Encamên lêgerînê
deh deh, ço (ji bo ajotina ajel û heywanan, tenê ji bo ajotina keran "ço" tê gotin) b
deh deh, ço (ji bo ajotina ajel û heywanan, tenê ji bo ajotina keran “ço” tê gotin) b
deha 1. bilîmetî, deha, dahîtî m 2. bilîmet, dahî *müziğimizin dehası bilîmetê muzîka me nd/nt
1. bilîmetî, deha, dahîtî m 2. bilîmet, dahî * müziğimizin dehası bilîmetê muzîka me nd/nt
dehalet penihîn, dexalet m
penihîn, dexalet m
dehleme dehkirin, çokirin m
dehkirin, çokirin m
dehlemek 1. deh kirin, ço kirin (ji bo ya keran) 2. tewisandin, qewirandin (argo) l/gh
1. deh kirin, ço kirin (ji bo ya keran) 2. tewisandin, qewirandin (argo) l/gh
dehlenmek hatin dehkirin, hatin çokirin l/tb
hatin dehkirin, hatin çokirin l/tb
dehliz dehlîz, xeşîme, dalan.
dehlîz, dalan m
dehlîz, dalan m
dehnolunma naşîn, definîn, defnbûn, hedimîn m
naşîn, definîn, defnbûn, hedimîn m
dehnolunmak 1. naşîn, definîn, defti bûn, hedimîn l/ngh 2. hatin naştin, hatin definandin, hatin defiıkirin, hatin hedimandin l/tb defo qisûr, eyb m
1. naşîn, definîn, defn bûn, hedimîn l/ngh 2. hatin naştin, hatin definandin, hatin defnkirin, hatin hedimandin l/tb
dehşet erjengî, toqî.
1. saw, sehm, hêb, hêw, toqîn, qurf, eıjeng, sersûrhêner m 2. hijmet, fewqulade m 3. hijmet b
1. saw, sehm, hêb, hêw, toqîn, qurf, erjeng, sersûrhênerm 2. hijmet, fewquladem 3. hijmetb
dehşet saçmak saw dan
saw dan
dehşet verici sawnak, hêwilnak
sawnak, hêwilnak
dehşet verici olay gosirmet
gosirmet
dehşete düşmek toqîn
toqîn
dehşete düşürmek sawandin, toqandin, dehişandin
sawandin, toqandin, dehişandin
dehşete kapılmak saw girtin, jê hêb girtin, jê saw girtin
saw girtin, jê hêb girtin, jê saw girtin
dehşetengiz sawnak, samnak rd
sawnak, samnak rd
dehşetlenmek sawîn, toqîn l/ngh
sawîn, toqîn l/ngh
dehşetli erjeng, toq.
1. hêwilnak, sawdar, sihêmkar, bihêb, bîsaw, toqîndar rd 2. êcêb (ji bo tiştê ku ecêb û heyret jê re çêdibe) *dehşetli bir güneş var taveke ecêb heye rd 3. ecêb (pir zêde) *onu dehşetli seviyordum min ecêb jê hez dikir h
1. hêwilnak, sawdar, sihêmkar, bihêb, bîsaw, toqîndar rd 2. êcêb (ji bo tiştê ku ecêb û heyret jê re çêdibe) * dehşetli bir güneş var taveke ecêb heye rd 3. ecêb (pir zêde) * onu dehşetli seviyordum min ecêb jê hez dikir h
deh on.
n 1. on (10, X) 2. rd on (dokuzdan bir artık)
b dah, deh
deh car (an jî neqil) on defa (veya on kere) * ev bû deh car jê re dibêjim were on defadır söylüyorum gel diye
deh hezar nd 1. on bin 2. on binlik (kâğıt para)
deh hezarkan mat/nd on binler basamağı
deh hezarkane mat/nd onbinler basamağı
deh kesên aqilmend ji heqê yekî dîn dernakevin bir deli bir kuyuya taş atar kırk akıllı çıkaramazmış
deh kirin l/gh dehlemek
dah etmek
deh libî rd onlu (içinde on tane bulunan)
deh sal ji emrê (yekî) çûn bir yaşına daha girmek * piştî ku min bihîst diz ew e, deh sal ji emrê min çû hırsızın o olduğunu öğrenince, bir yaşıma daha girdim
deha m deha, dâhilik
dehan (i) mat/m onlar, onlar basamağı
dehan (ii) m 1. sindirim, hazım 2. biy özümleme
dehanbar rd sindirilebilir
dehandî rd sindirik, sindirilmiş
dehandin m 1. sindirme, sindiriş, hazmetme 2. özümlemek, özümsemek
l/gh 1. sindirmek, hazmetmek * xwarina ku dixwarin bi zorê didehandin yediklerini zor sindiriyordu 2. özümlemek, özümsemek
dehane nd müeşşer
dehanî mat/rd 1. ondalık 2. onlar 3. dîr/m öşür
dehannas nd/nt sindirim bilimci
dehannasî bj/m sindirim bilimi
dehbe zo/rd 1. vahşî, yabanî (evcil olmayan hayvan) 2. yaratık (korkunç hayvanlar)
dehbelor rd alık, ebleh
dehbelorî m alıklık, eblehlik
dehbelorî bûn l/ngh alıklaşmak
dehbelorîbûn m alıklaşma
dehê îlonê nd yılan gibi sürüngenlerin toprak altına çekilme dönemi
dehedeh rd onar onar
dehek rd 1. onluk 2. ondabir
dehêk mat/m 1. ondalık 2. ondabir
dehekî mat/rd ondalık
dehem rd onuncu
dehemîn onuncu.
rd onuncu
dehen nd ağız ve diş
dehene rd onluk
deherandî rd kovulmuş
deherandin m 1. kovma 2. kovma, uzaklaştırma
l/gh 1. kovmak, kovalamak 2. kovmak, uzaklaştırmak
deherîn m kovulma, kovuluş
l/ngh kovulmak
dehf m itek, itekleme, itme
m 1. saç teli 2. at kılı
dehf (ii) m tuzak, kapan
dehf dan l/gh 1. itmek, itelemek (bir şeyi güç uygulayarak ileriye götürmek) * mase dehf dan masayı itmek 2. itmek (kapı, pencece vb. gibi; güç uygulayarak açmak veya kapatmak) * hêdîka pace dehf da pencereyi yavaşça itti 3. itmek (bulunduğu yerden aşağıya düşürmek) * ew dehf da birkê onu havuza itti 4. fiz itmek (bir cisim, belli bir yakınlıktaki başka bir cismi kendisinden uzaklaştırmaya zorlamak) * du heyberên ku bi heman elektrîkê bar in, hev dehf didin aynı cins elektrikli iki cisim birbirini iter
dehf ên spî avêtin porê (yekî) saçlarına aklar düşmek
dehf eyibandin 1) süt dökmüş kedi gibi olmak (veya süt dökmüş kediye dönmek) 2) kendi ayıplarından konuşulduğunu sezmek, kötü durumu sezmek
dehf lê dan l/bw itiştirmek
(an jî xistin) iteklemek
dehfandin m iteleme, itme, itiş, itekleme
l/gh 1. itmek, iteklemek (bir şeyi güç uygulayarak ileriye götürmek) * mase dehfandin masayı itmek * hêdîka pace dehfand pencereyi yavaşça itti 3. itmek (bulunduğu yerden aşağıya düşürmek) * ew dehfande birkê onu havuza itti 4. fiz itmek (bir cisim, belli bir yakınlıktaki başka bir cismi kendisinden uzaklaştırmaya zorlamak) * du heyberên ku bi heman elektrîkê bar in, hev didehfînin aynı cins elektrikli iki cisim birbirini iter
dehfdan m itme, iteleme
dehfdayîn m itiş, iteleyiş
dehfdêr rd iteleyici, itici
dehfdêrî m iteleyicilik, iticilik
dehfî (tiştekî) dan itmek (bulunduğu yerden aşağıya düşürmek) * wî dehfî avê dabû onu suya itmişti * dehfî birkê dan havuza itmek
dehfîner rd iteleyici
dehflêdan m itekleme
dehgoşe mat/m ongen
dehî adak, kurban.
dehî (i) m 1. adak 2. ölmüş çocuklar için verilen kurban
dehî (ii) m ot yığını
dehiban m çöküntü
dehibandî rd 1. çökkün 2. çökkün (vücut, akıl ve ruhça gücü azalmış olan)
dehibandin m 1. çöktürme 2. yıkma (mavfetme, yıkımına sebep olma) 3. sarsma 4. çürütme, çürütüş
l/gh 1. çöktürmek 2. yıkmak (mavfetmek, yıkımına sebep olmak) 3. sarsmak 4. çürütmek (çöktürmek insan için)
dehibî rd 1. çökkün 2. çökkün (vücut, akıl ve ruhça gücü azalmış olan)
dehibîbûn m çökünlük
dehibîn m 1. çökme 2. çökme (vücut, akıl, ruhça gücü azalma) 3. çürüme, çürüyüş, yıpranma 4. yıkılma (düşme) 5. sarsılma (güçsüz durumda kalma) 6. sarsılma (beklenmedik bir olaydan çok etkilenme) 7. inginlik, inhitat, çökme (güçten düşme, yaşlanma)
l/ngh 1. çökmek 2. çökmek (vücut, akıl, ruhça gücü azalmak) * mêrikê belengaz êpê dehibîbû adamcağız epey çökmüştü 3. çürümek, yıpranmak * di zîndanê de dehibîbû zindanda çürüyüp gitmişti 4. yıkılmak (düşmek) 5. sarsılmak (güçsüz durumda kalmak) * ji ber nexweşînê dehibî hastalıktan dolayı sarsıldı 6. sarsılmak (beklenmedik bir olaydan çok etkilenmek)
dehifandin itmek, itelemek.
m itme, itekleme
l/gh itmek, iteklemek
dehik n 1. onluk 2. ongün süreyle yapılan
dehikandin m itme, itekleme
l/gh itmek, iteklemek
dehikê haciyan nd hacıların hacca gittikleri zulhace ayının onu
dehikîn m itilme, iteklenme
l/ngh itilmek, iteklenmek
dehim rd 1. ebedî 2. h ebediyen
dehimî m ebedîlik, ebediyet
dehîn m 1. sindirilme, hazmedilme 2. özümlenme, özümsenme
l/ngh 1. sindirilmek, hazmedilmek 2. özümlenmek, özümsenmek
dehînç m basamak
dehişandî rd 1. basılmış, sıkıştırılarak yerleştirilmiş olan 2. dehşete düşürülmüş olan
dehişandin m 1. basma (sıkıştırarak yerleştirme) 2. dehşete düşürme
l/gh 1. basmak (sıkıştırarak yerleştirmek) 2. dehşete düşürmek
dehişîn m 1. basılma 2. dehşete düşürülme
l/ngh 1. basılmak 2. dehşete düşürülmek
dehiye m adak, kurban
dehkan (i) mat/nd onlar basamağı
dehkan (ii) nd/nt çiftçi
dehkane mat/nd onlar basamağı
dehkanî m çiftçilik
dehke m muhakeme, yargılama
dehkenar mat/m ongen
dehker m konu, mevzu
dehkeran m 1. mevzu, söz konusu 2. sorun, mesele (güç iş)
dehkî ondalık kesir.
dehkirin m dehleme
dehl m 1. koru, koruluk 2. bahçe, meyve bahçesi
dehl bişewite deviyeke min tê de tune dünya yansa bir yorganım yok içinde
dehl dehl û dêş 1) sık koruluk, kapuz (içine girilmeyen sık orman) 2) balta değmemiş (girmemiş veya görmemiş) wekî
dehl û dêş e orman gibi (saç ve kaş için)
dehl û dêşa dîn deli orman (çok sık ve gür orman)
dehla lihevqelabtî deli orman (çok sık ve gür orman)
dehlik m 1. küçük koruluk 2. küçük meyve bahçesi
dehlîz m dehliz, koridor
dehm (i) m hazım, sindirim
dehm (ii) m hiza
dehm (iii) rd bengi, ebedî
dehmen m 1. etek 2. dipnot
dehmend rd onlu (on işaretli şey)
dehn (i) n öğün
dehn (ii) m hiza, semt
dehodeho rd onar onar
dehqan nd/nt çiftçi
dehre m tahra
dehrî bnr dêre
dehş n sıpa
dehş anîn l/gh yavrulamak (eşek için)
yavrulamak (eşek için)
dehşanîn m yavrulama (eşek için)
dehşê kerê eşek sıpası
dehşet m dehşet, yılgı
dehşik n sıpa
dehşika mehînî dişi katır sıpası
dehşikê destê gavanan ipi kırık (serseri, sorumsuz)
dehşikê kerê eşek sıpası
dehşikên mirov hebin bar li erdê namîne insanın iş yapabilen çoluk çocuğu oldu mu başkasını pek muhtaç olmaz
dehul bnr dahol
dehyek m 1. ondalık 2. öşür
deh 1. hejmara beriya yazdehan û piştî nehan 2. jimareya 10'an "çêlekeke bişîr, ji deh mihên bêşîr çêtir e"
(hejmar) 10, hejmar 10 (X).
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: دهﻫ.
Herwiha: deHejmarên sade yên kurdî, sifir, yek, du, sê, çar, pênc, şeş, heft, heşt, neh, deh, yazde, dazde, sêzde, çarde, pazde, şazde, hevde, hejde, nozde, bîst, sî, çil, pêncî, şêst, heftê, heştê, not, sed, hezar, milyon, milyar.
ji: Ji Proto-hindûewropî déḱm̥t, proto-îranî daśa, têkildarî  (dese) ya avestayî, дӕс (des) ya osetî, des ya zazakî, de/ده ya soranî û hewramî, دَه deh ya farisî, दश (deşe) ya sanskrîtî, decem (dekem) ya latînî, deset ya gelek zimanên slavî, dix (dis) ya frensî, ten ya inglîzî, zehn ya elmanî û tio ya swêdî ye. Bi ihtimalek li serdema kurdiya navîn des ya kurdî di kurmancî, soranî û hewramî de cih daye deh ya farisiya navîn û paşî dengê h jî ji deha hewramî û soranî ketiye lê di kurmancî de bi gelemperî maye. Zazakiyê des ya resen parastiye. Proto-hindûewropî: dekm (deh) , Proto-aryayî: dese (deh) , avestayî: dese (deh) Farisiya Kevin: dethe (deh) Pehlewî: deh (deh) , parsî: dhs (deh) Farisî: deh (deh) Belûçî: deh (deh) Semnanî: des (deh) ...Kurmancî: deh (deh) Kurdî (Soranî): de (deh) Zazakî: des Sanskrîtî: dese (deh) Ermenî: tesn (deh) Yewnanî: deka (deh) Latînî: decem (deh) Almanî: zehn (deh) Înglîzî: ten (deh) ... Çavkanî: Horn p.131, Watkins p.15, Chyet 128, Etymonline.
Bikaranîn: Lêker: deh kirin. Navdêr: dehkirin.
: -de, -deh, deha, dehê, dehem, dehemî, dehemîn, dehemînî, dehik, dehsal, dehsalî.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: deh, dehe, soranî: de, Kurdiya başûr: de, Lekî: de, hewramî: de, zazakî: des
deh kesên aqilmend ji heqê yekî dîn dernakeve gotina pêşiyan mirovên dêhn li gor rê û rêbazên ciwakî tevnagerin, çi tê ber devê wan an çi di dilê wan debe dibêjin û pêktînin.ji ber wê yekê ew û mirovên di nava civakê de biaqil tê dîtin li hevdû nakin.
deh kirin (lêker)(Binihêre:) deh
deh kitî salan 1. deh salan li ser hev 2. tam deh salan
deh li ser yeke danîn (biwêj) derew kirin. ji bo kesên lafek û têfïrander tê gotin. ew ku dehan bibêje, tu yekê fêm bike, çimkî ew dehan li ser yekê datîne
deh mal in, dozdeh rîspiyên wan hene (biwêj) ji her seriyekî de dengek derketin. deh mal in, dozdeh rîspiyên wan hene. mirov nikare ji wan re solan biqetîne.
deh pin li gorê xistin (biwêj) ji yê din xerabtir bûn. erê, ernjiyë din bigazin bûn, lê tu yeqîn bike, vîyê piçûk deh pin li gontyê ntezin xistine.
deh serî jêkirin, dîsa her kes beziya serê xwe hilda (biwêj) hema bigire her kes ji aqilê xwe razî ye. ew jî dayîneke xwedê ye herhal, deh serî jêkirin, dîsa her kes beziya serê xwe hilda
deh siwar çûn pêşiya rûtekî, rût bi silametî ji nav derket (biwêj) yê ku tu tiştekî wî tune be, tu yê çi jê bistînî? deh siwar çûn pêçiya rûtekî, rût bi silametî ji nav derket. çi yê min heye ku j1. min çi bistînin?
deh tiliyên xwe li ber şewitandin (biwêj) jê re fedakariyeke mezin kirin. na loi tu deh tiliyên xwe li ber bisewitînî dîsa jî ew bi tiştekî nahesibîne.
deh û yek (hejmar) yazde, yazdeh, 11.
Herwiha: dehûyek, deh-û-yek
deh-û-yek (hejmar) yazde, yazdeh, 11.
Herwiha: deh û yek, dehûyek
deha 1. hê, zêdetir (hoker) , (tirkmancî) hê, hêj, hêşta, zêdetir, pirrtir, pêtir, -tir: Ev deha baş e. (Ev hê baştir e.).
Herwiha: daha.
ji: jitirki daha 2. forma pirrjimar yan rêzî ji peyva deh. Binêre;, deh
dehak serenav, nêr, li gor mîtolojiya kurdî û îranî desthilatdarek xwînmêj bû û zarrok ser jê dikirin lê ji alî Kawayê Asinger ve hat kuştin û ji ber hindê newroz tê pîrozkirin, (mecazî) stemkar, zalim.
Herwiha: Dihak, Duhak, Zehak, Zihak, Zuhak, Ejdeha
dehan bi dehan, dehcarkî, :li pevçûnekê de bi dehan kes hatin kujtin
dehandin (lêker)(xwarin) li xwe helandin. Tewîn: -dehîn-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌هاندن
dehandin/didehîne/bidehîne (xwarin) li xwe helandin
dehane (rengdêr) dehanî.
ji: deh +-ane
dehanî (navdêr, mê) dehane.
ji: dehan +-î
dehannas (navdêr, mê) gastroenterolog.
ji: dehan +-nas
dehannasî (navdêr, mê) gastroenteroloji.
ji: dehan +-nasî
dehbe jakaw, hov, kovî
(rengdêr) (navdêr) hov, wehşî, dirrinde, barbar, yamyam, merxûr, serxûr, mirovxwer, kanîbal, ademxwer, kûvî.
Herwiha: dahbe.
ji wêjeyê: Heger hûn dev ji alema mirovahiyê berdin, -qet wan têkilî vî tiştî nekin- bi tenê li cîhana kûçikan, li ya gêrikan, li ya gumgumok û marmarok û li ya wawîkan binêrin; hûn li avî û bejayiya vê dinyayê, li qewim û ahlên herî rezîl û riswa, li milet û kebîleyên herî bi paş de mayî jî binêrin, ne mimkun e ko hûn li ucûbeyeke –wek dewleta tirkan- weha rast werin. Ne mimkun e ko hûn li naxireke din, li keriyekî din, li refekî din û li dehbe û yamyamên weha ecêb, rast werin.(Enwer Karahan: Çavsoriya dewleta ceberût û helwêsta Abdûlah Demîrbaşî, Nefel.com, 6/2007).
: dehbeyane, dehbetî, dehbeyî
dehbetî (navdêr, mê) rewşa dehbebûnê, dirrindetî, nemirovî, barbarî, zilm, zordarî, xwînmêjî.
ji: dehbe + -tî
dehbeyane (rengdêr) bi awayekî dehbe.
ji: dehbe + -ane
dehcarkî (rengdêr) rûdanên bi dehan car dubare dibin
dehe (navdêr, mê) dehik, her deh tiştên pêkve anku bi hev re, taxima ku ji deh tiştan pêk tê, dehsal, her heyama ku ji 10 salan pêk tê: Niha Em xortên deheya 1990ê ne. (ji sala 1990 ta 1999).
Têkildar: sede, hezare.
ji: deh + -e.
Bikaranîn: Lêker: dehe bûn, dehe kirin. Navdêr: dehebûn, dehekirin Rengdêr: dehebûyî, dehekirî.
: deheyî
dehe bûn (lêker)(Binihêre:) dehe
dehê kanûnê, rojê berê xwe da havînê (biwêj) ji meha kanûnê bi çûn de bandora zivistanê diçikê. erê pêijiyan gotine: “dehê kanûnê, rojê berê xwe da havînê. lê bi rastî gelek caran ew dem hê xerabtir dibe.
dehe kirin (lêker)(Binihêre:) dehe
dehebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dehe
dehebûyî (rengdêr) (Binihêre:) dehe
dehekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dehe kirin
dehekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dehe
dehem (rengdêr) ya/yê dehê/dehan, ya/yê ku 9 li pêş hene yan hebûne.
Herwiha: dehemîn, deyem, deyemîn rengdêr.
ji: deh + -em.
: dehemî. Bi soranî: deyem, deyemîn
dehemî (navdêr, mê) rewşa dehembûnê.
ji: dehem + -î
deheyî (navdêr, mê) rewşa dehebûnê.
ji: dehe + -yî
dehf dan dehfandin
dehfandin, livandin, leqandin
dehfandî (rengdêr) derblêdayî, çerpandî.
ji: dehfand + -î
dehfandin (lêker) wêde kirin, leqandin, livandin. Tewîn: -dehfîn-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌هفاندن
dehfandin/didehfîne/bidehfîne 1. wêde kirin 2. leqandin, livandin
dehfî (navdêr, mê) tehmî, palandin, tiştekî dan.
ji: dehf +-î
dehfik (navdêr, mê) lebik.
ji: dehf +-ik
dehfîn (lêker)(-ged, velîstandin, niqurçandin.
ji: dehf +-în
dehî 1. qurban, boraq
(lêker) gazî kirin, dehî kirin, boraq kirin, nezir kirin, bi xwe re kirin gazî, pê re gotin xwe fedayî (tiştekî) kirin (mec)
dehî kirin (lêker)(Binihêre:) dehî
dehibîn hefinîn, hilhilîn, nexweşîn, êşîn, hezîn, tewirîn
dehîdî (hoker) êdî
dehik (navdêr) deh (10) tiştên pêkve ango pevre ango li gel hevBinere.
Herwiha: kitik, cotik , sêtik , çarik , pêncik , şeşik , heftik , heştik , nehik , dehik.
Bide ber: dehek, dehêk, deh-yek, dehgoşe, dehkuj.
ji: deh + -ik.
: dehikane, dehikî
dehikane (rengdêr) bi awayekî dehik.
ji: dehik + -ane
dehikî (navdêr, mê) rewşa dehikbûnê.
ji: dehik + -î
dehimandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dehimandin
dehimandin (lêker)(navdêr, mê) li derekê dan: Wî tirimpêla xwe li dîwarî dehimand..
Herwiha: deimandin, deimandin. Tewîn: Lêker: -dehimîn-.
Têkildar: dehimîn.
ji: dehm + -andin.
: dehimandî, dehimîner
dehîn (lêker)herîsin^ mehîn, mehikîn, gewirîn, givirîn, xunifîn, ferikîn, hezm bûn, bişivîn, gewirin, pelixîn, heçikîn, eciqîn, hatin perçiqandin, hatin heçikandin. Tewîn: -deh-.
ji: deh +-în
dehînekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dehî kirin
dehînekirin (navdêr, mê) dehyekîkirin.
ji: dehî +nekirin
dehker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê deh dike, dabaş, bare, mewzû, danînk.
ji: deh + -ker
dehkerîtî (navdêr, mê) gewherîtî.
ji: dehker +-îtî
dehkerkî (navdêr, mê) bi rastî, bi gewherî.
ji: dehker +-kî
dehkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) deh
dehl 1. devistan 2. baxçeyê fêkiyan *"filan kes hirçê dehlê ye"
(navdêr, nêr) rêl, bîşe, xerz, dehlûdirr, daristanok, daristanên yan tirraşistanên biçûk.
Herwiha: dal, dahil, dahl, dehil.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌حل.
Bide ber: dêhl, tehl.
ji: ji?
dehl baranê tîne yan baran tehl tîne! (biwêj) hêk ji mirîşkê yan mirîşk ji hêkê çêdibe. kîjan berî kîjanê ye gelo? ev meseleyeke bigirêk e, ez çi zanim delil baranê tîne yan baran tehl tîne.
dehl û dêş daristana ku bivir neketiyê
dehlî (navdêr, mê) teraşdar, têr çiqil, teraşî, darî.
ji: dehl +-î
dehlistan (navdêr, mê) cengel, daristan, dehl, rêl, devî, dehlûdirr
dehliz (navdêr, mê) dalan, korîdor, nêvko, navbirr, bersifk, salona dirêj û teng ya ku ode li ber hene
dehlîz dalan, kulek
dalan, kulek
dehlûdirr (navdêr, mê) rêl, bîşe, xerz, dehl, daristanok, daristanên yan tirraşistanên biçûk.
Herwiha: dehl û dirr, dehl û dir, dehlûdir.
ji: dehl + -û- + dirr
dehmenpak mirovê hêja û ji xwe şerimkirî
dehmenpîs kesê ezmanreş bêrêz û rûmet
deholvan yê li daholê dixe, bi tirkî davulcu
dehqat dehta
dehş/dehşik cehş/cehşik *"dehşikeke mirovî jî hebe, koça mirovî li aranê namîne"
dehsal (navdêr, mê) her heyama ku ji 10 salan pêk tê: Niha em xortên dehsala 1990ê ne. (ji sala 1990 ta 1999).
Hevwate: dehe.
Têkildar: sedsal hezarsal.
ji: deh + sal.
: dehsalî
dehsalî (navdêr, mê) rewşa dehsalbûnê.
ji: dehsal + -î
dehşet (navdêr, mê) erjeng, tirsa pirr, saw, kabûs, xof, sam, sehm, hijmet, hêb, hêw, fewqulade, qurf.
Herwiha: dahşet.
: bidehşet, dehşetdar, dehşetî
dehşetdar (rengdêr) bierjeng, bisaw, bikabûs, bixof, bisam, bisehm, bihijmet, bihêb, bihêw, bifewqulade, biqurf.
ji: dehşet + -dar.
: dehşetdarî dehşetdarîtî dehşetdartî
dehşetdarî (navdêr, mê) rewşa dehşetdarbûnê.
ji: dehşetdar + -î
dehşetî (navdêr, mê) rewşa dehşetbûnê, tirsnakî.
ji: dehşet + -î
dehta dehqat
dehqat
dehtayî hejmartina dehedehî (wekî 10 20 30 40...)
(navdêr)hejmartina dehedehî
dehûpênc (hejmar) pazde
dehûyek (hejmar) yazde, yazdeh, 11.
Herwiha: deh û yek, deh-û-yek
dehwî kirin (navdêr, mê) pev çûn, şer kirin.
ji: deh +-wî + kirin
deh ten
(m.) ten
ten
dehandin (j.) digestion
(bidehîne) to digest
dehişandin (bidehişine) to terrify
dehl fruit-garden
valley; orchard
valley; orchard
dehlîz (f.) passage
dehol (j.) drum
drum
dehsal decade
deh û şeş sechzehn
dehî Opfer
Opfertier
dehret Reinigung
Waschung
deh num. des
b. deh
deh car des reyî, des doli m., des sopî
deh deh rd. des des, des bi des
deh kirin lg. dehnayene, deh kerdene
deha m. deha, dahîyîye n.
dehan rd. desan
dehandin lg. hemelnayene, feriknayene, hezm kerdene, hezmnayene
m. hemelnayis, feriknayis, hezmkerdis, hezmnayis n.
dehanî m. mat. desî, desan zh.
rd. desikin
rd. mat. desik, asarî, deskî
dehannas m/n. gastroenterelog, hekîmê sîstemê hemelî, hemelsinas, hemelnasrr. m. gastroenterelogî, hemelsinasîye, gastroenterelojî n.
dehbe rd. afernaye, mexlûq, xuliq, xaliq, benî, afarnaye
rd. yabanî, hov, koyî, kovî, çolî, yabonî, yabunî, yawonî
dehek m. desîke, deseke m.
dehekî rd. mat. desik, asarî, deskî
dehem rd. desin
dehendî m. penezik, pozmik, pozmikê pirnike n.
dehernîn rd. desin
dehf m. tane, nûske, kunês, tehn, tone, tanî, tonî, tehen m.
dehf dan lg. . tan dayene, kunês kerdene, nûsk dayene, nûsk kerdene, kus kerdene, ton dayene, tane cidayene
dehf lêdan lg. tane pirodayene, tan dayene, tane cisanayene
dehf lêxistin lg. . tane pirodayene, tan dayene, tane dsanayene *hatin dehfdan ltb. tan dîyene, kunês kerîyene, nûsk kerîyene, kus kerîyene, ameyene tandayene, ameyene kuneskerdene, ameyene nûskdayene
dehfandin lg. . tan dayene, kunês kerdene, nûsk dayene, nûsk kerdene, kus kerdene, ton dayene, tane cidayene
dehfdêr rd. tandayox
dehfdêrî m. tandayoxîye, tandayoxênî m.
dehgose m. mat. desgose, deskobe n.
dehhezar rd. deshezarî
dehî m. gorî, nezir n.
dehifandin lg. . tan dayene, kunês kerdene, nûsk dayene, nûsk kerdene, kus kerdene, ton dayene, tane cidayene
dehîn m. hemelîyayis, ferikîyayis, hezmbîyayis, hezmîyayis n.
lng. . hemelîyene, ferikîyene, hezm bîyene, hezmîyene
dehkenar m. mat. desgose, deskobe n.
dehker m. bare, bahs, mewzû, derbare n.
dehkirin m. dehnayis, dehkerdis n.
dehl m. çilkok, dalike, lem n.
m. ge m., dale, qorî, dole m.
dehlibî rd. deslet
dehlik m. dalike m.
dehlîz m. berteng, dehlîz n.
dehm m. hemel, hezm n.
m. virode n., hîza m., teng n., vironde n.
dehmen m. cêrenot, notê binî, notê cêrî n.
dehn n. dan, cem n.
dehneqil rd. des reyî, des doli m., des sopî
dehodeho rd. des-des, des bi des
dehol m. saz, dawil, def, dahul, dohîl, dawul n.
deholjen m/n. sazbend, defcî, dawilcî, dumîlbaz, dawulwan, dawulbend n.
deholjenî m. sazbendîye, dawilcîyênî, dumilbazîye, dawulwanênî, dawulbendîye, sazbendênî m.
dehollêdan lg. saz cinitene, dawil rînitene, def kuayene
dehqat rd. des qat, des la
dehs anîn lng. . zayene, cans ardene, kurik ardene
dehsanîn m. zayis, cansardis, kurikardis (here) n.
dehsik n. zoo. cans, cehs, kurî, sîpe, kure, cansik, cehsik, kurik, sîpik, kire n.
dehyek m. usur, desrayew, desyew n.
dehem, dehemîn dehem, dehemîn, 10., (ya / yê / yên) dehê / dehan
dehol dehol, dahol
deholjen, deholkut deholqut, kesa/ê li daholê dide