiro bilimi dibû. helîm yûsiv
dinya li ber çavên (yekî) reş bûn (biwêj) ji jiyanê sar bûn, di hela tenduristiyê de ji nişka ve seri gêj bûn. piştî bûyera wê jinikê dinya li ber çavên min reş bû. dinya li ber çavên çeto reş bû û li ser serê wî hilweşiya. mehmed uzun
dinya li ber çavên (yekî) tarî bûn (biwêj) serî gêj bûn. hew min dît ku dinya li ber çavên min tarî bû û ez ketim.
dinya li dor serê (yekî) gerîn (biwêj) serî gêj bûn. hema di nava nexwe.fxaneyê de dinya li dor serê min geriya.
dinya li ser aliyekî qûna (yekî) gerîn (biwêj) ji bo kesên xemsar ku tu tiştî ji xwe re naxin derd tê gotin. maşelah ha ew mirovekî çawan e; tu dibêjî dinya li ser alîkî qûna wî digere.
dinya li ser serê (yekî) gerîn (biwêj) xwe şaş kirin. ketina rewşeke dijwar. “tu îro dilbikul î ...te feleka xwe şaş kiviye... dinya li ser serê te digere; çavên te tu deran nabîne. dr. cuwan batû
dinya li ser serî bûn tara bêjingê (biwêj) xwedî kul, derd û kovan bûn. ew belengazê lawê min jî dinya li ser serî bûye, tara bêjingê.
dinya ma ji du pîran re, wan jî li hev par ne kir (biwêj) ji bo çikusî, xerabî û kesên bi teşqele tê bikaranîn. jixwe gelek caran pir dibin asteng. çawa dibêjin, dinya ma ji du pîran re, wan jî li hev par nekir.
dinya ne yek û carek e gotina pêşiyan tê wateya ku dinya bi dor e. her tim dinya ji mirov re xerab nakeve û temen dirêj e. dibe ku mirov rojekê jêsûdeyê wergire û rojekê mirov jî bikene.dema mirovek alîkariya mirov neke mirov dibêje, “dinya ne yek û carek eqey ewê jî li min bihesile”.
dinya nedîto, gava dîto, bi xwe de rîto (biwêj) kesên nedîtek, dema ku hebûnê dibinin, dikevin nav helwestên eletewş. dinya nedîto, gava dîto, bi xwe de rîto. yen wisa nedîtek ku dibînin jî tiştên wer ecêb dikin.
dinya qadî ye, herkes ji xwe razî ye gotina pêşiyan dinya li herkesî mikur tê. herçiqas miroj ji xwe razî be jî, dinya bi mirov zane û rastî cûda ye. wekî kes nabêje“mastê min tirş e” herkes dibêje “ya min baş e”.
dinya siya darê ye geh li sibê ye geh li êvarê ye gotina pêşiyan ji ber ku dinya di jiyana mirovan de girîng e û tiştekî ku mirovan ew baş fêm nekiriye, gotinên li ser dinyê pir in.herwiha jiyana mirovan her tim bi dinyê re têkili afirandiye û gelek tişt bi baweriyan hatine holê. ev gotin jî wekîdinya mirovan pir zû diqede û dinya pir zû dizîvire.
dinya siya darê ye geh li vir e geh li wir gotina pêşiyan ev jî wekî “dinya siya darê ye geh li sibê geh li êvarê ye”. di vê gotinê de xuya dike ku mirovên berê wekîdizanîbûn, ji ber ku dinya dizîvire, siya darê jî li cîhê xwe nasekine. ji ber wê yekê jî peywandiya siya darê ûdinyayê bi hev re çêkirine.
dinya siya darê ye, ji kesî re nadomîne gotina pêşiyan çawa siya darê di cîhê xwe de nasekine dinya jî nasekine û ji kesî re ne daîm e, ne bê serî bê dawî ye.
dinya tep bûn (biwêj) tiştekî pir balkêş û girîng pêk hatin. keçê çima tu rabûsanekê bidî min, dê dinya tep bibe?
dinya xwe qedandin (biwêj) mirin. pişti wî emrî dinya xwe qedandin jî bi dest nakeve.
dinyadîtî (rengdêr) şehreza, serhatî, dîlbaz.
ji: dinya +dîtî
dinyadîtî bûn (biwêj) zana û bitaqî bûn. apê min, mirovekî dinyadîtî ye. zana farqînî
dinyadîtîbûn (rengdêr) dinyasanî, azmûn, cerribandin, serpêhatî, tecrûbe, serguzeşt, serborî, sehkirin.
ji: dinya +dîtî +bûn
dinyakî (navdêr, mê) bi zemînî, bi dinyayî.
ji: dinya +-kî
dinyanedî (rengdêr) kesî tişt nedînî. kesên nezan, lê ji nezaniya xwe bêxeber
ji wêjeyê: Kî dibê Batmanî gundî û dinyanedî ne qerdeşim, Lotikxane, http://www.lotikxane.com/arsiv 20100.htm.
Herwiha: dinênedî.
ji: dinê+nedî
dinyanedîtî 1. nedîtek 2. serobero 3. laylac
(rengdêr) nedîtek , serobero , laylac
dinyanedîtî bûn (biwêj) ji bo kesên şerd û şhûde dinyayê dizanin û biteerube ne tê bikaranîn. qet tu meraqan neke fazil mirovekî dinyadîtîye. zû bi zû nakeve nav helwesteke xirab.
dinyayek (rengdêr) nîşana zêdebûn an jî ji hedê derbûna tiştekî, pêşek, lodek, qiyametek, birrek Niha li Swêdê, Enstîtuya swêdî dinyayek pere li berhemên swêdî xerc dike da ew wergerin zimanên biyanî
dinyayekî (navdêr, mê) ecêbek, dêşek.
ji: dinyayek + -î
dinyayî (rengdêr) cîhanî, gerdûnî, alemî, global, unîversal, cîhanşumûl, alemşumûl, navneteweyî, enternasyonal, tişta/ê ku li hemû yan gelek deverên cîhanê anku dinyayê heye, kaynatî, giloverî.
Herwiha: dunyayî.
Bide ber: dinyawî.
Têkildar: dinyadar, dinyadarî.
ji: dinya + -î.
Bikaranîn: Navdêr: dinyayîbûn.
: dinyayîtî
dinyayî bûn (lêker)(Binihêre:) dinyayî
dinyayî kirin (lêker)(Binihêre:) dinyayî
dinyayîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dinyayî
dinyayîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dinyayî
dinyayîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dinyayî kirin
dinyayîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dinyayî
dinyayîtî (navdêr, mê) cîhanşimûlî, globalîzasyon, cîhanîtî, gerdûnîtî, alemîtî, globalîzm, unîversalî, alemşimûlî, navneteweyîtî, enternasyonalîzm, navdewletîtî, rewşa dinyayîbûnê.
ji: dinyayî + -tî
dipin (navdêr) cihê darên xureka lê komê serhev bibin kurs kebine navhev, mînak: dipinên masûran, dipinen tirihan, dipinên tûtirikan. (Ji kurdî) Di (pêvek) + pin
diqdiqank qidqidandk, gilîzank
diqdiqank vekirin (lêker) şad kirin, temar kirin.
ji: diqdiqank + vekirin
diqdiqankî (navdêr, mê) sirkî, temarî.
ji: diqdiqank + -î
diqedîne, loma diqewirîne (biwêj) erk di destê kê de be ew gotina dawî dibêje. diqedîne, loma diqewirîne. hêz di destê wî de ye, dilê wî çawa bixwaze wisa dike.
dir 1. segê gurêx; gurxenêq 2. gir *"cewrikên seyê dir, timî dir in"
1. cih, der, dever (navdêr, mê) cih, cî, war, dever, herêm, navçe: Li vê dirê (li vî cihî).
Herwiha: der
diraf dirav
dirametî (navdêr, mê) sond, qesem, soz, ehd.
Herwiha: dramet.
Bide ber: girametîBinere.
Herwiha: drama
diran hestiyên cûtinê yên di devan de *"cîranê nebaş bihêle, diranê êşiyayî bikêşe"
1. organên hêranê (navdêr, nêr) didan, kêlbe, hestiyên devî yên mirov û heywan xwarinê pê dihêrin, Peritandin, qetandin a tiştan.
Herwiha: dinan, dran, dan.
ji: Têkildarî denten ya avestayî, dendân ya pehlewî, didan ya zazakî, dan û digan yên soranî, دندان (dendan) ya farisî, dens ya latînî, οδούς ya yewnanî, Zahn ya elmanî, tand ya danmarkî, swêdî û holendî, tooth û teeth yên inglîzî, tunþus ya gotîkî, dent ya frensî, दांत (damt) ya hindî, dantis ya lîtwanî, दन्त ya sanskrîtî, diente ya spanî ji h₁dont- û h₁dent- yên hindûewropî..
: bêdiran, bêdiranî, bidiran, bidiranî, dirançêker, dirançêkerî, dirandar, dirandarî, didanêş, didanêşî, dirannas, dirannasî, dirantûj, dirantûjî, diransaz, diransazî, diranvan, diranvanî.
ji wêjeyê: Du caran diranên me derdikevin, pêşiyê 20 diranên şîr derdikevin. Dema meriv dibe 6 salî, diranên şîr dest pê dikin yeko yeko dikevin.
qirqiçandin lê gef xwarin, tehdîd kirin
diran avêtin (lêker)diran derxistin.
ji: diran + avêtin
diran derketin (lêker)(Binihêre:) diran
diran derxistin (lêker) diran avêtin.
ji: diran + derxistin
diran di dêv de neman (biwêj) gelekî kal an jî pîr bûn. na !o! ji kalbûnê jî derbas bûye, dirait di dêv de nemane.
diran di enîşkê de bûn pir qeleş û xedar bûn
diran di gewriyê de bûn (biwêj) ji bo kesên kîndar û xinis tê bikaranîn. a rastî ez qet bi wî bawer nabi/n, çimkî bi dîti-na min ew mirovekî diran di gewriyê de ye.
diran jê re sûtin (biwêj) li hember kesekî hestên neyarî sêwirandin. eyşane diremen xwe ji nalînê re disn, ka lîela em ê bibinin dê çava bibe.
diran li (yekî) qirqiçandin (biwêj) gef xwarin. niyeteke ne baş di dilê xwe de sêwirandin. di demên wiha de, di bin çavan de diran li min diqirgandin, lê belê zêde feyde nedikir... felat dilgeş
diran rakirin (lêker) didan kişandin.
ji: diran + rakirin
diranbeş diranqîç
diranbeş, hundirreş bûn (biwêj) ji bo kesên durû tê gotin. tu nizanî ew çi xinzîrek e, ew mirovekî diranbeş, ımndirreş e.
dirandar (rengdêr) bidiran, bididan.
ji: diran +-dar
dirandin/didirîne/bidirîne 1. çirandin 2. qelaştin
diranê qîl qîl, diranên pêş
diranê tûj kilb, qîl, diranê çav
diranê xwe guvaştin (biwêj) li ber xwe dan. ez bikaribim sê salan jî wekî îro diranên xwe biguveşim, înşelah ez ê derke vim firaqetiyê.
diranê xwe veşêre, se li hestiyan digere (biwêj) xeterî zef zêde bûne, li ser xwe serwaxt be. weleli em ketine serdemeke wisa ku, diranê xwe veşêri/i, se li hestiyan digerin.
diranên kursî diranên paşiyê yên cûtinê
diranên (yekî) di enişke de bûn (biwêj) armanc û mebesta xwe bi zelalî nexuyandin. diranên xusrev dî enîşke de ne. mirov gelek carari tênagihîje ku gelo li pey çi armancê ye.
diranên (yekî) di pelûre de şikestin (biwêj) beşans û bêrozgar bûn. ev şanse ku li para min ketiye, ez pelûre bixvim dê diranên min di pelitre de bişikin.
diranên (yekî) hev xwarin (biwêj) pir bitatêl bûn. berî ku buhê bibîne diraitê wî hev dixwarin.
diranên (yekî) kişandin (biwêj) nenn kirin. bandor qels kirin. berê kesî nikaribû ji kazo xeber bida, lê jinikê diranên wî kişamline û ew ji nû ve kedî kiriye.
diranên (yekî) şeqeşeq kirin (biwêj) serma kirin. di riya van gandan de diranên wîşeqeşeq dikitin.
diranên kursî diranên paşiyê yên cûtinê
diranên tefşik diranên ku bi kêrî gestkirin û qutkirinê tên
diranên xwe çirikandin (biwêj) ji bo xirabî gihandin kesekî, di nav hewldaneke bikîn û buxz de bûn. “wan diranên xwe diçirikandin, lê gef li kê dixwarin, bi xwe jî nizanibûn ... eliyê ebdilrehman
diranên xwe ji (yekî) tûj kirin (biwêj) ji bo heyf û tolê li firsendê gerîn. zilfo gelekî diranên xwe ji wardekê re tûj dike. xwedê axiriyê xêr bike.
diranên xwe nîşan dan (biwêj) dijmintiya xwe nîşan dan. berê rasteqîniya xwe nîşan neda, lê ku lingê xwe baş edi-land, diranê xwe nîşan dan.
diranên xwe şikandin (biwêj) ji bo tiştên piçûk helwestên tund nîşan dan, çikûs û temahkarî kirin. haylo lo! ew jinek wisan e ku ji bo paras tina mêrê xwe diranên xwe dişikîne. cewzo ji bo çar qurişan diranên xwe dişikîne.
diranêş didanêşe, didanêş
diranker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê diran dike.
ji: diran + -ker
dirankerî (navdêr, mê) bijîşkiya diranan.
ji: diran +-kerî
dirankirin (navdêr) çêkirina diranan didanan, leqdanan, gestin
dirankolik (navdêr, mê) thumb200pxKulîlka drankolikê thumb200pxDrankolika nîv hişbûyî, giyayek ku bi darikên wê ên hişk dran dihê paqij kirin..
Herwiha: dirankosk dirankozk dirankol dendefiş.
ji: diran+kol+ikzanist Ammi visnaga L..
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
diranok (navdêr, mê) diranokî.
ji: diran +-ok
diranokî (rengdêr) dirdirkî, niqirkî, kirtkirî, dirinek, kirtkirtkî.
ji: diran +-okî
diranqîç diranbeş
diranbeş
diransaz bijîşkê ku pisporiya wî dev û diran in
bijîşkê ku pisporiya wî dev û diran in
diransazî Diransazî zanista nesaxiyên diranan.
diransêreg û porjujî bûn (biwêj) ji bo kesên pirzana û ecêb tê gotin. zavayê hacêyekî diransêreg û porjujî ye. ka eme bibinin dawî çava dibe?
diranşikestî bûn (biwêj) debara xwe nekirin, xwarin zêde nexwarin. rebena zozanê bûkeke diranşikestî ye, ka wê di dest dê xesûya xve ya cezû de çava debara xve bike. rebenê dilo jixve yekî diranşikestî ye, niha li virjî lap birçî dimîne.
dirantûj (navdêr, mê) kirrîner, kojer, kojek, didantûj
dirantûj bûn (biwêj) jîr, jêhatî û pêkhatî bûn. gidiara leylo jineke dirantûj e, ku neyê hesabê vê, kes nikare bi zorê tiştekî bi vê bide kirin.
diranvanî (navdêr, mê) karê diranvanan.
ji: diranvan + -î
dira