Encamên lêgerînê
dewle m buğday hunisi
dewlemend varlıklı, zengin.
rd 1. zengin, gönç, varsıl * malbateke dewlemend zengin bir aile 2. zengin (yararlı veya kendisinden beklenilen, istenilen nitelikleri çok olan) * zimanekî dewlemend zengin bir dil 3. zengin (verimli) * siruşteke dewlemend zengin bir doğa
dewlemend bûn zenginleşmek.
l/ngh zenginlemek, zenginleşmek, varsıllaşmak
zengin olmak
dewlemend kirin l/gh zenginleştirmek, varsıllaştırmak
dewlemendbûn m zenginleme, zenginleşme, varsıllaşma
dewlemendbûyîn m zenginleme, zenginleşme, varsıllaşma
dewlemendî zenginlik, varlık.
m zenginlik, varsıllık, gönçlük
dewlemendî dewlemendîyê dikişîne mal malı çeker
dewlemendkirin m zenginleştirme, varsıllaştırma
dewlet devlet.
m 1. devlet * dewletên ku endamê Yekîtiya Erûpayêne Avrupa Birliğine üye devletler 2. devlet (devletin yönetim katı, hükümet) 3. devlet (talih) * teyrikê dewletê devlet kuşu, talih kuşu 4. zenginlik * xwedî dewleteke pir in büyük bir zenginliğe sahip 5. saltanat (bolluk ve zenginlik, gösterişli yaşayış)
dewlet dirêse ga golikê dibalêse tenceresi kaynarken maymunu oynarken
dewleta (yekî) dirêse t enceresi kaynarken maymunu oynarken
dewleta (yekî) lê xistin ş ansı yaver gitmek, başına devlet kuşu konmak * dewleta te lê xist şansın yaver gitti
dewleta (yekî) rêstin şansı yaver gitmek, başına devlet kuşu konmak
dewleta bilez pez û rez çabuk yetişen ve sahibini erken zengin eden küçük baş hayvan ve bağdır
dewleta nehênî gizli devlet, derin devlet
dewleta sermayedar kapitalist dewlet
dewleta tampon hiq tampon devlet
dewletbûn m devletleşme
dewletbûyîn m devletleşme
dewletên hêzdar güçlü devletler
dewletên mezin büyük devletler, güçlü devletler
dewletên yekbûyî yên amerîka Amerika Birleşik Devletleri.
dewletî rd devletli, zengin, bey (mutluluk ve refah içinde olan) * malbateke dewletî zengin bir aile
dewletî bûn l/ngh zenginlemek, zenginleşmek 2. kamulaştırılmak
dewletî kirin l/gh kamulaştırmak (devletleştirmek)
dewletîbûn m 1. zenginleme, zenginleşme 2. kamulaştırılma
dewletîbûyîn m zenginleme, zenginleşme 2. kamulaştırılma
dewletîkirî rd kamulaştırılmış
dewletîkirin m kamulaştırma (devletleştirme)
dewletok m devletçik
dewletparêz rd devletçi, devlet yanlısı
dewletparêzî m devletçilik
dewletperest rd koyu devletçi
dewletperestî m koyu devletçilik
dewle (navdêr, mê) say, xêr: Ji dewleyî serê celadet Bedirxan, kurd niha xwedî alfabeyek nûjen in. zengînî, dewlemendî, pare û eşya û milkê ku mirovî heye, mal, maliyet, malûmilk, saman, serwet.
Herwiha: mal û milk, mal-û-milk.
ji wêjeyê: Nexweşiyên me ji dewleyî serê te hind giranin ger Sigismund jî ji me rabe wê di nav me de dîn bibe, ji xwe ne pêwîst e ku em basê hz. Xanî bikîn ew ji mêj de di kolanê de mendehoş bibû û li xerîdarên qumaşê xwe digera, ku heta niha jî nehatine peydakirin.(Kovan Sindî: Seydayê Hêja, Duhokwriters.com, jêgirtin 2/2009).
: dewlemend, dewlemendî
dewlemend 1. sermiyandar, xwedî rastmal 2. bi şêt û pêt *"dibêjin: 'dewlemendo pîroz be, feqîro te ji ku anî?"
(rengdêr) (navdêr) zengîn, maldar, paredar, ne xizan, ne belengaz, ne hejar, ne feqîr, ne perîşan, ne jar, kesa/ê ku pirr pare yan maliyet heye, xanedan.
Herwiha: dewlemen, dewletmen, dewletmend.
Bikaranîn: Lêker: dewlemend bûn, dewlemend kirin. Navdêr: dewlemendbûn, dewlemendkirin Rengdêr: dewlemendbûyî, dewlemendkirî.
: dewlemendane h, dewlemendî nm, dewlemendîtî nm, dewlemendtî nm
dewlemend bûn (lêker)(Binihêre:) dewlemend
dewlemend kirin (lêker)(Binihêre:) dewlemend
dewlemendbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dewlemend
dewlemendbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dewlemend
dewlemendî sermiyandarî, rastmaldarî *"heçî nizane quweta xwe, ew dûr e ji dewlemendiya xwe"
(navdêr, mê) zengînî, maldarî, paredarî, refah, kamêranî, halxweşî, jiyarxweşî, xweşguzarî, rewşa zengînan, zengînbûn bereket, berdarî, zêdehî.
Herwiha: dewletmendî, dolemendî.
Dijwate: belingazî, feqîrî, hejarî, jarî, perîşanî, rebenî, şerpezetî, xizanî.
ji: dewlemend + -î
dewlemendîkî (navdêr, mê) bi dewlemendî.
ji: dewlemendî +-kî
dewlemendkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dewlemend
dewlet 1. dûgel 2. sermidevistan yanî *"dewlet, di bin gurzên giyayî de ne"
(navdêr, mê) dûgel, herêmek serbixwe: Zêdeyî 200 dewletan li dinyayê hene. hêza herêmek serbixwe bi rê ve dibin: Dûgela tirk bi hezaran gundên kurdan wêran kirine. hemî dezgehên hikûmî yên welatekî bi rê ve dibin: Polîs jî dûgel e. serbixwe, azad, rizgar: Nêzîk e ku xewna me yan mezin bi cih bêt: Kurdistan bibe dûgelek bi serê xwe. dewlemendî, zengînî, mal, maliyet,bongî,bongtî,.
Bide ber: bajarr, gund, herêm, hikûmet, navçe, siyaset, welat.
ji: ji erebî دولة (dewlet) jiarami דולא (dewla: desthilat, serwerî), hevreha akadî duwelu (kontrol kirin)..
Bikaranîn: Lêker: dewlet bûn, dewlet kirin. Navdêr: dewletbûn, dewletkirin Rengdêr: dewletbûyî, dewletkirî.
: dewletî, dewlî, duwelî, dewlemend, dewlemendî. Bi soranî: dewłet
dewlet bûn (lêker)(Binihêre:) dewlet
dewlet e, bel e, gewr e, bi şev sayî ye, bi roj ewr e (biwêj) tam jî rewşa dewletên çelewarî ku bûne mafya û bi karên dizî û heram re mijûl dibin tîne ziman. bi rastî jî dewleta me dewleteke bel e, gewr e, bi şev sayî ye, bi roj ewr e.
dewlet kirin (lêker)(Binihêre:) dewlet
dewlet serê axê, tevka lûvê (biwêj) axa û beg, hêz û quweta xwe ji dewletê digirin. bi gotineke din, heke dewlet nebe tilsim, hêza axa û began jî namîne. axa û dewlet, hêz û rengê hev û din temam dikin. loma jî gotine: “dewlet serê axê, tevka lûvê.
dewleta bikiltûz e, bûk stewr e qîz avis e (biwêj) ji bo rewşa berevajî tê gotin. ji ber ku di xîmê wê de zilm û neheqî heye, ev dewlet zû bi zû rast nabe, dewleteke bikiltfiz e, bûk stewr e qîz avis e.
dewleta elî osman (navdêr, mê) (henekkirina bi navê) dewleta Alî Osman anku Dewleta Osmanî, (henekkirina bi navê) dewleta Tirkiyê.
ji wêjeyê: De werin li lîztikên dewleta Elî Osman binerin û kirasê xwe neçirînin. Tirkên ku qaşo dixwazin di sedsala 21ê de hinekî bibin insan û bêhna insanetîyê ji wan bê, dev ji dek û dolabên xwe bernadin û kerê Kurdan bera nizanim ser çiyî xwe didin. Ê helbet belasebeb negotine “Kurmê şîrî heta pîrî ye” canim, ma jina qereçî dibe xatûn? Na.(Lotikxane.com, 12/2010)
dewleta federal (navdêr, mê) welatê ku lê desthilat hatiye desantralîzekirin anku xweserî di destê herêm û deveran de ye û ew herêm di gelek biwaran de xweser inNediyar, dewletek federalPirrjimar, dewletên federal.
ji wêjeyê: Platforma Makezagona Dewleta Federal pêwîst e sernavê nivîseka Îbrahîm Güçlü di Netkurd.com de, 5/2011
dewleta nehênî 1. dewleta ku pergala wê ne tenik e 2. dewlemendiya ji xelexurdeyê
dewletbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dewlet
dewletbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dewlet
dewletên yekbûyî yên amerîkayê serenav, welatek e li Amerîkaya Bakur, li bakur hevsinorî Kenedayê û li başûr cîranê Meksîkê ye (bi gelemperî wek Amerîka yan DYA tê nasîn û bi hêza xwe ya aborî, çandeyî û çekdarî wek xurttirîn welatê cîhanê tê hesibandin).
Herwiha: Dewletên Yekgirtî, Wîlayetên Yekgirtî, Dewletên Yekgirtî yên Amerîkayê, Dewletên Yekgirtî yên Emerîkayê, Dewletên Yekbûyî yên Emerîkayê, Wîlayetên Yekgirtî yên Amerîkayê, Wîlayetên Yekgirtî yên Emerîkayê, Wîlayetên Yekbûyî yên Amerîkayê, Wîlayetên Yekbûyî yên Emerîkayê, Emerîka, DYA, DYE, WYA, WYE
dewletî (rengdêr) fermî, resmî, îdarî, mîrî, hikûmî, tişta/ê bi birryara dewletê tê kirin.
Herwiha: duwelî.
Dijwate: ferdî, kesînî, takekesî, şexsî.
Bide ber: gelemperî, giştî.
ji: dewlet + -î.
Bikaranîn: Lêker: dewletî bûn, dewletî kirin. Navdêr: dewletîbûn, dewletîkirin Rengdêr: dewletîbûyî, dewletîkirî.
: fermîtî
dewletî bûn (lêker)(Binihêre:) dewletî
dewletî kirin (lêker)(Binihêre:) dewletî
dewletîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dewletî
dewletîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dewletî
dewletîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dewletî kirin
dewletîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dewletî
dewletiyo bimbarek be, xizano te ji ku anî (biwêj) peşveçûn an jî destkeftiyeke xizanan jî bi awayekî neyînî tê dîtin. dewletiyo binibarek be, xizano te ji ku anî... ma ji her kesî re edet. e, ji pêşmergeyan tenê re qebhet e, lawo?.. yaqûb tilermenî
dewletkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dewlet kirin
dewletkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dewlet
dewletok (navdêr, mê) mîkrodewlet, mînîdewlet, dewletên gelek biçûk.
ji wêjeyê: Rêberê PKK-ê Abdullah Ocalan bi daxuyaniyeka nivîskî ko îro li newroza Diyarbekirê hat xwendin got dewletên emperyalîst van dused salên dawiyê civaka ereb, faris, tirk û kurdan di ”dewletokên neteweyî” de fetisandine û got avakirina cografyayên yekneteweyî jî îcadeka neinsanî ye..
ji: dewlet + -ok.
: dewletokî
dewletokî (navdêr, mê) rewşa dewletokbûnê.
ji: dewletok + -î
dewletparêzî (navdêr, mê) dewletperestî.
ji: dewlet +-parêzî
dewletperestî (navdêr, mê) dewletparêzî.
ji: dewlet +-perestî
dewletvan (navdêr, mê) siyasetmedarê mezin.
ji: dewlet +-van
dewlemend rich
rich, wealthy
(antonym=xizan/feqîr) rich
dewlemendî richness
(f.) richness, fortune
dewlemend  (adj.) rich
dewlet state
f. state. dewleta Frensayê = the state of France
dewletî (adj.) state, state-run; (n) statehood
dewletî  saint
dewlemend reich
dewlemendî Reichtum
Wohlstand
dewlet Glück
Reichtum
Staat
dewletî reich
dewlemend rd. zengîn, pête, maldar, dewletî
dewlemend bun lng. zengîn bîyene, pête bîyene, dewletî bîyene
dewlemend kirin lg. zengîn kerdene, pête kerdene, dewletî kerdene, zengînnayene
dewlemendbûn m. zengînbîyayis, pêtebîyayis, dewletîbîyayis n.
dewlemendî m. zengînîye, pêteyîye, estîye, zengînênî, pêteyênî m.
dewlemendkirin m. zengînkerdis, pêtekerdis, zengînnayis, dewletîkerdis n.
dewlet m. dewlete, dugele, duwele, duyel, dugel, duwel m.
dewleta hiqûqê n. dewleta hûqûqî m.
dewleta sermayedar n. dewleta sermîyandare, dewleta sermayedare, dewleta kapîtalîste m.
dewleta tampon n. dewleta tampone, tampondewlete m.
dewletên azad pj. dewletên serbestî, dewletên azadî
dewletên yekbûyî pj. dewletên yewbîyayî
dewletên yekbûyî yên amerîkayê dewletên yewbîyayî yên amerîkayez n.
dewletî rd. zengîn, pête, maldar, dewletî
dewletparest rd. dewletparêz, dewletcî, dewletperest
dewletparestî m. dewletparêzîye, dewletritîye, dewletperestênî m.
dewletparêz rd. dewletparêz, dewletcî, dewletperest
dewletparêzî m. dewletparêzîye, dewletritîye, dewletperestênî m.
dewleta huqûqî hukuk devleti
dewleta polîsî polis devleti
dewlete devlet
dewletê yewbiyayey ê amerîka Amerika Birleşik Devletleri
dewlemend, dewlemen zengîn, paredar, halxweş, xanedan, dewlemend, maldar
dewlemendî, dewlemenî zengînî, paredarî, halxweşî, xanedanî, dewlemendî, maldarî
dewlet dewlet
mal, maliyet, dewle, dewlemendî, zengînî, malûmilk