Encamên lêgerînê
de bnr da/de, ta/te
de de, di alfabeya Tirkî de navê tîpa pêncemîn nd
debagat debaxkarî, hasilkerî m
debaxkarî, hasilkerî m
debbe gumgum m
gumgum m
debboy embara çek û pûsadên leşkeran
embara çek û pûsadên leşkeran
debdebe debdebe.
wurşe, debdebe, îhtişam m
wurşe, debdebe, îhtişam m
debdebeli wurşedar rd
wurşedar rd
debelenme 1. kulkulîn, perpitîn 2. vegevizan, gevizan, xwepevjilandin m
1. kulkulîn, perpitîn 2. vegevizan, gevizan, xwepevjilandin m
debelenmek gevizîn.
1. kulkulîn, perpitîn (ji ber êş an jî pestekê) l/ngh 2. vegevizîn l/ngh, gevizîn l/ngh, lif dan l/gh, xwe pevjilandin l/gh, xwe leqandin l/gh *gözüm, yerde ters yüz edilmiş debelenen kaplumbağaya ilişti çavê min bi kûsiyê ku li erdê li ser piştê xwe dipevjiland ket *yerde debelendi durdu li erdê ew bû lif dida 3. perpitîn l/ngh, li hev çûn û hatin l/bw (ji bo hewlên tewş) (mec)
1. kulkulîn, perpitîn (ji ber êş an jî pestekê) l/ngh 2. vegevizîn l/ngh, gevizîn l/ngh, lif dan l/gh, xwe pevjilandin l/gh, xwe leqandin l/gh * gözüm, yerde ters yüz edilmiş debelenen kaplumbağaya ilişti çavê min bi kûsiyê ku li erdê li serpiştê xwe dipevjiland ket * yerde debelendi durdu li erdê ew bû lif dida 3. perpitîn l/ngh, li hev çûn û hatin l/bw (ji bo hewlên tewş) (mec)
debi bireh.
birh, debî (di dereke robarê de di saniyeyê de hecma herikîna avê) erd/m
birh, debî (di dereke robarê de di saniyeyê de hecma herikîna avê) erd/m
debil tîltîlokî (kesê jar û kêmhêz) rd
tîltîlokî (kesê jar û kêmhêz) rd
debillik tîltîloktî m
tîltîloktî m
debriyaj debriyaj m
debriyaj m
deccal 1. Decal, Tecal (li gorî baweriya olî kesê derewîn ê ku tê bawerkirin wê nêzî qiyametê rabe) n 2. virek, gelac, fesad (mec) rd
1. Decal, Tecal (li gorî baweriya olî kesê derewîn ê ku tê bawerkirin wê nêzî qiyametê rabe) n 2. virek, gelac, fesad (mec) rd
decrescendo decrescendo (dide nîşan ku parçe dê her here dengê wê kêmtir bê lêdan) mzk/h
decrescendo (dide nîşan ku parçe dê her here dengê wê kêmtir bê lêdan) mzk/h
dede bapîr, kal, kalik
1. kal, kalik, bapîr (ji bo zarok bavê bav a jî dê) 2. kalik (ji bapîr pê de hemû pêşiyên yekî) 3. pîr (nasnavê rêberê olî yên Alewiyan û derwêşên terîqeta Mewlewiyan ku çileyê xwe kişandiye) 4. kalo, kaliko (ji bo denglêkirina li kesê kal) n
1. kal, kalik, bapîr (ji bo zarok bavê bav a jî dê) 2. kalik (ji bapîr pê de hemû pêşiyên yekî) 3. pîr (nasnavê rêberê olî yên Alewiyan û derwêşên terîqeta Mewlewiyan ku çileyê xwe kişandiye) 4. kalo, kaliko (ji bo denglêkirina li kesê kal)n
dede (dedesi) koruk yer, torunun dişi kamaşır nekin li kesan wê be serê kesan, ku neyê serê wan dê bê serê pisê pisan
dedecik kalik n
kalik n
dedegiller kalan, mala kalan nd
kalan, mala kalan nd
dedektif bnr detektif
bnr detektif
dedektör bnr detektör
bnr detektör
dedelik 1. kaltî, kaliktî 2. pîrtî (ji bo yê Alewîtiyê) m
1. kaltî, kaliktî 2. pîrtî (ji bo yê Alewîtiyê) m
dedesi koruk yer, torunun dişi kamaşır nekin li kesan wê be serê kesan, ku neye serê wan dê bê serê pisê pisan
dedi mi ku got *saat üç dedi mi okulda ku saet got sisê li dibistanê ye
dediği çıkmak gotina (yekî) derketin, wekî (yekî) derketin
dediği dedik gotina (yekî) gotin e
dediğim dedik, öttürdüğüm düdük eger rê di nava serê min û laşê min de jî here gotin gotina min e
dediğinden çıkmamak bêemiriya (yekî) nekirin
dediğine gelmek hatin ser gotina (yekî)
dedikodu paşbêjî, kurtûpist, paşgotinî.
paşgotinî, kurtepist, xeyb, şimopiv m
paşgotinî, kurtepist, xeyb, şimopivm
dedikodu etmek (veya dedikodu yapmak) paşgotinî kirin, xeyb kirin
dedikodu etmek (veya yapmak) paşgotinî kirin, xeyb kirin
dedikoducu paşbêj.
paşgo, paşbêj, xeybker, xebergerîn, xeberbezîn rd
paşgo, paşbêj, xeybker, xebergerîn, xeberbezîn rd
dedikoduculuk paşgoyî, paşbêjî, xeybkerî m
paşgoyî, paşbêjî, xeybkerî m
dedirmek (dedirtmek) pê dan gotin l/lb
dedirmek, dedirtmek pê dan gotin l/lb
dedüksiyon deduksiyon fel/m
deduksiyon fel/m
def def.
(I) bnr tef (II) def, qewirandin, qewitandin m
def, qewirandin, qewitandinm
def (i) bnr tef
def etmek def kirin, qewitandin.
bnr defetmek
bnr defetmek
def olmak qewitîn.
bnr defolmak
bnr defolmak
defa car.
car, neqil, derb *ilk defa buraya geliyor ev cara pêşîn e ku tê virê h
car, neqil, derb * ilk defa buraya geliyor ev cara pêşîn e ku tê virê h
defalarca çendî car, çend caran, bi çendîn car
çendî car, çend caran, bi çendîn car
defans berevanî, defans m
berevanî, defans m
defaten di carekê de, li bêhnekê h
di carekê de, li bêhnekê h
defetme 1. qewitandin, qewirandin 2. qeşitandin, teqizandin, qeşirandin, nîştin, delikandin, tewisandin, defandin, defkirin, cihimandin m
1. qewitandin, qewirandin 2. qeşitandin, teqizandin, qeşirandin, nîştin, delikandin, tewisandin, defandin, defkirin, cihimandin m
defetmek 1. qewitandin, qewirandin *düşmanı defettik me dijmin qewirand 2. qeşitandin, teqizandin, qeşirandin, nîştin, delikandin, tewisandin, defandin, def kirin *belâyı defetmek me bela defand *onu başımdan defettim min ev ji xwe nîşt l/gh
1. qewitandin, qewirandin * düşmanı defettik me dijmin qewirand 2. qeşitandin, teqizandin, qeşirandin, nîştin, delikandin, tewisandin, defandin, def kirin * belâyı defetmek me bela defand * onu başımdan defettim min ev ji xwe nîşt l/gh
defi belâ kabilinde bi qaydeyê def'il bela
bi qaydeyê def’il bela
defi hacet etmek destava mezin kirin
destava mezin kirin
defile defîle.
defîle m
defîle m
defin naştin, defh m
naştin, defn m
define gencîne.
gencîne, kenz, defîne m
defîne gencîne, kenz, defîne m
defineci gencîneger, defîneger nd/nt
gencîneger, defîneger nd/nt
definecilik gencînegerî, defînegerî m
gencînegerî, defînegerî m
deflâlasyon deflasyon (tengiya pereyan, kêmbûna diravan) m
deflasyon (tengiya pereyan, kêmbûna diravan) m
deflemek bnr defetmek
bnr defetmek
defne defne.
qar, defne (Laurus nobilis) bot/m
qar, defne (Laurus nobilis) bot/m
defnedilmek hatin naştin, hatin veşartin, hatin definkirin, hatin defînandin, hatin temartin l/tb
hatin naştin, hatin veşartin, hatin definkirin, hatin definandin, hatin temartin l/tb
defnegiller famîleya qaran, famîleya darên defneyan bot/nd
famîleya qaran, famîleya darên defneyan bot/nd
defnetme naştin, definandin, defnkirin, veşartin, hedimandin, temartin m
naştin, definandin, defnkirin, veşartin, hedimandin, temartin m
defnetmek bi gorkirin.
naştin, definandin, defh kirin, veşartin, hedimandin, temartin l/gh
naştin, definandin, defn kirin, veşartin, hedimandin, temartin l/gh
defo qisûr, eyb m
defol! biteqize!, biqeşite! bicihim! here ji wê!
defolma qeşitîn, teqezîn, qeşirin, cihimîn, tewisîn, delikîn m
qeşitîn, teqezîn, qeşirîn, cihimîn, tewisîn, delikîn m
defolmak qeşitîn, teqezîn, qeşirin, cihimîn, tewisîn, delikîn (ji bo heqaretê) l/ngh
qeşitîn, teqezîn, qeşirîn, cihimîn, tewisîn, delikîn (ji bo heqaretê) l/ngh * defol! biteqize!, biqeşite! bicihim! here ji wê!
defolu eybdar, qisûrdar (ji bo pot û pertalan) rd
eybdar, qisûrdar (ji bo pot û pertalan) rd
deformasyon bêteşeyîbûn m
bêteşeyîbûn m
deforme curde, jieyarketî, bêteşebûyî, deforme r
curde, jieyarketî, bêteşebûyî, deformerd
deforme olmak curde bûn, ji eyar ketin, bêteşe bûn, deforme bûn (xerabûna teşe û qalibê tiştekî)
curde bûn, ji eyar ketin, bêteşe bûn, deforme bûn (xerabûna teşe û qalibê tiştekî)
defosuz bêeyb, bêqisûr rd
bêeyb, bêqisûr rd
defroster qeşahelîn, defroster m
qeşahelîn, defroster m
defter nivistok, defter.
defter, lênûsk, perawî, peyirk m
defter, lênûsk, perawî, peyirkm
defter açmak (pere) bêş kirin
(pere) bêş kirin
defter emini rayedarê mezin ku li karên tapoyan dinêre
rayedarê mezin ku li karên tapoyan dinêre
defter tutmak defter girtin (ji bo hesab û tiştên wilo)
defter girtin (ji bo hesab û tiştên wilo) (birini)
defterci 1. defterfiroş 2. deftervan (kesê ku defteran çêdike) nd/nt
1. defterfiroş 2. deftervan (kesê ku defteran çêdike) nd/nt
deftercilik 1. defterfiroşî 2. deftervanî m
1. defterfiroşî 2. deftervanî m
defterdar 1. defterdar (erkedarê mezin ê ku karê darayî yê bajarekî diğerine) nd/nt
1. defterdar (erkedarê mezin ê ku karê darayî yê bajarekî digerîne) nd/nt
defterdarlık defterdarî (ji bo erk, meqam û avahiya defterdar) m
defterdarî (ji bo erk, meqam û avahiya defterdar) m
defterden silmek ji dilê xwe avêtin, a xwe û (yekî) qedandin
ji dilêxwe avêtin, axwe û (yekî) qedandin
defterhane daîreya ku hemû qeydên arazî yên welatên Osmanî lê ne û kar û barên qeydan lê tê kirin
daîreya ku hemû qeydên arazî yên welatên Osmanî lê ne û kar û barên qeydan lê tê kirin
defteri dürülmek 1) roja (yekî) temam bûn (ji bo mirin an jî kuştina yekî) 2) (yek) ji kar avêtin, destê (yekî) ji kar kişandin
1) roja (yekî) temam bûn (ji bo mirin an jî kuştina yekî) 2) (yek) ji kar avêtin, destê (yekî) ji kar kişandin
defteri hakani di heyna Osmaniyan de Gerînendetiya Giştî ya Tapo û Kadastroyê
defteri hakanî di heyna Osmaniyan de Gerînendetiya Giştî ya Tapo û Kadastroyê
defteri kapamak kurmê xwe terikandin, dev ji (karekî) berdan
kurmê xwe terikandin, dev ji (karekî) berdan
defteri kebir deftera mezin (di bazirganiyê de)
deftera mezin (di bazirganiyê de)
defterini dürmek (yek) ber bi oxir kirin, serê (yekî) li tehtê xistin (ji bo kuştina yekî)
(yek) ber bi oxir kirin, serê (yekî) li tehtê xistin (ji bo kuştina yekî)
degajman degajman (di futbolê de bi pîneke tund gog avêtin cihekî dûr) m
degajman (di futbolê de bi pîneke tund gog avêtin cihekî dûr) m
değdirme pêkirin, lêxistin, xingavtin m
pêkirin, lêxistin, xingavtin m
değdirmek pê kirin, lê xistin, xingavtin l/gh
pê kirin, lê xistin, xingavtin l/gh
değer nirx, biha, rûmet.
1. nirx n, hêjayî m, qîmet m, qedr n, eymet n (pîvana razber a hêjabûna tiştekî) 2. buha (gerewa tiştekî ku bi pereyan dikare bê pîvan) n 3. hêjan, hêjayî, bayax (wesfê kêrdar û bilind) m 4. hêja (kesê ku xwedî nirxekî mezin û kêrdar e) m
düşürümü devaluasyon (buhaxistina pere li gorî zêr an jî diravê biyanî) ab/m
1. nirx n, hêjayî m, qîmet m, qedr n, eymetn (pîvana razber a hêjabûna tiştekî) 2. buha (gerewa tiştekî ku bi pereyan dikare bê pîvan)n 3. hêjan, hêjayî, bayax (wesfê kêrdar û bilind)m 4. hêja (kesê ku xwedî nirxekî mezin û kêrdar e)m
değer biçmek 1) buha pê dan, buha di (tiştekî) dan, qîmet pê dan, buhayê (tiştekî) kifş kirin (ji bo mal û eşya) 2) rûmet dan (tiştekî an jî yekî), qîmet dan (tiştekî an jî yekî), bayax pê dan, qîmet pê dan *düşüncelerinize büyük bir değer biçiyoruz em nirxeke (qîmeteke) mezin didin ramanên we
1) buha pê dan, buha di (tiştekî) dan, qîmet pê dan, buhayê (tiştekî) kifş kirin (ji bo mal û eşya) 2) rûmet dan (tiştekî an jî yekî), qîmet dan (tiştekî an jî yekî), bayax pê dan, qîmet pê dan * düşüncelerinize büyük bir değer biçiyoruz em nirxeke (qîmeteke) mezin didin ramanên we
değer düşürümü devaluasyon (buhaxistina pere li gorî zêr an jî diravê biyanî) ab/m
değer olmak raya (yekî) li balê hebûn, qîmeta (yekî) li cem hebûn
değer vermek qedirê (...) girtin, qîmet pê dan
qedirê (...) girtin, qîmet pê dan
değer yargısı nirxdarazî
nirxdarazî
değerbilir rûmetgir, xatirzan, qedirgir, qedirzan, qedirşînas rd
rûmetgir, xatirzan, qedirgir, qedirzan, qedirşînas rd
değerbilirlik rûmetgirî, xatirzanî, qedirgirî, qedirzanî, qedirşînasî m
rûmetgirî, xatirzanî, qedirgirî, qedirzanî, qedirşînasî m
değerbilmez rûmetnegir, xatirnezan, qedirnegir, qedirnezan, qedirqûn rd
rûmetnegir, xatirnezan, qedirnegir, qedirnezan, qedirqûn rd
değerbilmezlik rûmetnegirî, xatirnezanî, qedirnegirî, qedirnezanî, qedirqûnî m
rûmetnegirî, xatirnezanî, qedirnegirî, qedirnezanî, qedirqûnî m
değeri olmak raya (yekî) li balê hebûn, qîmeta (yekî) li cem hebûn
değerlendirilmek hatin nirxandin, hatin hilsegandin l/tb
hatin nirxandin, hatin hilsegandin l/tb
değerlendirme 1. nirxan 2. nirxandin, hêjandin, hilsegandin m
1. nirxan 2. nirxandin, hêjandin, hilsegandin m
değerlendirmek nirxandin.
1. nirxdar kirin, qîmetdar kirin (tiştek di riyeke bi kêr de bi kar anîn) 2. nirxandin, hêjandin, hilsegandin (ji bo xuyakirina çawanî, çendanî û girîngiya tiştekî) l/gh
1. nirxdar kirin, qîmetdar kirin (tiştek di riyeke bi kêr de bi kar anîn) 2. nirxandin, hêjandin, hilsegandin (ji bo xuyakirina çawanî, çendanî û girîngiya tiştekî) l/gh
değerli hêja, birûmet.
hêja, berketî, giranbuha, nirxdar, qîmetdar, bergend rd
hêja, berketî, giranbuha, nirxdar, qîmetdar, bergendrd
değerli kâğıt kaxizê hêja
kaxizê hêja
değerli takılar xirş û xal
xirş û xal
değerli taş Kevirê Biqîmet
değerli taşlar kevirê giranbuha, kevirê qîmetî
kevirê giranbuha, kevirê qîmetî
değerlilik hêjatî, berketîbûn, giranbuhatî, nirxdarî, qîmetdarî m
hêjatî, berketîbûn, giranbuhatî, nirxdarî, qîmetdarî m
değersiz nehêja, bêrûmet.
nehêja, bênirxî, negiranbuha, bêqîmet, kêmqîmet rd
nehêja, bênirxî, negiranbuha, bêqîmet, kêmqîmet rd
değersizlik nehêjatî, bênirx, negiranbuhatî, bêqîmetî, kêmqîmetî m
nehêjatî, bênirx, negiranbuhatî, bêqîmetî, kêmqîmetî m
değgin xwemal, aîd, der bar..., li ser ... rd
xwemal, aîd, der bar..., li ser ... rd
değil ne, nîne.
ne (wateya neyîniyê dide) *ben değil sen ne ez tu (a) ew li dera hanê *ağaç değil a, ot bile yok dar li dera hanê, giya jî nîn e
ne (wateya neyîniyê dide) * ben değil sen ne ez tu
değil (a) ew li dera hanê * ağaç değil a, ot bile yok dar li dera hanê, giya jî nîn e
değil mi ki hemên ku, mademkî
değil mi ki hemên ku, mademkî
değim şayan, liyaqet m
şayan, liyaqet m
değimli şayandar, biliyaqet rd
şayandar, biliyaqet rd
değimsiz bêşayan, bêliyaqet rd
bêşayan, bêliyaqet rd
değin ta, heta.
(I) ta, heta, heya, hetanî, heyanî *buraya değin heta virê, ta vira d (II) sihor, siwûrî, simore zo/m
değin (i) ta, heta, heya, hetanî, heyanî * buraya değin heta virê, ta vira d
değin (ii) sihor, siwûrî, simore zo/m
değini bêjedarî, temas m
bêjedarî, temas m
değinme bêjedarî, çêlkirin, temas m
bêjedarî, çêlkirin, temas m
değinmek qal kirin.
1. çêl kirin l/gh, jê çêl kirin l/bw, jê behs kirin l/bw, jê peyivîn l/bw 2. pê kirin, temas kirin l/gh
1. çêl kirin l/gh, jê çêl kirin l/bw, jê behs kirin l/bw, jê peyivîn l/bw 2. pê kirin, temas kirin l/gh
değinti temas m
temas m
değirmek 1. pê hesandin, ragihandin 2. hingaftin, lê xistin l/gh
1. pê hesandin, ragihandin 2. hingaftin, lê xistin l/gh
değirmen aş.
1. aş (alavê hêrandinê) 2. aş (cihê herandinê) *su değirmeni aşê avê n
taşı berê aşan, dengîn (cureyek kevirê sirt ku hem ji bo aşê hem jî, ji bo avahiyan tê bikaranîn)
1. aş (alavê hêrandinê) 2. aş (cihê herandinê) * su değirmeni aşê avên
değirmen kuyusu bîra aşê, bota aşê
bîra aşê, bota aşê
değirmen taşı 1) beraş, berê aş, berdê aş (kevirê gilover ê ku dexle dihêre) 2) bnr değirmen taşı
berê aşan, dengîn (cureyek kevirê sirt ku hem ji bo aşê hem jî, ji bo avahiyan tê bikaranîn)
1) beraş, berê aş, berdê aş (kevirê gilover ê ku dexlê dihêre) 2) bnr değirmen taşı
değirmen taşı altında diri çıkar bikeve behrê jî naxeniqe (kesê ku di mercên heri dijwar de jî bi ser dikeve)
bikeve behrê jî naxeniqe (kesê ku di mercên herî dijwar de jî bi ser dikeve)
değirmenci aşvan, qeraş.
aşvan, qeraş n
aşvan, qeraş n
değirmencilik 1. aşvanî, qeraşî 2. aşvanî (karê şixulîna êş) m
1. aşvanî, qeraşî 2. aşvanî (karê şixulîna êş) m
değirmenin suyu nereden geliyor? ava vî aşî ji ku tê?
ava vî aşî ji ku tê?
değirmenine su taşımak aşê (yekî) bi ger xistin, dolaba (yekî) rast gerandin
aşê (yekî) bi ger xistin, dolaba (yekî) rast gerandin
değirmenlik 1. dexlê ji bo aşê 2. bi qasî ava aşekî (ji bo ava ku dikare aşekê bi ger bixîne) nd
1. dexlê ji bo aşê 2. bi qasî ava aşekî (ji bo ava ku dikare aşekê bi ger bixîne) nd
değirmi 1. gilover, girover, kilot, xir rd 2. qumaşê ku berayî û dirêjayiya wê mîna hev e 3. destmal, temezî m
1. gilover, girover, kilot, xirrd 2. qumaşê ku berayî û dirêjayiya wê mîna hev e 3. destmal, temezîm
değirmi sakal ribe, riyê ribekirî
ribe, riyê ribekirî
değirmilemek gilover kirin, giloverik kirin l/gh
gilover kirin, giloverik kirin l/gh
değirmileşmek gilover bûn, giloverik bûn l/ngh
gilover bûn, giloverik bûn l/ngh
değirmilik giloverî, giloveriktî m
giloverî, giloveriktî m
değiş pevguherîn, alegor, mübadele m
pevguherîn, alegor, mubadelem
değiş etmek pê dan, bi hev guhartin, alegor kirin, mubadele kirin
pê dan, bi hev guhartin, alegor kirin, mubadele kirin
değiş tokuş dan û stendin, alegor, mubadele
pevguherîn, alegor, mubadele m
pevguherîn, alegor, mubadele m
dan û stendin, alegor, mubadele
değişici guhêrbar rd
guhêrbar rd
değişik cihê.
1. guhartî (ê ku hatiye guhartin) *yasanın değişik 10. maddesi gereğince li gorî madeya 10. a guhartî rd 2. guherde, cihêreng (tiştê ku taybetiyeke wî ya cuda heye) *değişik bir elbise kinceke guherde (an jî, cilekî cihêreng) rd 3. cuda, cihê, ciyawaz *değişik renkler rengên cuda rd 4. berşo (ji bo kincên yêdek) m
1. guhartî (ê ku hatiye guhartin) * yasanın değişik 10. maddesi gereğince li gorî madeya 10. a guhartî rd 2. guherde, cihêreng (tiştê ku taybetiyeke wî ya cuda heye) * değişik bir elbise kinceke guherde (an jî, cilekî cihêreng) rd 3. cuda, cihê, ciyawaz * değişik renkler rengên cuda rd 4. berşo (ji bo kincên yêdek) m
değişiklik cihêtî, cûdayî.
1. cihêrengî, cudayî, ciyawazî, guherdetî 2. guhêrk, guhêranî *yönetim kurulunda değişiklik oldu guhêranî di lijneya kargêr de çêbû 3. guhêranî, guhêrî, tadîl (guhartina ku li gorî armancê tê kirin) m
1. cihêrengî, cudayî, ciyawazî, guherdetî 2. guhêrk, guhêranî * yönetim kurulunda değişiklik oldu guhêranî di lijneya kargêr de çêbû 3. guhêranî, guhêrî, tadîl (guhartina ku li gorî armancê tê kirin)m
değişiklik yapmak guhêrin pêk anîn, guhêrîn çêkirin
guhêrîn pêk anîn, guhêrîn çêkirin
değişim guherîn, veguherîn.
1. guhêrk, guhêran, guhêr, veguhêran *sosyal değişim veguhêrana civakî 2. varyasyon biy 3. bedêl, pevguhêran (mal bi mal an jî bi dirav guhartin) ab/m
1. guhêrk, guhêran, guhêr, veguhêran * sosyal değişim veguhêrana civakî 2. varyasyon biy 3. bedêl, pevguhêran (mal bi mal an jî bi dirav guhartin) ab/m
değişimci guheranxwaz, guherinxwaz nd/nt
guheranxwaz, guherînxwaz nd/nt
değişimcilik guheranxwazî, guherinxwazî nd/nt
guheranxwazî, guherînxwazî nd/nt
değişimli guhêranbar, guhêrkbar rd
guhêranbar, guhêrkbar rd
değişinim mutasyon m
mutasyon m
değişinimci mutasyonîst nd/nt
mutasyonîst nd/nt
değişinimcilik mutasyonîzm (sos/biy) m
mutasyonîzm (sos/biy) m
değişke modîfîkasyon (guhêrana ku ji ber pêkerên derve bêyî îrsiyetê di her giyanewerî de çêdibe) m
modîfîkasyon (guhêrana ku ji ber pêkerên derve bêyî îrsiyetê di her giyanewerî de çêdibe) m
değişken guhêrbar.
guhêrbar, guhêrok, veguhestokî rd
guhêrbar, guhêrok, veguhestokîrd
değişken sözcük bêjeya guhêrbar.
peyva guhêrbar rz
peyva guhêrbar rz
değişkenlik guhêrbarî, guhêrokî m
guhêrbarî, guhêrokî m
değişkin guherî (tiştê ku guherin tê de çêbûye) rd
guherî (tiştê ku guherîn tê de çêbûye) rd
değişkinlik guherîbûn, guheritî m
guherîbûn, guherîtî m
değişme 1. guhirîn, gewirîn, gorin, veguhirîn 2. bedêl, pevguhêran m
1. guhirîn, gewirîn, gorîn, veguhirîn 2. bedêl, pevguhêran m
değişmek guherîn.
1. guhirîn, gewirîn, gorîn, veguhirîn, guhêzîn, veguhêzîn (ketin rewşeke din anjîteşeyeke din) *bir toplumun yaşayışı değişince, yasaları, töreleri dili de değişmez mi? gava kujiyîna civakekê biguhire, ma qanûnên wê, dab û nêrîtên wê, nivîsa wê û zimanê wê jî naguhire? *suyumuz değimiş ava me guhiziye l/ngh 2. guhirîn, guhêzîn, veguhêzîn (tiştek an jî kesek ketin şûna kesek an jî tiştekî din) *film değişti film guhiriye *okulun müdürü değişecek dê gerînendeyê dibistanê biguhire l/ngh 3. bi hev guhirandin, bi hev guhartin, bi hev guhastin *saatlerimizi değiştik me saetên xwe bi hev guhartin l/bw 4. guhastin, avêtin *üstümü değiştim min kincên ser xwe xwe guhastin (an jî avêtin) l/gh 5. guhartin, guhirandin, dan *onu kimseyle değişmem ez wî bi kesî naguhêrim (an jî nadim) (mec) l/gh
1. guhirîn, gewirîn, gorîn, veguhirîn, guhêzîn, veguhêzîn (ketin rewşeke din an jî teşeyeke din) * bir toplumun yaşayışı değişince, yasaları, töreleri dili de değişmez mi? gava ku jiyîna civakekê biguhire, ma qanûnên wê, dab û nêrîtên wê, nivîsa wê û zimanê wê jî naguhire? * suyumuz değimiş ava me guhiziye l/ngh 2. guhirîn, guhêzîn, veguhêzîn (tiştek an jî kesek ketin şûna kesek an jî tiştekî din) * film değişti fîlm guhiriye * okulun müdürü değişecek dê gerînendeyê dibistanê biguhire l/ngh 3. bi hev guhirandin, bi hev guhartin, bi hev guhastin * saatlerimizi değiştik me saetên xwe bi hev guhartin l/bw 4. guhastin, avêtin * üstümü değiştim min kincên ser xwe xwe guhastin (an jî avêtin) l/gh 5. guhartin, guhirandin, dan * onu kimseyle değişmem ez wî bi kesî naguhêrim (an jî nadim) (mec) l/gh
değişmez neguher, neguhêrbar rd
neguher, neguhêrbarrd
değişmez sözcük peyva neguhêrbar rz
peyva neguhêrbar rz
değiştirge pêşniyaza guhêranê, pêşniyaza tadîlê nd
pêşniyaza guhêranê, pêşniyaza tadîlê nd
değiştirgeç konvertîsorfiz/m
konvertîsor fiz/m
değiştirici 1. guherîner, guhêrker (tiştê xwedî wesfa guhirandinê ye) 2. guherîner, guhêrker (kes an jî heybera ku karê guhirînê tîne pê) rd/nd
degiştirici 1. guherîner, guhêrker (tiştê xwedî wesfa guhirandinê ye) 2. guherîner, guhêrker (kes an jî heybera ku karê guhirînê tîne pê) rd/nd
değiştirilmek hatin guhirandin, hatin veguhirandin, hatin gewirandin, hatin guhastin, hatin veguhastin l/tb
hatin guhirandin, hatin veguhirandin, hatin gewirandin, hatin guhastin, hatin veguhastin l/tb
değiştirim guhartin, guhiran (karê guhartinê) m
guhartin, guhiran (karê guhartinê) m
değiştirme guhirandin, gewirandin, veguhirandin, guhartin, veguhartin, guhastin, veguhastin m
guhirandin, gewirandin, veguhirandin, guhartin, veguhartin, guhastin, veguhastin m
değiştirmek guhartin.
1. guhirandin, veguhirandin, gewirandin, guhêrandin, guhartin, veguhartin, pê dan (kirin teşeyeke din, cihêrengî tê de pêk anîn) *saç biçimini değiştirmiş şeklê porê xwe guhirandiye *ben malımı seninkiyle değiştirmem ez malê xwe bi yê te nadim 2. guhirandin, guhartin, gewirandin (kesek an jî tiştek ji cihê wî hilanîn) *köy öğretmenimizi değiştirdiler mamosteyê gundê me guhartin 3. guhartin, guhirandin, gewirandin (tiştek dan û di dewsê de tiştek din stendin) *bu ayakkabı sana küçük, değiştir ev sol ji te re biçûk e, biguhêre 4. guhastin, veguhastin (tiştek danîn an jî hiştin û di şûnê de tişekî din hilanîn) *evimizi değiştirmişiz me mala xwe guhastiye *eve uğrayıp üstündeki elbiseleri değiştirecek ew dê here malê kincên ser xwe biguhêze 5. guhartin, guhirandin, gewirandin (ji rewşekê kirin rewşeke din) *para onu değiştirdi pere ew guhart l/gh
1. guhirandin, veguhirandin, gewirandin, guhêrandin, guhartin, veguhartin, pê dan (kirin teşeyeke din, cihêrengî tê de pêk anîn) * saç biçimini değiştirmiş şeklê porê xwe guhirandiye * ben malımı seninkiyle değiştirmem ez malê xwe bi yê te nadim 2. guhirandin, guhartin, gewirandin (kesek an jî tiştek ji cihê wî hilanîn) * köy öğretmenimizi değiştirdiler mamosteyê gundê me guhartin 3. guhartin, guhirandin, gewirandin (tiştek dan û di dewsê de tiştek din stendin) * bu ayakkabı sana küçük, değiştir ev sol ji te re biçûk e, biguhêre 4. guhastin, veguhastin (tiştek danîn an jî hiştin û di şûnê de tişekî din hilanîn) * evimizi değiştirmişiz me mala xwe guhastiye * eve uğrayıp üstündeki elbiseleri değiştirecek ew dê here malê kincên ser xwe biguhêze 5. guhartin, guhirandin, gewirandin (ji rewşekê kirin rewşeke din) * para onu değiştirdi pere ew guhart l/gh
değiştirtmek guhartin dayin.
dan guhartin, dan guhirandin, dan gewirandin, dan guhastin, dan veguhirandin, dan veguhastin l/lb
dan guhartin, dan guhirandin, dan gewirandin, dan guhastin, dan veguhirandin, dan veguhastin l/lb
değme (I) pêbûn, lêketin, temas m (II) 1. çewalêhato, hema yek jê 2. bijare, bijarte rd
değme (i) pêbûn, lêketin, temas m
değme (ii) 1. çewalêhato, hema yek jê 2. bijare, bijarte rd
değmegitsin bnr deme gitsin *(bir iş ki) değme keyfine (karê me, îşê me) ew e ku pê ye
değmek hêjan, lêketin.
(I) 1. pê bûn, lê ketin (nêzikbûna hev a tiştan ku di navbera wan de qet mesafe namîne) *elim ateşe değdi destê min bi agir bû *kapıdan geçerken elim ona değdi gava ku ez di derê re bihurîm destê min pê bû 2. ketin, gihîştin, gihaştin, gihîn *mektup elime değmedi name negihîşte destê min *yaşı on beşine değdi emrê wê kete pazdehan 3. lê ketin (ji bo îsabetkirinê) *kurşun hedefe değdi gule li armancê ket l/ngh (II) 1. kirin *bu roman milyon değer ev roman dike milyonek l/gh 2. hêjayî (tiştekî) bûn *bu kazanç bunca zahmete değer mi? ev kespa hane hêjayî ev çend zehmetê ye? l/b w 3. li xweşa (yekî) hatin (tiştên ku zewq û lezetê didin mirov) *bu kahve değdi doğrusu a rast ev qehwe li xweşa min hat l/bw 4. hêjayî (...) bûn *bu manzara görülmeye değer ev dîmen hêjayî dîtinê ye l/bw 5. bi (tiştekî) kirin, hêjayî (tiştekî) bûn *gözlerin dünyaya değer çavên te bi dinyayê dikin l/bw
değmek (i) 1. pê bûn, lê ketin (nêzikbûna hev a tiştan ku di navbera wan de qet mesafe namîne) * elim ateşe değdi destê min bi agir bû * kapıdan geçerken elim ona değdi gava ku ez di derê re bihurîm destê min pê bû 2. ketin, gihîştin, gihaştin, gihîn * mektup elime değmedi name negihîşte destê min * yaşı on beşine değdi emrê wê kete pazdehan 3. lê ketin (ji bo îsabetkirinê) * kurşun hedefe değdi gule li armancê ket l/ngh * değme gitsin bnr deme gitsin * (bir iş ki) değme keyfine (karê me, îşê me) ew e ku pê ye
değmek (ii) 1. kirin * bu roman milyon değer ev roman dike milyonek l/gh 2. hêjayî (tiştekî) bûn * bu kazanç bunca zahmete değer mi? ev kespa hanê hêjayî ev çend zehmetê ye? l/bw 3. li xweşa (yekî) hatin (tiştên ku zewq û lezetê didin mirov) * bu kahve değdi doğrusu a rast ev qehwe li xweşa min hat l/bw 4. hêjayî (...) bûn * bu manzara görülmeye değer ev dîmen hêjayî dîtinê ye l/bw 5. bi (tiştekî) kirin, hêjayî (tiştekî) bûn * gözlerin dünyaya değer çavên te bi dinyayê dikin l/bw
değnek çov.
1. çiv m, çov n, çcmik m 2. lêdan (bi şivan an jî bi çovan)
1. çiv m, çov n, çemikm 2. lêdan (bi şivan an jî bi çovan)
değnek gibi wekî hijikekî (ji bo kesê zirav û zeîf)
wekî hijikekî (ji bo kesê zirav û zeîf)
değnekçi 1. kehya ( kesê ku li rawestgehên erebeyan pergalê pêk tîne) 2. erkedarê ku ji ewletiya bajêr berpirs e n
1. kehya ( kesê ku li rawestgehên erebeyan pergalê pêk tîne) 2. erkedarê ku ji ewletiya bajêr berpirs e n
değnekçilik kehyatî m
kehyatî m
değneklemek şiv kirin, dar kirin (bi dar, çov lê dan) *köylü önündeki eşeğini habire değnekliyordu ê gundî misêwa kerê li pêşiya xwe şiv dikir l/gh
şiv kirin, dar kirin (bi dar, çov lê dan) * köylü önündeki eşeğini habire değnekliyordu ê gundî misêwa kerê li pêşiya xwe şiv dikir l/gh
deh deh, ço (ji bo ajotina ajel û heywanan, tenê ji bo ajotina keran "ço" tê gotin) b
deh deh, ço (ji bo ajotina ajel û heywanan, tenê ji bo ajotina keran “ço” tê gotin) b
deha 1. bilîmetî, deha, dahîtî m 2. bilîmet, dahî *müziğimizin dehası bilîmetê muzîka me nd/nt
1. bilîmetî, deha, dahîtî m 2. bilîmet, dahî * müziğimizin dehası bilîmetê muzîka me nd/nt
dehalet penihîn, dexalet m
penihîn, dexalet m
dehleme dehkirin, çokirin m
dehkirin, çokirin m
dehlemek 1. deh kirin, ço kirin (ji bo ya keran) 2. tewisandin, qewirandin (argo) l/gh
1. deh kirin, ço kirin (ji bo ya keran) 2. tewisandin, qewirandin (argo) l/gh
dehlenmek hatin dehkirin, hatin çokirin l/tb
hatin dehkirin, hatin çokirin l/tb
dehliz dehlîz, xeşîme, dalan.
dehlîz, dalan m
dehlîz, dalan m
dehnolunma naşîn, definîn, defnbûn, hedimîn m
naşîn, definîn, defnbûn, hedimîn m
dehnolunmak 1. naşîn, definîn, defti bûn, hedimîn l/ngh 2. hatin naştin, hatin definandin, hatin defiıkirin, hatin hedimandin l/tb defo qisûr, eyb m
1. naşîn, definîn, defn bûn, hedimîn l/ngh 2. hatin naştin, hatin definandin, hatin defnkirin, hatin hedimandin l/tb
dehşet erjengî, toqî.
1. saw, sehm, hêb, hêw, toqîn, qurf, eıjeng, sersûrhêner m 2. hijmet, fewqulade m 3. hijmet b
1. saw, sehm, hêb, hêw, toqîn, qurf, erjeng, sersûrhênerm 2. hijmet, fewquladem 3. hijmetb
dehşet saçmak saw dan
saw dan
dehşet verici sawnak, hêwilnak
sawnak, hêwilnak
dehşet verici olay gosirmet
gosirmet
dehşete düşmek toqîn
toqîn
dehşete düşürmek sawandin, toqandin, dehişandin
sawandin, toqandin, dehişandin
dehşete kapılmak saw girtin, jê hêb girtin, jê saw girtin
saw girtin, jê hêb girtin, jê saw girtin
dehşetengiz sawnak, samnak rd
sawnak, samnak rd
dehşetlenmek sawîn, toqîn l/ngh
sawîn, toqîn l/ngh
dehşetli erjeng, toq.
1. hêwilnak, sawdar, sihêmkar, bihêb, bîsaw, toqîndar rd 2. êcêb (ji bo tiştê ku ecêb û heyret jê re çêdibe) *dehşetli bir güneş var taveke ecêb heye rd 3. ecêb (pir zêde) *onu dehşetli seviyordum min ecêb jê hez dikir h
1. hêwilnak, sawdar, sihêmkar, bihêb, bîsaw, toqîndar rd 2. êcêb (ji bo tiştê ku ecêb û heyret jê re çêdibe) * dehşetli bir güneş var taveke ecêb heye rd 3. ecêb (pir zêde) * onu dehşetli seviyordum min ecêb jê hez dikir h
dejenere 1. bêesl 2. dejenere rd
1. bêesl 2. dejenererd
dejenere etmek 1) bêesl kirin 2) dejenere kirin
1) bêesl kirin 2) dejenere kirin
dejenere olmak 1) bêesl bûn 2) dejenere bûn
1) bêesl bûn 2) dejenere bûn
dejenereleşmek 1. bêesl bûn 2. dejenere bûn l/ngh
1. bêesl bûn 2. dejenere bûn l/ngh
dek heya.
(I) ta, heta, heya, hetanî, heyanî *tepeye dek çıktı hilkişiya heta serê gir d (II) 1 dek (fen û fût, hîle) m 2. lihevdanî m 3. zexrh rd
1. dek (fen û fût, hîle)m 2. lihevdanîm 3. zexmrd
dek (i) ta, heta, heya, hetanî, heyanî * tepeye dek çıktı hilkişiya heta serê gir d
dek (iii) bnr tek
dekadan dekadan (navê ku li pêşêngên hunermend ên sembolîst tê kirin ku di dawiya sedsala XIX. de li Fransayê li ber naturalîstan derketin) nd/nt
dekadan (navê ku li pêşêngên hunermend ên sembolîst tê kirin ku di dawiya sedsala XIX. de li Fransayê li ber naturalîstan derketin) nd/nt
dekadanlık dekadanî m
dekadanî m
dekagram dekagram, dag (ji sedî yekê kîloyê) mat/m
dekagram, dag (ji sedî yekê kîloyê) mat/m
dekalitre dekalître, dal (yekeya pîvanê ya hecm a ku dehlîtreyî ye) mat/m
dekalître, dal (yekeya pîvanê ya hecm a ku dehlîtreyî ye) mat/m
dekametre dekametre, dam (yekeya pîvanê ya ku xwedî dirêjahiyeke deh metreyi ye) mat/m
dekametre, dam (yekeya pîvanê ya ku xwedî dirêjahiyeke deh metreyî ye) mat/m
dekan dekan (profesöre ku ji birêvebirina fakulteyê berpirs e) nd/nt
dekan (profesorê ku ji birêvebirina fakulteyê berpirs e) nd/nt
dekanlık 1. dekantî (erka dekan) 2. meqamê dekan m
1. dekantî (erka dekan) 2. meqamê dekan m
dekar dekar (yekeyeke pîvanê ya rûxarê ku berambere bi 1000 metre çarçikî) *dekar hektarın onda biri değerindedir dekar ji dehan yekê hektarê ye mat/m
dekar (yekeyeke pîvanê ya rûxarê ku berambere bi 1000 metre çarçikî) * dekar hektarın onda biri değerindedir dekar ji dehan yekê hektarê ye mat/m
dekartçı bnr descartes'çı
bnr descartes’çı
dekartçılık bnr descartes'çılık
bnr descartes’çılık
dekatlon dekatlon, meşqa dehcure (pêşberkên atletîzmê ku tê de beza 100 metre, sêgav, xwehilavêtin, gule avêtin, beza 400 metre, beza 110 a biasteng, disk avêtin, bi rewtê xwe hilavêtin, cirîd avêtin û beza 500 metreyi hene)
dekatlon, meşqa dehcure (pêşberkên atletîzmê ku tê de beza 100 metre, sêgav, xwehilavêtin, gule avêtin, beza 400 metre, beza 110 a biasteng, dîsk avêtin, bi rewtê xwe hilavêtin, cirîd avêtin û beza 500 metreyî hene)
deke düşmek dek lê çêbûn
dek lê çêbûn
deke düşürmek dek lê çêkirin, dek li ser sere (yekî) gerandin (III) bnr tek
dek lê çêkirin, dek li ser serê (yekî) gerandin
deklânşör deklanşor *fotoğraf makinesinin deklânşörüne bastı pêli
deklanşor * fotograf makinesinin deklânşörüne bastı pêlî denklaşora wênekêşê kir m
deklârasyon 1. danezan, danebihîz, deklerasyon 2. danezan, belavok (daxuyaniya ji bo raya giştî) 3. daxuyakirina mal û mulk m
1. danezan, danebihîz, deklerasyon 2. danezan, belavok (daxuyaniya ji bo raya giştî) 3. daxuyakirina mal û mulk m
deklare danezanî, ragihandî, deklare rd
danezanî, ragihandî, deklarerd
deklare etmek 1) dan zanîn, ragihandin, daxuyandin 2) daxuyandin (li gumrikan, aşkerekirina malê ku wê bac ji wan bê stendin)
1) dan zanîn, ragihandin, daxuyandin 2) daxuyandin (li gumrikan, aşkerekirina malê ku wê bac ji wan bê stendin)
dekolte 1. dekolte (cilên jinan ê ku mil, bersin û navpişta wan hinek vekiriye) m 2. vekirî, dekolte *kadınların çoğu dekolteydi piraniya jinan vekiri bûn rd
1. dekolte (cilên jinan ê ku mil, bersin û navpişta wan hinek vekiriye)m 2. vekirî, dekolte * kadınların çoğu dekolteydi piraniya jinan vekirî bûnrd
dekolte konuşmak ji nav piyan/lingan xeber dan, ji tiştên nelirê peyivîn
ji nav piyan/lingan xeber dan, ji tiştên nelirê peyivîn
dekont 1. dekont (dokumana hesabê ku hatiye dan an jî dê bê dayîn) 2. dekont (jêxistina ji hesabê ku dê bê girtin) 3. dekont (piştî jêxistinên ji hesabê girtî mixdara ku wê deyndar bide) m
1. dekont (dokumana hesabê ku hatiye dan an jî dê bê dayîn) 2. dekont (jêxistina ji hesabê ku dê bê girtin) 3. dekont (piştî jêxistinên ji hesabê girtî mixdara ku wê deyndar bide) m
dekor 1. dekor (hemû hêmanên berhema ku dê ji bo sinema, tiyatro an jî televizyonê bê derxistin ser sehneyê) 2. dekor (pergala ji bo xemilandina cihekî) 3. dîmen, menzere (mec) m
1. dekor (hemû hêmanên berhema ku dê ji bo sînema, tiyatro an jî televizyonê bê derxistin ser sehneyê) 2. dekor (pergala ji bo xemilandina cihekî) 3. dîmen, menzere (mec) m
dekorasyon 1. dekorasyon (karê dekorkirinê) 2. dekorasyon (karê xemilandinê) m
1. dekorasyon (karê dekorkirinê) 2. dekorasyon (karê xemilandinê) m
dekoratif 1. dekoratîf 2. riyalî rd
1. dekoratîf 2. riyalî rd
dekoratör 1. dekorsaz, dekorator (hunermendê ku dekoren tiyatro, opera û hwd. disêwirîne) 2. dekorsaz, dekorator (avahisazên hundirîn ê avahiyan) nd/nt
1. dekorsaz, dekorator (hunermendê ku dekorên tiyatro, opera û hwd. disêwirîne) 2. dekorsaz, dekorator (avahisazên hundirîn ê avahiyan) nd/nt
dekoratörlük dekorsazî, dekoratorî m
dekorsazî, dekoratorî m
dekorcu dekorker (hunermendê ku karê dekorê dike) nd/nt
dekorker (hunermendê ku karê dekorê dike) nd/nt
dekorculuk dekorkerî m
dekorkerî m
dekore dekore (devera ku bi ûcba mitinandinê hatiye keyskirin)
dekore (devera ku bi ûcba mitinandinê hatiye keyskirin)
dekore etmek bi keys kirin (ji bo ûcba xemilandina deverekê)
bi keys kirin (ji bo ûcba xemilandina deverekê)
delalet 1. rêberî, rênîşanî, delalet, navbeynkarî 2. nîşan, rêç (mec) m
1. rêberî, rênîşanî, delalet, navbeynkarî 2. nîşan, rêç (mec)m
delalet etmek 1) rêberî kirin 2) pêşan dan, nîşandin, vegotin 3) diyar kirin, xuya kirin
1) rêberî kirin 2) pêşan dan, nîşandin, vegotin 3) diyar kirin, xuya kirin
deldirmek 1. dan simitandin, dan qulkirin, dan kunkirin, dan qulqulandin l/lb 2. nêtê kirin, nelê kirin (mec) l/gh
1. dan simitandin, dan qulkirin, dan kunkirin, dan qulqulandin l/lb 2. nêtê kirin, nelê kirin (mec) l/gh
delecek zimba m
zimba m
delegasyon delegasyon, desteya nemayendan m
delegasyon, desteya nemayendan m
delege nunêr.
şandiyar, nemayend, şandî, şande, rêkirî, delege nd/nt
şandiyar, nemayend, şandî, şande, rêkirî, delege nd/nt
delegelik şandiyarî, nemayendî, şandetî, delegetî m
şandiyarî, nemayendî, şandetî, delegetî m
delgeç zimba m
zimba m
delgi simok, badek.
metqep, burxe, xeşeb, simok m
metqep, burxe, xeşeb, simok m
delgiç aletê ku pê şitlê titûnê tê çandin
aletê ku pê şitlê titûnê tê çandin
deli şêt, dîn.
1. dîn, şêt, apter (kesê kêmaqil) 2. dîn, şêt (kesê ku libat û tevgerên wî ji adet der in) *ben delinin biriyim, ateşe girerim ez yekî dîn im, ez dê bikevim nav agir (mec) 3. mirî (kesê ku bi awayekî ji adet der li ser tiştekî dîn dibe) *sinema delisi miriyê sînemayê (mec) 4. dîn, har, dîn û har (bi coşdar) *deli ırmak çemê dîn û har rd
1. dîn, şêt, apter (kesê kêmaqil) 2. dîn, şêt (kesê ku libat û tevgerên wî ji adet der in) * ben delinin biriyim, ateşe girerim ez yekî dîn im, ez dê bikevim nav agir (mec) 3. mirî (kesê ku bi awayekî ji adet der li ser tiştekî dîn dibe) * sinema delisi miriyê sînemayê (mec) 4. dîn, har, dîn û har (bi coşdar) * deli ırmak çemê dîn û harrd
deli alacası rengê qeşmerokî
rengê qeşmerokî
deli bal hingivê ku mêşên hingivji kulîlkên jehrîn berhev kirine
hingivê ku mêşên hingiv ji kulîlkên jehrîn berhev kirine
deli balta bnr deli balta
stemkar, zalim rd
stemkar, zalim rd
bnr deli balta
deli bayrağı açmak hiş ji serê (yekî) çûn (bi henekî aşkerekirina dilikîbûna yekî)
hiş ji serê (yekî) çûn (bi henekî aşkerekirina dilikîbûna yekî)
deli bozuk bnr deli bozuk
dinîk, tirdînk (kesê ku sibe û êvara van, gotineke wan li a din nanêre) rd
dinîk, tirdînk (kesê ku sibe û êvara van, gotineke wan li a din nanêre) rd
bnr deli bozuk
deli bozukluk tirdînkî m
tirdînkî m
deli çıkmak 1) bengi bûn, dilikî bûn, dînikî bûn 2) li hev qelibîn (ji bo pir hêrsbûnê)
1) bengî bûn, dilikî bûn, dînikî bûn 2) li hev qelibîn (ji bo pir hêrsbûnê)
deli dana (lar) gibi dönmek wekî diya bûka bêcihêz li hev çûn û hatin
deli danalar gibi dönmek wekî diya bûka bêcihêz li hev çûn û hatin
deli deli dînomîno
dînomîno
deli divane dîn û apter, dîn û har
dîn û apter, dîn û har (bir kimse veya bir şey için)
deli divane olmak li ser (kesekî an jî tiştekî) dîn û har bûn
li ser (kesekî an jî tiştekî) dîn û har bûn
deli dolu dînemêr.
bnr deli dolu
delodîn, rentele, çors, cort, çols rd
bnr deli dolu
deli etmek (yek) dînomîno kirin, (yek) dîn û har kirin
(yek) dînomîno kirin, (yek) dîn û har kirin
deli fişek bnr deli fişek
dînemêr rd
dînemêr rd
bnr deli fişek
deli fişeklik dînemêrî m
dînemêrî m
deli gibi wekî dînan
wekî dînan
deli gömleği cilê dînan
cilê dînan
deli ırmak çemê har, çemê gur
çemê har, çemê gur
deli kanlı bnr deli kanlı
bnr deli kanlı
deli kızın çeyizi gibi eynî wekî mala dînan e, qeşmerokî (ji bo eşyayên ku li hev nakin)
eynî wekî mala dînan e, qeşmerokî (ji bo eşyayên ku li hev nakin) (bir şey için veya bir şeye)
deli olmak 1) li serê dîn bûn (ji bo pir hezkirinê) 2) ji bere dîn û har bûn (ji bo pir hêrsbûnê)
1) li serê dîn bûn (ji bo pir hezkirinê) 2) ji berê dîn û har bûn (ji bo pir hêrsbûnê)
deli olmak işten değil dînbûn ne ji hemd e
dînbûn ne ji hemd e
deli orman dehl û dêşa dîn, dehla lihevqelabtî
dehl û dêşa dîn, dehla lihevqelabtî
deli otu gulçît (Alyssum) bot/m
gulçît (Alyssum) bot/m
deli raziye Zayda dîn (ji bo jin an jî keça ku libat û tevgêra wê mîna ya dînan e)
deli raziye zayda dîn (ji bo jin an jî keça ku libat û tevgêra wê mîna ya dînan e)
deli saçması gotina tewşik
gotina tewşik
deli saraylı (gibi) weka dînan (cil an jî xişr) bi xwe de kirin
deli saraylı gibi weka dînan (cil an jî xişr) bi xwe de kirin
delibaş 1. nexweşîneke xetemak ku dikeve golik û mihan 2. şemûs (ji bo ajelan) nd/nt
1. nexweşîneke xeternak ku dikeve golik û mihan 2. şemûs (ji bo ajelan) nd/nt
delice 1. dînikî, dînokî, dînoke, tewrdînî, tirdînk (kesê ku libat û tevgêrên wî ji adet dûr in, mîna yên dînan in) rd 2. bi dînikî, bi dînokî h 3. dara zeytûnê ya netamandî 4. başoke m
1. dînikî, dînokî, dînoke, tewrdînî, tirdînk (kesê ku libat û tevgêrên wî ji adet dûr in, mîna yên dînan in) rd 2. bi dînikî, bi dînokî h 3. dara zeytûnê ya netamandî 4. başoke m
delice otu dinêv; lolium temulentum
dimor, zîwan miyandaw bot/m
delicesine wekî dînan (bi awayekî ji adet der) *kızı delicesine seviyor wekî dînan ji keçikê hez dike h delice otu dimor, zîwan miyandaw bot/m
wekî dînan (bi awayekî ji adet der) * kızı delicesine seviyor wekî dînan ji keçikê hez dike h
delici 1. simtek, kunker, qulker 2. tûj (bibandor, bandorker) *delici bakış awirê tûj rd deli dolu delodîn, rentele, çors, cort, çols rd
1. simtek, kunker, qulker 2. tûj (bibandor, bandorker) * delici bakış awirê tûj rd
deliğe girmek ketin qulikê (ketin girtîgehê (argo)
deliğe tıkmak kirin qulikê (argo)
deligöz dikeni guvguvok; centaurea iberica
delik qul.
1. kun, qul, qulik, kurî, kevîn m *iğne deliği kuriya derziyê *çocuk deliğe sıkışmıştı zarok di qulikê de asê bûbû 2. qul (ji bo tiştê qulbûyî) *delik çorab goreya qul rd 3. qulik (girtîgeh, hefsxane) (argo) m 4. qul, kun, qulik (lan û hêlîna ajelên biçûk) *fare deliği qula mişk m
1. kun, qul, qulik, kurî, kevînm * iğne deliği kuriya derziyê * çocuk deliğe sıkışmıştı zarok di qulikê de asê bûbû 2. qul (ji bo tiştê qulbûyî) * delik çorab goreya qulrd 3. qulik (girtîgeh, hefsxane) (argo)m 4. qul, kun, qulik (lan û hêlîna ajelên biçûk) * fare deliği qula mişkm
delik büyük yama küçük qul mezin e, ji qewetê der e (têrnekirina îmkanên heyî)
qul mezin e, ji qewetê der e (têrnekirina îmkanên heyî)
delik deşik qulqulî, qul û mil
qulqulî, qul û mil
delik deşik aramak di kuna derziyê de lê gerîn, di qul û milan de lê gerîn, tu qulek nehiştin (an jî neman) lê gerîn
di kuna derziyê de lê gerîn, di qul û milan de lê gerîn, tu qulek nehiştin (an jî neman) lê gerîn
delik deşik etmek 1) canê (yekî) kirin wekî qulên bêjing û seradê, (yek) qulomilo kirin, kirin tara bêjingê 2) qulomilo kirin, qulqulî kirin, xurimandin (ji bo di cihekî de çêkirina gelek qulikan)
1) canê (yekî) kirin wekî qulên bêjing û seradê, (yek) qulomilo kirin, kirin tara bêjingê 2) qulomilo kirin, qulqulî kirin, xurimandin (ji bo di cihekî de çêkirina gelek qulikan)
delik deşik olmak 1) canê (yekî) bûn mîna qulên serad û bêjingan, canê (yekî) tev qulomilo bûn, bûn bêjinga qulqulî 2) qulomilo bûn, qulqulî bûn, bûn bêjinga qulqulî, xurimîn (di tiştekî de qul çêbûn)
1) canê (yekî) bûn mîna qulên serad û bêjingan, canê (yekî) tev qulomilo bûn, bûn bêjinga qulqulî 2) qulomilo bûn, qulqulî bûn, bûn bêjinga qulqulî, xurimîn (di tiştekî de qul çêbûn)
delikanlı xort.
1. xort, sengele (lawikê kuji dewra zaroktiyê derketiye) n 2. mêrxas, merd, mêr û camêr (mec) 3. xorto b
1. xort, sengele (lawikê ku ji dewra zaroktiyê derketiye) n 2. mêrxas, merd, mêr û camêr (mec) 3. xorto b
delikanlıca 1. xortanki, lawînî 2. mêrxaskî, mêrankî rd/h
1. xortankî, lawînî 2. mêrxaskî, mêrankî rd/h
delikanlılık 1. xortanî, lawanî, xortî 2. mêrxasî, merdî (mec) 3. xortanî, sengeletî (ji bo dewra xortiyê) m
1. xortanî, lawanî, xortî 2. mêrxasî, merdî (mec) 3. xortanî, sengeletî (ji bo dewra xortiyê) m
delike girmek ketin qulikê (ketin girtîgehê (argo)
delike tıkmak kirin qulikê (argo)
delikli 1. qulêr, qulqulî, quloqulo, kunkunoşkî, qulqulîk, biqulik, çavçavî *delikli kumaş qumaşê çavçavî rd 2. kefgîr m
1. qulêr, qulqulî, quloqulo, kunkunoşkî, qulqulîk, biqulik, çavçavî * delikli kumaş qumaşê çavçavîrd 2. kefgîrm
delikli boncuk (veya taş) yerde kalmaz moriya qul bi etaran re namîne
delikli boncuk yerde kalmaz moriya qul bi etaran re namîne
delikli taş xirêm m
xirêm m
deliklice qulqulkî rd
qulqulkî rd
deliksiz bêqul, bêqulik, bêkun, nequl, nekun rd
bêqul, bêqulik, bêkun, nequl, nekunrd
deliksiz uyku xewa neşikandî
xewa neşikandî
delil birhan, delîl.
1. palpişt m, selmîn m, burhan m, nîşan m, girov m, berjeng m, danîşan m, delîl n, belgeya pê selmîn m (rêça ku lêger, dibe ser rastiya kû lê tê gerîn) 2. palpişt m, berjeng m, delîl hiq/n 3. rêber, rênîşan, qilawiz nd/nt
1. palpişt m, selmîn m, burhan m, nîşan m, girov m, berjeng m, danîşan m, delîl n, belgeya pê selmîn m (rêça ku lêger, dibe ser rastiya kû lê tê gerîn) 2. palpişt m, berjeng m, delîl hiq/n 3. rêber, rênîşan, qilawiz nd/nt
delilenme dînikîkirin m
dînikîkirin m
delilenmek dînikî kirin (wekî dînan tevgerîn) l/gh
dînikî kirin (wekî dînan tevgerîn) l/gh
deliliğe vurmak xwe li dînîtiyê danîn, xwe li dîniktiyê danîn
deliliği tutmak dînîtiya (yekî) pê girtin, dînikiya (yekî) pê girtin, girikê (yekî) hatinê
delilik 1. dînîtî, dîniktî, şêtî, apterî 2. tiredînî, tiredînîtî
1. dînîtî, dîniktî, şêtî, apterî 2. tiredînî, tiredînîtîm
delilik yapmak dînîtî kirin
dînîtî kirin
delilike vurmak xwe li dînîtiyê danîn, xwe li dîniktiyê danîn
deliliki tutmak dînîtiya (yekî) pê girtin, dînikiya (yekî) pê girtin, girikê (yekî) hatinê
delimsi dînikî, şêtikî, dînoyî, sewsoyî rd
dînikî, şêtikî, dînoyî, sewsoyî rd
delinin eline değnek vermek dil dan (yek) (ji bo kesê ku meyldarê xerabîkirê be û yek jê re bibe pişt)
dil dan (yek) (ji bo kesê ku meyldarê xerabîkirê be û yek jê re bibe pişt)
delinme 1. qulbûn, kunbûn, simitîn m
1. qulbûn, kunbûn, simitîn m
delinmek 1. qulb bûn, kun bûn, qulqulîn, simitîn (tê de qul çêbûn) *midesi delindi mîdeya wê qul bû l/ngh 2. hatin qulkirin, hatin kunkirin, hatin simitîn, hatin xurimandin, hatin simitandin, hatin qulqulandin (bûn mijara qulkirinê) *kızın kulağı delindi guhê keçikê hate qulkirin l/tb 3. hatin binpêkirin *okul yönetiminin koyduğu yasaklar delindi qedexeyên ku rêbeveriya dibistanî danîbûn, hatin binpêkirin (mec) l/tb
1. qulb bûn, kun bûn, qulqulîn, simitîn (tê de qul çêbûn) * midesi delindi mîdeya wê qul bû l/ngh 2. hatin qulkirin, hatin kunkirin, hatin simitîn, hatin xurimandin, hatin simitandin, hatin qulqulandin (bûn mijara qulkirinê) * kızın kulağı delindi guhê keçikê hate qulkirin l/tb 3. hatin binpêkirin * okul yönetiminin koyduğu yasaklar delindi qedexeyên ku rêbeveriya dibistanî danîbûn, hatin binpêkirin (mec) l/tb
delirme dînbûn, şêtbûn, dînûharbûn, aqilavêtin m
dînbûn, şêtbûn, dînûharbûn, aqilavêtin m
delirmek dîn bûn, şêt bûn, dînûhar bûn, aqil avêtin *ikramiye kazananların delirdiklerini işitiyordu dihate guhê wî ku kesen îkramiyeyê jê re lê xistiye, aqil diavêtine l/ngh
dîn bûn, şêt bûn, dînûhar bûn, aqil avêtin * ikramiye kazananların delirdiklerini işitiyordu dihate guhê wî ku kesên îkramiyeyê jê re lê xistiye, aqil diavêtine l/ngh
delirtme dînkirin, şêtkirin, dînûharkirin m
dînkirin, şêtkirin, dînûharkirin m
delirtmek dîn kirin, şêt kirin, dîn û har kirin l/gh
dîn kirin, şêt kirin, dîn û har kirin l/gh
delişmen qopix.
1. tirdînik, tirdînik, tiredîn 2. dînemêr rd
1. tirdînik, tirdînik, tiredîn 2. dînemêr rd
delişmence 1. tirdînkî, tiredînkî, tirdînikî, dînomîno 2. dînemêrkî rd/h
1. tirdînkî, tiredînkî, tirdînikî, dînomîno 2. dînemêrkî rd/h
delişmenlik 1. tirdîniktî, tirdînktî 2. dînemêrî, dînemêrtî m
1. tirdîniktî, tirdînktî 2. dînemêrî, dînemêrtîm
delişmenlik yapmak 1) tirdînkî kirin 2) dînemêrî kirin
1) tirdînkî kirin 2) dînemêrî kirin
deliye dönmek 1) dîn bûn (pir kêf kirin) 2) aqil avêtin (pir bi ber ketin)
1) dîn bûn (pir kêf kirin) 2) aqil avêtin (pir bi ber ketin)
deliye her gün bayram jê re her roj dawet e, ji (yekî) re her roj dawet e
jê re her roj dawet e, ji (yekî) re her roj dawet e
delk 1. mist, mistdan m 2. maşîn, jêxwarin fiz/m
1. mist, mistdan m 2. maşîn, jêxwarin fiz/m
dellenme dînomînobûn, xwedînomînokirin m
dînomînobûn, xwedînomînokirin m
dellenmek dînomîno bûn l/ngh, xwe dînomîno kirin l/bw
dînomîno bûn l/ngh, xwe dînomîno kirin l/bw
delme 1. kunkirin, qulkirin, simtin, simitandin, simandin, xurimandin, qulqulandin 2. êlek, kutik 3. qulkirî, kunkirî, simitandî (tiştê ku bi qulkirinê hatiye çêkirin) m
1. kunkirin, qulkirin, simtin, simitandin, simandin, xurimandin, qulqulandin 2. êlek, kutik 3. qulkirî, kunkirî, simitandî (tiştê ku bi qulkirinê hatiye çêkirin) m
delmek qul kirin.
1. kun kirin, qul kirin, simtin, simitandin, simandin, xurimandin , qulqulandin *tahtayı deldi texte simitand 2. êşandin, tehl kirin (mec) l/gh
1. kun kirin, qul kirin, simtin, simitandin, simandin, xurimandin , qulqulandin * tahtayı deldi texte simitand 2. êşandin, tehl kirin (mec) l/gh
delta 1. delta (tîpa çarem a alfabeya Yewnan) m 2. miyandev, devê çem, delta erd/m
1. delta (tîpa çarem a alfabeya Yewnan) m 2. miyandev, devê çem, delta erd/m
dem dem.
(I) 1. bêhn, henase, nefes 2. dem, zeman *yaz kış demeden, tepelerden tepelere koştuğumuz demleri hatırlıyor musun? tê bîra te dema ku me nedigot havîn e, nedigot zivistan e û me ji vî girî baz dida ser girê din 3. alkol, araq 4. dem (rewşa reng û bêhna çayê ya ku hatiye amadekirin) *çayın demi iyi dema çayê baş e 5. bêhn 6. edilîna xwarina ku tê pehtin m (II) xwîn m
xwînm
1. bêhn, henase, nefes 2. dem, zeman * yaz kış demeden, tepelerden tepelere koştuğumuz demleri hatırlıyor musun? tê bîra te dema ku me nedigot havîn e, nedigot zivistan e û me ji vî girî baz dida ser girê din 3. alkol, araq 4. dem (rewşa reng û bêhna çayê ya ku hatiye amadekirin) * çayın demi iyi dema çayê baş e 5. bêhn 6. edilîna xwarina ku tê pehtinm
dem çekmek 1) metn xweş, wîçandin (ji bo çûkan) 2) alkol vexwarin (bi henekî)
1) metn xweş, wîçandin (ji bo çûkan) 2) alkol vexwarin (bi henekî)
dem dökmek xwîna zêde jê çûn (ji bo jinên ku gava dikevin bênimêjiyan)
xwîna zêde jê çûn (ji bo jinên ku gava dikevin bênimêjiyan)
dem tutmak 1) dem girtin 2) deng rikibandin hev
1) dem girtin 2) deng rikibandin hev (bir şeyden)
dem vurmak jê behs kirin, jê qal kirin, jê çêl kirin
jê behs kirin, jê qal kirin, jê çêl kirin
demagog demagog nd/nt
demagog nd/nt
demagogluk demagogî, demagogtî m
demagogî, demagogtî m
demagoji demagojî.
demagojî m
demagojî demagojîm
demagoji yapmak demagojî kirin
demagojî yapmak demagojî kirin
deme 1. gotin (karê gotinê) *onun böyle demesine bakmayın hûn lê menêrin ku ew wiha dibêje m 2. gotin (wate, mane) *bu söz ne demeye gelir ev tiştê te tê çi wateyê 3. helbest (di edebiyata gelêrî de) m 4. helbeseta şairên Alewî ku der barê terîqeta xwe de dibêjin m 5. yeh b
1. gotin (karê gotinê) * onun böyle demesine bakmayın hûn lê menêrin ku ew wiha dibêjem 2. gotin (wate, mane) * bu söz ne demeye gelir ev tiştê te tê çi wateyê 3. helbest (di edebiyata gelêrî de)m 4. helbeseta şairên Alewî ku der barê terîqeta xwe de dibêjinm 5. yehb
deme gitsin (veya deme değme) qet, dev jê ber de *öyle sevindim ki deme gitsin min wisa kêf kir, qet dev jê berde
deme! na lo, ya (şaşwaziyê dinimîne)
demeç gotar.
daxuyanî, beyenat m
daxuyanî, beyenatm
demeç vermek daxuyanî dan, beyanat dan
daxuyanî dan, beyanat dan
demediğini bırakmamak (veya demediğini komamak) tiştê ku negotin gotin, tiştek jê re nehiştin
demek gotin.
1. gotin *ben bir şey demedim min tiştek negot l/gh 2. gotin (ji bo nav lê kirinê, nav lê danînê) *Aleviler pire dede de derler Alewî ji pîr re dede jî dibêjin l/gh 3. bûn (di zimanekî de beramberî tiştekî hebûn) *kamer "ay" demektir qemer "heyv" e l/ngh 4. gotin (hatin wateya (tiştekî) l/gh 5. gotin (dengek derxistin) *küt dedi düştü got tep û ket l/gh 6. gotin (der barê tiştekî de bûn xwedî darazek) *bu işe herkes ne der? ji vî tiştî re wê her kes çi bibêje? l/gh 7. tu dibêjî, te got *bundan sonra gelir mi dersin? tu dibêjîji niha û pê de dê were? 8. gotin (ji bo neyêniya tevgerê) *yağmur, kar demedi yola çıktı negot berf û baran, kete rê l/gh 9 nexwe *demek yarın gelecek nexwe dê sibehê were 10. nebî *ağzını açayım deme, çok fena olursun nebî ku tu devê xwe vekî ha, dê ya nemayê bê serê te
1. gotin * ben bir şey demedim min tiştek negot l/gh 2. gotin (ji bo nav lê kirinê, nav lê danînê) * Aleviler pire dede de derler Alewî ji pîr re dede jî dibêjin l/gh 3. bûn (di zimanekî de beramberî tiştekî hebûn) * kamer “ay” demektir qemer “heyv” e l/ngh 4. gotin (hatin wateya (tiştekî) l/gh 5. gotin (dengek derxistin) * küt dedi düştü got tep û ket l/gh 6. gotin (der barê tiştekî de bûn xwedî darazek) * bu işe herkes ne der? ji vî tiştî re wê her kes çi bibêje? l/gh 7. tu dibêjî, te got * bundan sonra gelir mi dersin? tu dibêjî ji niha û pê de dê were? 8. gotin (ji bo neyêniya tevgerê) * yağmur, kar demedi yola çıktı negot berf û baran, kete rê l/gh 9 nexwe * demek yarın gelecek nexwe dê sibehê were 10. nebî * ağzını açayım deme, çok fena olursun nebî ku tu devê xwe vekî ha, dê ya nemayê bê serê te
demek istemek xwestin gotin *bu cümleyle ne demek istediğini anlayamadım min fêm nekir ku tu bi vê hevoka xwe dixwazî çi bibêjî
xwestin gotin * bu cümleyle ne demek istediğini anlayamadım min fêm nekir ku tu bi vê hevoka xwe dixwazî çi bibêjî
demek ki nexwe.
(demek oluyor ki) nexwe, heke wisa be *bu işe başlamışlar, demek ki kendilerine güveniyorlar dest bi vî karî kirine, nexwe bi xwe ewle ne
demek ki (demek oluyor ki) nexwe, heke wisa be * bu işe başlamışlar, demek ki kendilerine güveniyorlar dest bi vî karî kirine, nexwe bi xwe ewle ne
demek olmak bûn *sene "yıl" demek oluyor sene "sal" e
demem o deme değil tiştê ku ez dixwazim bibêjim ne ew e
bnr deme
tiştê ku ez dixwazim bibêjim ne ew e
demet baq, demet, deste.
1. gurz, taxe
1. gurz, taxe * tel demetî gurzê têlann 2. baq n, boq n, bax n, taxe n, deste m, qevdm (ji bo baqê kulîlk û riwekan) 3. gidîş, melû, pirnag, taxe (gurzê ji bo debrê)m
demet demet gürz bi gürz, bax bi bax, gidîş bi gidiş, baq bi baq, melû bi melû
gurz bi gurz, bax bi bax, gidîş bi gidîş, baq bi baq, melû bi melû
demet tel demetîgurzê têlan n 2. baq n, boq n, bax n, taxe n, deste m, qevd m (ji bo baqê kulîlk û riwekan) 3. gidiş, melû, pimag, taxe (gurzê ji bo debrê) m
demetleme destekirin, baqkirin, gidîşkirin, taxekirin, pirnagkirin, gurzkirin m
destekirin, baqkirin, gidîşkirin, taxekirin, pirnagkirin, gurzkirin m
demetlemek deste kirin, baq kirin, gidîş kirin, taxe kirin, pimag kirin, kirin gurz, kirin baq, kirin qevd l/gh
deste kirin, baq kirin, gidîş kirin, taxe kirin, pirnag kirin, kirin gurz, kirin baq, kirin qevd l/gh
demetlenmek hatin gurzkirin, hatin baqkirin, hatin destekirin, hatin taxekirin, hatin pirnagkirin l/tb
hatin gurzkirin, hatin baqkirin, hatin destekirin, hatin taxekirin, hatin pirnagkirin l/tb
demetletmek dan gurzkirin, dan baqkirin, dan destekirin, dan taxekirin, dan pirnagkirin l/lb
dan gurzkirin, dan baqkirin, dan destekirin, dan taxekirin, dan pirnagkirin l/lb
demetli destekirî, gurzkirî, baqkirî, baxkirî, gidîşkirî, taxekirî, pirnagkirî rd
destekirî, gurzkirî, baqkirî, baxkirî, gidîşkirî, taxekirî, pirnagkirî rd
demewi 1. xwîndar, bixwîn 2. xwînî (tiştê ku bi xwînê ve têkildar e) 3. hêrsok, bêhnteng (mec) rd
demewî 1. xwîndar, bixwîn 2. xwînî (tiştê ku bi xwînê ve têkildar e) 3. hêrsok, bêhnteng (mec) rd
demeye getirmek anîn wê gotinê, anîn wê maneyê
demeye kalmamak hê neanîn gotinê *işimiz bitiyor demeye kalmadı, herkes ayağa kalktı hê me neanî gotinê ku karê me qediya, her kes rabû ser piyan
demin qasek berê, gavekî din, hêna, hêja *demin aynanın arkasına baktım min gava din li pişt eyneyê mêze kir h demincek a qasek berê, a gavekî din, a vê gavê, a niha, a nika h
qasek berê, gavekî din, hêna, hêja * demin aynanın arkasına baktım min gava din li pişt eyneyê mêze kir h
demincek a qasek berê, a gavekî din, a vê gavê, a niha, a nika h
deminden qasek berê, gavekî din h
qasek berê, gavekî din h
deminki gava din, a qasekî berê, a gavekî berê rd
gava din, a qasekî berê, a gavekî berê rd
demir hesin.
1. hesin, elementeke ku nimroya wê ya atomê 26, giraniya wê ya atomî 55,847, siftiya wê 7,8 û di 1510° C'yî de dihele û kurtebêja wê Fe ye kîm/n 2. hesin (parçeyê tiştekî ku ji hesin hatiye çêkirin) *kapı demiri hesinê derî n 3. hesin (hesinê wekî nalçe ku li panî an jî pozê solê tê xistin) n 4. lenger (lengerê keştiyê) n 5. hesin, hesinî (tiştê ku ji hesin hatiye çêkirin) *demir kürsü kursiyê hesinî rd
1. hesin, elementeke ku nimroya wê ya atomê 26, giraniya wê ya atomî 55,847, siftiya wê 7,8 û di 1510¼ C’yî de dihele û kurtebêja wê Fe ye kîm/n 2. hesin (parçeyê tiştekî ku ji hesin hatiye çêkirin) * kapı demiri hesinê derîn 3. hesin (hesinê wekî nalçe ku li panî an jî pozê solê tê xistin)n 4. lenger (lengerê keştiyê)n 5. hesin, hesinî (tiştê ku ji hesin hatiye çêkirin) * demir kürsü kursiyê hesinîrd
demir aletler hesincaw.
demir almak lenger kişandin, lenger hildan (bi rê ketina keştiyê) der
lenger kişandin, lenger hildan (bi rê ketina keştiyê) der
demir atmak lenger berdan.
1) lenger avêtin, lenger berdan avê der 2) rez danîn (ji bo kesê ku wê li cihekî pir zêde bimîne) (mec)
1) lenger avêtin, lenger berdan avê der 2) rez danîn (ji bo kesê ku wê li cihekî pir zêde bimîne) (mec)
demir baş bnr demirbaş
bnr demirbaş
demir boku gûhesin
gûhesin
demir gibi 1) wekî hesin (zexm) 2) eynî pola, vvekî pola, pola ye (ji bo kesê xurt û hêzdar)
1) wekî hesin (zexm) 2) eynî pola, wekî pola, pola ye (ji bo kesê xurt û hêzdar)
demir kapan bnr demirkapan
bnr demirkapan
demir kapı bnr demir kapı
cihê tengê kevirîn ê çeman ku ji bihurîna keştiyan re dibe asteng
cihê tengê kevirîn ê çeman ku ji bihurîna keştiyan re dibe asteng
bnr demir kapı
demir kazık Stêrka Qurixê ast/nd
bnr Demir Kazık
Stêrka Qurixê ast/nd
bnr Demir Kazık
demir kır at hespê sorboz
hespê sorboz
demir kırı şînboz *demir kırı at hespê şînboz rd
şînboz * demir kırı at hespê şînboz rd
demir leblebi 1) zor (ji bo karê zor û zehmet) 2) zor (kesê ku pê nayê karin)
1) zor (ji bo karê zor û zehmet) 2) zor (kesê ku pê nayê karîn)
demir madeni kark.
demir ocağı kûrik
demir pası 1) zengar, zenga hesin 2) rengê zengarê
1) zengar, zenga hesin 2) rengê zengarê
demir perde bnr demir perde
1. piştî şerê cîhanê yê duyemîn, navê ku welatê rojavayî li welatên bloka rojhilat danî 2. perdeya hesin (li salonên tiyatroyê, perdeya ku di dema şewatê de leyzvan û temaşegeran ji hev diqetîne) şn/nd
1. piştî şerê cîhanê yê duyemîn, navê ku welatê rojavayî li welatên bloka rojhilat danî 2. perdeya hesin (li salonên tiyatroyê, perdeya ku di dema şewatê de leyzvan û temaşegeran ji hev diqetîne) şn/nd
bnr demir perde
demir resmi baca lengeravêtinê (ku keştî ji ber lenger avêtiye dide benderê) der
baca lengeravêtinê (ku keştî ji ber lenger avêtiye dide benderê) der
demir sülfat zaxa kesk.
demir taramak lenger bi xwe re kaş kirin (gava ku keştî ji ber bayê an jî pêlan ji cihê xwe diçe)
lenger bi xwe re kaş kirin (gava ku keştî ji ber bayê an jî pêlan ji cihê xwe diçe)
demir tavında dövülür hesin bi germî ditewe, hesin bi sari natewe
hesin bi germî ditewe, hesin bi sarî natewe
demir üzerinde lengerhildayî (keştiya ku lengerê xwe hildaye û dike bi rê bikeve) der
lengerhildayî (keştiya ku lengerê xwe hildaye û dike bi rê bikeve) der
demir yaba dirgan
dirgan
demir yeri lengergeh (devera ku keştî lê lengere xwe diavêje avê) der
lengergeh (devera ku keştî lê lengerê xwe diavêje avê) der
demir yolcu erkedarê rêhesiniyê nd
erkedarê rêhesiniyê nd
demir yolculuk 1. erkedariya rêhesiniyê 2. karê çêkirin û şixulandina rêhesin nd
1. erkedariya rêhesiniyê 2. karê çêkirin û şixulandina rêhesin nd
demir yolu bnr demir yolu
bnr demir yolu
demirbaş mîrî.
1. mîrî, xwemîrî (eşyayê ku li cihekî tê bikaranîn, aidê cihekî ye an jî ji erkedarekî teslîmî erkedarekî din dibe) nd 2. mîrî (tiştê ku xwedî vê wesfê ye) rd 3. emekdar (emekdarê cihekî) (mec) rd
1. mîrî, xwemîrî (eşyayê ku li cihekî tê bikaranîn, aidê cihekî ye an jî ji erkedarekî teslîmî erkedarekî din dibe) nd 2. mîrî (tiştê ku xwedî vê wesfê ye) rd 3. emekdar (emekdarê cihekî) (mec) rd
demirci hesinker.
hesinker, hesinger, hedad nd/nt
hesinker, hesinger, hedad nd/nt
demirci ocağı kûre.
kûrik
demircilik 1. hesinkerî, hesingerî, hedadî 2. hesinkir, xurdekir (kesê ku eşyayê hesin dikire) 3. hesinfîroş (kesê ku hesin difiroşe) 4. temîrkerê eşyayê hesinî m
1. hesinkerî, hesingerî, hedadî 2. hesinkir, xurdekir (kesê ku eşyayê hesin dikire) 3. hesinfiroş (kesê ku hesin difiroşe) 4. temîrkerê eşyayê hesinî m
demirden korkan trene binmez mirov ji guran bitirse nikare pez xweyî bike
mirov ji guran bitirse nikare pez xweyî bike (birini)
demirdikeni gurnika ardî; tribulus terrestris
demire bağlamak (yek) zincir kirin, bi zincire (yek) girê dan
(yek) zincîr kirin, bi zincîrê (yek) girê dan
demire su vermek semax kirin.
demirhane hesinxane (cihê ku lê ji hesin tişt têne çêkirin) m
hesinxane (cihê ku lê ji hesin tişt têne çêkirin) m
demiri gewr, hêşînê hesinî rd
gewr, hêşînê hesinî rd
demirkapan miknatîs, meqletîz, meqletûz m
miknatîs, meqletîz, meqletûz m
demirleme 1. hesinkirin, hesinliberxistin 2. lengeravêtin 3. zincîrkirin m
1. hesinkirin, hesinliberxistin 2. lengeravêtin 3. zincîrkirin m
demirlemek lenger avêtin.
1. hesin kirin l/gh, hesin li bere xistin *pencereleri demirledikten sonra içim rahatladı piştî ku min hesin li ber pencereyê xist dilê min rihet bû l/bw 2. lenger avêtin *gemi demirledi keştiyê lenger avêt l/gh 3. (yek) zincir kirin l/gh
1. hesin kirin l/gh, hesin li berê xistin * pencereleri demirledikten sonra içim rahatladı piştî ku min hesin li ber pencereyê xist dilê min rihet bû l/bw 2. lenger avêtin * gemi demirledi keştiyê lenger avêt l/gh 3. (yek) zincîr kirin l/gh
demirleşme 1. hesinbûn 2. polabûn (mec) m
1. hesinbûn 2. polabûn (mec) m
demirleşmek 1. bûn hesin l/ngh, bûn mîna hesin l/bw 2. bûn wekî pola (mec) l/bw
1. bûn hesin l/ngh, bûn mîna hesin l/bw 2. bûn wekî pola (mec) l/bw
demirleştirmek 1. kirin wekî hesin 2. kirin mînanî pola l/bw
1. kirin wekî hesin 2. kirin mînanî pola l/bw
demirli 1. hesindar, bihesin *demirli su ava hesindar rd 2. hesinkirî *demirli pencere paceya hesinkirî rd 3. lengeravêtî *limanda demirli bir gemi bizi bekliyor li benderê keştiyek lengeravêtî me dipê der/rd
1. hesindar, bihesin * demirli su ava hesindar rd 2. hesinkirî * demirli pencere paceya hesinkirî rd 3. lengeravêtî * limanda demirli bir gemi bizi bekliyor li benderê keştiyek lengeravêtî me dipê der/rd
demirli beton betonarme m
betonarme m
demiryolu rêhesin.
1. rêhesin, ray, xeta trenê m 2. rêvebirina rêhesin nd
1. rêhesin, ray, xeta trenê m 2. rêvebirina rêhesin nd
demleme demkirin m
demkirin m
demlemek dem kirin.
dem kirin *çayı güzel demlemişsin te çay xweş dem kiriye l/gh
dem kirin * çayı güzel demlemişsın te çay xweş dem kiriye l/gh
demlendirme demkirin m
demkirin m
demlendirmek dem kirin l/gh
dem kirin l/gh
demlenme 1. demgirtin 2. vepesirîn, edilîn 3. alkolvexwarin m
1. demgirtin 2. vepesirîn, edilîn 3. alkolvexwarin m
demlenmek dem girtin.
1. dem girtin (ji bo çayê) l/gh 2. vepesirîn, edilîn (ji bo giraran) l/ngh 3. alkol vexwarin l/gh demli demdayî, demgirtî, bidem *demli
1. dem girtin (ji bo çayê) l/gh 2. vepesirîn, edilîn (ji bo giraran) l/ngh 3. alkol vexwarin l/gh
demli bidem.
demdayî, demgirtî, bidem * demli bir çay çayeke bidem rd
demli bir çay çayeke bidem rd
demlik qorî, çaydank.
çaydank, qorî, demkêş m
çaydank, qorî, demkêş m
demode demode, jimodeyêketî rd
demode, jimodeyêketî rd
demograf demograf (zanyarê nifûsê) nd/nt
demograf (zanyarê nifûsê) nd/nt
demografi gelhejmarî, demografî m
demografî gelhejmarî, demografî m
demografik demografîk rd
demografîk rd
demoklesin kılıcı şûrê Demokles (xetereya ku dibe her an biqewime)
demokrasi demokrasî.
demokrasî, demokratî m
demokrasî, demokratî m
demokrat demokrat rd
demokrat rd
demokratik demokratîk rd
demokratîk rd
demokratikleşme demokratîkbûn m
demokratîkbûn m
demokratikleşmek demokratîk bûn l/ngh
demokratîk bûn l/ngh
demokratikleştirme demokratîkkirin m
demokratîkkirin m
demokratikleştirmek demokratîk kirin l/ngh
demokratîk kirin l/ngh
demokratlaşma demokratbûn m
demokratbûn m
demokratlaşmak demokrat bûn l/ngh
demokrat bûn l/ngh
demokratlık demokratî, demokrasî m
demokratî, demokrasî m
demonstrasyon xwepêşandan m
xwepêşandan m
den bnr dan/den
den dolayı seb, sexmer, sebaret, ûcb *senden dolayı buraya geldim ez seba te hatim virê
den gayri ji bil, ji derî, ji xeynî rz
den haber ver! jê xeberê bide *sen para­dan haber ver! tu ji pereyan xeberê bide!
denek kobay nd/nt
kobay nd/nt
denek taşı mîheng m
mîheng m
deneme 1. hêçan, ceriban, sihêtî, telesi, tecrübe m 2. hêçanî, ceribok (berhema ku hîna xam e) m 3. ezmûnî, ceribok, hêçan, ceriban *onun deneme yazılarını zevkle okudum min nivîsên wî yên ezmûnî bi kêf û eşq xwendin wj/m
1. hêçan, ceriban, sihêtî, telesî, tecrûbe m 2. hêçanî, ceribok (berhema ku hîna xam e) m 3. ezmûnî, ceribok, hêçan, ceriban * onun deneme yazılarını zevkle okudum min nivîsên wî yên ezmûnî bi kêf û eşq xwendin wj/m
denemek ceribandin.
1. hêçandin, ceribandin, sihêtî kirin. telesî kirin, tecrube kirin, dericandin (telesiya wesfê kesek an jî tiştekî kirin) 2. hêçandin, ceribandin, sihêtî kirin, telesi kirin, tecrube kirin (ji bo teşebûskirina karekî) *ayağa kalkıp kapıya doğru gitmeyi denedi rabû ser piyan sihêtî kir ku here heta ber derî l/gh
1. hêçandin, ceribandin, sihêtî kirin, telesî kirin, tecrûbe kirin, dericandin (telesiya wesfê kesek an jî tiştekî kirin) 2. hêçandin, ceribandin, sihêtî kirin, telesî kirin, tecrûbe kirin (ji bo teşebûskirina karekî) * ayağa kalkıp kapıya doğru gitmeyi denedi rabû ser piyan sihêtî kir ku here heta ber derî l/gh
denenmek ceribîn.
1. ceribîn, hêçîn l/ngh 2. hatin hêçandin, hatin ceribandin, hatin sihêtikirin, hatin telesîkirin, hatin tecrûbekirin l/tb
1. ceribîn, hêçîn l/ngh 2. hatin hêçandin, hatin ceribandin, hatin sihêtîkirin, hatin telesîkirin, hatin tecrûbekirin l/tb
denet 1. venêran, pişkinan, teftîş (kare venêrînê) 2. venêran (venêrîna film, beriya ku li belavkeran be belavkirin) sn/m
1. venêran, pişkinan, teftîş (karê venêrînê) 2. venêran (venêrîna fîlm, beriya ku li belavkeran bê belavkirin) sn/m
denetçi venêr.
1. pişkîner, venêr, venihêr, kontrolker 2. venêr, venihêr (kesê ku film kontrol dike, ji bo ka be tê de kêmasiyek heye an na) sn/nd
1. pişkîner, venêr, venihêr, kontrolker 2. venêr, venihêr (kesê ku fîlm kontrol dike, ji bo ka bê tê de kêmasiyek heye an na) sn/nd
denetçilik 1. pişkînerî, serperiştî, venêri (erka serpirişt) 2. pişkînerî, venêrî, venihêrî (rewşa bûnê ya serpiriştiyê) m
1. pişkînerî, serperiştî, venêrî (erka serpirişt) 2. pişkînerî, venêrî, venihêrî (rewşa bûnê ya serpiriştiyê) m
denetilmek hatin venihêrtin, hatin pişkinandin, hatin kontrolkirin l/tb
hatin venihêrtin, hatin pişkinandin, hatin kontrolkirin l/tb
denetim venêrîn.
venêran, pişkinan, kontrol m
venêran, pişkinan, kontrolm
denetim kurulu bnr denetleme kurulu
bnr denetleme kurulu
denetimci venêr, pişkîner, kontrolker nd/nt
venêr, pişkîner, kontrolker nd/nt
denetimli venihartî, venihêrtî, pişkinandî, kontrolkirî rd
venihartî, venihêrtî, pişkinandî, kontrolkirî rd
denetimsiz venenihartî, nepişkinandî, kontrol nekirî rd
venenihartî, nepişkinandî, kontrolnekirî rd
denetleme venihartin, venihêrtin, pişkinandin, kontrolkirin m
venihartin, venihêrtin, pişkinandin, kontrolkirinm
denetleme kurulu civata venêrînê.
desteya venihartinê, desteya pişkinînê, heyeta teftîşê
desteya venihartinê, desteya pişkinînê, heyeta teftîşê
denetleme yapmak venêrîn pêk anîn, pişkinan kirin, teftiş kirin hartin
venêrîn pêk anîn, pişkinan kirin, teftîş kirin hartin
denetlemek venêrîn.
venihartin, venihêrtin, pişkinandin, kontrol kirin l/gh
venihartin, venihêrtin, pişkinandin, kontrol kirin l/gh
denetleyici venihêr, pişkîner, kontrolker rd/nd
venihêr, pişkîner, kontrolker rd/nd
deney cerb.
1. taqî, ezmûn, telesî, tecrûbe 2. dinyasanî, tecrûbe m
1. taqî, ezmûn, telesî, tecrûbe 2. dinyasanî, tecrûbem
deney kabı amana ezmûnê, derdana ezmûnê kim/nd
amana ezmûnê, derdana ezmûnê kîm/nd
deney tüpü lûlikên ezmûnê (ku bi giştî cam in û serî yekî wan girtî ne) kim
lûlikên ezmûnê (ku bi giştî cam in û seriyekî wan girtî ne) kîm
deney üstücülük transandantalîzm fel/m
transandantalîzm fel/m
deney yapmak taqî kirin
taqî kirin
deneyci ezmûnger, taqîker, telesîker, tecrûbekar, ampirîst rd/nd
ezmûnger, taqîker, telesîker, tecrûbekar, ampirîst rd/nd
deneycilik ezmûngerî, taqîkerî, telesîkarî, ampîrîzm m
ezmûngerî, taqîkerî, telesîkarî, ampirîzm m
deneyim ezmûn, azmayîş, tecrûbe, sehî, dinyasanî m
ezmûn, azmayîş, tecrûbe, sehî, dinyasanîm
deneyim kazanmak bûn xwedî tecrûbe
bûn xwedî tecrûbe
deneyimli ezmûndar, azmayîşdar, tecrûbedar, bitecrûbe rd
ezmûndar, azmayîşdar, tecrûbedar, bitecrûbe rd
deneyimsiz 1. bêezmûn, bêazmayî, bêtecrûbe 2. xeşîm, bêtecrûbe rd
1. bêezmûn, bêazmayî, bêtecrûbe 2. xeşîm, bêtecrûbe rd
deneyimsizlik bêezmûni, bêazmayîşî, bêtecrûbetî m
bêezmûnî, bêazmayîşî, bêtecrûbetî m
deneyleme ezmûnçêkirin m
ezmûnçêkirin m
deneylemek ezmûn çêkirin, tecrûbe kirin l/gh
ezmûn çêkirin, tecrûbe kirin l/gh
deneyli ezmûndar, ezmûnkirî rd
ezmûndar, ezmûnkirî rd
deneysel ezmûnî, tecrûbî rd
ezmûnî, tecrûbî rd
deneyselcilik ezmûngerîtî, eksperîmantalîzm m
ezmûngerîtî, eksperîmantalîzm m
deneysellik azmûnîtî, tecrûbîtî m
azmûnîtî, tecrûbîtî m
deneysiz bêezmûn, bêtecrûbe rd
bêezmûn, bêtecrûbe rd
denge aheng, tewş.
1. parseng, teraz, denke, deng, mêzîn, hevseng, muwazene 2. hevkêşe, hevsengî, takêşî, yeksane, berdenke fiz 3. îstikrar (ahenga zihnî û hestyarî) *ruhsal denge îstikrara derûnî 4. bnr toplumsal denge 5. teraz, parseng, hevkêşe *siyasi denge teraza siyasî
1. parseng, teraz, denke, deng, mêzîn, hevseng, muwazene 2. hevkêşe, hevsengî, takêşî, yeksane, berdenke fiz 3. îstikrar (ahenga zihnî û hestyarî) * ruhsal denge îstikrara derûnî 4. bnr toplumsal denge 5. teraz, parseng, hevkêşe * siyasi denge teraza siyasî
dengeleme 1. terazandin, terazkirin, parsengkirin 2. hevkêşeyîkirin, takêşîkirin fîz/m
1. terazandin, terazkirin, parsengkirin 2. hevkêşeyîkirin, takêşîkirin fiz/m
dengelemek 1. terazandin, teraz kirin, parseng kirin 2. hevkêşeyî kirin, takêşî kirin fiz l/gh
1. terazandin, teraz kirin, parseng kirin 2. hevkêşeyî kirin, takêşî kirin fiz l/gh
dengelenmek 1. hatin terazandin, hatin terazkirin 2. hatin hevkêşîkirin, hatin takêşîkirin l/tb
1. hatin terazandin, hatin terazkirin 2. hatin hevkêşîkirin, hatin takêşîkirin l/tb
dengeleyici 1. terazîner, terazîker rd/nd 2. stabîlîzator (di otomobil an de) m
1. terazîner, terazîker rd/nd 2. stabilîzator (di otomobîlan de) m
dengeli bitewş.
1. terazdar, parsengdar, biparseng, terazîkirî 2. hevkêş, takêş 3. îstikrardar, biîstikrar *dengeli bir insan mirovekî biîstikrar (mec) rd
1. terazdar, parsengdar, biparseng, terazîkirî 2. hevkêş, takêş 3. îstikrardar, biîstikrar * dengeli bir insan mirovekî biîstikrar (mec) rd
dengesi bozulmak 1) tereziya (kesek an jî tiştekî) xera bûn 2) navbera (...) xera bûn (mec)
1) tereziya (kesek an jî tiştekî) xera bûn 2) navbera (...) xera bûn (mec)
dengesiz bêtewş, şewişî.
1. bêteraz, bêdenge, bêparseng 2. tewşik, qiştik, hişsivik *dengesiz bir çocuk zarokekî qiştik e (mec) rd
1. bêteraz, bêdenge, bêparseng 2. tewşik, qiştik, hişsivik * dengesiz bir çocuk zarokekî qiştik e (mec) rd
dengesizleşmek şewişîn.
dengesizlik 1. bcparsengî, bêterazî, bêdengetî 2. qiştikî, tewşikî, hişsivikî (mec) m
1. bêparsengî, bêterazî, bêdengetî 2. qiştikî, tewşikî, hişsivikî (mec) m
dengi dengine di tayê hev de
dengine getirmek bnr punduna getirmek
dengiyle karşılamak di tayê (wî) de lê vegerandin
denilmek 1. jê re hatin gotin *o insan denilen mahlukat ew afirandiyê ku jê re mirov tê gotin 2, hatin gotin, jê hatin behskirin l/tb
1. jê re hatin gotin * o insan denilen mahlukat ew afirandiyê ku jê re mirov tê gotin 2. hatin gotin, jê hatin behskirin l/tb
deniz derya.
1. derya, zerya, behr 2. meydana fireh 3. derya, behr (di wateya bêserûbin de) (mec) m
1. derya, zerya, behr 2. meydana fireh 3. derya, behr (di wateya bêserûbin de) (mec)m
deniz altı 1) binderya (tiştê ku di binê deryayê de heye) 2) binderya (tiştê ku di binê deryayê de tê kirin
1) binderya (tiştê ku di binê deryayê de heye) 2) binderya (tiştê ku di binê deryayê de tê kirin * deniz altı araştırmaları lêgerînên binderyayê 3) cihê ku ji pêlan re vekirî ye
deniz altı araştırmaları lêgerînên binderyayê 3) cihê kuji pêlan re vekiri ye
deniz anası pişemasî.
pişemasî, keştî portexalî, medûz zo/m
pişemasî, keştî portexalî, medûz zo/m
deniz aşırı ülkeler welatên wî aliyê deryayê
deniz atı masîhespik (Hippocampus hippocamhpus) zo/m
masîhespik (Hippocampus hippocamhpus) zo/m
deniz ayısı pişîka avî (ajeleke ku telê wê 1.5 an jî 2 metre ye, pûrta wê nermik e û bi riwekan xwe xwedî dike) (Arctocephalus ursinus) zo
pişîka avî (ajeleke ku telê wê 1.5 an jî 2 metre ye, pûrta wê nermik e û bi riwekan xwe xwedî dike) (Arctocephalus ursinus) zo
deniz bilimi oşînografî erd/m
deniz bindirmek li ser deryayê ji nişka ve fîrtûne çêbûn
li ser deryayê ji nişka ve firtûne çêbûn
deniz buzu qeşema deryayê
qeşema deryayê
deniz çıkmak li ser deryayê firtûne çêbûn
li ser deryayê firtûne çêbûn
deniz durmak (veya deniz düşmek) danîna firtûneya li ser deryayê
deniz durmak (veya düşmek) danîna firtûneya li ser deryayê
deniz feneri fanosa deryayê (ku pê deryavan riya xwe dişopînin)
fanosa deryayê (ku pê deryavan riya xwe dişopînin)
deniz gergedanı kerkedanê deryayê (Monodon monoceros) zo/nd
kerkedanê deryayê (Monodon monoceros) zo/nd
deniz hamamı plaj
plaj
deniz hıyarı xiyarê deryayê (Holothurion) zo/nd
xiyarê deryayê (Holothurion) zo/nd
deniz hukuku hiqûqa deryayan
hiqûqa deryayan
deniz kabuğu dirc.
deniz kamlumbağaları reqên deryayê zo/nd
reqên deryayê zo/nd
deniz kestanesi jûjiyê avî (Echinus esculentuş) zo/nd
jûjiyê avî (Echinus esculentus) zo/nd
deniz kıyısı qeraxê behrê, peravê behrê, kersaxê behrê (cihê ku av û bejahî lê digihîje hev) qeraxê zeryayê, peravê zeryayê, kersaxê deryayê, qeraxê deryayê, peravê deryayê, kersaxê deryayê
deniz kızı gulperî.
serperî, horiya avê nd
serperî, horiya avê nd
deniz kurdu gurê deryayê (deryavanê ku xwedan tecrûbe ye)
gurê deryayê (deryavanê ku xwedan tecrûbe ye)
deniz kuvvetleri hêzên deryayî.
hêzên deryayî Işk
hêzên deryayî lşk
deniz mili mîla deryayê (ku beramberî 1852 metreyan e)
mîla deryayê (ku beramberî 1852 metreyan e) (bir kimseyi)
deniz tutmak bi keştiyê ketin
bi keştiyê ketin
deniz üsü binkeya deryayî
binkeya deryayî
deniz yıldızı masîstêrk.
masîstêrk (Aster) zo/m
masîstêrk (Aster) zo/m
denizaltı noqav.
noqav, tehtelbehr Işk/m
noqav, tehtelbehr lşk/m
denizaltıcı noqawan, erkedarê noqavê nd
noqavvan, erkedarê noqavê nd
denizaltıcılık noqavvanî, erkedariya noqavê m
noqavvanî, erkedariya noqavê m
denizaşırı wî aliyê deryayê
wî aliyê deryayê * deniz aşırı ülkeler welatên wî aliyê deryayê
denizbilimci okyanûsnas, oşînograf nd/nt
okyanûsnas, oşînograf nd/nt
denizbilimi okyanûsnasî, oşinografî m
okyanûsnasî, oşînografî m
denizci deryavan.
1. deryavan, deryager, zeryavan, deryadar 2. behriye, leşkerê deryayî 3. deryavanî (kesê ku bi sporên deryayî bilî dibe) nd/nt
1. deryavan, deryager, zeryavan, deryadar 2. behriye, leşkerê deryayî 3. deryavanî (kesê ku bi sporên deryayî bilî dibe) nd/nt
denizcilik deryavanî.
1. deryavanî, deryagerî, zeryavanî, deryadarî 2. deryavanî (pîşeya deryavaniyê) 3. deryavanî (werzîşkariya bi deryayê re têkildar) m
1. deryavanî, deryagerî, zeryavanî, deryadarî 2. deryavanî (pîşeya deryavaniyê) 3. deryavanî (werzîşkariya bi deryayê re têkildar) m
denizde kum onda para pere û xwelî li balê yek in
pere û xwelî li balê yek in
denizden çıkmış balığa dönmek bnr sudan çıkmış balığa dönmek
bnr sudan çıkmış balığa dönmek
denize düşen yılana sarılır roja teng mirov ji yarê diya xwe re dibêje bavo
roja teng mirov ji yarê diya xwe re dibêje bavo
denizsel deryayî.
deryayî rd
deryayî rd
denizyolu rêderya, rêzerya m
rêderya, rêzeryam
denizyolu ile bi rêderyayê, bi riya deryayê
bi rêderyayê, bi riya deryayê
denk hinkûf, deng, beramber.
1. denke (her aliyê berdenke, bendeke) *yükün bir dengi fasulye, bir dengi nohut denkeyeke bar fasûlye û yek jî nok e m 2. ding (balyeya eşya, lihêf û pot û pertalan) *denkin üstüne oturmuş acıklı bir türkü söylüyordu li ser ding rûniştibû û straneke bişewat digot n 3. ta, tay, hemseng (ji bo giraniyê mîna hev bûn) *bu iki çuval denk gelmiyor ev her du çewal tayê hev nayên rd 4. hempa, tay *o sizin denginiz olamaz ew ne tayê we ye n 5. ta fiz/rd
1. denke (her aliyê berdenke, bendeke) * yükün bir dengi fasulye, bir dengi nohut denkeyeke bar fasûlye û yek jî nok em 2. ding (balyeya eşya, lihêf û pot û pertalan) * denkin üstüne oturmuş acıklı bir türkü söylüyordu li ser ding rûniştibû û straneke bişewat digotn 3. ta, tay, hemseng (ji bo giraniyê mîna hev bûn) * bu iki çuval denk gelmiyor ev her du çewal tayê hev nayênrd 4. hempa, tay * o sizin denginiz olamaz ew ne tayê we yen 5. ta fiz/rd
denk gelmek 1) tayê (yekî) hatin, lê hatin 2) lê rast hatin, leqayî (yekî) hatin 3) ketin hev (di eşyayan de lihevhatina nêr hu mê)
1) tayê (yekî) hatin, lê hatin 2) lê rast hatin, leqayî (yekî) hatin 3) ketin hev (di eşyayan de lihevhatina nêr hu mê)
denk getirmek tay hev anîn, tayê hev derxistin, lê anîn
tay hev anîn, tayê hev derxistin, lê anîn
denki denkine di tayê hev de
denkiyle karşılamak di tayê (wî) de lê vegerandin
denklaşora wênekêşê kir m
denklem hevkêşe mat/m
hevkêşe mat/m
denkleme 1. bendekekirin 2. dingkirin 3. tayîhevkirin m
1. bendekekirin 2. dingkirin 3. tayîhevkirin m
denklemek 1. bendeke kirin l/bw 2. ding kirin l/gh 3. hevkêşe kirin l/gh, tayî hev kirin l/bw
1. bendeke kirin l/bw 2. ding kirin l/gh 3. hevkêşe kirin l/gh, tayî hev kirin l/bw
denklenmek 1. hatin bendekekirin 2. hatin dingkirin 3. hatin hevkêşekirin, hatin tayîhevkirin l/tb
1. hatin bendekekirin 2. hatin dingkirin 3. hatin hevkêşekirin, hatin tayîhevkirin l/tb
denkleşme hevtayîbûn, hevkêşebûn m
hevtayîbûn, hevkêşebûn m
denkleşmek hevtayî bûn l/ngh, hevkêşe bûn l/ngh, tayê hev bûn l/bw
hevtayî bûn l/ngh, hevkêşe bûn l/ngh, tayê hev bûn l/bw
denkleştirmek deng kirin.
1. hevtayî kirin l/gh, hevkêşe kirin l/gh, tayî hev kirin l/bw 2. gihandin hev l/gh, dan hev l/gh, bi hev xistin l/bw (ji bo pereyan) *parasını denkleştirip veremedik me pereyên wî negihande hev û nedayê
1. hevtayî kirin l/gh, hevkêşe kirin l/gh, tayî hev kirin l/bw 2. gihandin hev l/gh, dan hev l/gh, bi hev xistin l/bw (ji bo pereyan) * parasını denkleştirip veremedik me pereyên wî negihande hev û nedayê
denklik hevtayî, hevkêşî (di tayê hev de bûn) rd
hevtayî, hevkêşî (di tayê hev de bûn) rd
denktaş (denkteş) hemta, hevkêş, hevta rd
denktaş, denkteş hemta, hevkêş, hevta rd
denli (I) çendî, çiqas *ne denli uğraşsanız boştur hûn çiqas bilî bibin jî tewş e d (II) sergiran, hayjixwe *ne söylediğini bilen, denli biri yekî sergiran e ku dizane çi dibêje rd
sergiran, hayjixwe * ne söylediğini bilen, denli biri yekî sergiran e ku dizane çi dibêjerd
denli (i) çendî, çiqas * ne denli uğraşsanız boştur hûn çiqas bilî bibin jî tewş e d
denli densiz söz söylemek ronake û napîve, hema çi tê berdevê (wê) dibêje
ronake û napîve, hema çi tê berdevê (wê) dibêje
denlilik sergiranî, hayjixwebûn m
sergiranî, hayjixwebûn m
denmek (denilmek) 1. jê re hatin gotin (ji bo navdaninê) *köylü kılığına girmiş bir şehir kızı denilecek kadar nazlı biri yeke nazdar a ku dikare jê re bê gotin ku keçike bajarî ye û ku ketiye dilqê keçikeke gundî 2. hatin gotin, jê hatin behskirin l/tb
denmek, denilmek 1. jê re hatin gotin (ji bo navdanînê) * köylü kılığına girmiş bir şehir kızı denilecek kadar nazlı biri yeke nazdar a ku dikare jê re bê gotin ku keçike bajarî ye û ku ketiye dilqê keçikeke gundî 2. hatin gotin, jê hatin behskirin l/tb
denşirmek texyîr kirin l/gh
texyîr kirin l/gh
densiz hayjixwetune, çols rd
hayjixwetune, çols rd
densizleşme çorsbûn m
çorsbûn m
densizleşmek çors bûn l/ngh
çors bûn l/ngh
densizlik çorsî, hayjixwetunebûn m
çorsî, hayjixwetunebûn m
deontoloji deontolojî m
deontolojî m
depar derîn *depar çizgisi xêza derîne m
derîn * depar çizgisi xêza derînê m
departman beş, şax, liq, qisim, departman m
beş, şax, liq, qisim, departman m
depderin kipkûr, kipîkûr rd
kipkûr, kipîkûr rd
deplasman deplasman sp/m
deplasman sp/m
deplasman a gitmek (veya çıkmak) çûn deplasmanê
deplasmana gitmek (veya deplasmana çıkmak) çûn deplasmanê
depo barxane, mereg.
1. embar, hîser, depo (cihê ku tişt tê de tên hilanîn) *eşya deposu embara eşyayan 2. embar, depo (cihê ku tişt lê bi tomerî tên firotan, an jî tişt lê pir in) *odun deposu embara êzingan 3. depo (cihê ku lê malen leşkeriyê tên hilanîn, an jî temîra wan tê kirin) m
1. embar, hîser, depo (cihê ku tişt tê de tên hilanîn) * eşya deposu embara eşyayan 2. embar, depo (cihê ku tişt lê bi tomerî tên firotan, an jî tişt lê pir in) * odun deposu embara êzingan 3. depo (cihê ku lê malên leşkeriyê tên hilanîn, an jî temîra wan tê kirin)m
depo etmek embar kirin, depo kirin
embar kirin, depo kirin
depocu embarvan, depovan nd/nt
embarvanî, depovanî m
embarvan, depovan nd/nt
depoculuk embarvanî, depovanî m
depolama embarkirin, depokirin, hîserkirin m
embarkirin, depokirin, hîserkirin m
depolamak embar kirin, depo kirin, hîser kirin l/gh
embar kirin, depo kirin, hîser kirin l/gh
depolanmak hatin embarkirin, hatin depokirin l/tb
hatin embarkirin, hatin depokirin l/tb
depozit (depozito) sparde, depozît m
depozit, depozito sparde, depozît m
depozito beyî.
deppoy bnr debboy
bnr debboy
deprem erdhejîn, zelzele.
hejek, axhej, erdhej, bivelerz, hejhej, zelzele m
hejek, axhej, erdhej, bivelerz, hejhej, zelzele m
deprem bilimci hejeknas, axhejnas, erdhejnas, sîsmolog (zanyarê erdhejê) nd/nt
hejeknas, axhejnas, erdhejnas, sîsmolog (zanyarê erdhejê) nd/nt
deprem bilimi hejeknasî, axhejnas, erdhejnasî, sîsmoloji (zanyariya erdhejiyê) m
hejeknasî, axhejnas, erdhejnasî, sîsmolojî (zanyariya erdhejiyê) m
depremçizer sîsmograf m
sîsmograf m
depremyazar sîsmograf m
sîsmograf m
depremzede hejekjentî, erdhejentî rd
hejekjentî, erdhejentî rd
deprenme hejîn, leqîn, hejikîn m
hejîn, leqîn, hejikîn m
deprenmek hejîn, leqîn, hejikîn, l/ngh
hejîn, leqîn, hejikîn, l/ngh
depreşme 1. hejikan 2. axivîn, lênûbûn m
1. hejikan 2. axivîn, lênûbûn m
depreşmek lebitîn.
1. hejikîn l/ngh 2. axivîn l/ngh, lê nû bûn l/bw *yaralarım depreşti birînên min li min nû bûn
1. hejikîn l/ngh 2. axivîn l/ngh, lê nû bûn l/bw * yaralarım depreşti birînên min li min nû bûn
depreştirme 1. hejikandin 2. lênûkirin m
1. hejikandin 2. lênûkirin m
depreştirmek 1. hejikandin l/gh 2. lê nû kirin l/bw
1. hejikandin l/gh 2. lê nû kirin l/bw
depresyon depresyon m
depresyon m
depretme leqandin, hejandin, hejikandin m
leqandin, hejandin, hejikandin m
depretmek leqandin, hejandin, hejikandin l/gh
leqandin, hejandin, hejikandin l/gh
der demez gotin di devê me de, me got û ne got (hemen, tavilê)
der oğlu der tim jê hatin xeberdan
derbeder derbider.
derbeder, derodero, şeqîdeqî rd
derbeder, derodero, şeqîdeqîrd
derbeder etmek derbeder kirin, derodero kirin, şeqîdeqî kirin
derbeder kirin, derodero kirin, şeqîdeqî kirin
derbeder olmak derbeder bûn, derodero bûn, şeqîdeqî bûn
derbeder bûn, derodero bûn, şeqîdeqî bûn
derbederlik derbederî, şeqîdeqîtî m
derbederî, şeqîdeqîtî m
derbent 1. zixur, gelî, dol, derbend 2. derbend (kela biçûk a li ser sînoran) m
1. zixur, gelî, dol, derbend 2. derbend (kela biçûk a li ser sînoran) m
derç 1. stendin, civandin 2. tomarkirin, qeydkirin m
1. stendin, civandin 2. tomarkirin, qeydkirinm
derç etmek 1) stendin, civandin 2) tomarkirin, qeydkirin
1) stendin, civandin 2) tomarkirin, qeydkirin
derde girmek ketin derdan
derdest berdest, destgîr, derdest m
berdest, destgîr, derdestm
derdest etmek berdest kirin, destgîr kirin, derdest kirin
berdest kirin, destgîr kirin, derdest kirin
derdi günü derd û kulê (yekî) *onun derdi günü roman
derdine düşmek ketin taya (tiştekî), ketin etra (tiştekî), ketin tatêla (tiştekî)
derdine yanmak dilê (wî) bi halê (wî) şewitîn
derdini çekmek derdê (yekî) kişandin, xemên (yekî) xwarin
derdini deşmek (veya derdini depreştirmek) derdê (yekî) rakirin, kul û xemên (yekî) rakirin (an jî hişyar kirin), birîna (yekî) çelitandin (an jî nû kirin)
derdini dökmek derdê xwe rêtin, derdên xwe gilî kirin, kela xwe rêtin
derdini marko paşaya anlat kulbêjê te tune
derdini söylemeyen derman bulamaz derdê xwe bibêje kela xwe birêje
dere cobar, robar.
1. newal, newalok, seqlan, cobar, best (cobar û cihê wê yê ku bi giştî havînan ava wan diçe) 2. newal (çala dirêj a di nava du çiyayan de) m (kan)
1. newal, newalok, seqlan, cobar, best (cobar û cihê wê yê ku bi giştî havînan ava wan diçe) 2. newal (çala dirêj a di nava du çiyayan de)m (kan)
dere gibi akmak xwîn wekî çem herikîn, xwîn laş birin
xwîn wekî çem herikîn, xwîn laş birin
dere otu şêwît, pijînda.
şiwît (şiwêt, şewid), hêliz, pîjinda (Anethum) bot/m
(maydanozgiller) şîwêt /pîjinda; anethum graveolens
şiwît (şiwêt, şewid), hêliz, pîjinda (Anethum) bot/m
dere tepe çal û mit, nal û nependî, kaş û kendal
çal û mit, nal û nependî, kaş û kendal
dere tepe düz gitmek li çal û mitan xistin û çûn, li kaş û kendalan xistin û çûn
li çal û mitan xistin û çûn, li kaş û kendalan xistin û çûn
derebeyi 1. derebeg, feodal dîr 2. zorbaş, stemkar (mec) nd/nt
1. derebeg, feodal dîr 2. zorbaş, stemkar (mec) nd/nt
derebeylik 1. derebegî (ji bo bûna derebeg) 2. derebegî, feodalite dîr/m 3. herêma ku di bin destê rêvebirina derebeg de ye m
1. derebegî (ji bo bûna derebeg) 2. derebegî, feodalîte dîr/m 3. herêma ku di bin destê rêvebirina derebeg de ye m
derece pîle, niqir.
1. pile, rade, derece, derence, paz, radek *en iyi dereceden okulu bitirdi di radeya tewrî mezin de dibistan kuta kir 2. pile, rade, derece *sıcakölçerin derecesi pileya germpîvê fiz 3. pile, derece, rade (yekeya ku pê siftiya tiştekî tê pîvan) 4. pile, derece (yekeya qunc, qorzî) mat 5. derece, termometre 6. wisan, welê *o derece sıcak oldu ki..wisan germ bû ku... d 7. derece sp/m
1. pile, rade, derece, derence, paz, radek * en iyi dereceden okulu bitirdi di radeya tewrî mezin de dibistan kuta kir 2. pile, rade, derece * sıcakölçerin derecesi pileya germpîvê fiz 3. pile, derece, rade (yekeya ku pê siftiya tiştekî tê pîvan) kîm 4. pile, derece (yekeya qunc, qorzî) mat 5. derece, termometre 6. wisan, welê * o derece sıcak oldu ki..wisan germ bû ku... d 7. derece sp/m
derece almak serfirazî nîşan dan (ji ber serketinê xelat wergirtin)
serfirazî nîşan dan (ji ber serketinê xelat wergirtin)
derece derece bere berê, hêdî hêdî
berê berê, hêdî hêdî
dereceleme pilekirin, radekirin, derecekirin m
pilekirin, radekirin, derecekirin m
derecelemek pile kirin, rade kirin, derece kirin l/gh
pile kirin, rade kirin, derece kirin l/gh
derecelendirilmek hatin pilekirin, hatin radekirin, hatin derecekirin l/tb
hatin pilekirin, hatin radekirin, hatin derecekirin l/tb
dereceli 1. piledar, birade, bipile, derecedar, biderece *orta dereceli memur karmendeke ji radeya navincî 2. bipêlik, biqedeme *tek dereceli seçim hilbijartina biqedemeyekê rd
1. piledar, birade, bipile, derecedar, biderece * orta dereceli memur karmendeke ji radeya navincî 2. bipêlik, biqedeme * tek dereceli seçim hilbijartina biqedemeyekê rd
derecesiz 1. bêpile, bêrade, bêpêlik 2. bêhed û hesap, pir zêde rd
1. bêpile, bêrade, bêpêlik 2. bêhed û hesap, pir zêde rd
dereceye girmek ketin dereceyê
ketin dereceyê
dereden tepeden ji sar û surê dinyayê, ji aş û baş
ji sar û surê dinyayê, ji aş û baş
dereden tepeden konuşmak ji sar û sûrên dinyayê xeber dan, ji aş û baş axiftin
ji sar û sûrên dinyayê xeber dan, ji aş û baş axiftin
dereeyi görmeden paçaları sıvamak dûrî avê xwe hildan *bu ne suyu görmeden paçaları sıvamışsın? ev çi ye, tu dûrî avê yî te xwe hildaye
derekap tafil, derhal h
tafil, derhal h
dereke kêmtirîn, radeya jêr nd
kêmtirîn, radeya jêr nd
dereyi görmeden paçaları sıvamak te çem nedîtiye tu pancikan hildiçenî, hesp tune tu afiran çêdikî, tu hê dûrî çem î, tu xwe hildidî, hirç tune tu li rêçê digeri
te çem nedîtiye tu pancikan hildiçenî, hesp tune tu afiran çêdikî, tu hê dûrî çem î, tu xwe hildidî, hirç tune tu li rêçê digerî
dergâh dergah, tekya n
dergah, tekya n
dergi kovar.
kovar m
kovar m
dergicik kovarok m
kovarok m
dergicilik kovargerî m
kovargerî m
derhal di cî de, di gavê de.
tavil, tafil, hemen, heman, derhal h
tavil, tafil, hemen, heman, derhal h
deri çerm.
1. çerm (xemla bi pirç û pûrt a li ser canê mirov û ajelan) n 2. kevil, çerm (çermê ajelên ku ji bo çêkirina tiştan hatiye amadekirin ) n 3. çenn, çermîn *deri ceket saqoyê çermîn rd 4. çermik, çerm (tovila qalind a li ser mêweyan, sebzeyan) n (II) 1. civîn, cimhûrk, dîlan, cerbeze 2. roja panayirê m
1. çerm (xemla bi pirç û pûrt a li ser canê mirov û ajelan)n 2. kevil, çerm (çermê ajelên ku ji bo çêkirina tiştan hatiye amadekirin )n 3. çerm, çermîn * deri ceket saqoyê çermînrd 4. çermik, çerm (tovila qalind a li ser mêweyan, sebzeyan)n
deri (ii) 1. civîn, cimhûrk, dîlan, cerbeze 2. roja panayirê m
deri altı bineçerm, jêreçerm, binçerm ant/n
bineçerm, jêreçerm, binçerm ant/n
deri çanta meşkale.
deri ip duhêl.
derici çermvan nd/nt
çermvan nd/nt
dericilik çermvanî m
çermvanî m
derik Dêrika çiyayê mazî (Navçeyeke girêdayî Mêrdînê)
derili 1. çermdar, biçerm 2. çermkiri rd
1. çermdar, biçerm 2. çermkirî rd
derilmek berhev bûn l/ngh
berhev bûn l/ngh
derim evi 1. xaniyê portatîf ê ku di şeklê qefesê de ye 2. çadira kulavîn nd
1. xaniyê portatîf ê ku di şeklê qefesê de ye 2. çadira kulavîn nd
derin kûr.
1. kûr (tiştê ku binê wî ji rûyê wî re dûr e) *derin bir kuyu bîreke kûr rd 2. kûr (tiştê kuji rûxarê ber bi jêr ve diçe) rd 3. kûr, pêşketî (kes an jî tiştê ku li gorî celebên xwe pir bi pêş ketiye) *derin bir alim alimekî pêşketî rd 4. sift, pir *Fatma derin bir şaşkınlık içindeydi Fatma di nav şaşwaziyeke pir mezin de bû rd 5. kûr (ku dirêj dom dike) *bir iki derin nefesten sonra konuşmaya başladı piştî du sê bêhna kûr, dest bi axaftinê kir rd 6. kûr û dûr, dorfire *derin bir araştırma vekolîneke kûr û dûr, lêkolîneke dorfireh (mec) rd 7. jidil *derin bir saygı giramiyeke ji dil rd 8. bin (mec) n
1. kûr (tiştê ku binê wî ji rûyê wî re dûr e) * derin bir kuyu bîreke kûrrd 2. kûr (tiştê ku ji rûxarê ber bi jêr ve diçe)rd 3. kûr, pêşketî (kes an jî tiştê ku li gorî celebên xwe pir bi pêş ketiye) * derin bir alim alimekî pêşketîrd 4. sift, pir * Fatma derin bir şaşkınlık içindeydi Fatma di nav şaşwaziyeke pir mezin de bûrd 5. kûr (ku dirêj dom dike) * bir iki derin nefesten sonra konuşmaya başladı piştî du sê bêhna kûr, dest bi axaftinê kirrd 6. kûr û dûr, dorfire * derin bir araştırma vekolîneke kûr û dûr, lêkolîneke dorfireh (mec)rd 7. jidil * derin bir saygı giramiyeke ji dilrd 8. bin (mec)n
derin derin kûrekûr, kûrkûr
kûrekûr, kûrkûr
derin derin düşünmek 1) ponijîn (bi awayekî dilkovan hizirîn) 2) kûrkûr fikirîn uyku xewa giran
1) ponijîn (bi awayekî dilkovan hizirîn) 2) kûrkûr fikirîn
derin uyku xewa giran
derince kûrekî, hinek kûr rd
kûrekî, hinek kûr rd
derinden 1) bi dorfireyî, bi kitekit 2) ji kûr ve, ji dûr ve *derinden sesler geliyordu ji dûr de dengin dihatin, ji kûr ve dengin dihatin 3) ji hundir den e ji kûr û dûr ve
1) bi dorfireyî, bi kitekit 2) ji kûr ve, ji dûr ve * derinden sesler geliyordu ji dûr de dengin dihatin, ji kûr ve dengin dihatin 3) ji hundir
derinden derine ji kûr û dûr ve
derinlemesine (derinliğine) bi kûr û dûr, bi dorfirehî, bi dûvdirêjî, bi dûr û dirêj, bi berfirehî h
derinlemesine, derinliğine bi kûr û dûr, bi dorfirehî, bi dûvdirêjî, bi dûr û dirêj, bi berfirehî h
derinleşme kûrbûn m
kûrbûn m
derinleşmek kûr bûn.
1. kûr bûn l/ngh 2. xwe zana kirin l/b w 3. ji dûr de hatin, ji kûr ve hatin *çıngırak sesi gitikçe derinleşti dengê zingil her ku çû ji kûr de dihat l/bw
1. kûr bûn l/ngh 2. xwe zana kirin l/bw 3. ji dûr de hatin, ji kûr ve hatin * çıngırak sesi gitikçe derinleşti dengê zingil her ku çû ji kûr de dihat l/bw
derinleştirme 1. kûrkirin 2. dorfirehkirin, berfirehkirin m
1. kûrkirin 2. dorfirehkirin, berfirehkirin m
derinleştirmek kûr kirin
1. kûr kirin 2. dorfireh kirin, berfireh kirin (bi awayekî kûr û dûr tiştek vekolandin) l/gh
1. kûr kirin 2. dorfireh kirin, berfireh kirin (bi awayekî kûr û dûr tiştek vekolandin) l/gh
derinletmek kûr kirin l/gh
kûr kirin l/gh
derinlik kûrayî.
1. kûrahî, kûrayî, kûrî, kûranî, kûrbûn (dûriya binê tiştekî ji rûyê wî) *gölün derinliği kûrahiya golê 2. kûrayî (hâlen cismekî ji bilî berayî û tel ve) 3. dûrî, kûrayî *ormanın derinliğinden bir ses geldi ji kûrahiya daristanê dengek hat 4. dûvdirêjî, dorfirehî *olayı derinliğine öğrenmek lazım divê ku mirov bûyerê bi dorfirehî hîn bibe (mec) 5. kûrayî (ji hundirê mirov) *yüreğinin derinliklerinden gelen ses dengê ku ji kûrahiya dilê wê tê (mec) 6. kûrayî (tiştê ku nehatiye derxistin, nehatiye peyitandin) *tarihin derinliklerine saklanmış olan gerçekler rastiyên ku di kûrahiyên dîrokê de veşartî ne (mec) m
1. kûrahî, kûrayî, kûrî, kûranî, kûrbûn (dûriya binê tiştekî ji rûyê wî) * gölün derinliği kûrahiya golê 2. kûrayî (hêlên cismekî ji bilî berayî û tel ve) 3. dûrî, kûrayî * ormanın derinliğinden bir ses geldi ji kûrahiya daristanê dengek hat 4. dûvdirêjî, dorfirehî * olayı derinliğine öğrenmek lazım divê ku mirov bûyerê bi dorfirehî hîn bibe (mec) 5. kûrayî (ji hundirê mirov) * yüreğinin derinliklerinden gelen ses dengê ku ji kûrahiya dilê wê tê (mec) 6. kûrayî (tiştê ku nehatiye derxistin, nehatiye peyitandin) * tarihin derinliklerine saklanmış olan gerçekler rastiyên ku di kûrahiyên dîrokê de veşartî ne (mec)m
derinlik göstergesi kûrayînuma
kûrayînuma
derinti 1. civîn, civan 2. dêzkî (eşyayê ku bi awayekî serobero hatiye civandin) 3. elalet, gurûh m derişik tîrbûyî, siftbûyî, xest, konsantre kîm/rd
1. civîn, civan 2. dêzkî (eşyayê ku bi awayekî serobero hatiye civandin) 3. elalet, gurûh m
derisi kemiklerine yapışmak çermê (yekî) li ser hestî man (ji bo pir jarbûnê)
çermê (yekî) li ser hestî man (ji bo pir jarbûnê)
derişik tîrbûyî, siftbûyî, xest, konsantre kîm/rd
derişiklik tîrbûnî, siftbûni m
tîrbûnî, siftbûnî m
derisine sığmaz kuşpene, fîştere (ji bo kesê ku pir qure ye)
kuşpene, fîştere (ji bo kesê ku pir qure ye)
derisini yüzmek 1) çermê (tiştekî) gurandin 2) (yek) ji eyar kirin *tefecilerin eline düşerse, derisini yüzerler eger ew bikeve destê selefxuran dê wî ji eyarbikin (mec) 3) çermê (yekî) bi daran re rakirin (kuştina bi îşkencekirinê)
1) çerme (tiştekî) gurandin 2) (yek) ji eyar kirin * tefecilerin eline düşerse, derisini yüzerler eger ew bikeve destê selefxuran dê wî ji eyar bikin (mec) 3) çermê (yekî) bi daran re rakirin (kuştina bi îşkencekirinê)
derişme 1. lêkombûn, lêcivîn, temerkûz 2. tîrbûn, xestbûn, siftbûn, tekasûf kim/m
derişmek 1. lê kom bûn, lê civîn, temerkûz bûn (civîna li dora niqteyekê) 2. tîr bûn, xest bûn, sift bûn, tekasûf bûn (tîrbûna şilemeniyekê) lam l/ngh
1. lê kom bûn, lê civîn, temerkûz bûn (civîna li dora niqteyekê) 2. tîr bûn, xest bûn, sift bûn, tekasûf bûn (tîrbûna şilemeniyekê) kîm l/ngh
1. lêkombûn, lêcivîn, temerkûz 2. tîrbûn, xestbûn, siftbûn, tekasûf kîm/m
derk fehm, tcgihan m
fehm, têgihanm
derk etmek fêm kirin, têgihîştin
fêm kirin, tê gihîştin
derken 1) hate gotin, digel ku hate gotin *bitti bitiyor derken, hâlâ bitmeyen havaalanı balafirgeha ku digel ku hate gotin dike biqede, lê hîna neqediyaye 2) di wê heynê de *yazı yazıyordu, derken misafir geldi min nivîs dinivîsand, di wê heynê de mêvan hat 3) got qey *akşamdan önce varacağız derken, ancak gece yarısı varabildik me got qey em dê êvarê bigihin wê derê, lê ancax nîvê şevê em gihîştinê
bnr demek
bnr demek
derkenar derkinar.
derkenar m
derkenar m
derlem berhevok, koleksiyon m
berhevok, koleksiyon m
derlemci berhevkar, koleksiyonvan nd/nt
berhevkar, koleksiyonvan nd/nt
derlemcilik berhevkarî, koleksiyonvanî m
berhevkarî, koleksiyonvanî m
derleme berhevkirin.
1. berhevok, berhevî, berhevkirî *derleme sözler gotinên berhevkirî 2. danhevî m
1. berhevok, berhevî, berhevkirî * derleme sözler gotinên berhevkirî 2. danhevî m
derlemek 1. ber hev kirin (bi teherekî bijartinî tişt civandin) l/bw 2. dan hev (bi awayekî rêkûpêk berhev kirin) l/gh
1. ber hev kirin (bi teherekî bijartinî tişt civandin) l/bw 2. dan hev (bi awayekî rêkûpêk berhev kirin) l/gh * derleyip toplamak (veya toparlamak) dan hev û din, bi keys kirin, bi hev xistin
derlenmek 1. hatin berhevkirin 2. hatin hevdan l/tb
1. hatin berhevkirin 2. hatin hevdan l/tb
derleyici berhevkar, darêjker nd/nt
berhevkar, darêjker nd/nt
derleyicilik berhevkarî, darêjkerî m
berhevkarî, darêjkerî m
derleyip toplamak (veya derleyip toparlamak) dan hev û din, bi keys kirin, bi hev xistin
derli toplu serhev, rêkûpêk.
1. bikeys, keyskirî, lihev *derli toplu bir oda menzele bikeys rd 2. bi awayekî bikeys *derli toplu bir biçimde yaşamımızı sürdürürüz em dê bi awayekî bikeys jiyana xwe berdewam bikin h
1. bikeys, keyskirî, lihev * derli toplu bir oda menzele bikeys rd 2. bi awayekî bikeys * derli toplu bir biçimde yaşamımızı sürdürürüz em dê bi awayekî bikeys jiyana xwe berdewam bikin h
derli toplu olmak hilmaştin.
derli toplu yaşantıya sahip xirmal.
derman derman.
1. derman n, mecal m, taqet m 2. derman n, darû m, îlac m 3. çare (mec) m
1. derman n, mecal m, taqet m 2. derman n, darû m, îlac m 3. çare (mec) m
dermansız 1. bêderman 2. bêderman, bêpcrtav, bêqudûm, bêmecal rd
1. bêderman 2. bêderman, bêpertav, bêqudûm, bêmecalrd
dermansız kesilmek (veya dermandan kesilmek) ruh û rewa tê de neman, ji pertav (ê Xwedê de) ketin, ji mecal de ketin, çok û qidûm pc ve neman, qidûmê (yekî) şikestin
dermansızdan kesilmek ruh û rewa tê de neman, ji pertav (ê Xwedê de) ketin, ji mecal de ketin, çok û qidûm pê ve neman, qidûmê (yekî) şikestin
dermansızı kesilmek ruh û rewa tê de neman, ji pertav (ê Xwedê de) ketin, ji mecal de ketin, çok û qidûm pê ve neman, qidûmê (yekî) şikestin
dermansızlaşma bêdermanîbûn, bêpertavîbûn, bêmecalîbûn, bêtaqetbûn m
bêdermanîbûn, bêpertavîbûn, bêmecalîbûn, bêtaqetbûn m
dermansızlaşmak bêdermanî bûn, bêpertavî bûn, bêmecalî bûn, bêtaqet bûn, bêçok û qidûm bûn l/ngh
bêdermanî bûn, bêpertavî bûn, bêmecalî bûn, bêtaqet bûn, bêçok û qidûm bûn l/ngh
dermansızlık 1. bêdermanî 2. bêdermanî, bêpertavî, bêtaqetî, bêmecalî (ji bo jarî û betiline) m
1. bêdermanî 2. bêdermanî, bêpertavî, bêtaqetî, bêmecalî (ji bo jarî û betilînê) m
dermatolog dermatolog (pisporê nexweşînên çermî) nd/nt
dermatolog (pisporê nexweşînên çermî) nd/nt
dermatoloji dermatolojî, cildiye m
dermatolojî, cîldiye m
derme 1. quraftin, berhevkirin 2. koma tiştên ji eynî celebî m
1. quraftin, berhevkirin 2. koma tiştên ji eynî celebî m
derme çatma kinemine.
1. nelihev, kinêminê, xiçviçandî (tiştê ku hema wisa serobero anîne ba hev) 2. çirtovirto, tiroviro, terobero (tiştê ku hema wisa xiçviçandî hatiye çêkirin) *derme çatma bir ev xaniyekî çirtovirto rd
1. nelihev, kinêminê, xiçviçandî (tiştê ku hema wisa serobero anîne ba hev) 2. çirtovirto, tiroviro, terobero (tiştê ku hema wisa xiçviçandî hatiye çêkirin) * derme çatma bir ev xaniyekî çirtovirto rd
derme çatma yapmak xiçviçandin.
dermek quraftin, çinandin, çirpandin, çinîn *gel gül derelim were em gulan biçinin l/gh
quraftin, çinandin, çirpandin, çinîn * gel gül derelim were em gulan biçinin l/gh
dermeyan li rastê etmek fikir danîn rastê, derpêş kirin
li rastê
dermeyan etmek fikir danîn rastê, derpêş kirin
dernek komel.
1. civîn, dîlan 2. roja ku pazar an jî panayir tê çêkirin 3. komele, komel, cemiyet m
1. civîn, dîlan 2. roja ku pazar an jî panayir tê çêkirin 3. komele, komel, cemiyetm
dernek kurmak komele saz kirin, komele danîn, komele damezirandin
komele saz kirin, komele danîn, komele damezirandin
dernekçi 1. komelevanî (kesê ku endamê komeleyê ye) 2. komeleparêz (kesê ku pir bi komeleyekê ve ye) nd/nt
1. komelevanî (kesê ku endamê komeleyê ye) 2. komeleparêz (kesê ku pir bi komeleyekê ve ye) nd/nt
dernekçilik 1. komelevanîtî 2. komeleparêzî m
1. komelevanîtî 2. komeleparêzî m
derneksel komeleyî rd
komeleyî rd
derneşik lihev, bikeys, birêkûpêk, biserûber rd
lihev, bikeys, birêkûpêk, biserûber rd
derpiş derpêş m
derpêşm
derpiş etmek derpêş kirin (li ber çav girtin)
derpêş kirin (li ber çav girtin)
derrtdaş hemderd, hevderd nd/nt
hemderd, hevderd nd/nt
derrtdaşlık hemderdi, hevderdî nd/nt
hemderdî, hevderdî nd/nt
ders fêr
1. wane, sey, ders (agahiya ku mamoste der barê mijarekê de li sinifê dide şagirtan) 2. wane, sey, ders (maweya ji bo veguhastina vê agahiyê) *dersin bitmesine beş dakika var pênc deqe maye ku ders biqede 3. wane, sey, ders (agahiya ku divê şagirt fer bibe) *yarın matematik dersinden sınavım var sibehê ji waneya matematîkê ezmûna min heye 4. zende, ders, ibret, aqil (mec) *bu olaydan ders almadı ji vê bûyerê aqil (an jî ders) negirt m
1. wane, sey, ders (agahiya ku mamoste der barê mijarekê de li sinifê dide şagirtan) 2. wane, sey, ders (maweya ji bo veguhastina vê agahiyê) * dersin bitmesine beş dakika var pênc deqe maye ku ders biqede 3. wane, sey, ders (agahiya ku divê şagirt fêr bibe) * yarın matematik dersinden sınavım var sibehê ji waneya matematîkê ezmûna min heye 4. zende, ders, îbret, aqil (mec) * bu olaydan ders almadı ji vê bûyerê aqil (an jî ders) negirtm
ders almak 1) jê ders stendin (an jî girtin), ji (yekî) ders girtin 2) zende girtin, îbret stendin, jê aqil girtin, ders girtin
1) jê ders stendin (an jî girtin), ji (yekî) ders girtin 2) zende girtin, îbret stendin, jê aqil girtin, ders girtin
ders çalışmak ders xebitîn, ders çêkirin
ders xebitîn, ders çêkirin
ders çıkarmak li serê (yekî) ketin
li serê (yekî) ketin
ders görmek bnr ders almak
bnr ders almak
ders işlemek ders kirin
ders kirin
ders olmak jê re bûn zende, jê re bûn ders, jê re bûn îbret, jê re bûn aqil, jê re bûn tecrube
jê re bûn zende, jê re bûn ders, jê re bûn îbret, jê re bûn aqil, jê re bûn tecrûbe
ders vermek 1) ders dan 2) ders dan (yekî) *ona güzel bir ders verdi derseke baş dayê
1) ders dan 2) ders dan (yekî) * ona güzel bir ders verdi derseke baş dayê
ders yapmak 1) ders kirin 2) dest bi hîndekariyê kirin
1) ders kirin 2) dest bi hîndekariyê kirin
dersane 1. fêrgeh, fêrxane, dersxane (li dibistanê) 2. dersxane (li derve saziya ku bi pereyan ders dide) m
1. fêrgeh, fêrxane, dersxane (li dibistanê) 2. dersxane (li derve saziya ku bi pereyan ders dide) m
dershane fêrgeh.
dersiam 1. di dewra Osmaniyan de dersa ku muderîsan li camiyan dida 2. nasnavê (inwanê) seydayê (muderîsê) ku li camiyan ders dide dîr/n
1. di dewra Osmaniyan de dersa ku muderîsan li camiyan dida 2. nasnavê (inwanê) seydayê (muderîsê) ku li camiyan ders dide dîr/n
dersim Dêrsim.
dersini yapmak dersa xwe çêkirin
dersa xwe çêkirin
derslik fêrxane, dersxane (pol, sinif) m
fêrxane, dersxane (pol, sinif) m
dert derd.
1. derd , xem m, kul ın *akşam oldu mu derdi teper ku dibe êvar xemên wî radibin 2. derd (di wateya nexweşîn û êşê de) *hastayım derdime verem diyorlar ez nexweş im, ji derdê min re êşa zirav dibêjin n 3. derd , xem m, derd û kul nd (ji bo gelş, arîşe, mesele) *hayatta şikayet edeceğim öyle büyük bir derdim yok di jiyana min de derdekî min ê welê mezin nîn e ku ez jê gazincan bikim (mec) 4. a saw, ûr m
1. derd n, xem m, kulm * akşam oldu mu derdi teper ku dibe êvar xemên wî radibin 2. derd (di wateya nexweşîn û êşê de) * hastayım derdime verem diyorlar ez nexweş im, ji derdê min re êşa zirav dibêjinn 3. derd n, xem m, derd û kulnd (ji bo gelş, arîşe, mesele) * hayatta şikayet edeceğim öyle büyük bir derdim yok di jiyana min de derdekî min î welê mezin nîn e ku ez jê gazincan bikim (mec) 4. asaw, ûrm
dert anlatmak bnr derdini dökmek
bnr derdini dökmek
dert çekmek derd kişandin
derd kişandin
dert değil! ne xem e!, ne derd e! xem nîn e! (ji bo tiştê ku ne hêja ye yek bi ber bikeve)
ne xem e!, ne derd e! xem nîn e! (ji bo tiştê ku ne hêja ye yek bi ber bikeve)
dert edinmek (veya dert etmek) ji xwe re kirin derd (an jî xem)
dert edinmek (veya etmek) ji xwe re kirin derd (an jî xem)
dert okumak derd û kula wî ew e ku romanan bixwîne
dert olmak (veya dert kesilmek) bûn derd, bûn derd û ketin stûyê (yekî) *nereden buraya gelmiş, âlemin başına dert kesilmiş ji ku hatiye virê, bûye derd û ketiye stûyê xelkê
dert olmak (veya kesilmek) bûn derd, bûn derd û ketin stûyê (yekî) * nereden buraya gelmiş, âlemin başına dert kesilmiş ji ku hatiye virê, bûye derd û ketiye stûyê xelkê
dert ortağı 1) hemderd, şirîkê derd (kesên ku heman derdi dikişinin, derdê wan yek e) 2) kulbêj (hevalê derd û xeman, ku kesê xwediyê derd û kulan tê cem kul û xemên xwe jê re dibêje)
1) hemderd, şirîkê derd (kesên ku heman derdî dikişînin, derdê wan yek e) 2) kulbêj (hevalê derd û xeman, ku kesê xwediyê derd û kulan tê cem kul û xemên xwe jê re dibêje)
dert sahibi 1) xweyderd, xembar, derdnak, xemnak (kesê ku derd û xemên wî hene) 2) xweyderd, biderd, derdnak, xemnak, bikul û derd (kesê nexweşokî)
1) xweyderd, xembar, derdnak, xemnak (kesê ku derd û xemên wî hene) 2) xweyderd, biderd, derdnak, xemnak, bikul û derd (kesê nexweşokî)
dert yanmak dilê xwe bi xwe şewitandin
dilê xwe bi xwe şewitandin
derte girmek ketin derdan
dertine düşmek ketin taya (tiştekî), ketin etra (tiştekî), ketin tatêla (tiştekî)
dertine yanmak dilê (wî) bi halê (wî) şewitîn
dertini çekmek derdê (yekî) kişandin, xemên (yekî) xwarin (bir kimse birinin)
dertini deşmek (veya depreştirmek) derdê (yekî) rakirin, kul û xemên (yekî) rakirin (an jî hişyar kirin), birîna (yekî) çelitandin (an jî nû kirin)
dertini dökmek derdê xwe rêtin, derdên xwe gilî kirin, kela xwe rêtin
dertini marko paşa’ya anlat kulbêjê te tune
dertini söylemeyen derman bulamaz derdê xwe bibêje kela xwe birêje
dertlenme derdnakbûn, derdemendbûn, xemnakbûn m
derdnakbûn, derdemendbûn, xemnakbûn m
dertlenmek dert girtin.
derdnak bûn, derdemend bûn, xemnak bûn l/ngh
derdnak bûn, derdemend bûn, xemnak bûn l/ngh
dertleşmek deridîn.
derdê xwe ji hev re gotin, xemên xwe ji hev re gilî kirin l/bw
derdê xwe ji hev re gotin, xemên xwe ji hev re gilî kirin l/bw
dertli derdnak.
derdnak, derdemend, derdedar, derdoyî, biderd, derdkêş rd
derdnak, derdemend, derdedar, derdoyî, biderd, derdkêş rd
dertlilik derdedarî, derdnakî, derdemendî, derdoyîtî, biderdbûn m
derdedarî, derdnakî, derdemendî, derdoyîtî, biderdbûn m
dertop civandî, topikî h
civandî, topikî h
dertop etmek civandin, dan hev, topikî kirin
civandin, dan hev, topikî kirin
dertop olmak topikî bûn
topikî bûn
dertsiz bêderd, bêkul û derd, bêxem rd
bêderd, bêkul û derd, bêxemrd
dertsiz başını derde sokmak serê ku nediêşiya rabûn benik lê girê dan
dertsizlik bêderdî, bêkul û derdî, bêxemî m
bêderdî, bêkul û derdî, bêxemî m
deruhte girtina ser xwe m
girtina ser xwem
deruhte etmek girtin ser xwe
girtin ser xwe
derun derûn m, hundir n
derûn m, hundir n
deruni derûnî, hundirîn rd
derunî derûnî, hundirîn rd
derviş derwêş.
1. derwêş, dewrêş, evdal ol/n 2. nefsbiçûk (mec) nd 3. derdkêş, xemxur (kesê ku xizanî û xem û derdan ji xwe re qebûl kiriye) nd
1. derwêş, dewrêş, evdal ol/n 2. nefsbiçûk (mec)nd 3. derdkêş, xemxur (kesê ku xizanî û xem û derdan ji xwe re qebûl kiriye)nd
dervişçe derwêşkî, derwêşane nd/h
derwêşkî, derwêşane nd/h
dervişin fikri ne ise zikri de odur devê (yekî) çi be dilê wî jî ew e
devê (yekî) çi be dilê wî jî ew e
dervişlik derwêşî, dewrêşî, evdalî m
derwêşî, dewrêşî, evdalî m
derya derya.
1. derya, zerya, behr m 2. behra aqil (kesê pir zana) (mec) nd/nt 3. qiyamet (cihê ku tiştek li pir e) *yağmur yağınca köy çamur deryasına dönmüştü ji ber baranê gund ji çamûrê bûbû wekî qiyamet (mec) m
1. derya, zerya, behrm 2. behra aqil (kesê pir zana) (mec) nd/nt 3. qiyamet (cihê ku tiştek li pir e) * yağmur yağınca köy çamur deryasına dönmüştü ji ber baranê gund ji çamûrê bûbû wekî qiyamet (mec)m
derya gibi 1) wekî behr e, eynî behr e (ji bo kesê pir zana) 2) wekî qiyamet (cihc ku tiştek li zehf e)
1) wekî behr e, eynî behr e (ji bo kesê pir zana) 2) wekî qiyamet (cihê ku tiştek li zehf e)
deryadil bêhnfireh (kesê pir bisebr) rd
bêhnfireh (kesê pir bisebr) rd
derz derz, celx, derzek *duvarın derzlerine dikkat et hay ji derzên dîwar hebe m
derz, celx, derzek * duvarın derzlerine dikkat et hay ji derzên dîwar hebe m
deş , teş bnr daş/taş
deşarj 1. valabûn, talbûn, deşaıj 2. rihetbûn m
1. valabûn, talbûn, deşarj 2. rihetbûnm
deşarj olmak vala bûn, deşarj bûn (ji bo pil, akû û tiştên mînanî wan) 2) kela xwe rêtin, xwe rihet kirin, xwe vala kirin (mec)
vala bûn, deşarj bûn (ji bo pîl, akû û tiştên mînanî wan) 2) kela xwe rêtin, xwe rihet kirin, xwe vala kirin (mec)
descartesçi kartezyen (kesê ku alîgirê felsefeya Descartes û doktrina wî ya felsefî ye) nd/rd
descartesçilik kartezyenîzm fel/m
descartes’çi kartezyen (kesê ku alîgirê felsefeya Descartes û doktrîna wî ya felsefî ye) nd/rd
descartes’çilik kartezyenîzm fel/m
deşeleme 1. vedan 2. tevdan (mec) m
1. vedan 2. tevdan (mec) m
deşelemek 1. vedan, kolan *yaban domuzları tarlayı deşelemişler wehş ketine zeviyê û tevde vedane 2. tev dan *biraz da ihtiyarı deşelemek, o profesör hakkında konuşturmak istedik me xwest ku em hinekî wî kalemêrî tev bidin û der barê wî profesorî de bidin xeberdan (mec) l/gh
1. vedan, kolan * yaban domuzları tarlayı deşelemişler wehş ketine zeviyê û tevde vedane 2. tev dan * biraz da ihtiyarı deşelemek, o profesör hakkında konuşturmak istedik me xwest ku em hinekî wî kalemêrî tev bidin û der barê wî profesorî de bidin xeberdan (mec) l/gh
desen çîn, neqş.
1. nîgar m, ahar m, desen n (nimandina heyberan li ser texte, qumaş û tiştên wisa) 2. nîgar, desen (tevahiya wênexêzên ku bi mebesta hîkariyê li tiştekî bike) n 3. nîgarkêşî (hunera çekirina nîgaran) m
1. nîgar m, ahar m, desen n (nimandina heyberan li ser texte, qumaş û tiştên wisa) 2. nîgar, desen (tevahiya wênexêzên ku bi mebesta hîkariyê li tiştekî bike) n 3. nîgarkêşî (hunera çêkirina nîgaran) m
desenli 1. ahardar, nîgardar 2. nîgarkirî, çînkirî, desenkirî, binîgar, bidesn rd
1. ahardar, nîgardar 2. nîgarkirî, çînkirî, desenkirî, binîgar, bidesn rd
desensiz bênîgar, bêahar, bêçîn, bêdesn *desensiz kumaş qumaşê bênîgar rd
bênîgar, bêahar, bêçîn, bêdesn * desensiz kumaş qumaşê bênîgar rd
desibel desîbel (aletê ku pê hêza bihîzyariyê tê pîvan) m
desîbel (aletê ku pê hêza bihîzyariyê tê pîvan) m
deşifre eşkere.
azlûbûyî, azlû, derehî, deşîfre rd
azlûbûyî, azlû, derehî, deşifrerd
deşifre etmek eşkere kirin.
deşîfre kirin (ji hevderxistina şifreye), azlû kirin (aşîkar kirin)
deşîfre kirin (ji hevderxistina şîfreyê), azlû kirin (aşîkar kirin)
deşifre olmak deşifre bûn, azlû bûn
deşîfre bûn, azlû bûn
desigram desîgram, dg (dehyeka gramê, ji dehan yekê gramê) mat/m
desîgram, dg (dehyeka gramê, ji dehan yekê gramê) mat/m
deşik vedayî, tevdayî rd
vedayî, tevdayî rd
desikatör desîkator (derdana zuwakirinê) tek/m
desîkator (derdana zuwakirinê) tek/m
desilitre desîlître, dl (dehyeka lîtreyê, ji dehan yekê lîtreyê) mat/m
desîlître, dl (dehyeka lîtreyê, ji dehan yekê lîtreyê) mat/m
deşilmek 1. xepirîn, hilxepirîn l/ngh 2. hatin vedan, hatin tevdan, hatin xepirandin, hatin hilxepirandin *çıban deşildi kînor hate vedan l/tb
1. xepirîn, hilxepirîn l/ngh 2. hatin vedan, hatin tevdan, hatin xepirandin, hatin hilxepirandin * çıban deşildi kînor hate vedan l/tb
desimetre desîmetre, dm (dehyeka metreyê) mat/m
desîmetre, dm (dehyeka metreyê) mat/m
desinatör neqaş.
nîgarkêş, nexşkêş, desînator nd/nt
nîgarkêş, nexşkêş, desinator nd/nt
desinatörlük nîgarkêşî, nexşkêşî, desînatorî m
nîgarkêşî, nexşkêşî, desinatorî m
desise binekarî, dek, dolav.
fend, fen, dek, xap, hile, desîse m
fend, fen, dek, xap, hîle, desîse m
desister desîster, dst (dehyeka stere) m
desîster, dst (dehyeka sterê) m
deşme 1. qewartin, qulkirin, simtin 2. nivisandin 3. tevdan, xepirandin, hilxepirandin, derkirin 4. bibîrxistin, pêleyistin, tevdan (mec) m
1. qewartin, qulkirin, simtin 2. nivisandin 3. tevdan, xepirandin, hilxepirandin, derkirin 4. bibîrxistin, pêleyistin, tevdan (mec) m
deşmek tevdan.
1. qewartin l/gh 2. qul kirin, simtin l/gh 3. nivisandin l/gh 4. tev dan, derkirin, xepirandin, hilxepirandin l/gh 5. bi bîr xistin l/bw, pê leyistin l/gh, tev dan l/gh *şimdi o sorunu deşmeyelim em nika meseleye tev nedin (mec) l/gh
1. qewartin l/gh 2. qul kirin, simtin l/gh 3. nivîsandin l/gh 4. tev dan, derkirin, xepirandin, hilxepirandin l/gh 5. bi bîr xistin l/bw, pê leyistin l/gh, tev dan l/gh * şimdi o sorunu deşmeyelim em nika meseleyê tev nedin (mec) l/gh
despot zorbaz.
1. despot (kesê ku welateki bi zor û pestê bi re ve dibe) n 2. despot (navê serokê ruhanî yê Rûmên Ortadoks) dîr/n 3. zordest, zorker, zorbaş (kesê ku dixwaze her daxwaz û xwestkên xwe bide kirin) (mec) nd/nt
1. despot (kesê ku welatekî bi zor û pestê bi rê ve dibe) n 2. despot (navê serokê ruhanî yê Rûmên Ortadoks) dîr/n 3. zordest, zorker, zorbaş (kesê ku dixwaze her daxwaz û xwestkên xwe bide kirin) (mec) nd/nt
despotik 1. despotane, despotîk 2. zorbaşane (mec) rd
1. despotane, despotîk 2. zorbaşane (mec) rd
despotizm zorbazî.
despotluk 1. despoti, istibdat 2. despoti (birêvebirina welatekî li gorî kêf û zewq'a xwe) m
1. despotî, îstîbdat 2. despotî (birêvebirina welatekî li gorî kêf û zewqa xwe) m
dessas dekbaz rd
dekbaz rd
destan dasîtan.
1. destan, dasitan (ji bo helbestên ku bûyerên der barê xwedawendan, gemasan ên beriya dirokê ji xwe re kirine mijar û babet) 2. destan (ji bo helbesta gelêrî ya qehremaniyê, ku pivana wê 11 kite ye) wj/m 3. destan (helbesta dirêj a qehremaniyê ku ji aliyê teşe û naverokê ve ji destana gerdîşî cuda ye) wj/m
1. destan, dasîtan (ji bo helbestên ku bûyerên der barê xwedawendan, gernasan ên beriya dîrokê ji xwe re kirine mijar û babet) 2. destan (ji bo helbesta gelêrî ya qehremaniyê, ku pîvana wê 11 kîte ye) wj/m 3. destan (helbesta dirêj a qehremaniyê ku ji aliyê teşe û naverokê ve ji destana gerdîşî cuda ye) wj/m
destan gibi nameya ku pir dirêj hatiye nivisandin
nameya ku pir dirêj hatiye nivisandin
destan yaratmak qehremaniyeke mezin kirin, qehremaniyeke bêhempa kirin
qehremaniyeke mezin kirin, qehremaniyeke bêhempa kirin
destancı 1. destanbêj 2. destannivîs (kesê ku destanan dinivise) nd/nt
1. destanbêj 2. destannivîs (kesê ku destanan dinivîse) nd/nt
destanı 1. destanî, dasîtanî (tiştê ku di şêweya destan de hatiye nivisandin) 2. qehremanî rd
destanî 1. destanî, dasîtanî (tiştê ku di şêweya destan de hatiye nivisandin) 2. qehremanî rd
destanlaşmak destanbûn m
bûn destan l/ngh
destanbûn m
bûn destan l/ngh
destansı destanî, epîk (tiştê ku di wesfê destanê de ye, dişibe wê) rd
destanî, epîk (tiştê ku di wesfê destanê de ye, dişibe wê) rd
deste deste.
1. deste, deştik (gurza tiştê kuji heman celebi ne an jî nêzî hev in) *kalem destesi desteya qeleman *iskambil destesi desteya îskambîlê m 2. deste, demet, taxe (di wateya pir, zehf, boş de) *cebinden bir deste para çıkardı ji beriya xwe desteyek pere derxist (mec) m 3. destî (ji bo kêrê) n 4. qevz m, qevd m, qefş m (ji bo qevza şûr, kêr û tiştên wisa ku bi desta tê girtin) 5. di gulaşên bizeytê de ji pênc dereceyan a heri kêm
1. deste, destik (gurza tiştê ku ji heman celebî ne an jî nêzî hev in) * kalem destesi desteya qeleman * iskambil destesi desteya îskambîlêm 2. deste, demet, taxe (di wateya pir, zehf, boş de) * cebinden bir deste para çıkardı ji beriya xwe desteyek pere derxist (mec)m 3. destî (ji bo kêrê)n 4. qevz m, qevd m, qefşm (ji bo qevza şûr, kêr û tiştên wisa ku bi desta tê girtin) 5. di gulaşên bizeytê de ji pênc dereceyan a herî kêm
deste deste deste deste, demet demet
deste deste, demet demet
desteci gurzker, taxeker (paleyê ku debra çinandî dike gurz, taxe) nd/nt
gurzker, taxeker (paleyê ku debra çinandî dike gurz, taxe) nd/nt
destek destek, piştgirî.
1. destek, kutek m 2. piştvanî, piştevan, piştgirî (di wateya alîkar de) (mec) nd/nt 4. destek Işk/m
1. destek, kutekm 2. piştvanî, piştevan, piştgirî (di wateya alîkar de) (mec) nd/nt 4. destek lşk/m
destek görmek alîkarî jê stendin, destek jê girtin
alîkarî jê stendin, destek jê girtin
destek olmak bûn alîkar, bûn destek, bûn piştevan
bûn alîkar, bûn destek, bûn piştevan
destek vermek Alîkarî dan, bûn alîkar, bûn destek, bûn piştevan
destekçi destgir nd/nt
destgir nd/nt
destekleme 1. pesartin, kutekkirin, destekliberxistin 2. destekkirin, subvansiyon (ji hêla dewletê ve alîkarîkirina pereyan) m
1. pesartin, kutekkirin, destekliberxistin 2. destekkirin, subvansiyon (ji hêla dewletê ve alîkarîkirina pereyan) m
desteklemek piştgirî kirin, pişt girtin, kutek dan ber.
1. pesartin l/gh, destek lê xistin l/bw, destek dan berê l/bw, kutek dan berê l/b w, kutek kirin l/gh 2. destek kirin, alî kirin, piştgirî kirin, piştgirî lê kirin (mec) l/gh 3. piştvanî kirin l/gh, piştgirî kirin l/gh, piştevanî kirin l/gh, pişta (yekî) girtin l/bw, avêtin pişta (yekî) l/bw (mec)
1. pesartin l/gh, destek lê xistin l/bw, destek dan berê l/bw, kutek dan berê l/bw, kutek kirin l/gh 2. destek kirin, alî kirin, piştgirî kirin, piştgirî lê kirin (mec) l/gh 3. piştvanî kirin l/gh, piştgirî kirin l/gh, piştevanî kirin l/gh, pişta (yekî) girtin l/bw, avêtin pişta (yekî) l/bw (mec)
desteklenmek 1. hatin kutekkirin, kutek li berê hatin xistin, destek li berê hatin xistin 2. alîkarî hatin kirin, destek hatin kirin, piştgirî hatin kirin l/tb
1. hatin kutekkirin, kutek li berê hatin xistin, destek li berê hatin xistin 2. alîkarî hatin kirin, destek hatin kirin, piştgirî hatin kirin l/tb
desteklenmiyor nayê piştgirîkirin, nayê pesartin, nayê destekkirin.
destekleyici destekker, piştvanek, deştir rd
destekker, piştvanek, destirrd
destekleyicisi olmak li pişta (yekî) bûn destekli pesartî, destekkirî, kutekkirî, ku tekliberxistî rd
li pişta (yekî) bûn
destekli pesartî, destekkirî, kutekkirî, kutekliberxistî rd
desteksiz bêdestek, bêkutek rd
bêdestek, bêkutekrd
desteksiz atmak pekandin (bi awayekî mubalexe tişt gotin)
pekandin (bi awayekî mubalexe tişt gotin)
desteleme destekirin, destikkirin m
destekirin, destikkirin m
destelemek deste kirin, deştik kirin l/gh
deste kirin, destik kirin l/gh
destelenmek hatin destekirin, hatin destikkirin l/tb
hatin destekirin, hatin destikkirin l/tb
desteleyici desteker, destikker, gurzker nd/nt
desteker, destikker, gurzker nd/nt
desteleyicilik destekerî, destikkerî, gurzkerî m
destekerî, destikkerî, gurzkerî m
desti şerbik.
destpotizm despotîzm, îstibdat m
despotîzm, îstibdat m
destroyer wêranker, destroyer (cureyek keştîcengê ye) m
wêranker, destroyer (cureyek keştîcengê ye) m
destur 1. destûr, rêdan, îzin, museade m 2. zinhar, xwe bidin alî b 3. kiş kiş (gava ku ava germ tê rêtin, ji bo ku cin û perî li wan nexe, tê gotin) b
1. destûr, rêdan, îzin, museade m 2. zinhar, xwe bidin alî b 3. kiş kiş (gava ku ava germ tê rêtin, ji bo ku cin û perî li wan nexe, tê gotin) b
destursuz bêdestûr rd
bêdestûrrd
destursuz bağa gireni sopa ile kovarlar bêdestûr nekevin cihekî an jî karekî mekin
bêdestûr nekevin cihekî an jî karekî mekin
desturun li me negirin, ji me re nekin eyb b
li me negirin, ji me re nekin eyb b
detant nermijîn, nermbûn m
nermijîn, nermbûn m
detay kitekit, zûlan, çingilok, kitkit, detay m
kitekit, zûlan, çingilok, kitkit, detaym
detaylandırmak zûlandin l/gh
zûlandin l/gh
detaylarına inmek lê hûr bûn
lê hûr bûn
detaylı bikitekit, hûrgilî rd
bikitekit, hûrgilî rd
detektif dedektîf, xefiye, polîsê xefî nd/nt
dedektîf, xefiye, polîsê xefî nd/nt
detektör dedektor m
dedektor m
deterjan pêşok.
deterjan m
deterjan m
determinant determînant mat/m
determînant mat/m
determinasyon determînasyon, karê diyarkirinê m
determînasyon, karê diyarkirinê m
determinist determînîst nd/nt
determinîst nd/nt
determinizm determînîzm m
determinîzm m
dev dêw, hefrîd.
1. dêw, hût, hefrît, neheng, heydeh (afirandiyê hêwilnak ê çîrok û çîrçîrokan) n 2. dêw, hût (ji bo tiştê kuji aliyê girbûnê ve ji adet der e) *dev gibi bir adam zilamekî mîna dêwekî rd 3. mezin (ji bo tişt an jî kesê pir girîng û pir gir û gewre) *dev bir yazar nivîskarekî zehf mezin (mec) nd/nt
1. dêw, hût, hefrît, neheng, heydeh (afirandiyê hêwilnak ê çîrok û çîrçîrokan)n 2. dêw, hût (ji bo tiştê ku ji aliyê girbûnê ve ji adet der e) * dev gibi bir adam zilamekî mîna dêwekîrd 3. mezin (ji bo tişt an jî kesê pir girîng û pir gir û gewre) * dev bir yazar nivîskarekî zehf mezin (mec) nd/nt
dev adımlarıyla ilerlemek gav rahêlandin (zû bi rê de çûn)
gav rahêlandin (zû bi rê de çûn)
dev anası 1) diya dêwan 2) devdeve, daldore (jina gir)
1) diya dêwan 2) devdeve, daldore (jina gir)
dev aynası bnr dev aynası
eyneya ku heyberan ji rastiya wan zêdetir gir nîşan dide
eyneya ku heyberan ji rastiya wan zêdetir gir nîşan dide (kendini)
bnr dev aynası
dev aynasında görmek xwe mezin hesibandin, xwe mezin kirin
dev boylu dêwendam.
dev endamlı dêwendam
dêwendam
dev gibi wekî dêw, mîna hûtekî (ji bo tişt an jî kêsê gir û hêwilnak)
wekî dêw, mîna hûtekî (ji bo tişt an jî kêsê gir û hêwilnak)
deva dewa, derman.
1. derman n, îlaç m, çare m 2. hekim *bal bazı hastalıklara devadır hingiv ji hin nexweşînan re hekîm e (mec) nd
1. derman n, îlaç m, çare m 2. hekim * bal bazı hastalıklara devadır hingiv ji hin nexweşînan re hekîm e (mec) nd
devalüasyon devaluasyon, kêmxistina nirx m
devaluasyon, kêmxistina nirx m
devam dom, dûmahî.
1. dom, dewam, domahîk, dûmayîk, berdewam m 2. dewam, berdewamî (ji bo mebestên diyarkirî di hin deman de çûna cihekê) *devam zorunludur berdewamî mecbûrî ye m 3. dewam m, îlawe m, parçe n 4. dewam bike!, dom bike! b
1. dom, dewam, domahîk, dûmayîk, berdewamm 2. dewam, berdewamî (ji bo mebestên diyarkirî di hin deman de çûna cihekê) * devam zorunludur berdewamî mecbûrî yem 3. dewam m, îlawe m, parçen 4. dewam bike!, dom bike!b
devam ediyor dom dike.
devam etmek (veya devam ettirmek) dewam kirin, dom kirin, domandin, berdewam kirin, demandin devamı dûmayîk, dûmayî m
devam etmek (veya ettirmek) dewam kirin, dom kirin, domandin, berdewam kirin, demandin
devamı dûmayîk, dûmayî m
devamı var dûmahî heye
devamlı bidom, domdar.
berdewam, domdar, sereqet rd
berdewamî, domdan, sereqetî m
berdewam, domdar, sereqet rd
berdewamî, domdarî, sereqetî m
devamsız bêdom.
bêdewam, bêdom, berdewamneker rd
bêdewamî, bêdomî, berdewamnekerî m
bêdewam, bêdom, berdewamneker rd
bêdewamî, bêdomî, berdewamnekerî m
devasa dêwendam.
dêwasa, hûtasa rd
dêwasa, hûtasa rd
devasız 1. bêderman *devasız bir dert derdekî bêderman 2. bêçare rd
1. bêderman * devasız bir dert derdekî bêderman 2. bêçare rd
deve deve.
hêştir, deve (Camelus) zo/n
hêştir, deve (Camelus) zo/n
deve (dişi) arvane.
deve (erkek) lok.
deve ayağı lokan m
lokan m
deve çobanı reyîvan, selwan n
reyîvan, selwan n
deve dikeni strîmişk, strîbeloq, beliq, zirî (Silybum marianum) bot/m
(bileşikgiller) sitrîya çarparsu; alhagi maurorum
(=kangal) kerbeş(belok); carduus nutans
strîmişk, strîbeloq, beliq, zirî (Silybum marianum) bot/m
deve dişi cehik, dendika hinarê (ji bo tiştên mîna genim, ku libên wan gir in) nd
cehik, dendika hinarê (ji bo tiştên mîna genim, ku libên wan gir in) nd
deve döşlü hespê kihêlî, ne hûrdêlkî nd
hespê kihêlî, ne hûrdêlkî nd
deve gibi devdeve
devdeve
deve hörgücü kopare.
deve kini kîna fîlan, inta filan
kîna filan, inta filan
deve kolu yekîneya ragihandinê kuji hêştiran hatiye pê
yekîneya ragihandinê ku ji hêştiran hatiye pê
deve kuşu heştirme.
hêştirme, huştirme (Struthio camelus) zo/m
hêştirme, huştirme (Struthio camelus) zo/m
deve kuşu gibi (yüke gelince kuş, uçmaya gelince deve) çiv û çûran dan xwe
deve kuşu gibi (yüke gelince kuş, uçmaya gelince deve) çiv û çûran dan xwe
deve kuşu gibi başını kuma sokmak (veya deve kuşu gibi başını kuma gömmek) çavê xwe girtin, serê xwe kirin ber xwe *ne deve kuşu gibi başını kuma sokmuşsun, kimselerin seni görmediğini mi zanediyorsun te çi serê xwe kiriye ber xwe, ji te tirê kes te nabîne
deve kuşu gibi başını kuma sokmak (veya gömmek) çavê xwe girtin, serê xwe kirin ber xwe * ne deve kuşu gibi başını kuma sokmuşsun, kimselerin seni görmediğini mi zanediyorsun te çi serê xwe kiriye ber xwe, ji te tirê kes te nabîne
deve nalbanda bakar gibi li tiştekî xêre vebûn
li tiştekî xêre vebûn
deve olmak erd qelişî pê de çûn (ji bo windabûna pere, xurik û hwd.)
erd qelişî pê de çûn (ji bo windabûna pere, xurik û hwd.)
deve semeri havid
havid
deve tabanı şivanok, çavreşok, pêcanik, xîlok, xîlolîk (Phlodentron) bot/m
xalîlok- kakilok(gangilok); geranium tuberosum
şivanok, çavreşok, pêcanik, xîlok, xîlolîk (Phlodentron) bot/m
deve tımarı karê serobero, çirtovirto rd
karê serobero, çirtovirto rd
deve tüyü 1. pûrta deveyê (tiştê kuji pûrta deveyê hatiye çêkirin) 2. pûrta deveyê (ji rengê pûrta deveyê) rd
1. pûrta deveyê (tiştê ku ji pûrta deveyê hatiye çêkirin) 2. pûrta deveyê (ji rengê pûrta deveyê) rd
deve tüyünden iplik qazim.
deve yapmak qey deve bûn (bi henekan, malê yekî kirin yê xwe)
qey deve bûn (bi henekan, malê yekî kirin yê xwe)
deve yavrusu torm.
deve yürekli ziravkîroşkî (ji bo kesê tirsonek)
ziravkîroşkî (ji bo kesê tirsonek)
deveci 1. hêştirvan, devevan (xwediyê hêştirê, xweyê deveyê an jî kesê ku devan dide bi kirê) 2. kesê ku karwana deveyan diçêrine) n
1. hêştirvan, devevan (xwediyê hêştirê, xweyê deveyê an jî kesê ku devan dide bi kirê) 2. kesê ku karwana deveyan diçêrîne)n
deveci ile görüşen kapısını yüksek açmalı kesê ku deveyan xwedî bike gere serdera deriyê xwe bilind çêke
kesê ku deveyan xwedî bike gere serdera deriyê xwe bilind çêke
devecilik hêştirvanî, devevanî m
hêştirvanî, devevanî m
devede kulak ji deveyê ne guh bûn *senin anlattıkların daha devede kulak ew tiştên ku tu dibêjî hîna ji deveyê ne guh e
ji deveyê ne guh bûn * senin anlattıkların daha devede kulak ew tiştên ku tu dibêjî hîna ji deveyê ne guh e
develik axura hêştiran nd
axura hêştiran nd
devenin başı (devenin papucu veya devenin nalı) na lo, serê devê
devenin başı (papucu veya nalı) na lo, serê devê
deveran ger.
ger, çerx m etmek gerîn, çerixîn
ger, çerxm
deveran etmek gerîn, çerixîn
deveranıdem gera xwînê nd
gera xwînê nd
deveye hendek atlatmak stêrk bi roj ditin *sana bir şey anlatmak deveye hendek atlatmaktan daha zordur heta em tiştekî bi te didin fêmkirin, em stêrkan bi roj dibinin
stêrk bi roj dîtin * sana bir şey anlatmak deveye hendek atlatmaktan daha zordur heta em tiştekî bi te didin fêmkirin, em stêrkan bi roj dibînin
deveyi düze çıkarmak deve derxistin rastê (ji tengasiyan xelas bûn û derketin firehiyan)
deve derxistin rastê (ji tengasiyan xelas bûn û derketin firehiyan)
deveyi havuduyla yutmak ker tevî pirçê daqurtandin (li ber çavê herkesi dizi kirin)
ker tevî pirçê daqurtandin (li ber çavê herkesî dizî kirin)
deveyi yardan uçuran bir tutam ottur menfaet gû bi (yekî) dide xwarin
menfaet gû bi (yekî) dide xwarin
devi 1. tevahiya navgînên vegotinê, mîna ziman, mîmik, îşaret, gotin 2. logos (îsa)fel
devim libt, liv, hereke m
libt, liv, hereke m
devim bilimi dînamîk (zanista lebatê) m
dînamîk (zanista lebatê) m
devimli livdar, libtdar rd
livdar, libtdar rd
devimsel 1. libtî, livî, herekeyî 2. dînamîk fel/rd
1. libtî, livî, herekeyî 2. dînamîk fel/rd
devimselcilik dînamîzm fel/m
dînamîzm fel/m
devimsellik libtîtî, livayî, herekeyîtî m
libtîtî, livayî, herekeyîtî m
devimsiz bêliv, bêlibt rd
bêliv, bêlibt rd
devin duyumu kinestezî fiz/m
devin duyumu kînestezî fîz/m
devindirme livandin, leqitandin, leqandin, libitandin m
livandin, leqitandin, leqandin, libitandin m
devindirmek livandin, leqitandin, leqandin, libitandin l/gh
livandin, leqitandin, leqandin, libitandin l/gh
devingen livok, lebtok, livlivînek rd
livok, lebtok, livlivînek rd
devingenlik livokî, lebtokî m
:livokî, lebtokî m
devinim liv.
1. tevger, libat, liv, pizav, hereke (karê livînê) 2. liv, tevger, libat, ger (rewşa heyberekê li gorî niqteyeke sekan) *dünyanın biri kendi, öteki güneş etrafında olmak üzere, iki devinimi var du tevgerên dinyayê hene, yek li dora xwe û ya dî jî li dora rojê ye fiz 3. tevger, liv, libat (ji ruhekî derbasî ruhekî din bûn, destpêbûna qonaxeke ramînekê) fel/m
1. tevger, libat, liv, pizav, hereke (karê livînê) 2. liv, tevger, libat, ger (rewşa heyberekê li gorî niqteyeke sekan) * dünyanın biri kendi, öteki güneş etrafında olmak üzere, iki devinimi var du tevgerên dinyayê hene, yek li dora xwe û ya dî jî li dora rojê ye fiz 3. tevger, liv, libat (ji ruhekî derbasî ruhekî din bûn; destpêbûna qonaxeke ramînekê) fel/m
devinme libitan, leqan, livan, tevgerîn m
libitan, leqan, livan, tevgerînm
devinme olayı presesyon ast
presesyon ast
devinmek 1. leqîn, leqitîn, qeliqîn (leqitandina cestê, wicûdê) 2. libitîn, livîn, tevgerîn (li gorî niqteyekê guherîna rewş û cihê cismekê) fiz l/ngh
1. leqîn, leqitîn, qeliqîn (leqitandina cestê, wicûdê) 2. libitîn, livîn, tevgerîn (li gorî niqteyekê guherîna rewş û cihê cismekê) fiz l/ngh
devir dewr, çax.
(I) çerx, heyn, eyam, dewr (parçeyê demê ku xwedî taybetmendiyekê ye) *Osmanlı devri heyna Osmaniyan m (II) 1. ger, çerx, dewr *tekerin devri gera teker 2. ger, doş *şehrin içinden devir yaptık me li nava bajêr gerek pêk anî 3. veguhêz, dewr, neql *malın arabadan vagona devri ji erebeyê veguhêza mal bo vagonê 4. veguhêz, neql, dewr (heqê xwe yê li ser tiştekî qelaptin ser yekî) *arabanın devrini onun üstüne yap dewra crebeyê biqelêbe ser wê 5. dewr (ji yekî derbasbûna yekî ya wezîfeyekê) 6. dewr (guherîna domdar, berdewam) 7. vedor, periyot fiz/m
çerx, heyn, eyam, dewr (parçeyê demê ku xwedî taybetmendiyekê ye) * Osmanlı devri heyna Osmaniyanm
1. ger, çerx, dewr * tekerin devri gera teker 2. ger, doş * şehrin içinden devir yaptık me li nava bajêr gerek pêk anî 3. veguhêz, dewr, neql * malın arabadan vagona devri ji erebeyê veguhêza mal bo vagonê 4. veguhêz, neql, dewr (heqê xwe yê li ser tiştekî qelaptin ser yekî) * arabanın devrini onun üstüne yap dewra erebeyê biqelêbe ser wê 5. dewr (ji yekî derbasbûna yekî ya wezîfeyekê) 6. dewr (guherîna domdar, berdewam) 7. vedor, periyot fiz/m
devir açmak dewreke nû dan destpêkirin
dewreke nû dan destpêkirin
devir almak bnr devralmak
bnr devralmak
devir etmek bnr devretmek
bnr devretmek
devirli gerdar, çerxdar, dewrdar, bidewr fiz/rd
gerdar, çerxdar, dewrdar, bidewr fiz/rd
devirme wergerandin, qelibandin, qelaptin, qulibandin, qulaptin, remandin, kewişandin m
wergerandin, qelibandin, qelaptin, qulibandin, qulaptin, remandin, kewişandin m
devirmek gêr kirin, qulipandin.
1. wergerandin, qelibandin, qelaptin, qulibandin, qulaptin, remandin, kewişandin (ji bo xistina tiştên çik û tîk) *ağacı devirdik me dar qeliband 2. jê xistin, qulopanî kirin, jê derxistin *onu başkanlıktan devirdiler ew ji serokatiyê xistin (mec) 3. hel kirin, fît kirin (tiştek bi tevahî vexwarin) *bir şişe rakıyı tek başına devirdi bi tena serê xwe şûşeyek araq fît kir (mec) 4. xwar kirin, li aliyekî xistin *şapkasını devirdi şewqa xwe xwar kir (an jî li aliyekî xist) (mec) 5. xitm kirin (tiştek ji serî heta binî xwendin) *meseleyi anlayabilmek için günlerce kitaplar devirdi ji bo ku ji meseleyê serwext bibe li malê bi rojan kitêb xitm kirin (mec) l/gh
1. wergerandin, qelibandin, qelaptin, qulibandin, qulaptin, remandin, kewişandin (ji bo xistina tiştên çik û tîk) * ağacı devirdik me dar qeliband 2. jê xistin, qulopanî kirin, jê derxistin * onu başkanlıktan devirdiler ew ji serokatiyê xistin (mec) 3. hel kirin, fît kirin (tiştek bi tevahî vexwarin) * bir şişe rakıyı tek başına devirdi bi tena serê xwe şûşeyek araq fît kir (mec) 4. xwar kirin, li aliyekî xistin * şapkasını devirdi şewqa xwe xwar kir (an jî li aliyekî xist) (mec) 5. xitm kirin (tiştek ji serî heta binî xwendin) * meseleyi anlayabilmek için günlerce kitaplar devirdi ji bo ku ji meseleyê serwext bibe li malê bi rojan kitêb xitm kirin (mec) l/gh
devitken culener, leqîner (muharik) rd
culener, leqîner (muharîk) rd
devitmek anîn rewşa livînê, xistin halê culandinê, leqandinê
anîn rewşa livînê, xistin halê culandinê, leqandinê
devleşmek 1. bûn wekî dêwekî l/bw, gir bûn l/ngh 2. bitir bûn (pir zêde mezin bûn) l/ngh
1. bûn wekî dêwekî l/bw, gir bûn l/ngh 2. bitir bûn (pir zêde mezin bûn) l/ngh
devlet dewlet.
1. dûgel, devlet *Amerika Birleşik Devletleri Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê 2. dewlet (di wateya hikûmetê de) 3. dewlet (di wateya bextê çê de) m
1. dûgel, devlet * Amerika Birleşik Devletleri Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê 2. dewlet (di wateya hikûmetê de) 3. dewlet (di wateya bextê çê de)m
devlet adamı mirovê dewletê.
mirovdewlet nd/nt
mirovdewlet nd/nt
devlet bankası bankaya dewletê
bankaya dewletê
devlet başkanı serokdewlet.
bnr devlet başkanı
serokdewlet, serekdewlet, serdewlet nd/nt
serokdewlet, serekdewlet, serdewlet nd/nt
bnr devlet başkanı
devlet düşkünü kesê ku berê di nav hebûnê de bûye
kesê ku berê di nav hebûnê de bûye
devlet hastanesi Nexweşxaneya dewletê
devlet kapısı daîreyên dewletê
daîreyên dewletê
devlet kuşu teyrikê dewletê (mec)
teyrikê dewletê (mec)
devlet le! oxur be!
devletçi dewletparêz.
dewletparêz, dewletperest rd
dewletparêz, dewletperest rd
devletçilik dewletparêzî, dewletperestî m
dewletparêzî, dewletperestî m
devlethane mal (xanî) m
mal (xanî) m
devletin organları dezgehên dewletê.
devletle! oxur be!
devletlerarası navdewletan, miyandûgel *devletlerarası barış antlaşması peymana aştiyê ya navdewletan rd
navdewletan, miyandûgel * devletlerarası barış antlaşması peymana aştiyê ya navdewletan rd
devletleştirilmek hatin gelemperîkirin l/tb
hatin gelemperîkirin l/tb
devletleştirme gelemperîkirin, miletîkirin m
gelemperîkirin, miletîkirin m
devletleştirmek gelemperî kirin.
gelemperî kirin, miletî kirin (ji bo beijewendiya gelemperî, tiştek bi destê dewletê hatin şixulandin, kirin malê dewletê) l/gh
gelemperî kirin, miletî kirin (ji bo berjewendiya gelemperî, tiştek bi destê dewletê hatin şixulandin, kirin malê dewletê) l/gh
devletli (devletlu) 1. dewletî (kesê di nav hebûn û bextewariyê de) 2. dewletî (nasnavê paşa û wezîrên Osmanî) dîr/rd
devletli, devletlu 1. dewletî (kesê di nav hebûn û bextewariyê de) 2. dewletî (nasnavê paşa û wezîrên Osmanî) dîr/rd
devralmak jê teslîm stendin, jê dewr girtin l/bw
jê teslîm stendin, jê dewr girtin l/bw
devran dan.
1. dewran (di cihê dinyayê de) 2. bext, qeder 3. dewran (di cihê dem û zeman de) m
1. dewran (di cihê dinyayê de) 2. bext, qeder 3. dewran (di cihê dem û zeman de)m
devrandan düşmek ji dewran ketin
ji dewran ketin
devre vedor.
1. vedor, zandûr, periyod m 2. dewre *elektrik devresi dewreya elektrîkê fiz/m
1. vedor, zandûr, periyodm 2. dewre * elektrik devresi dewreya elektrîkê fiz/m
devredilmek hatin veguhastin, hatin neqilkirin, hatin dewrkirin l/tb
hatin veguhastin, hatin neqilkirin, hatin dewrkirin l/tb
devren bi dewrkî (bi riya dewrkirinê, malekan jî heqekî xwe qelabtin ser kesekî) h
bi dewrkî (bi riya dewrkirinê, malek an jî heqekî xwe qelabtin ser kesekî) h
devretme 1. gerîn, fetilîn 2. dewrkirin 3. veguhastin, neqilkirin 4. xitmkirin m
1. gerîn, fetilîn 2. dewrkirin 3. veguhastin, neqilkirin 4. xitmkirin m
devretmek dewr kirin.
1. gerîn, fetilîn l/ngh 2. dewr kirin l/gh, dewri (yekî) kirin l/bw (malek an jî heqekî xwe qelabtin ser kesekî) *bana arabanın üzerindeki hakkını devret heqê xwe yê li ser erebeyê dewrî min bike 3. veguhastin, neqil kirin l/gh 4. xitm kirin l/gh
1. gerîn, fetilîn l/ngh 2. dewr kirin l/gh, dewrî (yekî) kirin l/bw (malek an jî heqekî xwe qelabtin ser kesekî) * bana arabanın üzerindeki hakkını devret heqê xwe yê li ser erebeyê dewrî min bike 3. veguhastin, neqil kirin l/gh 4. xitm kirin l/gh
devreye girmek ketin dewreyê, ketin navberê, têkilî pê kirin
ketin dewreyê, ketin navberê, têkilî pê kirin
devri 1. bnr devirli fiz 2. dewrî (tiştê bi dewrkirinê re têkildar e) kîm/rd
devrî 1. bnr devirli fiz 2. dewrî (tiştê bi dewrkirinê re têkildar e) kîm/rd
devridaim 1. dewra daîm 2. dewrdaîm (cihaza ku ava motorê dide gerandin) m
1. dewra daîm 2. dewrdaîm (cîhaza ku ava motorê dide gerandin) m
devrik 1. qelabtî, quliptî, lêqelaptî *devrik yaka berstûka lêqelaptî 2. qelibandî, qelabtî, quliptî, wergeriyayî, wergerandî (tiştê ku hatiye xistin, hatiye xwarkirin, çikbûna wî nemaye) *devrik ağaçlar darên qelibandî 3. jêxistî, xistî *devrik başbakan serokwezîrê xistî (mec) rd
1. qelabtî, quliptî, lêqelaptî * devrik yaka berstûka lêqelaptî 2. qelibandî, qelabtî, quliptî, wergeriyayî, wergerandî (tiştê ku hatiye xistin, hatiye xwarkirin, çikbûna wî nemaye) * devrik ağaçlar darên qelibandî 3. jêxistî, xistî * devrik başbakan serokwezîrê xistî (mec) rd
devriklik lêqelabtîbûn, qelabtîbûn, qulibtîbûn, wergerandîbûn m
lêqelabtîbûn, qelabtîbûn, qulibtîbûn, wergerandîbûn m
devriliş qelibîn, qulipîn, wergerîn, kewişîn, velqutîn (ji bo kar û awayê wergerînê) m
qelibîn, qulipîn, wergerîn, kewişîn, velqutîn (ji bo kar û awayê wergerînê) m
devrilme qelibîn, qulipîn, wergerîn, kewişîn, velqutîn m
qelibîn, qulipîn, wergerîn, kewişîn, velqutîn m
devrilmek qulipîn.
qelibîn, qulipîn, wergerîn, kewişîn, velqutîn, ketin l/ngh
qelibîn, qulipîn, wergerîn, kewişîn, velqutîn, ketin l/ngh
devrim şoreş.
1. qelibîn, wergerîn, nûrîn 2. peresin, înqilap 3. şoreş, şoriş m
1. qelibîn, wergerîn, nûrîn 2. peresîn, înqilap 3. şoreş, şoriş m
devrimci şoreşger.
1. înqilapger 2. şoreşger, şoreşvan nd/nt
1. înqilapger 2. şoreşger, şoreşvan nd/nt
devrimcilik 1. înqilapgerî 2. şoreşgerî, şoreşvanî m
1. înqilapgerî 2. şoreşgerî, şoreşvanî m
devrisi dotir, dêhtir, a dinî (ji bo roj, hefte, meh û salê) *devrisi gün dotira rojê m
dotir, dêhtir, a dinî (ji bo roj, hefte, meh û salê) * devrisi gün dotira rojê m
devriye pagerî.
1. pagerî, heras, dewriye lşk/m 2. di heyna Osmaniyan de payeya ku didan çîna aliman dîr.
1. pagerî, heras, dewriye lşk/m 2. di heyna Osmaniyan de payeya ku didan çîna aliman dîr
devriye gezmek bnr karakol gezmek
bnr karakol gezmek
devrolunmak 1. hatin dewrkirin, hatin veguhastin, hatin neqilkirin l/tb
1. hatin dewrkirin, hatin veguhastin, hatin neqilkirin l/tb
devşirilmek hatin berhevkirin, hatin civandin l/tb
hatin berhevkirin, hatin civandin l/tb
devşirimli berhevkirî rd
berhevkirî rd
devşirimsiz neberhevkirî rd
neberhevkirî rd
devşirme 1.berhevkirî. 2.berhevkirin.
1. berhevkirin, civandin, çinandin, hevkirin m 2. karê berhevkirin û niqandina zarokan ji bo "yeniçeri ocağı" yê 3. zarokê ku bi vê riyê hatiye girtin
1. berhevkirin, civandin, çinandin, hevkirin m 2. karê berhevkirin û niqandina zarokan ji bo “yeniçeri ocağı” yê 3. zarokê ku bi vê riyê hatiye girtin “yeniçeri ocağı”yê; di nav gelê me de ji bo wadewşorme tê gotin n
devşirmek 1.ber hev kirin. 2.hew kirin(sebzeler için).
1. berhev kirin, civandin 2. quraftin, çirpandin, çinandin, hilçinîn, hew kirin (bi taybetî ji bo jêkirina mêweyan ji guliyê daran *kızlar gülüşe gülüşe incir devşiriyorlardı keçikan bi hiretîkê hêjîr diçinandin 3. nûrandin, qat kirin l/gh
1. berhev kirin, civandin 2. quraftin, çirpandin, çinandin, hilçinîn, hew kirin (bi taybetî ji bo jêkirina mêweyan ji guliyê daran * kızlar gülüşe gülüşe incir devşiriyorlardı keçikan bi hiretîkê hêjîr diçinandin 3. nûrandin, qat kirin l/gh
deyi 1. tevahiya navgînên vegotinê, mîna ziman, mîmik, îşaret, gotin 2. logos (Îsa) fel
deyim biwêj.
biwêj, pêgotî, tebîr m
biwêj, pêgotî, tebîr m
deyim edatları biwêjên daçekî.
deyimleşme biwêjîbûn m
biwêjîbûn m
deyimleşmek biwêjî bûn, bûn îdyom l/ngh
biwêjî bûn, bûn îdyom l/ngh
deyip de geçmemek mebêje ku (...) *çocuk deyip de geçmeyin! mebêjin zarok in!
deyiş 1. şêwaz, uslûb (awayê gotinê 2. lavij, lawje, beyt (strana gelêrî, helbesta gelêrî) 3. derbirîn, îfade m
1. şêwaz, uslûb (awayê gotinê 2. lavij, lawje, beyt (strana gelêrî, helbesta gelêrî) 3. derbirîn, ifade m
deyyus deyûs (kesê kuji fêşkên xerab êjina xwe re, an jî jina kesekî xismê xwe re, dengê xwe nake) n
deyûs (kesê ku ji fêşkên xerab ê jina xwe re, an jî jina kesekî xismê xwe re, dengê xwe nake) n
dezavantaj dezavantaj (rewşa astengkirinê, zerardayînê) m
dezavantaj (rewşa astengkirinê, zerardayînê) m
dezenfektan mîkropkuj, dezenfektan (madeya ku xwedî taybetiya mîkropkujiyê ye) nd/rd
mîkropkuj, dezenfektan (madeya ku xwedî taybetiya mîkropkujiyê ye) nd/rd
dezenfekte bêmîkropbûyî, dezenfekte (ji mîkroban paqijbûyî) rd
bêmîkropbûyî, dezenfekte (ji mîkroban paqijbûyî)rd
dezenfekte etmek dezenfekte kirin, bêmîkrop kirin
dezenfekte kirin, bêmîkrop kirin
de­mir filizi damarê hesin
de rz 1. bir (sıfat veya zarf durumunda başına geldiği kelimelere kuvvet, istek, veya kesin olmayan anlamlar katar) * de baranek barî, de wisa barî qet mepirse bir yağmur yağdı, bir yağdı hiç sorma 2. haydi * de bê vir haydi buraya gelsin 3. hele bir * de bila ew roj bê hele bir o gün gelsin 4.b olur mu * de, tiştek wisa dibe! öyle bir şey olud mu!
1)peyderpey 2) yavaş yavaş, aheste ahest 3) sakın olaki!
de (îcar) hûn dizanin siz bilirsiniz
de (te an jî we) dît ne buyrulur? * de we kirên wî dîtin, hûnê îcar çi bibêjin? yaptıklarını gördünüz, şimdi buna ne buyuracaksınız?
de (te) jî neyse (önemi yok, olan oldu) * de tu jî were neyse sende gel
de bavê min ha benim babam, ha gayret
de bila b 1. haydi, hadi (kabul ve onamayı belirtir) * de bila ew jî bê hayde o da gelsin 2. haydi, hadi (ihtimal belirtir) * ji niha bi şûn de ez dê deh sal emir bikim, bîst sal bikim, de bila sî sal be bundan sonra on sene mi yaşarım, yirmi mi, haydi otuz sene olsun
de bila bê gelsin de…* de bila bê îcar ji nava vî karî derkeve gelsin de, bu işin içinden çıksın bakalım
de bixwe kero yedin mi naneyi, gördün mü?
de carek bû g neyse (önemi yok, olan oldu) * de carek bû neyse olan oldu
de çi bû bû g neyse (önemi yok, olan oldu) * de çi bû bû neyse olan oldu
de dev jê berde lo (an jî lê) bırak Allahını seversen
de dev jê biqere lo (an jî lê) bırak Allahını seversen
de êdî çêbû g neyse (önemi yok, olan oldu) * de êdî çêbû neyse olan oldu
de êdî çi be g her neyse (önemi yok)
de êdî tu ... ... var kıyas et * de êdî tu lê bigire var sen kiyas et
de ew çi ye? sözü mü olur?
de haydê b 1. haydisene, hadisene 2. hodri meydan
(an jî hadê)1) haydisene, hadisene 2) hoppala (küçük çocuklar atlarken onları yüreklendirmek için söylenilir)
de haydê tûman li kurmoriyê bikin olacak şey değil
de hema ev jî adetek e âdet yerini bulsun diye
de hema ev jî bûye adet â det yerini bulsun diye
de hema hûn xweş bin siz sağ olun
de her (e) b na, nah
de heyra b hoş (bununla birlikte) * de heyra, dilê min jî ji zewacê re nîn e hoş, benim de evlenmeye gönlüm yok
de îcar g 1. hele hele (karşısındakini söylemeye isteklendirmek) 2) gel gelelim, hele hele (sözü pekiştirmek için kullanılır) * de îcar camêr hîna jî di xewa xefletê de ne gelgelelim adamlar hâlâ gaflet uykusundalar
de îcar (yek) bi bîr anîn öpüp de başına koymak
de îcar (yek) dan ser serê xwe öpüp de başına koymak
de îcar binêre ne buyrulur? * de îcar binêre, hûnê niha çi bibêjin? yaptıklarını gördünüz, şimdi buna ne buyuracaksınız?
de îcar bixwe! öp babanın elini!
de îcar hûnê ji vê re çi bibêjin? ne buyrulur? * de îcar hûnê ji van kirên wî re, çi bibêjin? yaptıklarını gördünüz, şimdi buna ne buyuracaksınız?
de îcar tu lê binêre! seyret!
de îja bnr de îcar
de îjar em werin ille velâkin, gel gelelim, bununla birlikte
de ka 1) hani nerde! 2) hele, hele bir (uyarma, korkutma veya vaat anlatır) * de ka bila nexebite hele çalışmasın * de ka bila neke! hele bir yapmasın!
de ka çi neymiş * de ka çi, xwedêgiravî ez hevalên xwe tînim malê û em bi qumarê dileyîzin? neymiş, arkadaşlarımı eve getiriyor, kumar oynuyorlarmişiz?
de kanê nerede (‘özlem, arayış imkanı var mı, imkansız’ anlamlarında kullanılır) * xwedêgiravî min dê ji we re pêjn û hîsên xwe binivisanda, de kanê? size sözüm ona hislerim yazacaktım, nerede?
de na lo (an jî lê)1) haydi canım sende, haydi ordan (böyle şey olmaz, sanan inanmam) 2) yok canım * de na lo, ez ne alîgirê tu kesî me yok canım, ben kimsenin taraflısı değilim
de na tu jî ha haydi canım sende, haydi ordan (böyle şey olmaz, sanan inanmam)
de nedê! yer misin yemez misin!
de tu dê bibînî 1) gör (veya görürsün) * tu dê bibînî ku ez dê çawa bidimê ben ona vereceğim, sen de gör 2) gör bak
de tu dê lê binêrî 1) gör (veya görürsün) * tu dê lê binêrî ku ez dê çawa bidimê ben ona vereceğim, sen de gör 2) gör bak
de tu jî ilahî, sen de ha
de tu jî lo adam sen de (veya yalnız adam) * de tu jî dev jê berde adam, vazgeç
de tu lê bak sen
de tu zanî (an jî hûn zanin)1) sen bilirsin (veya siz bilirsiniz) 2) Allah selâmet versin (keyfin bilir)
de û de aheste aheste
de were gel de * de were hêrs nebe gel de şimdi kızma
de were ha 1) iyi iş (doğrusu) 2) gel de seyreyle, hoppala (şaşma ile birlikte kınamayı belirtir) * de were ha, ev ji ku derket? hoppala, bu nereden çıktı?
de were vî kerî ji vê avê (an jî bihurê) derbas bike!1) ayıkla pirincin taşını! 2) ona lâf anlatmak deveye hendek atlatmaktan daha zor
de were vî nîrî hilgire ser vî milî ona lâf anlatmak deveye hendek atlatmaktan daha zor
de yelah hoppala (küçük çocuklar atlarken onları yüreklendirmek için söylenilir)
debabe lşk/m tank
deban nd kılıç demiri
debançe bnr demançe
debang bnr debeng
debanik m esneme (uyku veya sıkıntıdan dolayı)
debanik hatin (yekî) esnemek
debar m 1. geçim 2. dayanç 3. yem, hayvan yemi
debar (ebûr an jî îdare) zor e geçim sıkıntısı (veya geçim zorluğu)
debar bûn l/gh geçinmek
debar kirin l/gh 1. geçinmek 2. dayanmak, idare etmek (tahamül etmek, güç bir duruma katlanmak)
debara (yekî) bûn geçimini sağlayacak durumda olmak
debara (yekî) dabîn kirin geçimini sağlamak
debara (yekî) hatin dabînkirin geçimi temin edilmek, nafakalanmak
debara xwe kirin geçinmek, geçimini sağlamak, hayatını kazanmak * Muharem tenê bi masîgiriyê debara xwe dike Muharrem yanlız balıkçılıkla geçiniyor
debara xwe li ser (yekî) din kirin -den geçinmek (kendi ihtiyaçlarını başkalarından sağlamak) * mêrik pere nade titûnê nakire, li ser qutiyên her kesî debara xwe dike adam para verip tütün almıyor, herkesin tabakasından geçiniyor
debara xwe peyde (an jî dabîn) kirin geçimini sağlamak (veya temin etmek)
debarbûn m geçinme
debare m 1. geçimlik, nafaka 2. azık
debarî nafaka.
m geçinim
debarkirin m 1. geçinme 2. dayanma, idare etme (tahamül etme, güç bir duruma katlanma)
debaş kirin l/gh bölmek, üleşmek, üleştirmek
debaşan m üleştirim
debaşkar nd/nt bölücü
debaşkarî m bölücülük
debaşkirin m bölme, üleşme, üleştirme
debax sepi, tabak.
m sepi
debax kirin l/gh sepilemek, tabaklamak
debaxane m tabakhane
debaxgeh m tabakhane
debaxkar nd/nt sepici
debaxkarî m sepicilik
debaxker nd/nt sepici
debaxkerî m sepicilik
debaxkirî rd sepili
debaxkirin m sepileme, tabaklama
debaxtî m tabaklama, tabaklık
debaxxane m tabakhane
debdebe debdebe, görkem.
m debdebe, görkem
debdebeyî rd debdebeli
debe (i) m çıngar, olay, mesele
debe (ii) m sıvı kabı
debeng rd 1. aptal, ahmak, geri, anlayışsız 2. b aptal (küçümseme belirten seslenme)
debengane h aptalca, ahmakça (ahmaka yaraşır nitelikte)
debengî m aptallık, ahmaklık
debengî bûn l/ngh aptallaşmak, ahmaklaşmak
debengî kirin l/gh aptallaştırmak, ahmaklaştırmak
aptallık etmek, ahmaklık etmek
debengîbûn m aptallaşma, ahmaklaşma
debengîkirin m aptallaştırma, ahmaklaştırma
debengokî rd aptalca, ahmakça
debî erd/m debi
debîr nd/nt 1. idareci, yönetici 2. katip
debir m 1. ekin * îsal baran baş barî, debir baş in bu sene iyice yağmur yağdı, ekinler iyi 2. yem (hayvan yiyeceği)
debir (i) m divit
debir (ii) nd/nt yazıcı, katip
debir û dêr 1) ekinler 2) zahire
debirandin geçindirmek.
m geçindirme
l/gh geçindirmek
debirî m yazıcılık
debîrî m 1. yöneticilik 2. katiplik
debirîn m geçinme
l/ngh 1. geçinmek * Azad tenê bi masîgiriyê didebire Azad yanlız balıkçılıkla geçiniyor 2. mec sığınmak
debîristan m lise
debirvan nd/nt ekinci
debirvanî m ekincilik
debîş yapışkan şeyler, ağda.
m 1. yapışkan 2. ağda 3. kîm glüten
deboqan m reçine
debor m 1. geçim 2. dayanç, tahamül etme * ax debor nedikir toprak tahamül etmiyordu
debora (yekî) hatin sıkılmamak
debreş n karatahta
debriyaj m debriyaj
debûqan bnr deboqan
deburge m polo sopası
debûş m 1. yapışkan 2. rd yapışıcı, yapışkan
debûşî rd yapış yapış
debûşkî rd yapışkanca
debûşkî bûn l/ngh yapışkanca olmak, yapış yapış olmak
debûşkîbûn m yapışkanca olma, yapış yapış olma
debûşokî rd yapışkanca
deç m damga, bir beyaz yüzeyde tek nokta
decal n Deccal
decal li dû (an jî pey) yekî bûn ardından (veya arkasından) atlı kovalamak * ev çî leza te ye, tu dibêjî qey Decal li dû te ye? nedir bu telâşın, sanki arkanda atlı kovalıyor?
decrescendo mzk/h decrescendo
dede n dahdah, dehdeh (çocuk dilinde at, katır)
dede dan l/gh arızalanmak
dededan m arızalanma
dedek (i) b tay tay
dedek (ii) n dahdah, dehdeh (çocuk dilinde at, katır)
dedektîf nd/nt detektif
dedektîfî m hafiyelik
dedektor m dedektör, bulucu
dedik ant/m dalak
dedîngeh m kaza, kasaba
deduksiyon fel/m dedüksiyon, tümdengelim
def m saç teli
m 1. def, savma 2. itekleme * def lê xist itekledi
m 1. davul 2. tef
def (iii) nd 1. huzur, karşı, kat, nezdinde, ön, yan * hatibûn def me yanımıza gelmişlerdi * li def kesê hunermend sanatçı kimselerin nezdinde 2. yan (birlikte, beraber olma) * li def min sê kes hene yanımda üç kişi var
def (v) m on karıka verilen ad
def bi adet lê dikeve davul bile usuluna göre çalınır
def bûn l/ngh defolmak, çekip gitmek, yıkılmak
def dan l/gh itmek, basmak
def ên spî avêtin dev û riyê (yekî) (saça, sakala) ak düşmek
def ên spî avêtin por û riyê (yekî) (saça, sakala) ak düşmek
def eyibandin l/gh işkillenmek
def jendin 1) davul çalmak, davul dövmek 2) tef çalmak
def kirin l/gh defetmek, deflemek, savmak, savuşturmak
def lê dan l/bw iteklemek
def lê xistin l/bw iteklemek
defa (yekî) ji xwe kir (birini) başından savmak (defetmek)
defa (yekî) lê xist (birini) tefe koymak (veya tefe koyup çalmak), antipropagandasını yapmak
defa hawarê nd kös (büyük davul)
sır saklamayan
defa sing ant/m can tahtası
defa spî avêtin porê (yekî) saçına ak düşmek
defa spî ketin porê (yekî) saçına ak düşmek
defandî rd 1. defedilmiş 2. itilmiş
defandin m 1. defetme, defleme, savma, savuşturma 2. itme
l/gh 1. defetmek, deflemek, savmak, savuşturmak * me bela defand belâyı savdık 2. itmek
defans m defans
defbûn m defloma, çekilip gitme
defdan m itme, basma
defder nd/nt itekleyici, itekleyen
defeyibandin m işkillenme
defî (…) dan -e sokmak
defik (i) bnr pozmik
defik (ii) m tef
defîle m defile
definandî rd gömük, gömülü, metfun
definandin m gömme, gömüş
l/gh gömmek, defnetmek (ölüyü gömmek)
defincan m bir tür tef
defîne m defîne, gömü
defîneger nd/nt defineci
defînegerî m definecilik
definî rd gömük, gömülü
definîn m gömülme, gömülüş, dehnolunma
l/ngh gömülmek, dehnolunmak
definkirî rd gömülü
defjen nd/nt 1. davulcu 2. tefçi
defjenî m 1. davulculuk 2. tefçilik
defkirin m defetme, savma, savuşturma
deflasyon ab/m deflâsyon, para darlığı
deflêder nd/nt 1. davulcu 2. tefci
deflêderî m 1. davulculuk 2. tefçilik
defn m defin, gömme
defn bûn l/ngh defnolunmak, gömülmek
defn kirin l/gh 1. gömmek, defnetmek 2. gömmek (birinin cenaze törenine katılmak veya cenazeyi kaldırmak) 3. gömmek (birinden daha çok yaşamak) * ez dê hîn pir kesan defn bikim ben daha çok insan gömerim
defnbûn m defnolunma, gömülme
defnbûyî rd metfun, gömülü
defnbûyîn m dehnolunuş, gömülüş
defne defne.
bot/m defne (Laurus nobilis)
defnî erdê kirin toprağa vermek
defnkirî rd gömük, gömülü, metfun
defnkirin m defnetme, gömme
deforme rd deforme
deforme bûn l/ngh deforme olmak
deformebûn m deforme olma
deformebûyîn rd deforme oluş
defransiyel, dîferansiyel m diferansiyel
defroster m defroster, buzçözer
defter m defter
defter şidandin defterleri sarmak * çi ye dîsa tu defteran dişidînî? nedir yine defterleri sarıyorsun?
deftera bingehî bz ana defter
deftera bîrhatiyan (an jî bîreweriyan) hatıra defteri
deftera dahat û lêçûnan bz işletme defteri
deftera gelaleyan karalama defteri
deftera jimêryarî bz ana defter
deftera jimêryariyê nd nüfus envanter
deftera mezin bz ana defter, büyük defter, defteri kebir
deftera qeydiyan kayıt defteri
deftera qopyayan kopya defteri
deftera reş kara liste
deftera rojane ya hesaban bz günlük defter
deftera yewmiyeyan yevmiye defteri
defterdar nd/nt defterdar, mühasip
defterdarî m defterdarlık, mühasiplik
defterfiroş nd/nt defterci (satan kimse)
defterfiroşî m deftercilik
deftervan nd/nt defterci
deftervanî m deftercilik
defterxane m defterhane
defterxitim m nüfus cüzdanı
defvan nd/nt davulcu
defvanî m davulculuk
deg bnr deq
degajman m degajman
degel ihtiyatlı.
rd 1. cesur, yiğit 2. basiretli
degelî ihtiyat.
m 1. cesaret, yiğitlik 2. basiret
degenek m deynek
degerû rd sivri dilli
degme rd 1. değme (her, herhangi bir) 2. h nadiren
degme û wezîr bir aşık oyunu
degmen rd değme
deh on.
n 1. on (10, X) 2. rd on (dokuzdan bir artık)
b dah, deh
deh car (an jî neqil) on defa (veya on kere) * ev bû deh car jê re dibêjim were on defadır söylüyorum gel diye
deh hezar nd 1. on bin 2. on binlik (kâğıt para)
deh hezarkan mat/nd on binler basamağı
deh hezarkane mat/nd onbinler basamağı
deh kesên aqilmend ji heqê yekî dîn dernakevin bir deli bir kuyuya taş atar kırk akıllı çıkaramazmış
deh kirin l/gh dehlemek
dah etmek
deh libî rd onlu (içinde on tane bulunan)
deh sal ji emrê (yekî) çûn bir yaşına daha girmek * piştî ku min bihîst diz ew e, deh sal ji emrê min çû hırsızın o olduğunu öğrenince, bir yaşıma daha girdim
deha m deha, dâhilik
dehan (i) mat/m onlar, onlar basamağı
dehan (ii) m 1. sindirim, hazım 2. biy özümleme
dehanbar rd sindirilebilir
dehandî rd sindirik, sindirilmiş
dehandin m 1. sindirme, sindiriş, hazmetme 2. özümlemek, özümsemek
l/gh 1. sindirmek, hazmetmek * xwarina ku dixwarin bi zorê didehandin yediklerini zor sindiriyordu 2. özümlemek, özümsemek
dehane nd müeşşer
dehanî mat/rd 1. ondalık 2. onlar 3. dîr/m öşür
dehannas nd/nt sindirim bilimci
dehannasî bj/m sindirim bilimi
dehbe zo/rd 1. vahşî, yabanî (evcil olmayan hayvan) 2. yaratık (korkunç hayvanlar)
dehbelor rd alık, ebleh
dehbelorî m alıklık, eblehlik
dehbelorî bûn l/ngh alıklaşmak
dehbelorîbûn m alıklaşma
dehê îlonê nd yılan gibi sürüngenlerin toprak altına çekilme dönemi
dehedeh rd onar onar
dehek rd 1. onluk 2. ondabir
dehêk mat/m 1. ondalık 2. ondabir
dehekî mat/rd ondalık
dehem rd onuncu
dehemîn onuncu.
rd onuncu
dehen nd ağız ve diş
dehene rd onluk
deherandî rd kovulmuş
deherandin m 1. kovma 2. kovma, uzaklaştırma
l/gh 1. kovmak, kovalamak 2. kovmak, uzaklaştırmak
deherîn m kovulma, kovuluş
l/ngh kovulmak
dehf m itek, itekleme, itme
m 1. saç teli 2. at kılı
dehf (ii) m tuzak, kapan
dehf dan l/gh 1. itmek, itelemek (bir şeyi güç uygulayarak ileriye götürmek) * mase dehf dan masayı itmek 2. itmek (kapı, pencece vb. gibi; güç uygulayarak açmak veya kapatmak) * hêdîka pace dehf da pencereyi yavaşça itti 3. itmek (bulunduğu yerden aşağıya düşürmek) * ew dehf da birkê onu havuza itti 4. fiz itmek (bir cisim, belli bir yakınlıktaki başka bir cismi kendisinden uzaklaştırmaya zorlamak) * du heyberên ku bi heman elektrîkê bar in, hev dehf didin aynı cins elektrikli iki cisim birbirini iter
dehf ên spî avêtin porê (yekî) saçlarına aklar düşmek
dehf eyibandin 1) süt dökmüş kedi gibi olmak (veya süt dökmüş kediye dönmek) 2) kendi ayıplarından konuşulduğunu sezmek, kötü durumu sezmek
dehf lê dan l/bw itiştirmek
(an jî xistin) iteklemek
dehfandin m iteleme, itme, itiş, itekleme
l/gh 1. itmek, iteklemek (bir şeyi güç uygulayarak ileriye götürmek) * mase dehfandin masayı itmek * hêdîka pace dehfand pencereyi yavaşça itti 3. itmek (bulunduğu yerden aşağıya düşürmek) * ew dehfande birkê onu havuza itti 4. fiz itmek (bir cisim, belli bir yakınlıktaki başka bir cismi kendisinden uzaklaştırmaya zorlamak) * du heyberên ku bi heman elektrîkê bar in, hev didehfînin aynı cins elektrikli iki cisim birbirini iter
dehfdan m itme, iteleme
dehfdayîn m itiş, iteleyiş
dehfdêr rd iteleyici, itici
dehfdêrî m iteleyicilik, iticilik
dehfî (tiştekî) dan itmek (bulunduğu yerden aşağıya düşürmek) * wî dehfî avê dabû onu suya itmişti * dehfî birkê dan havuza itmek
dehfîner rd iteleyici
dehflêdan m itekleme
dehgoşe mat/m ongen
dehî adak, kurban.
dehî (i) m 1. adak 2. ölmüş çocuklar için verilen kurban
dehî (ii) m ot yığını
dehiban m çöküntü
dehibandî rd 1. çökkün 2. çökkün (vücut, akıl ve ruhça gücü azalmış olan)
dehibandin m 1. çöktürme 2. yıkma (mavfetme, yıkımına sebep olma) 3. sarsma 4. çürütme, çürütüş
l/gh 1. çöktürmek 2. yıkmak (mavfetmek, yıkımına sebep olmak) 3. sarsmak 4. çürütmek (çöktürmek insan için)
dehibî rd 1. çökkün 2. çökkün (vücut, akıl ve ruhça gücü azalmış olan)
dehibîbûn m çökünlük
dehibîn m 1. çökme 2. çökme (vücut, akıl, ruhça gücü azalma) 3. çürüme, çürüyüş, yıpranma 4. yıkılma (düşme) 5. sarsılma (güçsüz durumda kalma) 6. sarsılma (beklenmedik bir olaydan çok etkilenme) 7. inginlik, inhitat, çökme (güçten düşme, yaşlanma)
l/ngh 1. çökmek 2. çökmek (vücut, akıl, ruhça gücü azalmak) * mêrikê belengaz êpê dehibîbû adamcağız epey çökmüştü 3. çürümek, yıpranmak * di zîndanê de dehibîbû zindanda çürüyüp gitmişti 4. yıkılmak (düşmek) 5. sarsılmak (güçsüz durumda kalmak) * ji ber nexweşînê dehibî hastalıktan dolayı sarsıldı 6. sarsılmak (beklenmedik bir olaydan çok etkilenmek)
dehifandin itmek, itelemek.
m itme, itekleme
l/gh itmek, iteklemek
dehik n 1. onluk 2. ongün süreyle yapılan
dehikandin m itme, itekleme
l/gh itmek, iteklemek
dehikê haciyan nd hacıların hacca gittikleri zulhace ayının onu
dehikîn m itilme, iteklenme
l/ngh itilmek, iteklenmek
dehim rd 1. ebedî 2. h ebediyen
dehimî m ebedîlik, ebediyet
dehîn m 1. sindirilme, hazmedilme 2. özümlenme, özümsenme
l/ngh 1. sindirilmek, hazmedilmek 2. özümlenmek, özümsenmek
dehînç m basamak
dehişandî rd 1. basılmış, sıkıştırılarak yerleştirilmiş olan 2. dehşete düşürülmüş olan
dehişandin m 1. basma (sıkıştırarak yerleştirme) 2. dehşete düşürme
l/gh 1. basmak (sıkıştırarak yerleştirmek) 2. dehşete düşürmek
dehişîn m 1. basılma 2. dehşete düşürülme
l/ngh 1. basılmak 2. dehşete düşürülmek
dehiye m adak, kurban
dehkan (i) mat/nd onlar basamağı
dehkan (ii) nd/nt çiftçi
dehkane mat/nd onlar basamağı
dehkanî m çiftçilik
dehke m muhakeme, yargılama
dehkenar mat/m ongen
dehker m konu, mevzu
dehkeran m 1. mevzu, söz konusu 2. sorun, mesele (güç iş)
dehkî ondalık kesir.
dehkirin m dehleme
dehl m 1. koru, koruluk 2. bahçe, meyve bahçesi
dehl bişewite deviyeke min tê de tune dünya yansa bir yorganım yok içinde
dehl dehl û dêş 1) sık koruluk, kapuz (içine girilmeyen sık orman) 2) balta değmemiş (girmemiş veya görmemiş) wekî
dehl û dêş e orman gibi (saç ve kaş için)
dehl û dêşa dîn deli orman (çok sık ve gür orman)
dehla lihevqelabtî deli orman (çok sık ve gür orman)
dehlik m 1. küçük koruluk 2. küçük meyve bahçesi
dehlîz m dehliz, koridor
dehm (i) m hazım, sindirim
dehm (ii) m hiza
dehm (iii) rd bengi, ebedî
dehmen m 1. etek 2. dipnot
dehmend rd onlu (on işaretli şey)
dehn (i) n öğün
dehn (ii) m hiza, semt
dehodeho rd onar onar
dehqan nd/nt çiftçi
dehre m tahra
dehrî bnr dêre
dehş n sıpa
dehş anîn l/gh yavrulamak (eşek için)
yavrulamak (eşek için)
dehşanîn m yavrulama (eşek için)
dehşê kerê eşek sıpası
dehşet m dehşet, yılgı
dehşik n sıpa
dehşika mehînî dişi katır sıpası
dehşikê destê gavanan ipi kırık (serseri, sorumsuz)
dehşikê kerê eşek sıpası
dehşikên mirov hebin bar li erdê namîne insanın iş yapabilen çoluk çocuğu oldu mu başkasını pek muhtaç olmaz
dehul bnr dahol
dehyek m 1. ondalık 2. öşür
dej m kale
dejenere rd dejenere, soysuz, yoz
dejenere bûn l/ngh 1. dejenereleşmek, soysuzlaşmak 2. yozlaşmak
dejenere olmak
dejenere kirin l/gh 1. dejenereleştirmek, soysuzlaştırmak 2. yozlaştırmak
dejenere etmek
dejenerebûn m 1. dejenereleşme, soysuzlaşma 2. yozlaşma
dejenerebûyî rd 1. dejenere olmuş, soysuzlaşmış 2. yozlaşmış
dejenerebûyîn m 1. dejereleniş, soysuzlama 2. yozlaşma
dejenerekirî rd 1. dejenereleştirilmiş, soysuzlaştırılmış 2. yozlaştırılmış olan
dejenerekirin m 1. dejenereleştirme, soysuzlaştırma 2. yozlaştırma
dejeneretî m 1. dejenerelik, soysuzluk 2. yozluk
dek m 1. oyun, düzen, entrika, desise, fen, hile 2. komplo, dolap 3. mec tuz(birini güç veya tehlikeli bir duruma düşürmek için kurulan düzen)
dek anîn serê (yekî) (birine) oyun etmek, oyun oynama(birinin) başına çorap örmek (birine) madik atmak (etmek veya oynamak)
dek gerandin dümen çevirmek
dek lê çêbûn deke düşmek, oyuna gelmek
dek lê çêkirin oyuna düşürmek, deke düşürmek, dümen yapmak
dek lê kir (birine) oyun etmek, oyun oynamak
dek li ser serê (yekî) gerandin oyuna düşürmek, deke düşürmek
dek û dolab nd 1. hile, oyun, üçkâğıt 2. katakuli, alevere dalevere
1) düzen, hile, tonga, tuzak 2) yalan dolan
dek û dolab anîn serê (yekî) birine komplo kurmak
dek û dolab kirin hile yapmak
dek û dolab li serê (yekî) çêkir (birinin) başına çorap örmek bi
dek û dolaban (...) anîn ziftê kapana sıkıştırm(birini düzenle ele geçirmek) bi
dek û dolaban (tiştek) zift kirin külah kapmak
dek û dolap gerandin 1) dümen çevirmek, komplo kurmak 2) dalavere çevirmek (veya döndürmek), fırıldak çevirmek (veya döndürmek), ığrıp çevirmek
dek û dolap lê gerandin (an jî çêkiri(birine) komplo kurmak, kumpas kurmak
dek û dolap li (yekî) gerandin (an jî kirin) ayak yapmak
dek û fenda mezin Ali Cengiz oyunu
dek û pîk m hile hurda, desise
hile hurda, desise
dek û pîkan nizane hile hurda bilmez
hile hurda bilmez
dekadan nd/nt dekadan (natüralistlere karşı çıkan sembolistlere verilen ad)
dekadanî m dekadanlık
dekagram mat/m dekagram (kısaltması dag)
dekalître mat/m dekalitre (kısaltması dal)
dekametre mat/m dekametre (kısaltması dam)
dekan nd/nt dekan
nd/nt dekan
dekantî m dekanlık
dekar mat/m dekar * dekar ji dehan yekê hektarê ye dekar hektarın onda biri değerindedir
dekarî m siyaset
dekatlon sp/m dekatlon
dekbaz nd/nt 1. oyunbaz, düzenbaz, düzenci, entrikacı, komplocu 2. sp oyuncu (çok oyun yapan, oyundan oyuna geçen kimse) * pêlewanê dekbaz oyuncu pehlivan
dekbazî m 1. oyunbazlık, düzenbazlık, düzencilik, entrikacılık, komploculuk 2. sp oyunbazlık
dekbûz m takla, taklak
dekedar nd/rd dolandırıcı
dekedarî m dolandırıcılık
dekedarî kirin dolandırıcılık yapmak
dekenar bnr derkenar
deklanşor m deklânşör * pêlî denklaşora wênekêşê kir fotograf makinesinin deklânşörüne bastı
deklare rd deklare, biildirilmiş
deklerasyon m deklârasyon, bildirme, duyurma
dekmehal rd 1. birebir (etkisi kesin olan) * nivişta ku çêdike dekmehal e yaptığı muskalar birebir 2. çok zor * ew dekmehal tê rê onun yola gelmesi çok zor
dekolte rd 1. dekolte (açık kadın elbisesi) 2. dekolte (açık)
dekont m 1. dekont (ödenecek veya ödenmiş hesapların dükümü) 2. dekont (kapatılacak bir hesapta yapılacak indirim) 3. dekont (bütün indirimler yapıldıktan sonra borçlu tarafından ödenecek olan miktar) m
dekor m dekor (sinema, tiyatro ve tv.de sayneye konulacak esirin yazıldığı yerin, çağın özelliklerini belirleyen çeşitli öğelerin, perde, aksesuar vb. tümü) 2. dekor (bir yere süsleme amacıyla verilen düzen)
dekorasyon m dekorasyon
dekoratîf rd/nd dekoratif, süsleyici
dekorator nd/nt 1. dekoratör, bezeyeci 2. iç mimar
dekoratorî m 1. dekoratörlük 2. iç mimarlık
dekorker nd/nt dekorcu
dekorkerî m dekorculuk
dekorsaz nd/nt dekoratör
dekorsazî m dekoratörlük
dekzan nd/nt oyunbaz, düzenbaz, düzenci
dekzanî m oyunbazlık, düzenbazlık, düzencilik
delak nd/nt berber
delakî m berberlik
delal sevgili, aziz.
rd tellâl, çığırtkan, çağırtmaç
rd 1. güzel (biçimdeki uyum ve ölçülerindeki aheng ile hoşa giderek hayranlık uyandıran) 2. m güzel (güzel kız veya kadın) 3. aziz (sevgide üstün tutulan) 4. nazlı (üstüne titrenilen, değer verilen) 5.m gözde (önemli bir kimsenin beğendiği kadın) 6. cici
delal bûn l/ngh güzelleşmek
delal dan gazîkirin tellâl çağırtmak
delala (an jî ê) min güzelim (samimi konuşmalarda)
delala berdilan nd göz dikeği
delalbûn m güzelleşme
delalê ber dilê (yek) (birinin) azizi
delalê ber dilê (yekî) bûn (birinin) azizi olmak
delalê malê evin sevgilisi
delalê siwaran nd ovalık bölgede söylenen savaş türküleri
delalet m delalet
delalî m 1. güzellik (biçimdeki uyum ve ölçülerindeki aheng ile hoşa giderek hayranlık uyandırma) 2. güzelllik (kız veya kadın için) 3. azizlik (sevgide üstün tutulma) 4.rd nazlı, baylan (üstüne titrenilen, değer verilen) 5. gözdelik 6. cicilik 7.rd el bebek gül bebek, süt kuzusu, beyzade (nazlı, özenle büyütülmüş olan)
delalî (ii) m tellâllık, çağırtmaçlık, çığırtkanlık
delalî kirin l/gh nazlanmak, isteksiz görünmek
delalî yê dê anasının körpe kuzusu
delalî yê dê û bavan ana baba yavrusu
delalî yê malê hanım evlâdı
delalîk rd 1. nazlı 2. gözde 3. azizlik (sevgide üstün tutulan) 4. el bebek gül bebek, süt kuzusu, beyzade (nazlı, özenle büyütülmüş olan)
delalîkê ber dilê dayikê anasının körpe kuzusu (sıkıntıya, güç işlere alışmamış, nazlı büyütülmüş çocuk)
delalîkirin m nazlanma, isteksiz görünme
delaliya malê nd küçük hanım
delaliye m tellâliye, tellâllık
delaliyê m cicim (bayanlar için alaylı yolla seslenme)
delaliyê malê nd 1. küçük bey (evin küçük erkek çocuğu) 2. küçük bey, evin nazlı çocuğu (çıtkırıldım, şımarık genç, el bebek gül bebek büyütülmüş olan
delaliyo n cicim (baylar için alaylı yolla seslenme)
delalok rd 1. nazlı 2. gözde 3. azizlik (sevgide üstün tutulan) 4. el bebek gül bebek, süt kuzusu, beyzade (nazlı, özenle büyütülmüş olan)
delalokê ber dilê dayikê anasının körpe kuzusu
delalokê dê û bavê muhallebi çocuğu
delalokî rd 1. nazlıca 2. oya gibi, güzel * zarokên wê yê delalokî hene oya gibi çocukarı var
delaltî m nazlılık
delam m tortu, çökelti
delamet m görev, vazife
delandî rd kamıştırılmış (göz için)
delandin m kamıştırma (göz için)
l/gh kamıştırmak (göz için)
delaq nd/nt berber
delaqî m berberlik
delaş zo/m kuzu kuşu
delav 1.su kenarı. 2.yalak.
n 1. yalak, suvat 2. su tevzi hatı 3. su geçidi
delav (i) n 1. durum, hal * ketin delavê jinan kadın durumuna düşmek 2. durum, koşul * delavê li hevhatinê anlaşma koşulu
delav (ii) m yemlik
delavê (yekî) qam kir (birini) denemek
delavkî rd/h gelîşi gözel sulamak
delavşok m hamam
delax m dişi katır
delê kirin l/gh başlamak
deledizî m çalıp çırpma
delegasyon m delegasyon
delege nd/nt delege, murahhas
delegetî m delegelik, murahhaslık
delek zo/n kunduz (Castor fiber)
delêkirin m başlama
deleme m 1. bar (cam kaplarda oluşan tortu) 2. bj pas, bar (genellikle midenin bozulmasından ötürü dilin üzerinde oluşan beyaz tabaka)
deleme (ii) m 1. tortu, çökelti 2. rd yarı pişmiş
deleme (iii) m topaç
deleme girtin bar bağlamak
delemezek m kolostrum (gebe kadının veya memeli hayvanların meme salgısı)
delew kova burcu, 21.Ocak-19 Şubat.
delewan m kalak (tezek yığını)
delex bot/nd bir ot türü
delfîn yunus balığı.
zo/n yunus balığı (Delphinus)
delgur bnr dêlegur
delhî Delhi (paytextê Hindê).
deliandin m saçmalama
l/gh saçmalamak
delik m sıva
delikandî (i) rd sıvalı (sıvalanmış olan)
delikandî (ii) rd defedilmiş
delikandin (i) m sıvama (sıva ile kaplama)
l/gh sıvamak (sıva ile kaplamak)
delikandin (ii) m defetme, savma, savuşturma
l/gh defetmek, deflemek, savmak, savuşturmak
delikîn (i) m sıvanma
l/ngh sıvanmak
delikîn (ii) m defolma
l/ngh defolmak
delîkosefal ant/m dolikosefal
delîl yakışıklı
n 1 delil, kanıt 2.hiq delil, kanıt 3. man kanıt, delil
delîlê mirinê ta ne, yê baranê ba ne ölümün belirtileri sekerat yağmurun ki ise rüzgârdır
delîlê vî tiştî ye . ..nin resmidir * delîlê xizaniyê ye yoksulluğun resmidir
delîlet bnr delîl
delîlo m delilo halayı
delîn m 1. kamışma, karıkma 2. çatal görme (bir şeyi net görmeme)
l/ngh 1. kamışmak, karıkmak (göz için) * ez nikarim li rojê binêrim, çavên min deliyan güneşe bakamıyorum, gözlerim kamıştı 2. çatal görmek (bir şeyi net görmemek) 3. takattan düşmek
delînbar rd 1. geçirgen 2. jeo geçirimli
delînbarî m 1. geçirgenlik 2. geçirimlilik
delindêz m 1. tören, merasim 2. dinî ayin 3. Kürt hiristiyanların 14 şubatta ateş yakarak kutladıkları bir bayram
deling m 1. don, tuman, çintiyan, kadın tumanı 2. paça (pantolon, don, şalvar gibi giyeceklerde bacakların çıktığı aşağı bölüm)
delinga jinan kadın tümanı
delingdirêj rd uzun bacaklı
deliqandin m şımartma
l/gh şımartmak
deliqîn (i) m şımarma
l/ngh şımarmak
deliqîn (ii) m eniklenme
l/ngh 1. eniklenmek 2. utanmamak
deliv erd/n geçit (iki dağ arasında dar ve uzun yol)
delîv bnr delîve
delîve m 1. fırsat 2. imkan, olanak 3. mec belirti
delîvegir nd/nt oportünist
delîvegirî m oportünizm
delk (i) m oyun, dolap, hile, düzen desise
delk (ii) fîz/m sürtünme
delk (iii) m itme
delk dan l/gh 1. itmek (bir şeyi güç uygulayarak ileriye götürmek) * mase delk dan masayı itmek 2. itmek (kapı, pencece vb. gibi; güç uygulayarak açmak veya kapatmak) * hêdîka pace delk da pencereyi yavaşça itti 3. itmek (bulunduğu yerden aşağıya düşürmek) * ew delk da birkê onu havuza itti
delkandin m 1. itme, itekleme 2. defetme
l/gh 1. itmek, iteklemek 2. defetmek
delkbaz nd/nt 1. düzenbaz, düzenci, hilebaz, hileci 2. dolandırıcı 3. hokkabaz (yalanla, dolanla iş gören kimse)
delkbazî m 1. düzenbazlık, düzencilik, hilebazlık 2. dolandırıcılık 3. hokabazlık (yalanla, dolanla iş görme)
delkbazî kirin 1) düzenbazlık yapmak 2) dolandırıcılık yapmak 3) hokabazlık yapmak
delkdan m 1. itme (bir şeyi güç uygulayarak ileriye götürme) 2. itme (kapı, pencece vb. gibi; güç uygulayarak açma veya kapatma) 3. itme (bulunduğu yerden aşağıya düşürme)
delme (i) m tortu, çökelti, telve
delme (ii) m don, tuman
delme (iii) m topaç
delo nd beştaş
delodîn rd delidolu, delişmen
delodînî m delidoluluk, delişmenlik
delov m kova (genellikle içinde su taşımaya veya kuyudan su çekmeye yarayan kap)
delq m hırka
delqek nd/nt komediyen
delta erd/m delta
delû m rakkase
delûv bnr
delwe m kova
delxer m rengi yeşile çalan inek
dem 1.an, zaman, esna, çağ, dönem, lahza, müddet, süre, mühlet, vakit. 2.dem, kıvamına gelmek.
m 1. zaman, vak(bir iş veya oluşun içinde geçtiği, geçeceği veya geçmekte olduğu süre) * tê bîra te dema ku me nedigot havîn e, nedigot zivistan e û me ji vî girî baz dida ser girê din yaz kış demeden, tepelerden tepelere koştuğumuz zamanları lıyor musun? 2. zaman, vakit (belirlenmiş an) 3. çağ, mevsim * dema gulan gül zamanı 4. zaman (işe ayrılmış veya bir iş için alışılmış saatler) * dema xewê hat uyku zamanı geldi 5. saat (zaman, vakit; bir işin yapıldığı belli bir zaman) * dema xwarinê yemek saatı 6. dönem, devir * dema împeratoriyê imparatorluk dönemi 7.rz zaman * dema borî geçmiş zaman 8. mzk zaman (ölçü bölümü) * pîvanga sêdemî üç zamanlı ölçü 9. ast zaman 10. zamane (yakınma ve hafifseme yoluyla) * zarokê demê zamane çocuğu
m 1. dem (çay harmanı ) 2. dem (hazırlanan çayın reng ve koku bakımında istenilen durumu) * dema çayê baş e çayın demi iyi
dem bihartin l/gh 1. zaman geçirmek 2. sohbet etmek
dem dan l/gh demlenmek, dem vermek (çay için)
dem dirêj kirin süreyi uzatmak
dem girtin l/gh demlenmek (çay için)
dem tutmak
dem kirin demlemek.
l/gh demlemek, demlendirmek * te çay xweş dem kiriye çayı güzel demlemişsin
dem û demistan zaman
dem û dewran a wan e yıl uğursuzundur
dem û dezgeh n 1. kurum, müessese 2. işletme (tarım, sanayi, ticaret, bankacılık gibi iş alanlarında kâr amacıyla bir sermaya yatırılarak kurulan kurum)
dem û dezgeh û dezgehê bazirganî ticarî işletme
dem û dezgeh û dezgehê bazirganiyê (an jî ticaretê) ticaret işletmesi
dema ba tê her kes kimê xwe li serê xwe digire herkes kendisini düşünür
dema bê rz/nd gelecek zaman
dema bê (dahatû an jî mandê) rz gelecek zaman
dema bê ya nêzik yakın gelecek zaman
dema borî rz/m geçmiş zaman
(an jî raborî)rz geçmiş zaman
dema boriya berdest rz/nd şimdiki zamanın hikayesi
dema boriya diyar rz/nd mişli geçmiş zaman
di’li geçmiş zaman
dema boriya dûdar rz/nd miş’li geçmiş zaman
dema boriya nediyar rz/nd belirsiz geçmiş, naklî mazi
dema boriya nediyar m işli geçmiş zaman
dema boriya niyetî rz/nd sanal geçmiş zaman
dema boriya têdeyî rz/nd di’li geçmiş zaman
(an jî diyar) rz/nd di’li geçmiş zaman
dema çolê bot/nd yaban çayı (15 cm boyunda ufak yapraklı ve dağlık alanlarda yetişir)
dema dahatû rz/nd gelecek zaman
dema dawî son zaman
dema fireh rz geniş zaman
dema ga bikevin kêr zehf in leş oldu mu başına üşüşen çok olur
dema ga ket kêr pir in leş oldu mu başına üşüşen çok olur
dema hevedudanî rz/nd rz birleşik zaman
dema ku g vaktaki
dema niha rz/nd şimdiki zaman
(an jî niho)rz şimdiki zaman
dema paş rz gelecek zaman
dema pêşîn ilk çağ.
dema raborî rz/nd geçmiş zaman
dema sade rz yalın zaman
dema vebirî rz/nd belirtilmiş zaman
dema we (an jî te) xweş (an jî bixêr) be iyi günler, vakitler hayırlı olsun
demadem rd sürekli
demagog nd/nt demagog, halkavcısı
demagogî m demagogluk
demagogtî m demagogluk
demagojî m demagojî, halkavcılığı
demagojî kirin demagoji yapmak
demajo m süreç
demajoyî rd süreçsel
demakar bnr temahkar
demamik m tülbent (kadın baş örtüsü)
deman rd/h götürü
m 1. ödün 2. imtiyaz
deman (i) m 1. icar, kiralama 2. ağanın icare ettiği toprak 3. kıraç toprak
deman (iv) m bahşiş * ka demana min? hani bahşişim?
deman dan l/gh ödünlemek
1) ödün vermek 2) imtiyaz vermek
deman girtin götürü almak
deman kirin kiralamak.
l/gh icar etmek, kiralamak
demançe tabanca.
m 1. tabanca (silâh) 2. tabanca (boyacılıkta kullanılan, basınçlı hava yardımıyla boya püskürtmeye yarayan araç)
demançeya mîrî nd beylik tabancası
demançeya otomatîk otomotik tabanca, makineli tabanca
demançeya pêşbirkê (an jî pêşbaziyê) sp yarış tabancası
demandan m ödünleme
demandar (i) rd 1. icareli, kiralık 2. kira sahibi
demandar (ii) rd 1. ödünlü (ödün vererek yapılan, ödün niteliğinde olan) 2. ödünlü (ödün veren kimse) 3. imtiyazlı
demande rd ebedî
demande kirin l/gh ebedîleştirmek
demandebûn m ebedîleşme
l/ngh ebedîleşmek
demandekirin m ebedîleştirme
demandêr kiralayan.
demandî rd 1. daimi 2. devam edilmiş, sürdürülmüş
demandin m devam etme, sürdürme
l/gh devam etmek, sürdürmek
demane rd icareli, kiralık (toprak)
demangeh m kiralık arazi
demanker nd/nt kiraci, kiralayan
demankerî m kiracılık
demankirî rd icareli, kiralı, kiralanmış
demankirin m icar etmek, kiralama
demarabor geçmiş zaman.
demax m dimağ, beyin
demaxî m bir şeyi aşırı derecede isteme, ağzın sulanması, arama
demaxî bûn l/ngh 1. bir şeyi aşırı derecede istemek, aramak 2. yiyeceği fazla bekleyememek, fazla istek duymak
demaxî kirin l/gh bir şeyi aşırı derecede istemesine neden olmak
demaxîbûn m 1. bir şeyi aşırı derecede isteme, arama 2. yiyeceği fazla bekleyememe, fazla istek duyma
demaxîkirin m bir şeyi aşırı derecede istemesine neden olma
dembest m balaban enstrümanının bir parçası
dembihartin m 1. zaman geçirme 2. sohbet, hasbıhal
dembihêrk m 1. sohbet, hasbıhal 2. süreç
dembihurî rd anakronik
dembihurk m 1. zaman geçirme 2. sohbet, hasbıhal
demborî rd 1. geçici (çok sürmeyen) * ji bo maweyeke demborî ez hatim geçici bir süre için geldim 2. geçici (kısa ve belli bir süre için olan) 3. m eğlenti 4. m zaman aşımı, süre aşımı müruruzaman
demboriya berdest rz şimdiki zamanın hikayesi
dembuhêrk bnr dembihêrk
dembûl bot/m 1. erik (Prunus domestica) 1. erik (bu ağacın meyvesi)
demdamk m bilmece, muamma
demdan m demlenme, dem verme (çay için)
demdank m demlik
demdar (i) rd demli (çay için)
demdar (ii) rd 1. devamlı, sürekli (kesintisiz omlarak) 2. süreli 3. geçici (kısa ve belli bir süre için olan)
demdayî rd demli (dem vermiş olan) * çaya demdayî demli çay
demdemî rd 1. geçici, muvakkat (kısa ve belli bir süre için olan) 2. geçici, eğreti * heta ku pira berahîn temam bibe wê rêwî di pira demdemî re derbas bibin asıl köprü bitinceye kadar eğreti köprüden geçilecek
demdemîtî m 1. geçicilik 2. eğretilik
demder rd çağdışı
demderî m çağdışılık
demdest h hemen, dosdoğru
demdirêj rd uzun vadeli, uzun süreli, uzun erimli
demdirêj kirin l/gh süre uzatmak
demdirêjkirin m süre uzatma
demdiyar rd belli süreli, süresi belli olan
demdûr rd uzun erimli, uzun vadeli
deme m 1. zaman 2. saat
demedor m etraf, çevre
demek bir süre.
demekê 1) bir ara, bir aralık (kısa bir süre) 2) bir ara (geçmişte bir zaman)
demekî rd geçici (kısa ve belli bir süre için olan)
demekîtî m geçicilik
demên berê evvelleri, evvelce
demên hevedudanî rz/nd bileşik zamanlar
demên hevgritî rz/nd birleşik zamanlar
demepaş m gelecek
demepêş m geçmiş
demgir m süreölçer, koronometre
demgirêdayî rd geçici (kısa ve belli bir süre için olan)
demgirêdayîtî m geçicilik
demgirtî rd 1. demlenmiş (çay için) 2. demli
demgirtin m demlenme (çay için)
demî rd 1. zamansal 2. zamanlı * pîvanga sêdemî üç zamanlı ölçü 3. geçici (çok sürmeyen) * min got qey yê wê heweseke demî ye onunkini geçici heves zanettim
demik (i) m an
demik (ii) n çatal, dirgen
demikandî rd soluk, solgun
demikandin m soldurma
l/gh soldurmak
demikdest h anında, hemen
demikî rd soluk, soluklaşmış
demikî bûn l/ngh soluklaşmak
demikîbûn m soluklaşma
demikîbûyî rd soluklaşmış
demikîbûyîn rd soluklaşma, soluklayış
demikîn m 1. azma (çamaşır artık ağartılmaz duruma gelme) 2.solma, solup sararma
l/ngh 1. azmak (çamaşır artık ağartılmaz duruma gelmek) 2. solmak, solup sararmak
demîlok m sorun
demîn m 1. alışkı, şartlanma, huy edinme 2. adapte
demîn (ii) l/ngh devam edilmek, sürdürülmek
demîn girtin l/gh şartlanmak, koşullanmak, huy edinmek
demîn pê dan girtin l/lb şartlandırmak, koşullandırmak
şartlandırmak
demîna xwe girtin şartlanmak
demîngirtî rd alışkın, şartlı, koşullu (şartlanmış, koşullanmış, huy edinmiş olan)
demîngirtin m şartlanma, koşullanma, huy edinme
demirqe mzk/m darbuka
demirqejen nd/nt darbukacı
demirqejenî m darbukacılık
demisandin m bastırma
l/gh bastırmak
demisîn m bastırılma
l/ngh bastırılmak
demîtî m geçicilik
demjimêr m 1. saat (günün hangi saatı olduğunu gösteren âlet) 2. süreölçer, kronometre
demjimêra biqûqû guguklu saat
demjimêra lêder nd çalar saat
demjimêrçêker nd/nt saatçı (saat imalatçısı)
demjimêrçêkerî m saatçilik
demjimêrkî h saatçe
demjiyan m yaşantı, dönem (yaşanılan bir an, hayatın bir bölümü)
demjmêr çend e saat kaç?
demkêş m demlik
demkî rd 1. zamansal, dönemsel 2. geçici (kısa ve belli bir süre için olan)
demkîbûn m 1. zamansallık, dönemsellik 2.geçici olma, geçicilik
demkin rd kısa süreli, kısa vadeli
demkirî rd demlenmiş, demlendirilmiş (çay)
demkirin m demleme, demlendirme
demkurt rd kısa süreli, kısa vadeli
demkurte m kısa dönem
demle m felç, inme
demnas nd/nt zaman bilimci, kronolojist
demnasî m zaman bilimi, kronoloji
demnasiyî rd zaman bilimsel
demnavîn rd orta vadeli
demode rd demode
demograf nd/nt demograf, nüfus bilimci
demografî m demografi, nüfus bilimi
demografîk rd demografik, nüfus bilimsel
demokrasî m demokrasi
demokrasîxwaz nd/nt demokrasi isteyen, demokrasi taraftarı
demokrasîxwazî m demokrasi isteme, demokrası taraftarlığı
demokrasîya azadîxwaz özgürlükçü demokrasi
demokrasîya civakî (an jî sosyal) sosyal demokrasi
demokrasîya piranîparêz (an jî pluralîst) çoğulcu demokrasi
demokrat rd demokrat
demokrat bûn l/ngh demokratlaşmak
demokratbûn m demokratlaşma
demokratbûyî rd demokratlaşmış olan kimse
demokratbûyîn m demokratlaşma
demokratê civakî (an jî sosyal) sosyal demokrat
demokratî m demokratlık
demokratîk rd demokratik
demokratîk bûn l/ngh demokratikleşmek
demokratîk kirin l/gh demokratikleştirmek
demokratîkbûn m demokratikleşme
demokratîkbûyî rd demokratikleşmiş olan
demokratîkbûyîn m demokratikleşme
demokratîkkirî rd demokratikleştirilmiş olan
demokratîkkirin m demokratikleştirme
demokratiyane h demokratça
dempêşî m gelecek zaman
dempîv m süreyazar, kronograf
demsal mevsim, sezon, sömestr.
m mevsim
demsalî h 1. mevsimlik 2. rd mevsimlik (ilkbahar ve sonbaharda giyilen)
demsaz nd/nt arkadaş, muhip, sırdaş
demsazî m arkadaşlık, muhiplik, sırdaşlık
demşûr m meyve ya da sebzenin ele yapışan suyu
demûrû n yüz, surat, çehre
demûş m 1. yapışkan (bitkilerin yapışkan maddesi) 2. yapışkan (tatlı şeylerin yapışıcı maddesi)
demûşe rd yapışıcı, yapışkan
demûşkî rd yapışkanca
demûşkî bûn l/ngh yapışkanca olmak
demûşkîbûn myapışkanca olma
demxe m 1. dam(bir şeyin üzerine işaret, nişan basmaya yarayan alet) 2. dam(bir araçla basılan işaret, nişan) 3. mec dam(bir kimsenin adını kötüye çıkaran yüz kızartıcı durum) * heta ku ew demxe lê be, nikane bi vir de bê bu damgayı taşıdığı müddetçe, buraya gelemez
demxe kirin l/gh damgalamak
demxe lê dan (an jî xistin)1) damga vurmak (damgalamak) 2) damga vurmak (iz bırakmak) * demxeya ku Rojen Barnas li helbesta Kurdî daye Rojen Barnas’ın Kürt şiirine vurduğu damga 3) mec damgalamak (yapmadığı bir işi birine yüklemek)
demxe lê ket (bir kimse) damga yemek
demxe xwar (bir kimse) damga yemek
demxedar rd damgalı
demxeker nd/nt damgacı
demxekerî m damgacılık
demxekirî rd 1. damgalı 2. mec damgalı (kendisine yüz kızartıcı bir suç yüklenmiş olan)
demxekirin m damgalama
demxenekirî rd damgasız
demxeya (tiştekî) lê dan (an jî xisti(birine) ... damgasını vurmak * demxeya dizektiyê jî li me xistin bize hırsızlık damgasını bile vurdular
demxweşî m güzel anlar * demxweşiya jiyanê hayatın güzel anları
demzan nd/nt süre bilimci, kronolojist
demzanî m süredizin, kronoloji
demzaniyî rd süre bilimsel, kronolojik
den m renk, boya * te rîsê xwe den kiriye? iplerini boyadın mı?
m küp, büyükçe küp
den dan l/gh 1. renklemek, boyamak 2. renk vermek * kim den daye take renk vermiş
1) renlemek, boyamak 2) drenk vermek
dena d bari, hiç değilse (veya olmazsa)
dena heşê pelaştin bir çuval inciri berbat etmek
dena xwe tije kirin küpünü doldurmak
dend m karasabanın yatay gövdesi
dendan m 1. renkleme, boyama 2. drenk verme
dendene rd iri yarı, iri kıyım
dendenetî m iri yarılık, iri kıyımlık
dendî n parça, tane
dendik m 1. çekirdek (etli meyvelerin içinde bir veya birden fazla bulunan, çoğu sert bir kabukla kaplı tohum) 2. çekirdek (yemek içih satılan kabuk çekirdeği) * dendikên kundiran kabak çekirdeği 3. tane (bazı bitkilerin tohumu) * dendikên hinarê nar tanesi 4. çiğit (pamuk çekirdeği) 5. biy çekird(bir hücrenin merkezini oluşturan cisimcik) 6. fiz çekirdek * dendika atomê atom çekirdeği 7. diş (sarımsak dilimi gibi dişe benzetilen şeyler için) * dendikek sîr bir diş sarımsak 8. diş, baş, parça * dendikek şekir bir baş şeker
dendik ji hev qetandin tanelemek
dendik ketin (tiştekî) çekirdeklenmek
dendika atomê atom çekirdeği
dendika hinarê nd deve dişi (iri taneli buğday)
dendika kulîlkê nd bal özü
dendika niftikê kibrit çöpü
dendikdar rd çekirdekli
dendikek neavêtin çift sürmemek, tohum ekmemek
dendikên cencerê döğme makinasının kesme dişleri
dendikên dirnixê tırmık dişleri
dendikên gulan nd ay çekirdeği
dendikên mangêrê tırmık dişleri
dendikfiroş nd/nt çekirdekçi (satan kimse)
dendikfiroşî m çekirdekçilik
dendikhûr rd ufak çekirdekli * tiriyekî xweş û dendikhûr bû çekirdeği ufak güzel bir üzümdü
dendikî fiz/rd çekirdeksel, nükleer
dendikik rd birazcık
dendûreşk bot/m 1. böğürtlen 2. böğürtlen (bu bitkinin yemişi)
dene n küp, büyük küp
denê zik nd/argo iri göbek
deng ses, oy (deng dan=oy vermek)
n 1. ses (kulağın duyabildiği titreşim) 2. ses (ciğerlerden gelen havanın yaptığı titreşim) 3. ses (güzel ve etkileyici ses) 4. mec ses (duygu ve düşünce) * em guh bidin dengê ciwanan gençliğin sesine kulak verelim 5. mec ses (herhangi bir davranış, tutum karşısında uyanan ruhî tepki) 6. mzk ses (aralarında uyum bulunan titreşimler) 7. ün, şan şöhret *deng dan ün almak (kazanmak, salmak veya yapmak) 8. haber
n 1. oy, rey * di hilbijartinên dawî de ji sedî pazdeh deng stendiye son seçimlerde yüzde on beş oyalmış 2. oy (bu tercihi belirten, söz, yazı veya yazı)
deng (i) m denge
deng (iii) bnr ding
deng berdan irticalen şarkı söylemek * dengbêj hat deng berda ozan gelip şarkı söyledi
deng bi (yekî) ve çûn (biri) duyum almak, duymak
deng bi ser (yekî) xist (birine) sesini duyurmak
deng bi xwe xistin 1) sesini duyurmak 2) ün kazanmak
deng birîn l/gh susmak (konuşmayı kesmek veya konuşmaktan kaçınmak)
deng birin xwe 1) söz dinlemek (veya tutmak) 2) işitmek
deng çûn (yekî) söz anlamak, anlayışlı olmak
deng dan 1.ses vermek. 2.oy vermek.
oy vermek, rey vermek
1) ses vermek 2) ün almak (kazanmak, salmak veya yapmak)
deng dan (i) l/gh oylamak, oy vermek
deng dan (ii) l/gh 1. ses çıkarmak 2. yankı uyandırmak, yankı yapmak (bir olgunun çevrede uyandırdığı duygu, düşünce, dedikodu gibi etki yapmak) 3. ötmek (üflemeli çalgılar için) * fîrfîrk deng nade düdük ötmüyor 4. ünü yayılmak, nam salmak, ün salmak 5. seslendirmek
deng dan vedan (sese) yankılatmak
deng derxistin (an jî dernexistin)1) ses çıkarmak (veya çıkarmamak) 2) ses vermek (veya vermemek)
deng ek jê derneketin 1) ses seda çıkmamak (birinden) haber almamak, sesi soluğu çıkmamak, sesi etrafı doldurmak
deng ek lê kirin yardım çağrısında bulunmak
deng giran çûn (yek) (biri) ağır işitmek (veya duymak)
deng hatin dan l/tb oylanmak
deng hilanîn birinin söylediği şarkıya katılıp tekrarlamak
deng jê birandin l/bw susturmak
-i susturmak
deng jê çûn sesini çıkarmak, tepkide bulunmak
deng jê derketin sesini çıkarmak, karşılık vermek (karşı gelmek)
deng jê derneketin ses çıkmamak
deng jê hat (bir şeyden) ses gelmek (veya çıkmak)
deng jê hatin birîn susturulmak
deng jê nehatin --den ses çıkmamak
deng ji xwe dernexistin suspus olmak
deng ji xwe neanîn sesini çıkarmamak, suspus olmak
deng ketin l/ngh kısılmak (ses için)
deng kirin l/gh 1. konuşmak, sesini çıkarmak 2. seslenmek (cevap vermek, bir şey söylemek için sesini çıkarmak) * min gazî kir deng nekir çağırdım seslenmedi 3. göz yummamak, hoş görmemek
(an jî nekirin)1) ses etmek (veya etmemek) 2) ses vermek (veya vermemek)
deng lê hild (birini) paylamak
deng lê kir (birine) seslenmek
(birine) ses etmek
deng lê kirin l/bw 1. seslenmek, çağırmak, çığırmak, ünlemek 2. seslenmek (sözü birine veya birilerine yöneltmek) 3. hitap etmek
deng nebirin xwe hiç oralı olmamak
deng neçûn (yekî) (biri) ağır işitmek (veya duymak) 2) mec anlayışsız olmak
deng nekirin l/ngh 1. sesini kesmek 2. susmak * li cihê ku edalet dengê xwe nake neheqî dest pê dike adaletin sustuğu yerde haksızlık başlar
1) ses çıkarmamak (veya etmemek) 2) göz yummak (kusurlarını görmezlikten gelmek, hoş görmek)
deng pê ketin l/bw 1. ses yapmak 2. yankı uyandırmak, yankı yapmak (bir olgunun çevrede uyandırdığı duygu, düşünce, dedikodu gibi etki yapmak) 3. adı duyulurolmak, ünlenmek nam salmak 4. adlanmak, adı çıkmak, adı kötüye çıkmak, kötü bir ün kazanmak, dile (veya dillere) düşmek
1) ünlenmek 2) dile (veya dillere) düşmek (hakında dedikodu yapılmak)
deng pê ve çûn duyarolma(bir şeyleri duymak; olumsuz anlamda)
deng pê xistin l/bw 1. nam salmasını sağlamak, ünlendirmek 2. yankı uyandırmak 3. (birini) karalamak
deng rikibandin hev (başka bir çalgıya veya sese) sesle eşlik etmek
deng û beng ses seda, ses soluk
deng û beng jê nehat (birinden veya bir şeyden) ses seda çıkmamak
deng û benga (yekî) birîn ses seda kesilmek (veya kalmamak)
deng û meng ses soluk
deng vedan akis, yankı, aksetmek.
l/gh 1. yankılamak, yankılanmak, aksetmek, ötmek * qube deng vedide dide kube ötüyor 2. yankı uyandırmak, yankı yapmak (bir olgunun çevrede uyandırdığı duygu, düşünce, dedikodu gibi etki yapmak) 3. nam salmak, ünlenmek 4. çavlanmak
1) yankı yapmak 2) ün almak (kazanmak, salmak veya yapmak)
dengan m yankı
dengandî rd seslendirilmiş olan
dengandin m seslendirmek
l/gh seslendirmek
denganî rz/m 1. ses bilgisi 2. rd fonetik, sesçil (sesleri bütün özellikleri, ayrıntılarıyla gösteren)
dengave nd naşide
dengayî bnr denganî
dengbej şarkıcı.
dengbêj nd/nt 1. ozan, halk ozanı, halk aşığı 2. ses sanatkârı
dengbêjî m 1. ozanlık, aşıklık 2. ses sanatkârlık
dengbêjkî h ozanvari
dengbela rd sesi, ünün yayılmış olan, ünlü
dengbilind rd tok ve yüksek sesli
dengbir susturucu.
rd (r kalın okunur) 1. susturucu * bersîva dengbir susturucu cevap 2. susturucu, egzoz 3. susturucu (silâhlarda)
dengbirîn m susma (konuşmayı kesme veya konuşmaktan kaçınma)
dengda m korna, klâkson
dengdan m oylama, oy verme
dengdan (ii) m 1. ses çıkarma 2. yankı, yankı uyandırma, yankı yapma (bir olgunun çevrede uyandırdığı duygu, düşünce, dedikodu gibi etki akis) 3. ötme (üflemeli çalgılar için) 4. ünü yayılma, nam salma, ün salma
dengdana bi îşaretan işarî oy
dengdana ewlekî nd güven oylaması
dengdana gelî nd halk oylaması, plebisit
dengdana nependî (an jî nepenî) gizli oy
dengdana pêewlebûnê nd güven oylaması
dengdana pêewlehiyê (an jî pêbaweriyê) güven oylaması
dengdanî m oylama, oy verme
dengdanîya gel halk oylaması, referandum
dengdar rd 1. sesli 2.rz sessiz, ünsüz, konsonant ünsüzü
dengdara arikî (an jî esmandevî)rz damak ünsüzü
dengdara difinî rz geniz ünsüzü
dengdara diran-esmandevî rz diş damak ünsüzü
dengdara diran-lêvî rz diş dudak ünsüzü
dengdara diranî rz diş ünsüzü
dengdara dirêj rz uzun ünlü
dengdara fîzek rz sızıcı ünsüz, patlayıcı ünsüz
dengdara hişk rz sert ünsüz
dengdara kurt rz kısa ünlü
dengdara lêvî rz dudak ünsüzü
dengdara nerm rz yumuşak ünsüz
dengdara paş-esmandevî rz art avurt ünsüzü
dengdara pêş -esmandevî rz ön damak ünsüzü
dengdara pêş gepê rz ön avurt ünsüzü
dengdara pidî-esmandevî rz diş eti damak ünsüzürz diş eti ünsüzü
dengdara pidî-lêvî rz diş eti dudak ünsüzü
dengdara pidiyî rz diş eti ünsüzü
dengdara qirikî rz geniz ünsüzü, gırtlak ünsüzü
dengdayî (i) rd oy kullanmış olan
dengdayî (ii) rd 1. yankılanmış 2. ün salmış, nam salmış olan
dengdayîn m oylayış, oy veriş
dengdayîn (ii) m 1. ses çıkarma 2. yankı uyandırma, yankı yapma (bir olgunun çevrede uyandırdığı duygu, düşünce, dedikodu gibi etki yapma) 3. ötüş, ötme (üflemeli çalgılar için) 4. ünü yayılma, nam salış 5. seslendirme
dengdayîna ewlekî güven oyu
dengdayîna gelî halk oylaması, referandum
dengdêr sesli, ünlü.
rz/m sesli, ünlü, vokal, ağız ünlüsü
dengder nd/nt seçmen
dengdêr (ii) bnr dengder
dengdêra difinî rz geniz ünlüsü
dengdêra dirêj rz uzun ünlü
dengdêra fireh rz geniş ünlü
dengdêra gilover rz yuvarlak ünlü
dengdêra hişk rz sert ünlü
dengdêra kurt rz kısa ünlü
dengdêra nerm rz yumuşak ünlü
dengdêra qirikî rz geniz ünlüsü
dengdêra stûr rz kalın ünlü
dengdêra teng rz dar ünlü
dengdêra zirav ince ünlü
dengderî m seçmenlik
denge m denge
dengê (...) ku mirov ji guhan dikir kulakları sağır edercesine
dengê (kesî) neçûn (kesî) birbirini dinlemez olmak
dengê (wî) bi guhê (yekî din) ve hatin haberini almak (olumsuz olarak)
dengê (yekî û …) hatin 1) tartışmak 2) kapışmak, kavga etmek, kavgaya tutuşmak (bi)
dengê (yekî) birin xwe söz dinlemek
dengê (yekî) cihek hilanîn sesi ayuka çıkmak
dengê (yekî) dan birandin susturmak * mirovekî zana bû, dengê tevan da birandin bilgili adamdı hepsini susturdu
dengê (yekî) ketin s esi kısılmak
dengê (yekî) kirin 1) birini) duymak * dengê wî kir sesini duymak (birini) dinlemek
dengê (yekî) nekir (birinin) sesini işitmemek
dengê (yekî) winda kirin boğmak (silik bir duruma getirmek) * bi hemû hêza xwe lê dixebitî ku dengê min winda bike var gücüyle sesimi boğmaya çalışıyordu
dengê bilind yüksek ses
dengê bişewat yanık ses
dengê borîk çok kaba ses
dengê dawî rz son ses
dengê defê ji dûr ve xweş e davulun sesi uzaktan hoş gelir
dengê dewixî boğuk ses
dengê diranî rz dişsel ses
dengê dureng çift tonlu ses
dengê ewlekî nd güven oyu
dengê ewlekî dan güven oyu vermek
dengê ewlekî stendin güven oyu almak
dengê hindrû gazî kirin sesi ayuka çıkmak
dengê ir kalın ses
dengê irê stûr sıtma görmemiş (ses)
dengê kelijandinê rz kaynaştırma sesi
dengê mêrkanî tok ve yiğitçe bir sesle
dengê navîn rz/nd iç ses
dengê nerm 1) yumuşak ses 2) alçak ses
dengê nizm alçak ses
dengê pêewletiyê nd güven oyu
dengê pêwendiyê rz kaynaştırma sesi
dengê qedîfe kadife gibi ses
dengê radyofonîk nd radyofonik ses
dengê sefirî hışıltılı ses
dengê serî kafa sesi
dengê sing mzk göğüs sesi
dengê stûr mzk kalın ses
dengê tûj keskin ses
dengê wîlwîlok çok tiz ve keskin ses
dengê xîzxîzok çatlak ses
dengê xwe avêtin oyunu kullanmak
dengê xwe bi ser xelkê xistin el alem duyarolmak, rezil olmak
dengê xwe bilind kirin sesini yükseltmek
dengê xwe birîn 1) susmak (konuşmayı kesmek veya konuşmaktan kaçınmak) * jinik vê carê bi temamî dengê xwe dibire kadın bu defa büsbütün susuyor 2) sesini kesmek
dengê xwe dernexistin 1) sesini çıkarmamak, konuşmamak 2) hiç ses çıkarmadan, kuzu kuzu 3) kendini sesizliğe vermek
dengê xwe jê re derxist (birine) çıkışmak, paylamak, üstüne gitmek
dengê xwe jê re kirin karışmak, üstüne gitmek
dengê xwe kêm kirin sesini kısmak
dengê xwe kirin l/bw tınmak, ses çıkarmak
dengê xwe nekirin 1) sesini çıkarmamak (veya etmemek), tınmamak 2) gözünü yummak (kusurlarını görmezlikten gelmek, hoş görmek)
dengê xwe nizm kirin sesini kısmak
dengê xwe ragihandin sesini duyurmak
dengê xweş güzel ses
dengê zirav mzk yüksek ses, ince ses
dengedeng m ses seda
dengegaz ketum.
rd sessiz, suskun, ketum
dengegaz bûn l/ngh susmak (konuşmayı kesmek veya konuşmaktan kaçınmak)
dengegazbûn m susma (konuşmayı kesme veya konuşmaktan kaçınma)
dengegazî m sessizlik, susku, suskunluk
dengegazîtî m suskunluk
dengewaz rd ağzı pek
dengewazî m ağzı peklik
denggir m ses kaydedici, ses alıcı, ses kayit cihazı
dengguhêz m 1. ses aktarıcı 2. telefon
dengî (i) mzk/m Botan bölgesine özgü olup iftihar, sevgi, aşk, övgü, yiğitlik gibi temalar işleyen şarkı türü
dengî (ii) rd 1. sesli 2. şaşaa
dengî bûn l/gh sızmak duyulurolmak (gizli tutulan haber, sır gibi şeyler duyulmak)
dengîbûn m sızma, sızış (gizli tutulan haber, sır gibi şeyler duyulma)
dengik zo/m kursak (kümes hayvanı için)
dengîn (i) n değirmen taşı (çakmak taşı türünde sert bir taş)
dengîn (ii) rd 1. sesli 2. rz sesli 3. namlı, ünlü * Meleyê Cizîrî bi nav û dengîn e Meleyê Cizîrî ünlüdür
dengînî m seslilik
dengir bnr denggir
dengiyan rd 1. sesli 2. şaşaa
dengjê m hancere, ses kirişleri (veya telleri)
dengjêbirandî rd susturulmuş olan
dengjêbirandin m susturma
dengketî rd kısık, kısık sesli (sesi kısılmış olan)
dengketîbûn m kısıklık
dengketin m kısılma (ses için)
dengkî rd/h seslice
dengkirin m 1. konuşma, sesini çıkarma 2. seslenme, sesleniş (cevap verme, bir şey söylemek için sesini çıkarma) 3. göz yummama, hoş görmeme
dengkuj rd/nd susturucu
denglêkirin m 1. seslenme, sesleniş, çağırma, çığırma, ünleme 2. seslenme (sözü birine veya birilerine yöneltme) 3. hitap, hitap etme
dengnas nd/nt ses bilimci, fonolog
dengnasî rz/m ses bilimi, fonoloji
dengnasiyî rd ses bilimsel, fonolojik
dengnekir rd 1. sessiz, suskun, ağızsız, susan 2. sakin, sessiz (kimseyi rahatsız etmeyen, kızgınlık göstermeyen) * mirovekî dengnekir e sakin bir adam 3. uysal, uslu, iyi huylu, mülâyim, tınmaz melâike
dengnekirî m 1. sessizlik, suskunluk, ağızsızlık 2. sakinlik, sessizlik (kimseyi rahatsız etmeme, kızgınlık göstermeme durumu) 3. uysallık, usluluk, iyi huyluluk, mülâyimlik
dengnekirî bûn l/ngh kuzulaşmak (kuzu gibi uysallaşma, sessiz duruma gelmek)
dengnekirîbûn m kuzulaşma (kuzu gibi uysallaşma, sessiz duruma gelme)
dengnekirin m 1. sesini kesme, sessizlik 2. susma, susuş
dengneman m ses yitimi
dengnerm rd 1. yumuşak sesli 2. pes sesli
dengnermî m 1. yumuşak seslilik 2. pes seslilik
dengnivîs m sesyazar, fonograf
dengnixêm rd 1. susturucu 2. susturucu (silâhlarda)
dengnuma m ses göstergesi
dengpêketî rd 1. yankı uyandırmış, yankı yapmış olan 2. ünlenmiş, nam salmış olan 3. adlanmış, adı çıkmış, kötü ün kazanmış, dile (veya dillere) düşmüş olan
dengpêketin m 1. ses yapma 2. yankı uyandırma, yankı yapma (bir olgunun çevrede uyandırdığı duygu, düşünce, dedikodu gibi etki yapma) 3. adı duyulurolma, ünlenme, nam salma 4. adlanma, adı çıkma, adı kötüye çıkma, kötü bir ün kazanma, dile (veya dillere) düşme
dengpêxistî rd 1. nam salmasını sağlanmış, ünlendirilmiş olan 2. yankı uyandırılmış 3. (biri) karalanmış
dengpêxistin m 1. nam salmasını sağlama, ünlendirme 2. yankı uyandırma 3. (birini) karalamak
dengpîv m ses ölçen
dengqalind rd kalın sesli
dengşalûr rd güzel sesli (ötücü kuşlar gibi şakıyan güzel sesli kimse)
dengsaz nd/nt sesçi
dengsazî m fonetik
dengşîrîn rd hoş sesli, güzel sesli
dengstûr rd kalın sesli
dengtûj rd keskin sesli
dengtûjî m keskin seslilik
dengûbehs m haber, havadis (iletişim veya yayın organlarıyla verilen bilgi) * ji televizyonê guhdarî li dengûbehsên cîhanê kirin televizyondan dünya haberlerini izledi
dengvedan m 1. yankı 2. yankılama, yankılanma, aksetme, ötme 3. yankı, yankı uyandırma, yankı yapma (bir olgunun çevrede uyandırdığı duygu, düşünce, dedikodu gibi etki, akis) 4. nam salma, ünlenme 5. çavlanma
dengvedanî rd akustik, yankısal
dengvedayî rd 1. yankılanmış olan 2. nam salmış, ün kazanmış olan
dengvedayîn m 1. yankılayış, yankılanış, aksediş 3. yankı uyandırış (bir olgunun çevrede uyandırdığı duygu, düşünce, dedikodu gibi etki yapma) 4. nam salış, ünleniş 5. çavlanış
dengveder rd 1. yankılayıcı 2. ses getirici * çalakiyeke dengvedêr
dengvegêrk m höperlör
dengweş mikrofon, ahize.
m oparlör, hoperlör
dengweşdar rd hoperlörlü
dengxane m ses arşivi
dengxwên m ses okuyucu, fonograf
dengxweş rd güzel sesli
dengzan nd/nt ses bilimci, fonolog
dengzanî m 1. fonoloji 2. fonetik (ses bilgisi)
dengzaniyî rd ses bilimsel, fonolojik
dengzêrîn rd altın sesli, güzel sesli
dengzirav rd ince sesli
denî rd pis
denik bnr dendik
denîk m ağzı kapalı sepet
denîmarkî Danimarkalı.
denkandin m lekeleme
l/gh lekelemek
denke m 1. den(bir nesnenin veya insanın devrilmeden durma hali) 2. denk (yük hayvanların sağ ve soluna konulan iki yük parçasından her biri) * denkeyeke bar fasûlye û yek jî nok e yükün bir dengi fasulye, bir dengi nohut 3. denge (siyasî güçlerin, yetkilerini birbirini sınırlayacak şekilde dağıtmaları)
denkêş m mikrofon
denkeya civakî sos toplumsal (veya sosyal) denge
denkîn m lekelenme
l/ngh lekelenmek
deodorant m deodoran
deontolojî m deontoloji, ödev bilgisi
dep tahta, kereste.
m 1. tahta 2. tahta (tahtadan oluşmuş yüzey) 3.rd tahta (tahtadan yapılmış)
dep (i) m evlek (tarlanın tohum ekmek için saban iziyle bölünen bölümlerinden her biri)
dep kirin l/gh evleklemek
depa sing ant/m can tahtası, iman tahtası
ant 1) göğüs kemiği, köğüs tahtası 2) bağır
depa singê (yekî) vekirî ye göğüs bağır açık
depar m depar, çıkış
depik (i) m tahta, tahtacık
m evlek, maşala
depîn ahşap, doğrama.
rd tahta, ahşap (tahtadan yapılmış)
depînî rd tahtadan, ahşaptan
depkirin m evlekleme
deplasman sp/m deplasman
depo m 1. depo (korunmak, saklanmak veya gerektiğinde kullanmak üzere bir şeyin konulduğu yer) 2. de(bir malın toptan satıldığı ve çokça bulunduğu yer) 3.lşk depo (ordu mallarının saklandığı, bakımlarının yapıldığı yer)
depo (i) m teneke
depo kirin l/gh depolamak
depo etmek
depokirî rd depolanmış
depokirin m depolama
depovan nd/nt depocu
depovanî m depoculuk
depozît m depozit, depozito
deprasyon psî/m depresyon, çöküntü
depreş n kara tahta
depur nd yünü veya kılı kötü olan mal davar
deq n 1. kaflik (misket vb. oyunlarında) 2. değme, seçkin * deqê mêran yiğitlerin en değmesi
m 1. benek, nokta 2. ben 3. puan kumaşlardaki benek, nokta) 4. akıtma, isale 5. alaca (meyvelere daha çok üzüme düşen ben) 6. ben (en çok üzümde görülen olgunlaşma belirtisi) 7.bj kabarcık 8. ast gözenek (güneş yüzeyinde görülen küçük, yuvarlak kara lekelerden her biri) 9. mec damga
deq (ii) m dövme (vücut derisi üzerine iğne, gibi sivri bir araçla çizilerek yapılan çıkmaz yazı veya şekil) * deqa li lêva wê dudağındaki dövme
deq (iv) m 1. madde (yasa, sözleşme, antlaşma gibi metinlerde, her biri başlı başına bir yargı getirenve çoğu kez rakamla belirtilen bölüm) 2. metin, tekst
deq (v) n kozalak (meşe veya pelit kozalağı)
deq dan l/gh aşılamak
deq ên li rûyê rojê güneş lekeleri
deq ên zer avêtin (…) ala sulu olmak (kavunlar için)
deq kirin l/gh dövme yapmak
deq lê ketin l/bw beneklenmek
deq û deq bizzat
deqandî (i) rd dövmeli
deqandî (ii) rd aşılı (bitki)
deqandin (i) m dövme (vücut derisi üzerine iğne, gibi sivri bir araçla çizilerek yapılan çıkmaz yazı veya şekil) 2. yumurtayı dişlerine vurarak deneme
l/gh 1. dövme yapmak 2. yumurtayı dişlerine vurarak denemek * hêka hev û din deqandin birbirini bilmek, tanımak
deqandin (ii) m aşılama
l/gh aşılamak (bitki aşılamak)
deqaq ütü.
m ütü
deqdan m aşılama (bitki aşılama)
deqdar rd 1. benekli, puanlı 2. ast gözenekli
deqdayî rd aşılı (bitki)
deqdayîn m aşılayış (bitki aşılama)
deqdeq m benek
deqdeqî rd 1. abraş (alaca benekli) * hespê deqdeqkî abraş at 2. abraş (bitki yapraklarında klorofil azlığından dolayı açık renkte lekeleri olan) 3. benekli, beneklice 4. kabarcıklı 5. püskürme (sık ve tek tek benek durumunda) 6. paralı, puanlı * qumaşê deqdeqî paralı kumaş * cilê deqdeqî puanlı elbise
deqdeqî bûn l/ngh 1. alacalanmak 2. beneklenmek
deqdeqî kirin l/gh alacalamak
deqdeqîbûn m 1. alacalanma 2. beneklenme
deqdeqîkirin m alacalama
deqdeqkî rd 1. abraş, abraşça, alaca benekli 2. abraş (bitki yapraklarında) 3. puanlı, noktalı * qumaşê deqdeqkî noktalı kumaş
deqdeqok m 1. benek 2. puan, nokta 3. ben (en çok üzümde görülen olgunlaşma belirtisi) 4. çil (tüyünde küçük benekler bulunan hayvan)
deqdeqokî rd 1. abraş, abraşça (alaca benekli) 2. abraş (bitki yapraklarında klorofil azlığından dolayı açık renkte lekeleri olan) 3. benekli, beneklice 4. puanlı, puanlıca, noktalı * cilê deqdeqokî puanlı elbise 5. çilli (çilli hayvan) 6. kumlu (çok ufak ve sık benekli kumaş)
deqdeqokî bûn l/ngh beneklenmek
deqdeqokîbûn m beneklenme
deqdeqonk m benek
deqdeqonkî rd benekli, beneklice
deqe m 1. dakika (bir saatlik zamanın altmışta biri) 2. mat dakika (bir derecenin altmışta biri) 3. dakika (an, zaman) * ji niha û pê de ez dê her deqe li we bigerim bundan sonra sizi her dakika arayacağım
deqê xwe li deqê (yekî) xist (biriyle) aşık atmak, meydan okumak
deqedeq 1. başa baş * her du pêlewan deqedeq derketin iki güreşçi başa baş güreştiler 2. burun buruna 3. karşı karşıya, göğüs göğüse
deqedeq di hev de derketin 1) burun buruna gelmek 2) karşı karşıya gelm(birden karşılaşmak)
deqedeq hatin başa baş gelmek
deqel m sert toprak
deqelûz m 1. atlama, sıçrama 2. takla, taklak
deqerû rd açık sözlü, açık fikirli, dobra, tok sözlü, kör kadı (doğru bildiğini herkesin yüzüne söyleyen), sözünü budaktan esirgemeyen
deqerûtî m açık sözlülük, açık fikirlik, dobralık, tok sözlülük
deqezer m alaca (meyvelere düşen ben)
deqezer avêtin (...) alaca düşmek * deqezer avêtiye qeysiyan kaysıya alaca düşmüş
deqezerik m alaca (meyvelere düşen ben)
deqezerik avêtin (..) ala sulu olmak (kavun için)
deqîqe m 1. dakika (bir saatlik zamanın altmışta biri) 2. mat dakika (bir derecenin altmışta biri) 3. dakika (an, zaman) * ji niha û pê de ez dê her deqîkeqe li we bigerim bundan sonra sizi her dakika arayacağım
deqker nd/nt dövmeci (vücuda dövme yapan)
deqkerî m dövmecilik
deqkî rd metince
deqkirin m dövme yapma
deqlêketin m beneklenme
deqlok m sepicilikte kullanılan bir meşe ürünü
deqlûk m mazı
deqlûs bnr deqelûz
deqnivîs nd/nt metin yazarı
deqnivîsî m metin yazarlığı
deqnûs m imza
deqsor zo/m ala balık
der nd1. dış, dışarı (iç karşıtı) * ji der deng tên dışarıdan sesler geliyor 2. dı(bir konunun kapsamına girmeyen şey) 3. dış (görülen, içte bulunmayan yüzey) 4.rd dış (somut kavramlarda; iki veya ikiden çok şeyden merkeze daha uzak olan) * deriyê der dış kapı 5. dış (yabancı ülkelerle ilgili) * dinyaya der dış dünya 6. açık hava (yapı dışı olan yer) 7. sn dış (açık havada geçen sahneleri içine alan çekim) 8. dış, dışında, -e yakın * şerê der biharê bahara yakın savaş 9. dış, hariç
n kapı
m etek (giysinin belden aşağı kalan bölümü) * ba lê xist der û dawa wê rakir rüzgâr savurdu eteklerini kaldırdı
m 1. yer (bulunulan, yaşanılan, oturulan şehir, kasaba, mahalle) 2. y(bir olayın geçtiği veya geçeceği bölüm, alan) * dera ku civîn lê çêbe ev e toplantın yapılacağı yer bura 3. yer * derekî wî şikestiye bir yeri kırılmış 4. yer, mahal, mevki (bazı ulaşım araçlarında yolculara veya sinama, tiyatro gibi yerlerde seyircilere sağlanan konfora ve bilet ücretlerine göre düzenlenmiş yer) 5. yöre
der û malê hev birbiriyle hısım akraba
der û malê hev bûn birbiriyle hısım akraba olmak
der (iv) nd sıkıntı, acizlik, rahatsızlık * ez jî wî pir der im ondan çok rahatsızım
der (v) rz kelimenin başına gelerek ’da’ anlamını verir * der bihar baharda
der bar d/h 1. hakkında 2. ilişkin, ilişik, ilgili, üstüne, üzerine, değin * der barê evîn û zewacê de peyivîn aşk ve evlilik üstüne konuştular 3. dair, konusunda, üzerinde, ile ilgili * axaftinek der barê hunerê de kir sanata dair bir konuşma yaptı
der barê rd ilişkin, ilişikli
der barê (...) de axiftin (peyîvîn an jî xeber dan) 1) hakkında konuşmak 2) -e söz konusu etmek
der barê (tiştekî) de bûn bahsetmek, değinmek * nivîsarek e ku der barê mijara hêvotinê de bû eğitim konusuna değinen bir yazı
der barê (…) de (bir kimsenin veya şey) hakkında * hez dike der barê vê ferhengê de bipeyîve bu sözlük hakkında konuşmak istiyor 2) (herhangi bir) zeminde, hakkında * der bare vê yekê de axaftinek pêk aniye bu zeminde bir konuşma yapmış
der cîran n konu komşu
der ek bûn rêçika (yek) (bir yer birinin) uğrağı yeri olmak
der ek kirin rêçika (yek) (bir yeri birinin) uğrak yeri haline getirmek
der ek kirin rêçika x (bir yeri) kendi uğrak yeri haline getirmek
der ekî te pê neêşe afiyet olsun (yemek yemiş misafirine veya herhangi birine söylenir)
der hal h 1. derhal, hemen, hemencecik, çabucak, şipşak 2. bu günden tezi yok, vakit kaybetmeden
der heq d/h 1. hakkında 2. rd ilişkin, ilişik * qanûnê der barê bikarhênana navgînên ragihanê de kitle iletişim araçlarını kulanımına ilişkin kanun
der heqê (...) de (bir kimsenin veya şey) hakkında * hez dike der heqê vê ferhengê de bipeyîve bu sözlük hakkında konuşmak istiyor 2) (herhangi bir) zeminde, hakkında * der heqê vê yekê de axaftinek pêk aniye bu zeminde bir konuşma yapmış 3) dair, üzerinde, ile ilgili 4) konusunda, üstüne, üzerine, ilgili, ilişkin * der heqê evîn û zewacê de peyivîn aşk ve evlilik üstüne konuştular
der kirin çıkartmak, kovmak.
l/gh 1. çıkarmak (birinin veya bir şeyin çıkmasını sağlamak, çıkmasına sebep olmak) 2. çıkarmak (sindirim yolundan dışarı atmak) 3. boşaltmak 4. deşmek, açmak, patlatmak (içini açmak, yara açmak, yarayı, çıbanı vb. içindeki iltıhabı dışarı çıkarmak) * kînor derkirin çıbanı açtılar * birîn derkir yarayı patlatmak 5. dışa vurmak 6. çıkarmak, çıkartmak 7. dışarı atmak, çıkarmak, kovmak, sürmek 8. sürmek, sürgün etmek 9. dışlaştırmak
der maf d/h hakkında
der mafê (tiştekî) (bir şey) hakkında * hez dike der mafê vê ferhengê de bipeyîve bu sözlük hakkında konuşmak istiyor
der û ber n çevre, etraf * ez li der û berê xanî geriyam evin çevresini dolaştım
der û cîran nd konu komşu
der û daw etek
der û daw lê qetandin 1) el etek öpmek (bir işi yaptırmak için çok yalvarmak) 2) eline eteğine sarılmak
der û daw li navê pêçayî eteği belinde
der û dawa wê di nav dest û piyên wê de ne eteği düşük (pasaklı kadın)
der û dertûl nd sokaklar, ortalık yerler
sokaklar, el kapısı (bi)
der û dertûlan xistin sokakğa atmak (kovmak)
der û dor m 1. çevre, etraf, dolay 2. çevre (eş dost) 3. ortalık, ortam * li der û dorê kes nîn bûn ortalıkta kimseler yoktu
der û dor dan hev (ortalığa) çeki düzen vermek
der û dor hêşîn bûn ortalık yeşermek
der û dor tev yedi mahalle
der û poxan nd sığınılacak, barınacak yer * em çima man bêder û poxan? niye biz sığınılacak, barınacak yersiz kaldık?
dera han parça * ew şivanekî dera hanê ye o bir çoban parçasıdır
dera xwe hildan paçalarını sıvamak
dera xwe li nava xwe hildan işe koyulmak
derab m ilinti, teyel
derab (i) n hat (vücut biçimi) * derbên wê li hev in hatları düzgün
derab dan l/gh ilgilemek, ilintilemek, teyellemek
teyel yapmak (veya atmak)
derabdan m ilgileme, teyelleme
derabdayî rd teyelli, teyellenmiş, ilgilenmiş
derabdayîn m ilgileyiş, teyelleyiş
derabe m 1. kepenk (dükkan kepengi) 2. evleri ayırmak için kullanılan tahta perde
derabên xwarik nd kaz ayağ (dikiş türü)
derabzûn m eşik (kapı eşiği)
deraçe m taraça
derak m belâ
deramet yeşillik, sebze.
m 1. gelir (bir kimseye veya topluluga belli zamanlarda, belli yerlerden gelen para, varidat) 2. gelir (bir ekonomik birimin belli bir süre içinde kazandığı para vb., varidat, irat) 3. verim, bereket
derametdar rd 1. gelirli 2. verimli, bereketli
derametdarî m verimlilik, bereketlilik
deran m 1. çıkarma 2. çıkış 3. çıkarım 4. mat çıkarma * ez ji kirariyên hesêb pirtir ji deranê hez dikim bu dört işlemden çıkarmayı seviyorum 5. man çıkarım, istidlal
derande rd maksut, istenen, niyet edilen, maksat edinilen
derander nd/nt kaşif
deranderî m keşif
derandî (i) rd çıkarılmış olan
derandî (ii) rd keşfedilmiş olan
derandin (i) m çıkarma
l/gh çıkarmak
derandin (ii) m keşfetme
l/gh keşfetmek
derane m 1. çıkarma 2. mat çıkarma
deranî (i) m deyim, idyom
deranî (ii) rd 1. dışlaştırılmış 2. mec zavallı
deranîn m 1. çıkarma, çıkarış (birinin veya bir şeyin çıkmasını sağlama, çıkmasına sebep olma) 2. çıkarma (bulma, ortaya koyma) 3. mec çıkarma (söyleme) 4. çıkarma (döküntülü hastalığa tutulma) 5. çıkarma (sağlama, elde etme) 6. çıkarma, ıtrah etme (sindirim yolundan dışarı atma) 7. çıkarma (giysi, ayakkabı gibi şeyleri vücuttan ayırma, soyma) 8. çıkarma (yayımlama) 9. mat çıkarma * ez ji kirariyên hesêb pirtir ji deranînê hez dikim bu dört işlemden çıkarmayı seviyorum 10. çıkarsama, çıkarma 11. dışarı çıkarma, itiraf etme 12. dışlaştırma
l/gh 1. çıkarmak (birinin veya bir şeyin çıkmasını sağlamak, çıkmasına sebep olmak) * min hesp ji axurê deranî atı ahırdan çıkardım 2. çıkarmak (bulmak, ortaya koymak) * ez dê vira wî derînim yalanını çıkaracağım 3. mec çıkarmak (söylemek) * tu çi di hizirî, derîne ku tu rihet bibî! ne düşünüyorsun, çıkar da rahatla! 4. çıkarmak (döküntülü hastalığa tutulmak) * zarok sorik deranîne çocuk kızamık çıkarmış 5. çıkarmak (sağlamak, elde etmek) * nanê xwe ji kevir dertîne ekmeğini taştan çıkarıyor 6. çıkarmak, ıtrah etmek (sindirim yolundan dışarı atmak) 7. çıkarmak (giysi, ayakkabı gibi şeyleri vücuttan ayırmak, soymak) * sola xwe derîne ayakkabısını çıkar 8. çıkarmak (yayımlamak) * dê kovareke nû derînin yeni bir dergi çıkaracaklar 9. mat çıkarmak * pêncan ji dehan derîne beşi ondan çıkar 10. çıkarsamak, çıkarmak 11. dışarı çıkarmak, itiraf etmek 12. dışlaştırmak
deraqil rd akıl dışı, irrasyonel
deraqilî rd akıl dışı, gayri aklî, irrasyonel
deraqilîtî m irrasyonalizm
derasa rd 1. olağan dışı, olağanüstü 2. m tansık, mucize
derasayî rd 1. olağanüstü (benzerlerinden farklı olan) 2. olağanüstü (beklenmedik bir zamanda yapılan, fevkalâde) * civîna derasayî olağanüstü toplantı 3. olağanüstü ile ilgili
derasayîtî m 1. olağanüstülük 2. fevkalâdelik, olağanüstülük
derav su tevzi yeri.
m ilinti, teyel
derav (i) m 1. akak, yatak, mecra 2. su tevzi kanalı 3. erd boğaz, suyun inceldiği yer
derav (ii) m çamaşır yıkama
derav (iv) m 1. bakım, taraf (görüş açısı, değerlendirme, -e göre) * di her kar û deravî de her bakımda 2. durum * di her derava teng de her durumda
derav (v) m duvarlarda meydana gelen çatlak
derav (vi) bnr delav (I)
derav kirin teyellemek
deravî m tüm arazinin enlenmesine birden sulanması, gelişigüzel sulama
deravkî rd tüm arazinin enlenmesine birden sulanma şekli
derawa m 1. konum, durum 2. erd konum 3. koşul
derax (i) m 1. süreç 2. zaman, vakit
derax (ii) m seviye
deraxe m 1. üstüste istif edilmiş biçili tahıl demetleri 2. yaz işinin bitirilişi, yazın yapılacak işleri bitirme
deraxî rd süreçsel
derazîng m eşik (kapı eşiği) * li ser derazînga derî rûniştibû rêpana rê dikir kapının eşiğine oturmuş yolu gözlüyordu
derazînk bnr derazîng
derazû bnr derazûnk
derazûnk m eşik (kapı eşiği)
derb m 1. darp, darbe (vurma, vuruş, çarpış) * derbek li serê wê da başına bir darbe vurdu 2. mec dar(birini kötü duruma düşüren, sarsan olay) * vê derbê bi tevayî ew ji jiyanê sar kir bu son darbe onu büsbütün hayattan soğuttu 3. bere, ezik (herhangi bir şeyde görülen çizik)
derb (i) n defa, kez, kere
derb (ii) m fişek, kurşun
derb (iii) m tek ellen uzağa atılabilen taş
derb dan l/gh vurgu yapmak
derb daweşandin (yekî) darbe vurmak (veya indirmek)
derb dîtin neşter daweşandin nabze göre şerbet vermek
derb ekê li nal dixe yekê li bizmar hem nalına hem mıhına (vurmak)
derb ji destê (yekî) çêbûn elinden kaza çıkmak
derb lê dan l/bw 1. darbelemek, darbe vurmak (veya indirmek) 2. rz vurgu yapmak, vurgulayış
(an jî xistin) darbe vurmak (veya indirmek)
derb lê ketin l/bw darbelenmek
derb lê xistin l/bw darbelemek, darbe vurmak (veya indirmek)
derb lêdan darbe vurmak.
derb taze kirin darbesini tekrarlamak
derb û wesle rastî hev hatin tesadüf etmek, tesadüf olmak
derb xwarin l/gh darbelenmek, darbe yemek
darbe yemek
derba bêkeys lê dan (an jî xistin) fena yerine vurmak
derba bicih lê dan (an jî xistin) fena yerine vurmak
derba golê gollük, gollük durum
derba hêvişandî ne ya xwedî ye (an jî barê xwediyan e) kavgada ilk önce davranmayan kaybeder, anlamında bir deyim
derba nişterê dibîne û çelp û diweşîne kan alacak damarı bilmek
derba nişterê dîtin û çeq û lê xistin bal alacak çiçeği bilmek (veya bulmak) (filan kes)
derba nişterê ye arı bal alacak çiçeği bilir
derba xerab lê dan (an jî xistin) fena yerine vurmak
derba xwe hilanîn darbeyi kapmak
derba xwe lê danîn fırsatını kollamak
derbajar n taşra, varoş
derbar hakkında.
derbas m geçme, geçiş
derbas aliyê (an jî hêla) rastê yê rê bûn sağa geçmek, sağlamak
derbas bûn l/ngh 1. geçmek *çend kes bi lez û bez di ber derî re derbas bûn kapının önünden birkaç kişi aceleyle geçtiler 2. geçmek (bir yandan girip öte yandan çıkmak) 3. geçmek (yol olarak kullanmak) * di vir re derbas nebe burdan geçmek 4. geçmek (bir yeri açmak, öbür yana ulaşmak) 5. geçmek (zaman için; aşmak, geride bırakmak) * saet ji dehan derbas dibe saat onu geçiyor 6. geçmek (yürürlükte bulunmak, geçerli olmak) * ev pere êdî derbas nabe bu para artık geçmiyor 7. geçmek (okulda, sınavda başarı göstermek) * bi awayekî têr baş ji ezmûnê derbas bû sınavı iyi bir şekilde geçti 8. geçmek, sökmek * forsa te li vir derbas nabe forsun burda sökmez 9. sökmek (geçmek, etki yapmak) * hikmê te li vir derbas nabe hükmün burada sökmez 10. akmak, ilerlemek (zaman için; çabucak geçmek) * wext çawa derbas dibe zaman nasıl da akıyor 11. sürmek, devam etmek (zaman geçmek) * pir derbas nabe dê her tişt derkeve rastê çok sürmez her şey ortaya çıkar 12. çıkmak (ay, mevsim geçmek) * zivistan derbas bû kış çıktı 13. geçmek, yürümek * jiyan derbas bûye çûye hayat yürümüş gitmiş
derbas dibû geçe (saat için) * gava ku saet ji heştan pênc derbas dibû, li wê derê bû saat sekizi beş geçe ordaydı
derbas kirin l/gh 1. geçirmek (geçme işini yaptırmak, geçmesini sağlamak) * tu wê derbas bike ez tiştekî din ji te naxwazim onu geçir senden başka bir şey istemem 2. geçirmek (bir şeyi bir yandan öbür yana götürmek) 3. geçirmek (bir süre yaşamak, oturmak, kalmak) * tu şevê li der derbas bikî dê baş be geceyi dışarda geçirsen iyi olur eger 4. geçirmek (herhangi bir durumu yaşamış olmak) * rojên xweş derbas kirin iyi günler geçirmek * nexweşîn derbas kirin hastalık geçirmek 5. geçirmek, sürmek (herhangi bir durum içinde olmak) * di nava çar dîwaran de jiyana fermanberî derbas dikir dört duvar arasında memur hayatı sürüyordu 6. geçmek (yaşamak) * emrekî xweş derbas dike güzel bir yaşam geçiriyor 7. savmak, savuşturmak, atlatmak (sıkıcı bir durumu geçirmek) 8. geçinmek (anlaşmak, uzlaşmak) * jin û mêr xweş bi hev re derbas dikin karı koca iyi geçiniyorlar 9. geçinmek (zar zor hayatını idame etmek)
derbas mehaniyê (an jî meaş) bûn maaşa geçmek
derbasang m 1. geçiş (resimde iki ara rengi birbirine bağlayan ara ton) 2. mzk geçiş (bir parça süresince bir tondan başka bir tona atlama)
derbasbar rd geçer, geçerli (geçerliği olan)
derbasbarî m geçerlik, geçerlilik
derbasbûn m 1. geçme, geçiş 2. geç(bir yandan girip öte yandan çıkma) 3. geçme (yol olarak kullanma) 4. geç(bir yeri açma, öbür yana ulaşma) 5. geçme (zaman için; aşma, geride bırakma) 6. geçme (yürürlükte bulunma, geçerli olma) 7. geçme (okulda, sınavda başarı gösterme) 8. geçme, sökme 9. sökme (geçme, etki yapma) 10. akma, ilerleme (zaman için; çabucak geçme) 11. sürme, devam etme (zaman geçme) 12. çıkma (ay, mevsim geçme) 13. geçme, yürüme
derbasbûna fermî geçit töreni, resmi tören
derbasbûnî m 1. geçiş, intikal * dewra derbasbûniyê geçiş dönemi 2. psî/m geçişim
derbasbûyî rd 1. geçmiş (geçme işini yapmış olan) 2. geçmiş (zaman bakımında geride kalmış olan) * bûyerên derbasbûyî geçmiş olaylar
derbasbûyî be geçmiş olsun
derbasbûyîn m 1. geçiş 2. geçme, geçiş (bir yandan girip öte yandan çıkma) 3. geçiş, geçme (yol olarak kullanma) 4. geçiş (bir yeri açma, öbür yana ulaşma) 5. geçme (zaman için; aşma, geride bırakma) 6. geçme (yürürlükte bulunma, geçerli olma) 7. geçiş, geçme (okulda, sınavda başarı gösterme) 8. geçme, söküş 9. sökuş (geçme, etki yapma) 10. akış, akma, ilerleyiş (zaman için; çabucak geçme) 11. sürüş, devam etme (zaman geçme) 12. çıkma (ay, mevsim geçme) 13. geçme, yürüme
derbasdar rd 1. geçerli 2. yürürlükte olan, mer’î
derbasdar bûn l/ngh 1. geçerli olmak 2. yürürlükte olmak
derbasdarbûn m 1. geçerli olma 2. yürürlükte olma
derbasdarî m 1. geçerlilik 2. yürürlülük, mer’iye
derbase m 1. geçiş, geçme 2. geçiş, intikal 3. giriş, methal, antre (bir yapıda girip geçilen yer) * derbaseya xanî gelek teng e evin girişi pek dar 4. geçiş (resimde iki ara rengi birbirine bağlayan ara ton) 5. mzk geçiş (bir parça süresince bir tondan başka bir tona atlama)
derbasgeh m 1. geçit, geçiş yeri 2. geçek, güzergâh (çok geçilen yer)
derbasî m 1. geçiş 2. geçim (anlaşma, uyuşma) * derbasiya ku me bi hev re kir, kes nake bizim birbirimizle yaptğımız geçimi kimse yapmaz 3.rz geçiş (ses organlarının bir durumdan başka bir duruma geçmesi) 4. rz/rd geçişli * lêkera derbasî geçişli fiil
derbasî (...) bûn l/bw 1. (hastalık) geçmek, bulaşmak, sirayet etmek 2. geçmek (herhangi bir durum soya çekimi yoluyla birinde görünmek) * nexweşîna bavê wî derbasî wê jî bûye babasının hastalığı ona da geçmiş 3. geçmek (yerini bırakıp başka bir yer almak) * derbasî vê palkursiyê bibin şu koltuğa geçin 4. geçmek, intikal etmek * seltenat ji bavê derbasî kur dibe saltanat babadan oğula geçer
derbasî (...) kirin 1) geçirm(bir şeyi bir yerden başka bir yere taşımak, nakletmek) * ez dixwazim eşyayê odeyê derbasî odeya din bikim odanın eşyalarını öbür odaya geçirmek istiyorum 2) geçirm(bir şeyi bir yandan öbür yana götürmek) * zarok derbasî wî aliyê rê kirin çocuğu yolun öbür yanına geçirdi 3) -e aktarma yapmak * ji butçeyê pere derbasî tehsîsata me kirin bütçeden ödeneğimize aktarma yaptılar 4) aktarm(bir yerden, bir kaptan başka bir kaba veya geçirmek) * me têkberên odeya rûniştinê derbasî odeya mêvanan kirin oturma odasının eşyalarını misafir odasına aktardık 5) almak (içeri götürmek) * em derbasî odeyeke mezin kirin bizi genişçe bir odaya aldılar 6) geçirmek, bulaştırmak (hastalık vb. şeyler için; kapmasını sağlamak)
derbasî (…) bûn 1) -e geçmek 2) geçmek (herhangi bir durum soya çekimi yoluyla birinde görünmek) * nexweşîna bavê wî derbasî wê jî bûye babasının hastalığı ona da geçmiş 3. geçmek (yerini bırakıp başka bir yer almak) * derbasî vê palkursiyê bibin şu koltuğa geçin 4. geçmek, intikal etmek * seltenat ji bavê derbasî kur dibe saltanat babadan oğula geçer 5) bulaşmak, sirayet etmek (hastalık geçmek) 6) atlamak (sınıf okumadan geçmek) * ji poleya yekemîn derbasî ya duyemîn bû birinci sınıftan ikinci sınıfa atladı
derbasî aliyê din bûn öbür tarafa geçmek
derbasî be geçmiş olsun
derbasî dîrokê (mêjûyê an jî tarîxê) bûn tarihe geçmek
derbasî hesab kirin hesaba geçirmek
derbasî hev bûn l/bw çitişmek (birbirine geçip pekişmek)
derbasî hev kirin l/bw kilitlemek (karşılıklı çıkıntıları olan şeyleri birbirine geçirmek)
derbasî hundir kirin 1) içeri almak 2) sokmak (yasak bir malı gizlice getirmek veya götürmek) * malê qaçax derbasî hundirê welêt kirine ülkeye kaçak mal sokmuşlar
derbasî kirin l/gh geçinmek (anlaşmak, uzlaşmak) * hinekî bi hev re derbasî bikin birbirinizle biraz geçinin
derbasî nivîsê kirin yazıya geçirmek, zaptetmek
derbasî peyirkê kirin sicile geçirmek
derbasîkirî rz/h geçişli hale getirilmiş olan
derbasîkirin m geçinme (uzlaşma, anlaşma)
derbasker bj/rd geçiştirici
derbaskirî rd geçirmiş
derbaskirin m 1. geçirme (geçme işini yaptırma, geçmesini sağlama) 2. geçirme (bir şeyi bir yandan öbür yana götürme) 3. geçirme (bir süre yaşama, oturma, kalma) 4. geçirme (herhangi bir durumu yaşamış olma) 5. geçirme, sürme (herhangi bir durum içinde olma) 6. geçme (yaşama) 7. savma, savuşturma, atlatma (sıkıcı bir durumu geçirme) 8. geçinme (anlaşma, uzlaşma) 9. geçinme (zar zor hayatını idame etme)
derbasname m geçiş belgesi
derbasok m 1. geçit (geçecek yer) 2. giriş, girizgâh 3. giriş (bir kitabın giriş bölümü gibi) 4. geçek, güzergâh (çok geçilen yer)
derbasokî rd geçici
derbasonek m atlama taşı
derbat rd direngen, direnebilen
derbaz be geçmiş olsun!
derbaz kirin aşırtmak, geçirmek.
derbazbûnî geçiş.
derbazbûyî geçen.
derbazî geçiş.
derbdan rz/m vurgu
derbdanî rz/rd vurgulu
derbdayîn rz/m vurgu
derbe m 1. darbe 2. dar(bir ülkede zor kullanarak yönetimi devirme işi) * derbeya leşkerî askeri darbe
derbe avêtin (yekî) darbelemek
derbe daweşandin (...) darbelemek, darbe vurmak
derbe lê dan l/bw 1. darbelemek, darbe vurmak (veya indirmek) 2. mec darbelemek (yıkıma uğratmak)
derbe lê ketin l/bw darbelenmek
derbe lê xistin l/bw 1. darbelemek, darbe vurmak (veya indirmek) 2. mec darbelemek (yıkıma uğratmak)
derbe teze kirin darbeyi tekrarlamak (yenilemek)
derbe xwarin l/gh darbe yemek
darbe yemek
derbeder rd derbeder
derbeder bûn derbeder olmak
derbeder kirin l/gh derbeder etmek
derbeder etmek
derbederî m derbederlik
derbederkirin m derbeder etme
derbejêr nd/m 1. iniş 2. rd iniş, bayır aşağı, yokuş aşağı 3. baş aşağı 4.aşağı (aşağıya, yere doğru)
derbejêr bûn l/ngh 1. inişli olmak, bayır aşağı olmak 2) baş aşağı olmak
1) bayır aşağı inmek, aşağıya doğru gitmek 2) baş aşağı olmak
derbejêr kirin 1) bayır aşağı indirmek 2) baş aşağı etmek
derbejêr û derbejor dağ bayır, iniş yokuş, inişli yokuşlu (inişli çıkışlı yer)
derbejêr û hevraz ji ziman re tune dilin kemiği yok
derbejêrbûn m 1. inişli olma, bayır aşağı olma 2) baş aşağı olma
derbejêrkî rd 1. yokuş aşağıya doğru 2. düşey
derbejor rd yokuş, yokuş yukarı, bayır yukarı
derbejor bûn l/ngh diklenmek, dikleşmek (yokuş bir duruma gelmek) * rê ji nişka ve
bayır yukarı olmak
derbejor kirin bayır yukarı çıkmak
derbejorbûn m diklenme, dikleşme
derbekar nd/nt darbeci
derbekarî m darbecilik
derbeker nd/nt darbeci
derbekerî m darbecilik
derbelêdan m 1. darbeleme, darbe vurma (veya indirme) 2. mec darbeleme (yıkıma uğratma)
derbelêdayî rd darbeli, darbe vurulmuş veya indirilmiş olan
derbelêketî rd darbeli, darbelenmiş olan
derbelêketin m darbelenme
derbelêxistî rd darbeli, darbe vurulmuş veya indirilmiş olan
derbelêxistin m 1. darbeleme, darbe vurma (veya indirme) 2. mec darbeleme (yıkıma uğratma)
derben n 1. elbise askısı 2. yayık ağız bağı 3. çuval vb. nin ağzının bağlama bağı
derbend derbent, iki dağ arasındaki dar geçit.
derbend (i) erd/m 1. boğaz, darboğaz, geçit 2. derbent (sınırlarda bulunan küçük kale) 3. belen, bel (dağ sırtlarındaki çukur yer)
derbend (ii) m liman.
derbend (iii) m set, baraj
derbend (iv) m 1. elbise askısı 2. yayık ağız bağı 3. çuval vb. nin ağzının bağlama bağı
derbeparêz nd/nt darbe savunucusu
derbeparêzî m darbe savunuculuğu
derbêr m süt sağma yeri
derberjêr nd bayır aşağı
derberjêrbûn m bayır aşağı inme
l/ngh bayır aşağı inmek
derberjêrkirin m bayır aşağı indirme
l/gh bayır aşağı indirmek
derberjor nd bayır yukarı
derberjor bûn l/ngh bayır yukarı çıkmak
derberjorbûn m bayır yukarı çıkma
derberjorkirin m bayır yukarı çıkarma
l/gh bayır yukarı çıkarmak
derberz rd harika
derberzî m harikalık
derbest kapalı, mahfuz.
rd ciddi, önemli * gavên derbest neavêtine ciddi adımlar atmamışlar
derbexwarî rd darbeli, darbe yemiş olan
derbexwarin m darbe yeme
derbexwaz rd darbe yanlısı, darbe taraftarı
derbexwazî m darbe yanlılığı
derbeya xwe teze kirin darbesini tekrarlamak (yenilemek)
derbider derbeder, hırpani.
rd derbeder
derbider bûn l/ngh derbeder olmak
derbider kirin l/gh derbeder etmek
derbiderbûn m derbeder olma
derbiderî m derbederlik
derbiderkirin m derbeder etme
derbihar nd bahar, baharın ilk dönemleri
derbik m kibrit
derbik (i) m fişek
derbik (ii) m darbuka
derbik pê xistin kibrit çakmak
derbikdank m kibritlik
derbikfiroş nd/nt kibritçi (satan kimse)
derbikfiroşî m kibritçilik
derbikjen nd/nt darbukacı
derbikjenî m darbukacılık
derbir rd ifade edici
derbiran m 1. ifade, ifade etme 2. dışa vurma 2. fel dışa vurum, ifade
derbiran kirin ifade etmek
derbirî rd 1. ifade edilmiş 2. dışa vurulmuş olan
derbirin bnr derbirîn
derbirîn m 1. ifade etme 2. anlatım 3. dışa vurma 4. fel dışa vurum, ifade
l/gh 1. ifade etmek 2. dışa vurmak (bir şeyi) açığa vurmak (gizli bir durumu ortaya çıkarmak) (tiştek)
(bir şeyi) açığa vurmak
derbirîner nd/nt 1. ifade edici 2. dışa vurumcu, ekspresyonist
derbirînerî m dışa vurumculuk, ekspresyonizm
derbirînî m ekspersiyonizm
derbirînkar nd/nt dışa vurumcu
derbirînkarî m dışa vurumculuk
derbkanî m kuş lastiği
derblêdan m 1. darbeleme, darbe vurma (veya indirme) 2.rz vurgu
derblêdana esil rz asıl vurgu
derblêdana peyvê rz sözcük vurgusu
derblêdana sivik rz gevşek vurgu
derblêdanî rz/m vurgulama, titremleme
derblêdayî rd darbeli, darbe vurulmuş veya indirilmiş olan
derblêdayîn m 1. darbeleyişe, darbe vuruş (veya indiriş) 2. rz vurgulayış
derblêketî rd darbelenmiş
derblêketin m darbelenme
derblêxistî rd darbeli, darbe vurulmuş veya indirilmiş olan
derblêxistin m darbeleme, darbe vurma (veya indirme)
m darbeleme, darbe vurma (veya indirme)
derbnas rd bilen, keskin (görevini iyi yapan)
derboqe m darbuka
derbûn m 1. kaynama (yerden çıkma) 2. patlama (yara, çıban vb. nin ağzının açılmasıyla irin, iltihab vesaire ortaya çıkma) 3. patlama, infilak etme (birden bire şiddetle ortaya çıkma) 4. mec esme 5. çıkma
l/ngh 1. kaynamak (yerden çıkmak) * li zozanan kaniyek derbûye ava wê pir xweş e yaylada bir pınar kaynıyor suyu çok güzel 2. patlamak (yara, çıban vb. nin ağzının açılmasıyla irin, iltihab vesaire ortaya çıkmak) * birîn derbû yara patladı 3. patlamak, infilak etmek (birden bire şiddetle ortaya çıkmak) 4. mec esmek * ev rê ji te re ji ku de derbû? bu yolculuk nereden esti 5. çıkmak
derbûna xwînê nd kanama (kanama olma)
derbûqejen nd/nt darbukacı (bu aleti çalan)
derbûqejenî m darbukacılık
derbûyîn m 1. kaynayış (yerden çıkma) 2. patlayış (yara, çıban vb. nin ağzının açılmasıyla irin, iltihab vesaire ortaya çıkma) 3. patlayış, infilak ediş (birden bire şiddetle ortaya çıkma) 4. mec esiş 5. çıkma, çıkış
derbxane m darphane
derbxwarî rd darbeli, darbe yemiş olan
derbxwarin m darbelenme, darbe yeme
derc m 1. derç, alma, toplama 2. derç, kaydetme
derc kirin l/gh 1. derç etmek, almak, toplamak 2. kaydetmek
dercaw  n 1. havlu 2. el bezi 3. yumuşak tüylü mendil
derçe ant/m 1. kapakçık 2. vana
derçeya êrya güvenlik vanası
dercî m yerinde olma
dercî bûn l/ngh yerinden olmak
dercî kirin l/gh yerinden kovmak, atmak, çıkarmak
dercîbûn m yerinden olma
derçik m kapı eşiği 
dercîkirin m yerinden kovma, atma, çıkarma
derçûn m 1. çıkma, çıkış 2. çıkma, mezun olma 3. çıkma, yayımlanma, intişar etme
l/ngh 1. çıkmak 2. çıkmak, mezun olmak 3. çıkmak, yayımlanmak, intişar etmek (gazete, dergi gibi) * ferhenga ku nû derçûye yeni çıkmış sözlük
derçûnî m 1. çıkma, çıkış 2. mezuniyet
derçûyî rd 1. çıkmış 2. mezun, çıkışlı (bir okulu birtirerek diploma almış kimse) 3. çıkmış, yaymlanmış
derçûyîn m 1. çıkma, çıkış 2. çıkma, mezun oluş 3. çıkma, yayımlanış
derd n 1. dert 2. mec dert, acı (keder, elem) * derdê wan heye, li wan megirin acıları var, hoşgörün 3. dert (hastalık, ağrı) * ez nexweş im, ji derdê min re êşa zirav dibêjin hastayım derdime verem diyorlar 4. mec dert (sorun, kaygı) * di jiyana min de derdekî minî welê mezin nîn e ku ez jê gazincan bikim hayatta şikayet edeceğim öyle büyük bir derdim yok
derd berî nava xwe dan kanı içine akmak
derd daqurtandin dert çekmek (sorun çıkarmamak)
derd derman kirin 1) sorunlara çözüm bulmak 2) yaraları sarmak
derd di dilê (yekî) de şax dan yüreğinin yağı (veya yağları) erimek (çok üzülmek)
derd girtin dertlenmek.
derd însan datîne ağacı kurt, insanı dert yer
derd kişandin dert çekmek
derd li ser derd kambur üstüne kambur (veya kambur kambur üstüne)
derd nîn e! dert değil!
derd û kul 1) dert, sorun 2) gaile, baş belâsı
derd û kula (yek) (birinin) derdi günü * derd û kula wî ew e ku romanan bixwîne onun derdi günü roman okumak
derd û xem kahir, derin acı
derdan m 1. kap (içi gaz, sıvı veya katı herhangi bir maddeyi alabilen içi oyuk nesne) 2. kap (türlü şeylerin taşınması veya saklanması için kullanılan torba, kılıf, çanta, sept vb.)
derdan (i) l/gh 1. dışarı vermek 2. dışa vurmak
derdan (ii) m 1. dışarı verme 2. dışa vurmak
l/gh çuvallanmak, kaybetmek
derdan (iii) m çuvallanma, kaybetme
derdana ezmûnê kîm/nd deney kabı
derdana kelandinê kaynatma kabı
derdana tûkê tükürük hokkası
derdana ziwakirinê kurutma kabı
derdanê avê su kabı
derdanfiroş nd/nt kap kacak satan kimse
derdanfiroşî m kap kacak satma işi
derdanik (i) m kap, kapçık
derdanik (ii) m süzek (yoğurt veya peynirin süzülmesinde kullanılan bez)
derdanok m kapçık
derdanşo nd/nt bulaşıkçı
derdanşotî m bulaşıkçılık
derdaw m 1. elbise eteğinin uc kısmı 2. çakıldak (koyunların kuyrukarı altınadaki kıllara yapışıp kuruyan pislik)
derdbihêr rd 1. geçimli, çilekeş (dert çekebilen) 2. tasasız (hiç bir şeyi kendine dert etmeyen)
derdbihêr bûn 1) geçimli olmak 2) tasasız olmak
derdbihêrî m 1. geçimlilik, çilekeşlik 2. tasasızlık
derdbihêrî kirin l/gh katlanmak
derdbihêrîkirin m katlanmak
derdbihur nd/rd çilekeş, cefakeş
derdbihurî m çilekeşlik, cefakeşlik
derddar rd dertli
derddarî m dertlilik
derdê (tiştekî) kişandin acısını çekmek
derdê (yekî) berî nava xwe dan acısını bağrına basmak
derdê (yekî) çi ye ku belaya xwe di (we) dide? ne alıp veremiyor? * a niha derdê wî çi ye ku belaya xwe di we daye bu herif sizden ne alıp veremiyor
derdê (yekî) dan ser derdê (…) bir acı yetmeşmiş bir de …nin acısı * derdê te jî da ser derdê kezebê ciğer acısı yetmezmiş bir de senin acın
derdê (yekî) derman kirin 1) yaralarını sarmak 2) yaraya merhem olmak 3) mec isteklerini karşılamak, isteğini yerine getirmek
derdê (yekî) dîtin acısını görmek
derdê (yekî) kişandin 1) derdini çekme(birinin) kahrını çekmek) 2) acısını çekmek (bir kimsenin) ağız kokusu çekme(birinin) ağzının kokusunu çekmek
derdê (yekî) lê nû kirin yarasını deşmek
derdê (yekî) nayê kişandin kahrı çekilmez
derdê (yekî) nekişandin kahir (veya kahrını çekememek)
derdê (yekî) pê dan windakirin acısını almak (kederini azaltmak)
derdê (yekî) rakir (bir kimse birinin) derdini deşmek (veya depreştirmek), yarasını deşmek
derdê bêderman amansız dert
derdê debarê (an jî ebûrê) geçim derdi, geçim sıkıntısı
derdê dil kiri n karasevda çekmek, dilyarası çekmek
derdê dilan ndkara sevda
dil yarası, gönül yarası
derdê dilan pê girtin kara sevdaya tutulmak
derdê hebo gebol e herkes kendi derdinde, , herkes kendini düşünür
derdê ser derdan derdi kendisine yetmezmiş bir de üstüne başka bir bela ekleme, katmerli dert
derdê sotî çekilmez dert
derdê te çi ye derdin ne, zorun ne?
derdê xwarinê boğaz derdi (yemek pişirme, hazırlama sıkıntıları) * ez ketime derdê xwarinê, ez nizanim êvarê ez dê çi çêbikim boğaz derdine düşmüşüm, akşama ne yapacağım ben
derdê xwe berî nava xwe dan kanını içine akıtmak
derdê xwe bibêje kela xwe birêje derdini söylemeyen derman bulamaz di
derdê xwe de bûn kendi derdine düşmek
derdê xwe gilî kirin derdini dökmek, dert anlatmak
derdê xwe gotin derdini anlatmak (veya meramını anlatmak)
derdê xwe hêdî kirin refaha ermek
derdê xwe ji hev re gotin dertleşmek
derdê xwe ji nav dilê xwe dernexistin kanı içine akmak
derdê xwe rêtin derdini dökmek, dert anlatmak
derdê zik boğaz derdi (geçim için uğraşma)
derdedar bnr derddar
derdegoştî rd etsamış, et yemeği özlemiş kimse
derdegoştî bûn l/ngh etsamak, et yemeği özlemek
derdegoştîbûn m etsama, et yemeği özleme
derdeguzîn rd çilekeş, cefakeş
derdeguzînî m çilekeşlik, cefakeşlik
derdemend rd dertli
derdemend bûn l/ngh dertlenmek
derdemendbûn m dertlenme
derdemendî m dertlilik
derdenexûn m darı bitkisine dadanan ve tanelerini çürüten bir hastalık
derderkî rd dalgalı, dalga dalga (renkler için; açıklı koyulu) * ev boyax derderkî çêbûye bu boya dalga dalga olmuş
derderkî bûn l/ngh m 1. dalgalılaşma, dalgalı olma 2. pıhtılanmak
derderkî kirin l/gh 1. dalgalılaştırmak 2. dalgalanmak (renk için ton değiştirmek)
derderkîbûn m 1. dalgalılaşma, dalgalı olma 2. pıhtılanma
derderkîbûyîn m m 1. dalgalılaşma, dalgalı oluş 2. pıhtılanış
derderkîkirin m 1. dalgalılaştırma 2. dalgalanma (renk için ton değiştirme)
derdese bj/m kuduz
derdeser rd baş belâsı
derdeserî nd dert, başta bulunan dert, sorun
derdesetî m kuduzluk
derdest m derdest, ele geçirme, yakalama, tutma
derdest (i) h hemen
derdest bûn l/ngh derdest olma, elegeçirilme, yakalanmak
derdest kirin l/gh 1. teslim almak (tutsak almak) 2. teslim etmek 3. ele geçirmek, yakalamak, derdest etmek (kaçan kimseyi ele geçirmek)
ele geçirmek, yakalamak, tutmak, derdest etmek
derdestbûn m derdest olma, elegeçirilme, yakalanma
derdestî görülmekte olma, incelenmekte olan, yapılmakta olma, hemen yakalama, tutuklama.
derdestkirî rd 1. teslim alınmış (tutsak alınmış) 2. teslim edilmiş 3. ele geçirilmiş, yakalanmış, derdest edilmiş olan
derdestkirin m 1. teslim alma (tutsak alma) 2. teslim etme 3. ele geçirme, yakalama, derdest etme (kaçan kimseyi ele geçirme)
derdexwêyî rd tuzsamış, tuz yemeyi özlemiş küçük baş hayvan
derdexwêyî bûn l/ngh tuzsamak (küçük baş hayvan tuz yemeyi özlemek)
derdexwêyîbûn m tuzsama (küçük baş hayvan tuz yemeyi özleme)
derdîmend rd dertli
derdkêş nd/rd çilekeş, cefakeş
derdkêşî m çilekeşlik, cefakeşlik
derdmend rd dertli
derdmend bûn l/ngh dertlenmek
derdmendbûn m dertlenme
derdmendî m dertlilik
derdnak rd 1. dertli 2. acılı, kederli (acısı olan kimse)
derdnak bûn l/ngh dertlenmek
derdnakbûn m dertlenme
derdnakî m 1. dertlilik 2. acılı olma, kederli olma
derdname m dert ve acıların yazıldığı eser
derdnebihêr rd geçimsiz (dert, çile çekmeyen)
derdnebihêrî m geçimsizlik
derdor m 1. çevre, etraf, dolay, dolayı * ez li derdora xanî geriyam evin çevresini dolaştım e 2. ortalık li derdorê kes tune bûn ortalıkta kimseler yoktu 3. ortalık (çevre, etraf) * li derdorê tav tune bû ortalıkta güneş yoktu 4. mec çev(bir kimse ile ilişkisi bulunanlar, muhit) * derdora wî fireh e onun çevresi geniştir 5. mec çevre (aynı konu ile ilgilibulunan kimselerin tümü) * derdorên siyasî siyasi çevreler 6. mec çevre (kişinin içinde bulunduğu toplumu oluşturan ortam) * ketiye derdoreke guherde değişik bir çevreye girmiş 7. sos/psî çevre, ort(bir kimsenin veya insan toplulğunun yaşayışını etkileyen ruhsal, toplumsal ve kültürel etkilerin bütünü) derdora civakî sosyal çevre * derdora hunerî sanat ortamı
derdor bi keys kirin (ortalığa) eki düzen vermek
derdor bi rêk û pêk kirin (ortalığa) eki düzen vermek
derdor hêşîn bûn ortalık yeşermek
derdor ronî bûn ortalık ağarmak
derdorî rd çevresel
derdoş m süt sağma yeri
derdowî rd dertli
derdoyî rd dertli
derdoyîtî m dertlilik
derdşekir bj/m diyabet
derê (yekî) dan girtin ocağını sündürtmek
derê (yekî) girtin ocağını sündürmek
derê (yekî) vekir (birine) gidip gelmek
derê duqane nd çift kapı
derê fireh iyi gün
derê malê jê mor bûyo ocağı kör olasıca
derê pêşiyê nd cümle kapısı
derê rehmê lê vebûn şifa bulmak
derê rehmê lê vekirin şifa vermek
derê teng dar gün
derê xelkê el kapısı
derê xêrê lê vebûn 1) şifa bulmak 2) dardan kurtulmak
dereaqil rd akıl dışı, us dışı
dereaqilî fel/m akıl dışılık, us dışılık
dereasayî rd olağanüstü
dereasayîtî m olağanüstülük
derebe n kepenk
derebe daxistin kepenleri indirmek
derebeg nd/nt derebeyi
derebegî dîr/m derebeylik
derebegîtî m derebeylik
derebûn m terebentin
dereçaxî rd çağ dışı
dereçaxîtî m çağ dışılık
derece m 1. derece * di dereceya tewrî mezin de dibistan kuta kir en iyi dereceden okulu bitirdi 2. fiz derece (ölçü aletlerin ölçeğinde belirtilmiş bulunan başlıca bölümlerden her biri) * dereceya germpîvê sıcakölçerin derecesi 3. kîm dere(bir çözeltinin yoğunluğunu ölçmede kullanılan birim) 4. mat dere(bir çemberin 360’ta birine eşit olan açı birimi) 5. derece (termometre) 6. sp derece (spor musabakalarında)
derece bi derece derece derece
derece kirin l/gh derecelemek
derecedar rd dereceli
derecekirî rd dereceli, derecelenmiş olan
derecekirin m dereceleme
derecewat m dış evlilik, egzogami
dereceyek jê biçûktir bir derece daha küçüğü
derecivakî rd toplum dışı
derecivakîtî m toplum dışılık
deredemî rd 1. çağ dışı 2. anakronik
deredemîtî m 1. çağ dışılık 2. anakronizm
deredîn rd din dışı
deredînî m dindışılık
dereestetîk fel/nd yad estetik
dereferdî fel/rd birey üstü
derefizîk fel/m fizik ötesi, metafizik
deregerdîşî rd töre dışı
deregerdîşîtî fel/m töre dışıcılık
deregiyanî psî nd/rd ruh ötesi
derehêza mirov nd insanüstü
derehî rd deşifre
derehişî psî/m 1. bilinç dışı 2. rd us dışı
derehişîn rd bilinç dışı ile ilgili
derehişîtî m 1. bilinç dışılık 2. fel us dışılık
dereînsan nd insan dışı
dereînsanî m insan dışılık
derek (i) m belâ * gerek meriv xwe neke dereka wan onların belasına bulaşmamak gerekir
derek (ii) m yer, mahal
derek (iii) rd belirsiz
dereke (i) rd 1. belirli bir aileye mensüp olmayan 2. sığıntı kimse (başka yerden gelip bir yere yerleşme, yerlisi olmama) 3. aynı cins buğdaydan olmayan başak
dereke (ii) nd 1. yad eller 2. bilinmeyen, tanınmayan yer 3. yabancı * merivê dereke yabancı kimse 4. diğer
derem m dirhem
derem (i) n küskü * erda derem küskü toprak 2. kayan (yassı, düz, kat kat oluşmuş taş) 3. yaprak (kat kat ayrılabilen şeylerde kat)
derem derem dirhem dirhem
deremantiqî rd mantık dışı
deremantiqîtî m mantık dışılık
deremek bir dirhem * deremek aqilê wê nîn e bir dirhem aklı yok
deremeriv bnr deremirov
deremerivî bnr deremirovî
deremirov nd insan dışı
deremirovî nd 1. insanlık dışı 2. rd insan üstü, fevkalbeşer
derenca darîn ağaç merdiven
derencam sonuç, netice (bir gelişim veya girişimden elde edilen şey)
derence (i) m derece * em di eynî derenceyekê de ne biz aynı derecedeyiz
derence (ii) m merdiven
derencek m merdiven
derencik m küçük merdiven
derencok m küçük merdiven
dereng geç.
h/rd 1. geç (erken karşıtı) 2. geç (belirli zamandan sonra olan) * li qehweyê heya dereng sohbet dikin kahvede geç saatlere kadar sohbet ediyorlar
dereng deng çûn (yek) (biri) kulağı ağır işitmek
dereng ketin l/ngh gecikmek
dereng man l/ngh gecikmek
geç kalmak
dereng pê hisîn geç duymak, geç haberi olmak
dereng xistin geciktirmek, tehir etmek, sürüncemede bırakmak.
derenghel rd sindirimi zor olan yiyecek
derengî rd/h geç
derengî kirin l/gh geciktirmek
derengî man l/ngh gecikmek
geç kalmak
derengî xistin l/gh geciktirmek
derengîkirî rd geciktirilmiş olan
derengîkirin m geciktirme
derengîman m gecikme
derengîmanî rd gecikmeli
derengîxîner rd geciktirici
derengîxistin m geciktirme
derengketî rd gecikmiş, geç kalmış olan
derengketin m gecikme
derengkirî rd geciktirilmiş
derengkirin m geciktirme
l/gh geciktirmek
derengman gecikmek, geç kalmak.
m gecikme
derengmayî rd 1. gecikmiş, geç kalmış olan 2. gecikmeli
derengmayîn m gecikiş, gecikme
derengxist rd geciktirici
derengxistî rd geciktirilmiş
derengxistin m geciktirme
l/gh geciktirmek
derepîroz fel/m dış kutsal
dereqanûn rd kanun dışı, yasa dışı
dereqanûnî m kanun dışılık, yasa dışılık
dererastî m gerçek dışı, sürrealite
dererastîbûn m gerçek dışılık
dererastîparêz nd/rd gerçek üstücü, sürrealist
dererastîparêzî m gerçek üstücülük, sürrealizm
dererastîtî m sürrealizm
dererêje mat/m oran dışı
dererû m dış yüz
deresinc fel/m ahlâk dışı
deresincîtî m ahlâk dışılık
deresirûştî rd doğa dışı, doğa üstü, tabiat üstü
deresirûştîparêz nd/rd doğa üstücü
deresirûştîparêzî m doğa üstücülük
deresirûştîtî m doğa üstücülük, tabiat üstücülük, sürnatüralizm
deretoreyî rd töre dışı
dereve kirin l/gh 1. dışa vurmak, açıklamak 2. soymak (birinin üstünde, yanında veya bir yerde bulunan şeylerini alıp götürmek
derevekirî rd 1. dışa vurulmuş, açıklanmış olan 2. soyulmuş kimse
derevekirin m 1. dışa vurmak, açıklamak 2. soyma (birinin üstünde, yanında veya bir yerde bulunan şeylerini alıp götürme)
derevînî rd irade dışı
derevînîtî m irade dışılık
derew yalan, palavra, martaval.
m 1. yalan (aldatmak amacıyla bilerek ve gerçeğe aykırı olarak söylenen söz) 2. rd yalan (uydurma, gerçeği olmayan)
derew derketin yalan çıkmak
derew kirin yalan söylemek.
l/gh yalan söylemek (veya atmak)
yalan atmak (veya kıvırmak)
derew lê kir (birine) iftirada bulunmak
derew sêwî ne yalanın sonu yoktur
derewa bêxwê kuyruklu yalan
derewa biqemçik kuyruklu yalan
derewandî rd yalanlanmış, tekzip edilmiş olan
derewandin m yalanlamak, tekzip, tekzip etme
l/gh yalanlamak, tekzip etmek
derewbêj rd/nd yalancı
derewbêj derketin y alancı çıkmak
derewbêjî m yalancılık
derewçîn nd/nt 1. yalancı 2. kıtırcı (çok yalan söyleyen kimse)
derewçîn derketin yalancı çıkmak (yek)
derewçîn derxist (birini) yalancı çıkarmak
derewçînî m yalancılık
derewçîntî m yalancılık
derewelat nd yurt dışı
derewên (yekî) derketin yalanı çıkmak
derewgo rd/nd 1. yalancı 2. uydurukçu
derewgo derketin yalancı çıkmak
derewgotî m yalancılık
derewîn nd/nt 1. yalancı 2. rd yalancı (hakiki olmayan, gerçek olmayan, esah olmayan) * almasta derewîn yalancı elmas 3.rd eğreti (gerçek olmayan) * diranê derewîn eğreti diş 4. bot/rd yaban, yabanî, yabanıl (bitkiler için, yemiş vermeyen) * mêwa derewîn yaban asması 5. yalancı göze, çeşme (herzaman suyu olmayan göze)
derewîn derketin yalancı çıkmak (yek)
derewîn derxist (birini) yalancı çıkarmak
derewînî m 1. yalancılık 2. eğretilik
h yalancıktan
derewkar nd/nt yalancı
derewkarî m yalancılık
derewker rd/nd yalancı
derewker derketin yalancı çıkmak
derewkerî m yalancılık
derewkirî rd yalan söylemiş olan
derewkirin m yalan söyleme
derewzank m yalan makinası
derewzînî m fend, desise
derêx m çıkarım
derêxer rd 1. çıkarıcı 2. nd/nt yaratıcı, eser sahibi
derêxistî rd 1. çıkarılmış 2. kovulmuş (bir yerden sürüp çıkarılmış olan)
derêxistin m 1. çıkarma, çıkarış (birinin veya bir şeyin çıkmasını sağlama, çıkmasına sebep olma) 2. çıkarma (bulma, ortaya koyma) 3. mec çıkarma (söyleme) 4. çıkarma (döküntülü hastalığa tutulma) 5. çıkarma (sağlama, elde etme) 6. çıkarma (... gibi gösterme, bir davranışı yükleme) 7. çıkarma (sindirim yolundan dışarı atma) 8. çıkarma (ilgisini kesme, uzaklaştırma) 9. çıkarma (giysi, ayakkabı gibi şeyleri vücuttan ayırma, soyma) 10. çıkarma (yayımlama) 11. çıkarma (giderme) 12. çıkarma (sebep olma, yol açma) 13. çıkarma (yapma, üretme) 14. çıkarma (sunma) 15. çıkarma (gösterme) 16. mat çıkarma 17. kovma (bir yerden sürüp çıkarma)
l/gh 1. çıkarmak (birinin veya bir şeyin çıkmasını sağlamak, çıkmasına sebep olmak) * min hesp ji axurê derêxist atı ahırdan çıkardım 2. çıkarmak (bulmak, ortaya koymak) * ez dê vira wî derêxim yalanını çıkaracağım 3. mec çıkarmak (söylemek) * tu çi di hizirî, derêxe ku tu rihet bibî! ne düşünüyorsun, çıkar da rahatla! 4. çıkarmak (döküntülü hastalığa tutulmak) * zarok sorik derêxistine çocuk kızamık çıkarmış 5. çıkarmak (sağlamak, elde etmek) * nanê xwe ji kevir derdiêxe ekmeğini taştan çıkarıyor 6. çıkarmak (... gibi göstermek, bir davranışı yüklemek) * axirê ew sûcdar jî derêxistin sonunda onu suçlu da çıkardı 7. çıkarmak (sindirim yolundan dışarı atmak) 8. çıkarmak (ilgisini kesmek, uzaklaştırmak) 9. çıkarmak (giysi, ayakkabı gibi şeyleri vücuttan ayırmak, soymak) * sola xwe derêxe were hundir ayakkabını çıkar içeri gel 10. çıkarmak (yayımlamak) * hûn dê kovareke nû derêxin? yeni bir dergi mi çıkaracaksınız? 11. çıkarmak (gidermek) * têr baş leke derêxistiye lekeyi iyice çıkarmış 12. çıkarmak (sebep olmak, yol açmak) * wisa dixuyê ku tê dîsa bûyerekê derêxî anlaşılan sen yine olay çıkaracaksın 13. çıkarmak (yapmak, üretmek) * rojê karibûye deh cilan derêxe günde on elbise çıkarabiliyormuş 14. çıkarmak (sunmak) * ji mêvanan re kakilên gûzan derêxistin konuklara ceviz içi çıkardı 15. çıkarmak (göstermek) * tu dê vî wekî mêrê xwe derêxî ser sehneyê te got erê? bunu kocam diye sahneye çıkaracaksın, tamam mı? 16. mat çıkarmak * pêncan ji dehan derêxe beşi ondan çıkar 17. kovmak (bir yerden sürüp çıkarmak)
derexlaq fel/m ahlâk dışı
derexlaqîtî m ahlâk dışılık, amoralizm
derexwezayî rd doğa üstü
derezanistî rd bilim dışı
derezanistî bûn bilim dışı olmak
derezewac rd evlilik dışı * zarokê derezewacê evlilik dışı çocuk
derezewacî sos/m dış evlilik, egzogami
derf m şişme tulum (sal ve keleklerin altına kunulan
derfehatî rd küstah
derfehatî bûn l/ngh küstahlaşmak
derfehatîbûn m küstahlaşma
derfehatîtî m küstahlık
derfehatîtî kirin küstahlık etmek
derfet olanak, imkân.
m olanak, imkan
derfet dan l/gh 1. imkan vermek 2. fırsat vermek
1) imkan vermek 2) fırsat vermek
derfet dan (yekî) (birine) imkan tanımak (birine) şans tanımak
derfet û îmkan dan (yekî) olanak sağlamak
derfetdan m 1. imkan verme 2. fırsat verme
derg m ufak çatlak (tahtada)
dergah n 1. kapı 2. ol dergâh
dergane m girmelik, giriş ücreti
derge n kapı
dergeban bnr dergevan
dergeh n 1. giriş kapısı 2. ol dergâh
dergehê şêxulîslam nd fetvahane
dergehên bibarû nd kapıkule
dergel n parçacık
dergevan kapıcı.
nd/nt kapıcı
dergevanî m kapıcılık
dergeyê gumrikê gümrük kapısı
dergeyê servîsê servis kapısı
dergeyê xwedê Allahın huzurunda
dergîl m 1. ağaçtan örülen kapı 2. ağıl kapısı
dergîlk m 1. ağıl kapısı 2. su ve taş taşımada kullanmak için yük hayvanlarının sırtına vurulan bir alet
dergistî rd nişanlı, sözlü (evlenmek için söz verip yüzük takmış olan)
dergistî bûn l/ngh nişanlanmak
dergistîbûn m nişanlanma
dergistîtî m nişanlılık
dergûş m 1. beşik * dergûşa zarokan çocuk beşiği 2. nd/nt bebek (meme veya kucak çocuğu)
dergûş kert kirin beşik kertmek (yaşıt çocukları evlendirme akidesi yapmak)
dergûşa keçîn kız çocuğu
dergûşa kurîn erkek çocuk, erkek evlat
dergûşa lawîn erkek çocuk, erkek evlat
dergûşa qîzîn kız çocuğu (di)
dergûşan m beşik
dergûşê de niqir kirin beşik kertmek
dergûşên berpêsîran emzik çocuğu
dergûşfiroş nd/nt beşikçi (satan kimse)
dergûşfiroşî m beşikçilik
dergûşker nd/nt beşikçi (imal eden)
dergûşkerî m beşikçilik
dergûşkî sp/m beşik
dergûşkî ketin eşit bir şekil de yere düşme, güreşte
derhanî m ithalat
derhatî rd çıkma, çıkmış olan
derhatin m 1. çıkma, çıkış 2. çıkma (sağlanma, elde edilme) 3. çıkma (sıyrılma, ayrılma)
l/ngh 1. çıkmak 2. çıkmak (sağlanmak, elde edilmek) 3. çıkmak (sıyrılmak, ayrılmak) * sola min ji piyê min derhat ayakkabım ayağımdan çıktı
derheblênek bot/m sarmaşık
derhên kirin l/gh yönlendirmek
derhênan nd/nt 1. sahneleyen, sahneye koyan 2. me (sn/şn) reji, yönetim, yönetme
derhênandin m yönetmek
l/gh (sn/şn) yönetmek
derhêner nd/nt yönetmen, direktör, rejisör
derhênerê belgewaran nd/nt belgeci, belgesel yönetmeni
derhênerê fîlman nd film yönetmeni
derhênerê zarevekirinê nd seslendirme yönetmeni
derhênerî m yönetmenlik, direktörlük, rejisörlük
derhênkirî rd yönlendirilmiş
derhênkirin m yönlendirme
derhest rd soyut
derhestî m soyutluk
derhiçik n kol ağzı
derhişî rd 1. bilinç dışı 2. gayri aklî
derhoşî bnr derhişî
derhoze m mucize
derhozedar rd mucizeli
derhûd kefil.
nd/nt kefil
derhûd nîşan dan kefil göstermek
derhûdî kefillik.
m kefalet, kefillik
derhûdî dan kefalet vermek
derhûdname m kefaletname
derî kapı.
m eski bir İranî dil (kimine göre eski farsça!?)
n 1. kap(bir yere girip çıkarken geçilen ve açılıp kapanma düzeni olan duvar veya bölme açıklığı) 2. kapı (bu açıklıktaki açılıp kapanan kanat) 3. kapı (gelir, geçim, kısmet sağlanan yer) 4. kapı (tavla oyununda) 5. kapı (çok yakın zaman) * deriyê zivistanê kış kapısı
derî (i) h hariç, -den gayri * ji derî wê, em dê tev bimînin o hariç hepimiz kalacağız
derî adet rd 1. âdet dışı 2. olağan dışı, olağan üstü
derî adetî m 1. âdet dışılık 2. olağan dışılık, olağanüstülük
derî alfabeyê rz/nd alfabe dışı ( bir miletin alfabesinde bulunmayan ses)
derî aqil rd akıl dışı, gayri aklî, akla aykırı
derî aqilbûn fel/m akıl dışılık, akla aykırılık
derî aqilî m akıl dışılık, gayri aklîlik
derî dadan kapıyı kapamak, kilitlemek
derî dadayî (an jî radayî) ye kapı baca kilitli
derî dan berê kapıyı örtmek
derî de 1) kapı karşı 2) komşu kapısı
derî derûnî psî/rd metapsişik
derî di hev de kapı karşı
derî dîn rd din dışı
derî dînî m din dışılık
derî exlaq rd ahlâk dışı
derî exlaqî m ahlâk dışılık
derî gerîn kapı kapı aramak
derî girtî ye kapı baca kilitli
derî girtî ye, his û pis lê tune kapı duvar (gibi)
derî girtin 1) kapıyı kapamak, kapıyı örtmek 2) kapı almak, kapı yapmak (tavla oyununda)
derî hiş psî/rd bilinç dışı
derî hişîtî psî/m bilinç dışılık
derî jê stendin kapıyı birine kapatmak
derî kesatî rd gayri şahsî
derî kesatîbûn m gayri şahsîlik
derî kirin cih kapıyı örtmek
derî lê girtin 1) kapıyı yüzüne kapamak 2) m(birini) sormamak, halını hatırını sormamak
derî lê hatin girtin kapılar yüzüne (üzerine, üstüne) kapanmak
derî lê vekirin halını hatırını sormak
derî li hev negirtin kapıları açık tutmak
derî li ser piştê ne kapı baca açık
derî mantiq rd mantık dışı
derî mantiqîtî m mantık dışılık
derî mirov rd 1. insan dışı 2. insan üstü, fevkalbeşer * min bi hêzeke derî mirovan destê xwe kire tînika wî fevkalbeşer bir kuvvetle boğazına sarıldım
derî mirovî m 1. insan dışılık 2. insan üstülük
derî mor kirin kapıyı mühürlemek
derî ol rd din dışı
derî olî m din dışılık
derî pir mezin vekirin kapıyı büyük açmak (çok masraflı bir işe girişmek)
derî plan rd plân dışı
derî planî m plân dışılık
derî qanûn rd yasa dışı, kanun dışı, gayri kanunî
derî qanûnîtî m yasa dışılık, kanun dışılık
derî qayde rd kural dışı
derî qaydebûn m kural dışılık
derî qefil kirin kapısına kilit vurmak
derî qeweta (yekî) bûn el ermez, güç yetmez
derî radan kapıyı kapamak, kilitlemek
derî radayî ye kapı baca kilitli
derî rastî rd gerçek dışı
derî rastîbûn m gerçek dışılık
derî rêzik rd kural dışı
derî rêzikbûn m kural dışılık
derî rojevê rd gündem dışı
derî sinc fel/rd ahlâk dışı
derî sincî fel/m ahlâk dışılık
derî sirûştî rd doğa üstü
derî û pace lê asêkirî ne kapı baca kilitli
derî û pace vekirî ne kapı baca açık
derî ve kapı karşı
derî vekirin 1) kapı açmak 2) mec kapı yapmak (ev gezmesi yapmak) 3) kapıyı açm(bir işte başkalarına örnek olmak)
derî vînî rd gayri iradî
derî xêvê bilinç dışı.
derî zagon rd kanun dışı
derî zanistî rd bilim dışı, gayri ilmî
derî zewacê rd evlilik dışı * zarokê derî zewacê evlilik dışı çocuk
deribandî (i) rd teyelli, teyellenmiş
deribandî (ii) rd diriliğini yitirmiş bitki (fazla sulamadan dolayı)
deribandin m 1. ilgileme, ilintileme, teyelleme 2. köpüleme, sırıma (yorgan, şilte yastık vb. aralıklı dikme)
deribandin (i) l/gh 1. ilgilemek, ilintilemek, teyellemek 2. köpülemek, sırımak (yorgan, şilte yastık vb. aralıklı dikmek)
deribandin (ii) l/gh fazla sulamadan dolayı diriliğini yitirmesine neden olmak
deribîn l/ngh diriliğini yitirmek (bitkiler için, fazla sulamadan dolayı)
dericandî (i) rd denenmiş, sınanmış
dericandî (ii) rd sokuşturulmuş (belli etmeden kötü bir mal verilmiş olma)
dericandî (iii) rd 1. yenik, mağlûp 2. dağılmış olan
dericandin (i) m 1. deneme, sınama 2. deneme (bir işi başarmak için girişimde bulunma, teşebüs etme)
l/gh 1. denemek, sınamak 2. denemek (bir işi başarmak için girişimde bulunmak, teşebüs etmek)
dericandin (ii) m kakalama, sokuşturma (birine belli etmeden kötü bir malı verme veya satma)
l/gh kakalamak, sokuşturmak (birine belli etmeden kötü bir malı vermek veya satmak) * malê xwe dericandê malını ona kakaladı
dericandin (iii) m 1. yenme, mağlûp etme 2. dağılma
l/gh 1. yenmek, mağlûp etmek 2. dağılmak * hivdef dericî qîzên me nexericîn murat şenliği dağıldı kızlarımız kızlarımız koca bulamadı
derîçe m 1. kapı, ağıl kapısı 2. ant kapakçık * deriçeya dil kalp kapakçığı
derîçeya dil kalp kapağı
derîçeya şahdamarê ant aort kapakçığı
derîçeya xînbera pişikê ant akciger atardamar kapakçığı
derîçeyên dil ant kalp kulakçıkları
kalp kulakçıkları
derîçeyên duniçik ant ikili kapakçık
ant ikilı kapakçık
derîçeyên sêniçik ant üçlü kapakçık
derîçik bot/n kapıcık
dericîn (i) m denenme, sınanma
l/ngh denenmek, sınanmak
m denenme, sınanma
l/ngh denenmek, sınanmak
dericîn (ii) mkakalanma, sokuşturulma
l/ngh kakalanmak, sokuşturulmak
mkakalanma, sokuşturulma
l/ngh kakalanmak, sokuşturulmak
dericîn (iii) m 1. yenilme 2. dağılma
l/ngh 1. yenilmek 2. dağılmak
m 1. yenilme 2. dağılma
l/ngh 1. yenilmek 2. dağılmak
deridîn dertleşmek.
derîgirtî rd karısı ölesi
derik n küçük kapı
n küçük kapı
derîk n 1. kapıcık, küçük kapı 2. giriş (bir yapıda girip geçilen yer, methal) 3. sundurma 4. bot kapıcık
derikîn m 1. dışarı verme 2. çatlama 3. doğurma (kedi gibi hayvanlar için)
l/ngh 1. dışarı vermek 2. çatlamak 3. doğurmak (kedi gibi hayvanlar için) * pisîk derikî kedi doğurdu
l/ngh doğurmak (kedi gibi hayvanlar için) * pisîk derikî kedi doğurdu
derîkok n kapıcık, küçük kapı
derîkutek m kapı tokmağı
derîmor rd soyu sopu kurumuş olan
derîn m 1. çıkma, çıkış 2. fel çıkarım, istidlâl 3. çıkış, depar * xêza derînê depar çizgisi
derînamî m ihraç (üretilen malları yurt dışına satma)
derînamî bûn l/ngh ihraç olmak
derînamî kirin l/gh ihraç etmek
derînamîbûn m ihraç olma
derînamîkirin m ihraç etme
derînce bnr derence
derindêz merasim.
bnr dêlindêz
derîner rd/nd 1. çıkarıcı 2. nd/nt yaratıcı, eser sahibi
deripandirn bnr deribandin (I)
deristan m dergâh
derîyê (yekî) dan girtin ocağını sündürmek
derîyê (yekî) girtin ocağını söndürmek
derîyê (yekî) lê dadan evini yıkmak, mahfetmek
derîyê (yekî) mor bûn soyu kurumak
derîyê (yekî) vekir (birine) gidip gelmek, kapsını çalmak, semtine uğramak
derîyê (yekî) vekirî (birinin) kapısı açık, konuksever
derîyê (yekî) xistin 1) kapı aramak (ev ziyareti yapmak istemek) (birinin) kapısını çalm(birine baş vurmak)
derîyê dadweriyê (dadiyê an jî edaletê) adalet kapısı
derîyê derketinê çıkış kapısı
deriyê derve nd 1. dış kapı 2. çıkış kapısı
deriyê duqanat nd çift kapı
derîyê edaletê adalet kapısı
derîyê gerok (zivirok) dönerli kapı
derîyê hilîsok sürme kapı
derîyê kelê kale kapısı
derîyê kuçeyê sokak kapısı
derîyê malê jê mor bûyo ocağı kör olasıca
derîyê mezin ana kapı
derîyê navberê ara kapı
derîyê nîzamiyeyê nizamiye kapısı
deriyê pêşiyê nd cümle kapısı
derîyê qismet û nisîban kısmet kapısı
derîyê rehmê lê vebûn şifa bulmak
derîyê rehmê lê vekirin şifa vermek
derîyê têketanê giriş kapısı
derîyê teng dar gün (maddi anlamda)
derîyê xêrê 1) şifa, onma 2) ümit kapısı
derîyê xwe bigire (an jî kilît) bike, (gundî û) cîranê xwe diz dernexe (an jî neke) herşeyden önce insan kendi önlemini alıp ondan sonra tevekül teala demeli
derîyê zivirek (an jî zivirok) döner kapı, dönerli kapı
deriyê zivirok nd döner kapı
derîyo tu dar bî serê min tu sitar bî her bana dua edin, bana dua edin ki!
deriyok bot/n kapıcık
derizan m eşik (kapı eşiği)
derîzan m eşik, kapı eşiği 
derizandî rd çatlak (sert cisimler için) * piyana derizandî çatlak bardak
derizandîbûn m çatlaklık
derizandin çatlatmak.
m çatlatma
l/gh çatlatmak * dîwar derizand duvarı çatlattı
derizgeh m eşik (kapı eşiği)
derîzgeh n bahçe kapısı
derizî rd 1. çatlak 2. yarık
derizîn çatlamak.
m 1. çatlama 2. yarılma
l/ngh çatlamak * gava mermer dihate traştin derizî mermer yontulurken çatladı 2. yarılmak (cam gibi şeyler için)
derjê m çıkarım, sonuç
derkandin m anlama
l/gh anlamak
derke ketin l/gh somut bir şeyin farkına varmak
derkenar m 1. çıkma, derkenar, hamiş 2. dışarıda tutma, dışarı atma 3. taşra, dışarlık
derkenarî rd dışarılı, taşralı, dışarılıklı
derker rd 1. çıkarıcı, çıkarmacı 2. bj çıkartıcı (müleyyin)
derkesanî rd gayri şahsî
derketî rd 1. çıkma, çıkmış olan 2. çıkmış 3. sürgün kimse 4. sığıntı (başka köye, aşiretin içine yerleşmiş olan)
derketin çıkış, çıkmak, zuhur etmek.
m 1. çıkma, çıkış (içeriden dışarıya varma, gitme) 2. sp çıkış, start 3. çıkma (sağlanma, elde edilme) 4. çıkma, mezun olma 5. çıkma (ayrılma, ilgisini kesme) 6. çıkma (süresi dolunca ayrılma) 7. çıkma (yapılma, yürünme) 8. çıkma (yetecek ölçüde olma) 9. çıkma (eksilme) 10. çıkma (sonuca ulaşma) 11. çıkma (sıyrılma, ayrılma) 12. çıkma (herhangi bir durumda olduğu anlaşılma) 13. çık(bir durumdan başka bir duruma geçme, bir durumla ilgili niteliklerini yitirme) 14. çık(bir şeyin yukarısına varma veya yükselme) 15. çık(bir inceleme, bir araştırma sonucu bulma) 16. çıkma, vurma (isabet etme, talihine veya payına düşme) 17. çıkma (gitme, koyulma) 18. çık(bir konu yetkililerce karara bağlanma) 19. çık(birden bire görünme) 20. çıkma (mal olma) 21. çık(bir yere ulaşma, varma) 22. çıkma (karaya ayak basma) 23. çıkma (söylenti, haber yayılma, duyulma) 24. çık(bir iddia ile ortalıkta görünme) 25. çıkma (yayılma) 26. çık(bir yere taşınma) 27. çık(bir sebeple bulunan yerden ayrılma) 28. çıkma (niteliği anlaşılma) 29. çıkma (davranışta herhangi bir niteliği bulunma) 30. çıkma (yerinden oynama) 31. çıkma (görünüm veya belli bir durumda olma) 32. çıkma (olma, oluşma) 33. çıkma (piyasaya sürülme) 34. çıkma (bitme, büyüme) 35. olma (olgunlaşma) 36. çıkma (verilme) 37. çıkma (yeni yetişip satışa sunulma) 38. çıkma (büyük aptest bozma) 39. çıkma (giderilme, yok olma) 40. çıkma (akıl, iç, hatır gibi kelimelerle; unutma) 41. çıkma (ay ve güneş doğma) 42. çıkma (yayımlanma) 43. çıkma (gelme) 44. çıkma (gerçekleşme) 45. çıkma (bulunduğu yerden ayrılma, fırlama, kopma) 46. çıkma (düzeni bozulma, eskisinden daha kötü bir duruma girme) 47. çıkma, dökülme (ortaya konulma) 48. çıkarma, çıkarış 49. doğma (ortaya çıkma, sonucu olma) 50. çıkılma 51. gelme (sonuç çıkma) 52. türeme 53. yükselme, çıkma, boylama
l/ngh 1. çıkmak (içeriden dışarıya varmak, gitmek) * ez ligel hevalekî xwe ji malê derketim bir arkadaşımla beraber evden çıktık 2. çıkmak (sağlanmak, elde edilmek) * ji şîr rûn dertê sütten yağ çıkar 3. çıkmak, mezun olmak * ew ji fakulteya hiqûqê derketiye hukuk fakültesinden çıkmış biri 4. çıkmak (ayrılmak, ilgisini kesmek) * ez vê sibehê ji kar derketim bu sabah işten çıktım 5. çıkmak (süresi dolunca ayrılmak) * ji hepsê derketin hapisten çıkmak 6. çıkmak (yapılmak, yürünmek) * ji vê daîreyê kar bi hêsanî dernakevin bu daireden işler kolay çıkmaz 7. çıkmak (yetecek ölçüde olmak) * ji vî qumaşî paltoyek derdikeve? bu kumaştan bir palto çıkar mı? 8. çıkmak (eksilmek) * ji çaran dudo derkeve dörten iki çıkarsa 9. çıkmak (sonuca ulaşmak) * pevçûn ji ber vê yekê derketiye olay bundan dolayı çıkmıştır 10. çıkmak (sıyrılmak, ayrılmak) * sola min ji piyê min derket ayakkabım ayağımdan çıktı 11. çıkmak (herhangi bir durumda olduğu anlaşılmak) * ez deyndar derketim borçlu çıktım 12. çıkm(bir durumdan başka bir duruma geçmek, bir durumla ilgili niteliklerini yitirmek) * ji dema zaroktiyê derketin çocukluktan çıkmak 13. çıkm(bir şeyin yukarısına varmak veya yükselmek) * derketin çiyê dağa çıkmak 14. çıkm(bir inceleme, bir araştırma sonucu bulmak) * di avê de bakterî derket suda bakteri çıktı 15. çıkmak, vurmak (isabet etmek, talihine veya payına düşmek) * jê re îsal piyango derketiye ona bu sene piyango çıkmış * jê re piyango derketiye ona piyango vurmuş 16. çıkmak (gitmek, koyulmak) * beriya ku ez derkevim rê ez hinekî razam yola çıkmadan evvel biraz uyudum 17. çıkm(bir konu yetkililerce karara bağlanmak) * qerar derketin karar çıkmak 18. çıkm(birden bire görünmek) * pê re derkete pêşberî min hemen karşıma çıktı 19. çıkmak (mal olmak) * ev mal derketiye 50 milyarî bu ev 50 milyara çıkmış 20. çıkm(bir yere ulaşmak, varmak) * ev rê derdikeve ku derê? bu yol nereye çıkar? 21. çıkmak (karaya ayak basmak) * deh roj bi şûn de em derketin bejahiyê on gün sonra karaya çıktık 22. çıkmak (söylenti, haber yayılmak, duyulmak) * der barê enstîtuyê de, di çapemeniyê de gelek nûçe derketin enstitü hakkında basında epey haber çıktı 23. çıkm(bir iddia ile ortalıkta görünmek) * tu bi îdiayeke hozanekî mezin derketî pêşberî wî büyük bir ozan iddiasıyla karşısına çıktın 24. çıkmak (yayılmak) * ji vê çalê bêhna pîs derdikeve bu çukurdan pis kokular çıkıyor 25. çıkm(bir yere taşınmak) * ez dê hemen derkevim daîreyeke apardimanê hemen bir apartmana dairesine çıkacağım 26. çıkm(bir sebeple bulunan yerden ayrılmak) * derketin kuçeyê sokağa çıkmak 27. çıkmak (niteliği anlaşılmak) * ew ji me tevan welatperwerekî hîn baştir derket o bizden daha iyi vatansever çıktı 28. çıkmak (davranışta herhangi bir niteliği bulunmak) * baş bû yekî biaqil derket, berbayî hevalê xwe neket akıllı çıktı da, arkadaşına uymadı 29. çıkmak (yerinden oynamak) * mêrik ketibû û milê wî ji cih derketibû adam düşmüş, kolu çıkmıştı 30. çıkmak (görünüm veya belli bir durumda olmak) * sifirê beroşê derketiye tencerenin bakırı çıkmış 31. çıkmak (olmak, oluşmak) * şer derketin savaş çıkmak 32. çıkmak (piyasaya sürülmek) * makîneyeke nû derket yeni bir makina çıktı 33. çıkmak (bitmek, büyümek) * serê debrê derket ekinlerin ucu çıktı 34. olmak (olgunlaşmak) * zebeş hîna derneketine karpuzlar daha olmadı 35. çıkmak (verilmek) * ferman derketin emir çıkmak 36. çıkmak (yeni yetişip satışa sunulmak) * alûce derketine erik çıkmış 37. çıkmak (büyük aptest bozmak) * derketiye derve ayak yoluna çıkmış 38. çıkmak (giderilmek, yok olmak) * leke derket leke çıktı 39. çıkmak (akıl, iç, hatır gibi kelimelerle; unutmak) * ew gotin ji bîra min derneket o söz benim hatırımdan çıkmadı 40. çıkmak (ay ve güneş doğmak) * heyv derket, şev îcar xweş bû ay çıktı, gece şimdi güzel oldu 41. çıkmak (yayımlanmak) * ferhenga ku nû derketiye yeni çıkmış sözlük 42. çıkmak (gelmek) * mêrik derket hat adam çıktı geldi 43. çıkmak (gerçekleşmek) * ma her xewn rast dernakeve! her rüya doğru çıkmaz ya! 44. çıkmak (bulunduğu yerden ayrılmak, fırlamak, kopmak) * çavê wî derket gözü çıktı 45. çıkmak (düzeni bozulmak, eskisinden daha kötü bir duruma girmek) * ev mal, ji malbûnê derket ev, ev olmaktan çıktı 46. çıkmak, dökülmek (ortaya konulmak) * ji devê wê gotinên xweş derdiketin û her kes ji xwe re heyran dihişt ağzında güzel sözler dökülüyor, herkesi kendine hayran bırakıyordu 47. çıkarmak (sonunu getirmek) * em dê bi vî pereyî derkevin serê mehê biz bu parayla ayı çıkarırız 48. doğmak (ortaya çıkmak, sonucu olmak) * piştî şer dewletên nû derketin savaştan sonra yeni devletler doğdu 49. çıkılmak * di vê hewayê de mirov dernakeve derve bu havada dışarı çıkılmaz 50. gelmek (sonuç çıkmak) * nayê zanîn ku wê çi ji van lebatê te derkevin bu davranışlarından ne gelir bilinmez 51. türemek 52. yükselmek, çıkmak, boylamak * bijîşk got ku agirê canê nexweş derketiye çil pileyî doktor hastanın ateşinin kırkı boyladığını söyledi
derketin bêhneke xweş gerîn uzun bir yürüyüşe çıkmak (pê re)
derketin bejahiyê karaya çıkmak
derketin der l/gh dışarı çıkmak, uğramak * bi bihîstina deng re her kes ji hundirû derkete der sesle birlikte herkes dışarıya uğradı
geçirmek (yola çıkan birini uğurlamaya gitmek) * ez bi hevalê xwe re derketim der arkadaşımı geçirmeye gittim
derketin derve l/gh 1. dışarı çıkmak 2. dışarı çıkmak, tuvalete çıkmak
1) dışarı çıkmak 2) dışarı çıkmak (büyük aptes yapmak 3) sokağa çıkmak
derketin deryayê denize çıkmak
derketin destavê aptes bozmak, ayak yoluna çıkmak
derketin destnimêjê apdeste çıkmak
derketin diyarê (tiştekî an jî kesekî) temaşaya çıkmak
derketin esmanan göklere çıkmak
derketin firehiyê düze çıkmak, arabasını düze çıkarmak, baltası kütükten çıkm(bir engelden, sıkıntıdan kurtulmak)
derketin firîqetiyê (an jî feraqetiyê) düze çıkmak, sıkıntılardan kurtulmak, rahata kavuşmak
derketin gera çarşiyê çarşı pazar dolaşmak (veya gezmek)
derketin gerê 1) yürüyüşe çıkmak 2) geziye çıkmak 3) tura çıkmak
derketin geşt û guzarê geziye çıkmak çıkmak
derketin geştê geziye çıkmak
derketin hafa (...) 1) temaşaya çıkmak 2) -e çıkmak (iş için yetkili bir makama gitmek) * derketin hafa serok başkana çıktılar
derketin hafê 1) yukarı çıkmak 2) tamaşaya çıkmak
derketin havînê yaza çıkmak
derketin ji xwe re gerîn yürüyüşe çıkmak * were em bi hev re derkevin ji xwe re bêhneke xweş bigerin gel seninle uzun bir yürüyüşe çıkalım
derketin kêf û seyranê seyrana çıkmak
derketin kuçe û kolanan sokağa dökülmek
derketin kuçeyan sokağa çıkmak
derketin mexderê ortaya çıkmak, aşikâr olmak
derketin meydanê 1) meydana çıkmak, görünmek * piştî ku berf heliya gir derkete rastê karlar eriyince tepe meydana çıktı 2) meydana çıkma (belli olmak) * derkete rastê ku nexweş e hasta olduğu meydana çıktı
derketin nav dost û hevalan adam içine çıkmak
derketin nav merivan (mirovan an jî însanan) insan içine çıkmak, adam içine çıkmak
derketin nêçîrê (an jî seydê) avlanmak, ava çıkmak * ez her sal li vê daristanê derdikevim nêçîrê hersene bu ormanda avlanırım
derketin pazarê (an jî sûkê) pazara çıkmak
derketin peravê (an jî kersaxê) kıyıya çıkmak
derketin pêş l/ngh kalbur üstüne gelmek (veya kalbur üstü kalmak)
ileri atılmak (veya çıkmak)
derketin pêş çavê (yekî) önüne çıkmak
derketin pêşberî (yekî) karşısına çıkmak, önüne çıkmak
derketin pêşberî xwezgîniyan görücüye çıkmak
derketin pêşiya (yekî) 1) karşısına çıkmak 2) gündemine gelmek
derketin pêşwaziyê karşılamaya gitmek, karşı çıkmak
derketin peyaseyê 1) piyaseya çıkmak 2) tura çıkmak
derketin rastê l/ngh zuhur etmek, ortaya çıkmak
1) ortaya çıkm(biri kendini göstermek) 2) ortaya çıkmak * derketiye rastê dibêje ez jî doktor um doktorum diye ortaya çıkmış (bir sorun, bir durum) gün ışığına çıkmak, su yüzüne çıkmak (açıklığa kavuşmak) 4) meydana çıkmak, görünmek * piştî ku berf heliya gir derkete rastê karlar eriyince tepe meydana çıktı 5) meydana çıkmak, yüz göstermek, bellirmek (belli olmak) * derkete rastê ku nexweş e hasta olduğu meydana çıktı
derketin reşahiyê karaya çıkmak
derketin riya (yekî) yoluna çıkmak
derketin seferê sefere çıkmak
derketin sehayê sahaya çıkmak, oyuna çıkmak
derketin ser l/bw yüze çıkmak (sıvının yüze çıkması)
derketin ser (...) yüzeye çıkmak
derketin ser dikê (an jî sahneyê) sahneye çıkmak
derketin ser şanoyê (an jî şanogehê) sahneye çıkmak
derketin ser serê (yek) (birinin) başına çıkmak
derketin ser text tahta çıkmak, tac giymek
derketin serê 1) üstüne çıkmak 2) üstüne çıkmak (cinsel ilişkide bulunmak için)
derketin serê çiyayan dağa çıkmak
derketin sertext tahta çıkmak.
derketin seyranê seyrana çıkmak
derketin sûkê pazara çıkmak
derketin tadatê lşk tadata çıkma
derketin zozanan l/ngh yaylamak
derketina zozanan yaylama, yaylaya çıkma
derkî fel/rd dışınlı, dışlak
derkirde bz/m dış satım, ihracat
derkirdekar nd/nt ihracatçı
derkirdekarî m ihracatçılık
derkirî rd 1. çıkartılmış 2. deşilmiş 3. kovulmuş, dışarı atılmış (bir yerden sürüp çıkarılmış) 4. dışlaştırılmış
derkirin m 1. çıkarma (birinin veya bir şeyin çıkmasını sağlama, çıkmasına sebep olma) 2. çıkarma (sindirim yolundan dışarı atma) 3. biy boşaltma, boşaltım 4. fizyo çıkartı 5. deşme, açma, patlatma (içini açma, yara açma, yarayı, çıbanı vb. içindeki iltıhabı dışarı çıkarma) 6. dışa vurma 7. çıkarma, çıkartma 8. dışarı atma, çıkarma, kovma, sürme 9. sürme, sürgün etme 10. dışlaştırma
derkirinbar rd çıkarılabilir
derkîs nd/nt casus
derkîsî m casusluk
derkoş bnr dergûş
derkutk m kapı tokmağı
derling m don, tuman, kadın donu
dermal m ev yanı, evin dışı
dermal kirin evin dışına atmak
dermale (i) rd yakın, tanıdık
dermale (ii) m 1. besi 2. rd besili (semiz hayvan) * conegayê dermale besili tosun 3. evde özel olarak yetiştirilen kavurmalık hayvan
dermale kirin l/gh besiye çekmek
dermalekirî rd besili
dermalekirin m besiye çekme
dermaletî m besicilik
derman n 1. derman, ilâç, em 2. ecza (kimyasal yollarla elde edilen, ilâç yapmaya yarayan veya sanayide türlü işlerde kullanılan maddelerin genel adı) 3. mec derman (takat,mecal) 4. mec çare, deva * ji her derdî re derman e her derde deva 5. maya (yoğurt mayası gibi)
derman kirin ilaçlamak, pansuman yapmak, tedavi etmek.
l/gh 1. ilâçlamak, emlemek, flitlemek 2. mayalamak, damızlık çalmak * şîr derman kir sütü mayaladı 3. alık sürmek, boya sürmek, makyaj yapmak
derman lê hatin kirin ilâçlanmak
derman lê kirin l/bw ilâçlamak, ilâç sürmek
ilâçlamak
derman lê reşandin l/bw ilâçlamak, flitlemek
derman tê dan l/bw ilâç sürmek, emlemek
derman xwarin ilaç içmek.
dermanav m maden suyu
dermandank m ecza dolabı
dermandar nd/nt eczacı
dermandarî m eczacılık
dermande rd 1. biçare, derbeder 2. hasta
dermandeyî m ilâçlama
dermanê agirkuj nd ateş düşürücü
dermanê ehmeqiyê tune ye ahmaklığın çaresi yoktur
dermanê êşbir bj nd ağrıkesen
dermanê gelêrî kocakarı ilacı
dermanê germ nd toz biber, pul biber
dermanê hazir hazır ilâç
dermanê her derdî her derde deva
dermanê kurmancî kocakarı ilacı
dermanê mast nd çalacak
dermanê sorikî kızıllık, allık
dermanê xwestinê dan e isteyenin bir yüzü vermeyenin iki yüzü kara
dermanên xwarinê nd baharat
dermanfiroş nd/nt 1. eczacı (hazır ilâçları satan diplomalı kimse) 2. m eczahane
dermanfiroşî m eczacılık
dermangeh m eczane
dermanger nd/nt eczacı (ilâç yapan kimse)
dermangerî m 1. eczacılık 2. eczacılık (ilâçların hazırlanmasıyla uğraşan uygulamalı bilim)
dermank m ilâçlık, ilâç koyma yeri
dermankar nd/nt pansumancı
dermankarî m pansuman
dermankarî kirin pansuman yapmak
dermankartî m pansumancılık
dermanker nd/nt pansumancı
dermankerî m pansumancılık
dermankêş nd/nt esrarkeş
dermankêşî m esrarkeşlik
dermankirî rd 1. ilâçlı, ilâçlanmış, eczalı 2. mayalı 3. boyalı, makyajlı (kadın için, yüzüne çok boya sürmüş olan)
dermankirin m 1. ilâçlama, emleme, flitleme 2. mayalama, damızlık çalma 3. alık sürme, boya sürme, makyaj yapma
dermanname m reçete
dermannas bj/nd farmakolog
dermannasî m farmakoloji
dermannekirî rd 1. ilâçsız, ilançlanmamış, eczasız 2. mayasız 3. boyasız, makyajsız (kadın için; yüzünü boyamamış olan)
dermansaz nd/nt eczacı (ilâç yapan kimse)
dermansazî m eczacılık
dermanxane eczahane.
m eczahane
dermanxwarî rd ilâç almış olan (zehirlenmek için)
dermanzan nd/nt farmakolog
dermanzanî m farmakoloji
dermatolog nd/nt dermatolog, cildiyeci
dermatolojî m dermatoloji, cildiye
dermedor m çevre, etraf
dermirovî rd insanlık dışı
dermûjen m merhem, krem
derne (i) zo/nd zayıf hayvanların derisi altına giren bir tür kene
derne (ii) m yayıkta oluşan delik
dernexûn (i) rd dışa eğimli
dernexûn (ii) nd sürülmeden dinlenmeye bırakılmış ve ot bitmiş tarla
dernixûn h yüz üstü, yüzükoyun
dernixwîn m ağaçtan kapak
dernoj rd sataşkan (ona buna bulaşan kimse)
dernojî m sataşkanlık
derodero rd derbeder
derodero bûn l/ngh derbeder olmak
derodero kirin l/gh derbeder etmek
deroderobûn m derbeder olma
deroderobûyîn m derbeder oluş
deroderokirin m derbeder etme
derofî rd bir dergâhtan uzaklaşmış olan
derofî bûn l/ngh bir dergâhtan uzaklaşmak
derofî kirin l/gh bir dergâhtan uzaklaştırmak
derofîbûn m bir dergâhtan uzaklaşma
derofîkirin m bir dergâhtan uzaklaştırma
derok m priz (bilgisayar için)
derokên paralel paralel prizler
derokên rêzeyî seri prizler
derolî rd dindışı
derolîtî rd dindışılık
derpê külot, don.
n 1. don, tuman 2. iç donu
derpê di nav pê de bûn uçkuruna gevşek olmak
derpê li ser dil şidandî uçkuruna sağlam, namuslu
derpê li ser dil şidandî bûn uçkuruna sağlam olmak
derpê tije kirin 1) donuna yapmak (veya doldurmak), altını pisletmek 2) donuna yapmak, donuna doldurmak (çok korkmak)
derpêç m cilt (formları veya yaprakları birbirine dikilerek veya yapıştırılarak bir kitaba geçirilen deri, bez veya kâğıt)
derpêç (i) bnr dorpêç
derpêç kirin ciltlemek
derpêçker nd/nt ciltçi
derpêçkerî m ciltçilik
derpêgore külotlu çorap.
derpêk m don, tuman
derpêqut n külot
derpêş öngörme, göz önünde tutma, aklından geçirme.
m 1. sunu, sunma, arz 2. rd önde olan, göz önünde bulunan
derpêş kirin l/gh 1. sunmak 2. ileri sürmek, serdetmek 3. belirtmek * min ramanên xwe derpêş kirin ben düşüncelerimi belirttim 4. yürütmek (açıklamak, öne sürmek) * raman derpêş kirin fikir yürütmek
1) sunmak, arz etmek 2) yürütmek (açıklamak, öne sürmek) * raman derpêş kirin fikir yürütmek
derpêşî m 1. ileri sürme 2. öngörü
derpêşî (...) kirin -e sunmak
derpêşkirî rd 1. sunulmuş 2. ileri sürülmüş 3. yürütülmüş (açıklanmış, öne sürülmüş olan) 4. belirtilmiş olan
derpêşkirin m 1. sunma 2. ileri sürme, serdetme 3. yürütme (açıklama, öne sürme) 4. belirtme
derpêyê binî iç donu
derpêyê jinan kadın tumanı
derpêyê qol külot, şort
derpêyê qut külot (bi)
derpêyê xwe de kirin donuna etmek (bi)
derpêyê xwe de pîs bûn donuna kaçırmak
derpî bnr derpê
derpîkê dîk nakıl otu; silene conoidea
derpîkedîk bot/nd bir bitki adı
derpîkurtik n şort
derpoş m kapak (herhangi bir şeyin kapağı)
derqanûn rd kanun dışı
derqanûnî m kanunsuzluk
derqel (i) m 1. semt * xwe li vê derqelê deyne bu semte in 2. konum, durum
derqel (ii) m düz yüzeydeki çukurcuk (tahta gibi)
derqîl m çelik çomak
derqîtk m 1. deriden kup kapağı 2. topraktan kapak
derqutk bnr derkutk
derrojevî rd gündem dışı
ders m 1. de(bir konuda öğretmenin öğrenciye sınıfta belirli bir sürede verdiği bilgi) 2. ders (bul bilginin aktarımı için ayrılan süre) * pênc deqe maye ku ders biqede dersin bitmesine beş dakika var 3. ders (öğrencinin öğrenmek zorunda olduğu bilgi) * sibehê ji dersa matematîkê ezmûna min heye yarın matematik dersinden sınavım var 4. mec de(bir olayın bellekte bıraktığı kalıcı iz, öğüt, ibret) * ji vê bûyerê ders negirt bu olaydan ders almadı
ders çêkirin ders yapmak, ders çalışmak
ders dan l/gh ders vermek
ders dan (yek) (birine) dersini vermek, ders vermek (azarlamak, sert davranmak, sert bir karşılıkla yola getirmek) * derseke baş dayê ona güzel bir ders verdi
ders dîtin 1) ders görmek 2) tahsil görmek, öğrenim yapmak (jê)
ders girtin 1) ders almak 2) ders almak, ibret almak
ders ji xwe re jê girtin kıssadan hisse almak (veya çıkarmak)
ders kirin 1) ders işlemek 2) ders yapmak (jê)
ders stendin 1) ders almak 2) ders almak, ibret almak
ders vegotin ders anlatmak
ders xebitîn (an jî şixulîn) ders çalışmak
ders xwendin 1) ders okumak 2) mec tahsil görmek
dersa (tiştekî) dan okutmak, ders vermek * li dibistanê dersa Îngilîzî dide okulda İngilizce okutuyor
dersa (tiştekî) dîtin ilmini almak
dersa aqil us payı
dersa aqil dan (yek) (birine) us payı vermek
dersa ji metelokê kıssadan hisse
dersa xwe çêkirin dersini yapmak
dersal eski zaman, eski yıllar.
derşandin m ihracat, dış satım
dersbêj nd/nt okutman
dersbêjî m okutmanlık
dersdan m ders verme
dersdar nd/nt öğretmen
dersdarî m öğretmenlik
dersdarî kirin öğretmenlik yapmak
dersdayîn m ders veriş
dersînor m 1. sınır dışı 2. sınır boyu 3. kural dışı
dersînorî rd sınır dışı olan
dersînorî bûn l/ngh sınır dışı olmak
dersînorî kirin l/gh sınır dışı etmek
sınır dışı etmek, hudut dışı etmek
dersînorîbûn m sınır dışı olma
dersînorîbûyî rd sınırdışı olmuş olan
dersînorîbûyîn m sınırdışı oluş
dersînorîkirî rd sınırdışı edilmiş olan
dersînorîkirin m sınır dışı etme
dersirûştî rd doğa dışı, gayri tabiî
dersirûştîbûn m doğa dışılık, gayri tabiîlik
derşo n bulaşık bezi
dersok yazma.
dersok (i) n keçe
dersok (ii) m 1. kefiye 2. bir kadın başlığı 3. destmal
dersoka serî nd baş bandı
dersoka stû nd boyun atkısı
dersûk bnr dersok
derşûştin m bulaşıkhane
dersxane m 1. dersane, derslik 2. dershane (okul dışında para karşılığında ders veren kuruluş)
dersxebitîn m ders çalışma
dersxwîn nd/nt dersine çalışan öğrenci
derteng m dar yer
dertixûb m sınır dışı, hudut dışı
dertixûb kirin sınır dışı etmek, hudut dışı etmek
dertixûbî rd sınırdışı olmuş olan
dertixûbî bûn l/ngh sınır dışı olmak
dertixûbî kirin l/gh sınırdışı etmek
dertixûbîbûn m sınırdışı olma
dertixûbîbûyî rd sınırdışı olmuş olan
dertixûbîbûyîn rd sınırdışı oluş
dertixûbîkirî rd sınırdışı edilmiş olan
dertixûbîkirin m sınırdışı etme
dertûl bnr der û dertûl
derûce bot/m darücan
derûd bnr derhûd
derûderî rd derbeder
derûderî bûn l/ngh derbeder olmak
derûderî kirin l/gh derbeder etmek
derûderîbûn m derbeder olma
derûderîbûyîn m derbeder oluş
derûderîkirin m derbeder etme
derûn m 1. öz, iç 2. iç dünya
derûnî rd 1. özden 2. özsel, içsel, içle ilgili 3. fel özünlü, zatî 4. psişik, nefsi, ruhsal
derûnîtî m özdenlik
derûnnas nd/nt 1. psikolog, ruh bilimci 2. psikiyatr
derûnnasî m 1. psikoloji, ruh bilimi 2. psikiyatri
derûnnasîtî m ruh bilimcilik
derûnnasiyî rd psikolojik, ruh bilimsel
derûnnexweş nd/nt ruh hastası
derûnnexweşî m ruh hastalığı
derûnpak rd iyi huylu, temiz, dürüst kimse
derûnpîvî m psikometri
derûnzan nd/nt 1. psikolog, ruh bilimci 2. ruh hekimi, psikiyatrist
derûnzanî m 1. psikoloji, ruh bilimi 2. psikiyatri, ruh bilim
derûnzanîtî m ruh hekimliği
derûnzanîya ezmûnî deneysel psikoloji
derva bnr derve
dervayî fel/rd öz dışı, dışınlı
derve dışarı, dışarıda, dış, hariç.
n 1. dış, dışarı (iç karşıtı) * em dawiya hefteyê derdikevin derveyê bajêr hafta sonunda şehrin dışına çıkıyoruz * ji derve deng tên dışarıdan sesler geliyor * ku mirov deh deqîqe bimeşe derdikeve derveyî bajark on dakika yürüyünce kasabanın dışına çıkılır 2. dı(bir konunun kapsamına girmeyen şey) 3. dış (görülen, içte bulunmayan yüzey) * derveyê piyaleyê qirêjî ye bardağın dışı kirli 4.rd dış (somut kavramlarda; iki veya ikiden çok şeyden merkeze daha uzak olan) * deriyê derve dış kapı 5. dış (yabancı ülkelerle ilgili) * siyaseta derve dış siyaset 6. sn/nd dış (açık havada geçen sahneleri içine alan çekim) 7.nddışarı, dışarısı (kişinin konutundan ayrı yer) * şeva xwe li derve bihart geceyi dışarıda geçirdi 8.nddışarı, dışarısı, hariç (yurt dışı, yabancı ülke) * em bi derve re dan û stendinê dikin dışarıyla alış veriş yapıyoruz * şekir ji derve dihat şeker hariçten gelirdi 9.dışarı, dışarısı (dışa, dış çevreye) * zarok reviya derve çocuk dışarıya kaçtı
derve kirin l/gh soymak (birinin üstünde, yanında veya bir yerde bulunan şeylerini alıp götürmek * banka derve kirine bankayı soymuşlar
derveanîn nd ithal
dervedere bûn l/ngh dışa vurulmak
dervederebûn m dışa vurulma
dervefiroş nd/nt dış satımcı
dervefiroşî bz/m dış satımcılık, ihracat, ihraç (üretilen malları yurt dışına satma)
dervekar nd/nt hariciyeci (dış siyaset ile uğraşan meslek adamı)
dervekarî m dış işleri, hariciye (devlet yönetiminde dış işleri)
dervekarîtî m hariciyecilik
dervekî fel/rd dışınlı, dışlak
dervekirî rd soyulmuş kimse
dervekirin m soyma
derveşandinî bz/m ihracat
derveyî dışarıdaki, dışla ilgili.
nd/rd 1. dışarılı, dışarılıklı, taşralı 2. dışsal, haricî 3. dışa dönük
derveyî (tiştekî) dışarısı
derveyî welêt nd yurt dışı
dış dünya (veya âlem)
derveyîtî m dışa dönüklük
dervînî rd irade dışı, istenç dışı
dervokî fel/rd dışrak
derwaze m 1. geçiş veya giriş yeri 2. kale kapısı 3. sp kale
derwazevan n kaleci
m kalecilik
derwêş ol/n derviş
derwêş zanê çi di hebana wî de heye derviş kendi durumundan haberdardır
derwêşane nd/h dervişçe
derwêşê bektaşiyan Bektaşî babası
derwêşî m 1. dervişlik 2. dervişlerce kullanılan bir tef türü
derwêşkî nd/h dervişçe, dervişvari
derwêşkotek rd/mec zorba
derwêşok n dervişcik
derwêştî dervişlik
derwêştîya hindiyan fakirizm
derwîn m kapak (özellikle içinde yemek pişirilen ve kazan gibi büyük kapların üzerini kapamak için kullanılır)
derx (i) m yeşil ağacın nazik dalı
derx (ii) m metin ezberleme
derxîç n küçük ağıl kapısı
derxik (i) m fide
derxik (ii) rd çizgili, alacalı
derxîn m çıkarma, çıkarış
derxîner rd çıkarıcı
derxişk n ağıl kapısı
derxistî rd çıkarılmış 2. kovulmuş, sürülmüş olan 3. dışarı atılmış
derxistin m 1. çıkarma, çıkarış (birinin veya bir şeyin çıkmasını sağlama, çıkmasına sebep olma) 2. çıkarma (bulma, ortaya koyma) 3. mec çıkarma (söyleme) 4. çıkarma (düküntülü hastalığa tutulma) 5. çıkarma (sağlama, elde etme) 6. çıkarma (... gibi gösterme, bir davranışı yükleme) 7. çıkarma, ıtrah (sindirim yolundan dışarı atma) 8. çıkarma (ilgisini kesme, uzaklaştırma) 9. çıkarma (giysi, ayakkabı gibi şeyleri vücuttan ayırma, soyma) 10. çıkarma (yayımlama) 11. çıkarma (giderme) 12. çıkarma (sebep olma, yol açma) 13. çıkarma (yapma, üretme) 14. çıkarma (sunma) 15. çıkarma (gösterme) 16. mat çıkarma * ez ji kirariyên hesêb pirtir ji derxistinê hez dikim bu dört işlemden çıkarmayı seviyorum 17. dışarı atma, kovma (bir yerden sürüp çıkarma) 18. argo sökülme 19. yaratma (olmasına, ortaya çıkmasına sebep olma) 20. alma, çalma 21. çıkarma (sesini yükseltme) 22. çıkarma (vermeye katlanma) 23. lşk çıkarma (asker çıkarma)
l/gh 1. çıkarm(birinin veya bir şeyin çıkmasını sağlamak, çıkmasına sebep olmak) * min hesp ji axurê derxist atı ahırdan çıkardım 2. çıkarmak (bulmak, ortaya koymak) * ez dê vira wî derxim yalanını çıkaracağım 3. mec çıkarmak (söylemek) * tu çi di hizirî, derxe ku tu rihet bibî! ne düşünüyorsun, çıkar da rahatla! 4. çıkarmak (düküntülü hastalığa tutulmak) * zarok sorik derxistine çocuk kızamık çıkarmış 5. çıkarmak (sağlamak, elde etmek) * nanê xwe ji kevir derdixe ekmeğini taştan çıkarıyor 6. çıkarmak (... gibi göstermek, bir davranışı yüklemek) * axirê ew sûcdar jî derxistin sonunda onu suçlu da çıkardılar 7. çıkarmak (sindirim yolundan dışarı atmak) 8. çıkarmak (ilgisini kesmek, uzaklaştırmak) 9. çıkarmak (giysi, ayakkabı gibi şeyleri vücuttan ayırmak, soymak) * tu çima sola xwe dernaxî? ayakkabını niye çıkarmiyorsun? 10. çıkarmak (yayımlamak) * dê kovareke nû derxin yeni bir dergi çıkaracaklar 11. çıkarmak (gidermek) * têr baş leke derxistiye lekeyi iyice çıkarmış 12. çıkarmak (sebep olmak, yol açmak) * wisa dixuyê ku tu dê dîsa bûyerekê derxî anlaşılan sen yine olay çıkaracaksın 13. çıkarmak (yapmak, üretmek) * rojê karibûye deh cilan derxe günde on elbise çıkarabiliyormuş 14. çıkarmak (sunmak) * ji mêvanan re kakilên gûzan derxistin konuklara ceviz içi çıkardılar 15. çıkarmak (göstermek) * tu dê vî wekî mêrê xwe derxî ser sehneyê bunu kocam diye sahneye çıkaracaksın 16. mat çıkarmak * pêncan ji dehan derxe beşi ondan çıkar 17. dışarı atmak, kovm(bir yerden sürüp çıkarmak) 18.argo sökülmek * pereyan derxe paraları sökül 19. yaratmak (olmasına, ortaya çıkmasına sebep olmak) * şewatê xetereyeke mezin derxist yangın büyük tehlike yarattı 20. almak, çalmak * saeta min ji berîka min derxistine cebimden saatımı almışlar 21. çıkarmak (sesini yükseltmek) * dengê xwe derxist sesini çıkardı 22. çıkarmak (vermeye katlanmak) * de ka pereyan derxe çıkar bakalım paraları 23.lşk çıkarmak (asker çıkarmak)
derxistin ber çavan meydana dökmek * gişt eybikên wî derxistin ber çavan bütün pisliklerini meydana döktü
derxistin ber tavê havalandırmak, hava almasına sağlamak
derxistin der l/gh havalandırmak, hava almasına sağlamak
1) dışarı çıkarmak 2) dışarı atmak, çıkarmak 3) apteste çıkarmak
derxistin destnimêjê apdeste çıkarmak
derxistin holê meydana çıkarmak.
derxistin îhaleyê ihaleye çıkarılmak
derxistin meydanê 1) meydana çıkarmak, meydana vurmak, ortaya çıkarmak 2) ortaya dökmek (çıkarmak, göstermek) 3) ortaya dökmek (açıklamak)
derxistin navê lanse etmek
derxistin pazarê (an jî piyaseyê) pazara (veya piyasaya) sürmek * mal derxiste pazarê malı pazara sürdü
derxistin pêş öne çıkarmak, öne sürmek
derxistin rastê 1) açığa çıkarmak, ortaya çıkarmak 2) ortaya dökmek (çıkarmak, göstermek) 3) ortaya dökmek (açıklamak)
derxistin sahneyê 1) sahneye çıkarmak 2) şn oynatmak, sahnelemek
derxistinbar rd çıkarılabilir
derxûm bnr derxûn
derxûn m tencere kapağı
derxûn (i) m kapak (kap kacağın ağaç veya topraktan kapağı)
derxûn (ii) m alabora
derxûn bûn l/ngh alabora olmak
derxûn kirin l/gh alabora etmek
derxûnbûn m alabora olma
derxûnkirin m alabora etme
derxur m yiyecek azık, gıda
derxwe psî/rd dışa dönük
derxwestin m rica etme
l/gh rica etmek
derxweyîtî m dışa dönüklük
derxwîn m kapak (kap kacağın ağaç veya topraktan kapağı)
derxwînk bnr derxwîn
derya deniz.
m 1. deniz, derya 2. mec deniz (sınırsız genişlik, çokluk)
deryaberfireh engin deniz.
deryaçe erd/m göl
deryadar nd/nt 1. kaptan 2. denizci
deryadarî m 1. kaptanlık 2.denizcilik
deryadil rd deryadil (her şeyi hoş gören, çok sabirli)
deryadilî m deryadillik (her şeyi hoş görme, çok sabirli olma)
deryager nd/nt denizci
deryagerî m denizcilik
deryagir n korsan (deniz haydudu)
deryagirî m korsanlık
deryakeçik m deniz kızı
deryavan denizci, bahriyeli.
nd/nt 1. denizci 2. (deniz sporlarıyla ilgilenen kimse)
deryavanî denizcilik.
m denizcilik
deryaya balûpal der açık deniz
deryaya bêbal û pal açık deniz
deryaya hundirîn erd/nd iç deniz
deryaya qezwînê Hazar Denizi.
deryaya rabûyî kabarık deniz
deryaya reş Karadeniz.
nd Karadeniz
deryaya seholbenda bakur kuzey buz denizi
deryaya sekan ölü deniz
deryaya sor nd Kızıl Deniz
deryaya spî nd Akdeniz
deryayî rd denizsel, denizle ilgili
deryazan nd/nt denizbilimci
deryazanî m denizbilim
derz m 1. çatlak (sert cisimler için * tu derzên li dîwêr dibînî? duvardaki çatlakları görüyor musun? 2. çatlaklık * derza di dîwêr de duvardaki çatlaklık 3. yarık, rahne 4. derz * hay ji derzên dîwar hebe duvarın derzlerine dikkat et 5. der armuz 6. kıvrım, bükl?(bir şeyin kıvrılan yeri)
derz (i) m torba ağzını bağlamada kullanılan ip
derz dan l/gh derz yapmak
derz yapmak
derz ketin (.. (bir şeyde) çatlak oluşmak
derz lê ketin l/bw çatlamak
çatlamak, çatlaklar oluşmak
derza piştê ant/nd omurga
derzagonî rd kanun dışı
derzagonîtî m kanun dışılık
derzan m 1. kapı aralığı * di derzanê derî de temaşe kir kapı aralığında seyretti 2. derz
derzanek m omurga
derzanistî rd bilim dışı, gayri ilmî
derzanistîbûn rd bilim dışılık
derzbûn m 1. çatlaklık 2. yarıklık
derzdan m derz yapma
derzdar rd 1. çatlaklı 2. derzli
derzek m 1. çatlak 2. derz * hay ji derzekên dîwar hebe duvarın derzlerine dikkat et
derzen ant/m omurga kemiği
derzî iğne.
m 1. iğne (dikiş dikmeye yarayan ince, ucu sivri ve bir ucunda iplik geçecek deliği bulunan çelik araç) 2. iğne (iki şeyi birbirine tutturmaya yarar ince, uzun, ucu sivri metal araç) * derziya kravat kravat iğnesi 3. iğne (enjektör, şırınga) 4.bj aşı, iğne (zerk yoluyla vücuda verilen ilâç) * doktor di şûna heban de derzî da kurik doktor hap yerine çocuğa iğne yazdı 5. iğne (vücuda bu yolla ilâç verme işi) * ji derziyan ditirse iğneden korkuyor 6. iğne (bazı böceklerde bulunan savunma organı) * derziya dûpişkê akrebin iğnesi 7. ibre 8.argo penis
derzî dan l/gh karıncalanmak (vücudun bir yerindeki uyuşukluktan sonra kan dolaşımının başlamasıyla, o yerde karıncalar dolaşır gibi bir izlenim uyanmak)
derzî di xwe re kirin hîna şûjin di yekî din re kirin iğneyi kendine çuvaldızı başkasına batırmak
derzî hatin (yekî) iğnelenmek (iğne batar gibi olmak)
derzî kirin l/gh aşılamak, iğnelemek
aşılamak, aşı vurmak
derzî lê dan l/bw aşı yapmak, iğne vurmak
(an jî xistin) iğne yapmak (veya vurmak), aşı vurmak
derzî lê xistin l/bw aşı yapmak, iğne vurmak
derzî tê re hatin kirin iğnelenmek (iğne batar gibi olmak)
derzîdan m karıncalanma
derzîdank m iğnedenlik, iğnelik, iğne yastığı
derzîdar rd iğneli
derzîdeq toplu iğne.
derzîiya eba büyük iğne
derzik m 1. çatlak 2. derz
derzîk m 1. iğne, iğnecik 2. iğne (bazı araçların ucu sivri parçaları) * derzîka pusûlayê pusula iğnesi 3. iğne (oltanın ucundaki küçük çengel) 4. zo iğnecik
derzik apiştê ant/nd omurga
derzîka piştê ant/nd omurga
derzîkar nd/nt iğneci, aşıcı
derzîkarî m iğnecilik, aşıcılık
derzîker nd/nt iğneci, aşıcı
derzîkerî m iğnecilik, aşıcılık
derzîkirî rd 1. iğneli, iğnelenmiş 2. iğneli (iğne ile tutturulmuş) 3. bj aşılı
derzîkirin m aşılama, iğneleme
derzîkok m 1. küçük iğne 2. toplu iğne
derzîlêdan m aşı yapma, enjeksiyon
derzîlêdayî rd aşılı, iğne vurulmuş olan
derzîlêdayîn m aşı yapma, iğne vurma
derzîlêder nd/nt enjeksiyoncu
derzîlêxistî rd aşılı, iğne vurulmuş olan
derzîlêxistin m aşı yapma, enjeksiyon
derzîlo m iğne (iki şeyi birbirine tutturmaya yarar ince, uzun, ucu sivri metal araç)
derzîlo kirin l/gh iğnelemek
derzîlok küçük turna gagası; erodium cicitarium
derzîlok (i) m 1. iğnecik 2. ibre
derzîlok (ii) bot/m dönbaba, turna ayağı, turna gagası
derzîlokirin m iğneleme
derzînekirî bj/rd aşısız
derzîşîvan turna gagası; geranium
derzîşivan bot/m turna gagası (Geranium robertianum)
derziya eba nd büyük iğne
derzîya gir (an jî lihêfan) kıyık, kalın yorgan iğnesi
derziya leglege bot/nd otsu bir bitki
derziya xuriyan bj/nd çiçek aşısı
derzîya xwedê li ber çavê (yekî) çûn û hatin gözleri kararmak * piştî van mijûliyên dijwar derziya Xwedê li ber çavê wê çûn û hatin bu ağır sözlerden sonra gözlerim kararmaya başladı
derzok (i) m çengelli iğne
derzok (ii) bot bir ot türü
derzûka leglegê bot yaprakları iğne gibi olan bir tür bitki
derzûn m kapı eşiği
deşarj m deşarj, boşalım, boşalma
deşarj bûn l/ngh deşarj olmak
deşarj kirin l/gh deşarj etmek
deşarjbûn m deşarj olma
deşarjkirin m deşarj etme
desen n 1. desen 2. desen (görsel etki yaratmak için yapılan çizgi resimlerin hepsi)
desenkirî rd desenli (desenle süslenmiş olan)
desgeh bnr dezgeh
desgirtî m sözlü, nişanli
desîbel m desibel
deşîfre rd deşifre
deşîfre bûn deşifre olmak
deşîfre kirin deşifre etmek
desîgram mat/m desigram (kısaltması dg)
desîkator tek/m desikatör
desîlître mat/m desilitre (kısaltması dl)
desîmetre mat/m desimetre (kısaltması dm)
desinator nd/nt desinatör
desinatorî m desinatörlük
desîse m 1. desise, oyun 2. -den dolayı
desîster m desister (kısaltması dst)
deskere m pusula
deskîs nd/nt casus
deskîsî m casusluk
desmal m mendil
deşo m 1. atık su 2. yoğurt ve ayranın üstünde oluşan su 3. mec çok su katılmış olan ayran
despot n 1. despot (bir ülkeyi zora ve baskıya dayanarak yöneten) 2. dîr despot (Ortadoks Rumlarının din başkanlarına verilen ad)
despotane rd despotik
despotî m despotluk
despotîk rd despotik
despotîzm m destpotizm
desrû m bir tür baş örtüsü
deşt m ova
dest ant/n 1. el 2. mec el (aracı, vasıta) * min bi destê birayê xwe jê re name hinart kardeşimin eliyle ona mektup gönderdim 3. el (iyelik ekiyle veya bazı deyimlerde, sahiplik, mülkiyet) * min hemû pereyê di dest xwe de da bi vî xaniyî elimdeki bütün parayı bu eve yatırdım 4. el (yönetim, baskı, etki) * ev xak ji destên dijmin hatin rizgarkirin bu topraklar düşman elinden kurtarıldı 5. el (oyunlarda parti)
dest (ii) m 1. kat, takım, elbise takımı (giyecekler için) * ji min re destek cil kirî bana bir takım elbise aldi 2. parça (sayı sıfatıyla beraber, tane) * sê dest qumaşê ji bo cilan üç parça elbiselik qumaş
dest (iii) m qafile, grup * destek tê yek diçe bir kafile gelip biri gidiyor
dest (iv) rd 1. aynı * tev li destekî hatine çêkirin hepsi aynı şekilde yapılmış 2. m kalite, sınıf * ji desta baş iyi kaliteden * titûna ji desta herî baş birinci sınıf tütün
dest avêtin el atmak, sataşmak, sarkıntılık yapmak, taciz.
dest avêtin (karekî) (bir işe) el atmak (müdahele etmek) (bir işe) el atmak, girişmek (teşebüs etmek) * bi qandî bexçe dest avêtiye malê jî bahçeye olduğu kadar eve de el atmıştır
dest avêtin (tiştekî) 1) asılmak, yapışm(bir işi yapmak amacıyla, hevesle bir şeyi eline almak) * dest avêtin kindir halata yapıştılar 2) ağırlını (ortaya) koymak (gücünü, yetkisini kullanmak) 3) çizmeleri çekmek 4) işi ... e dökmek * dest avêtiye dostiyê işi ahbaplığa dökmüş 5) el katm(bir işin yapılmasına yardım etmek) 6. yapışm(bir şeyi eline almak) 7) el sürmek, tecavüz etmek * dest avêtine namûsa wî namusuna el sürmüşler
dest avêtin (yekê) 1) saldırmak * dest avêtiye namûsa wê namusuna saldırmış 2) sarkıntılık etmek (veya yapmak(birinin) ırzına geçmek, tecavüz etme(birinin) üstünden geçmek
dest avêtin çi bûn xwelî tuttuğu dal elinde kalmak
dest avêtin darê zorê şiddete baş vurmak, zor kullanmak
dest avêtin doxînê küçük aptesini yapmak
dest avêtin kaxiz û qelemê kaleme (veya kâğıda) sarılmak
dest avêtin kembera qewetê dueloya tutuşmak
dest avêtin kîsê xwe keseye davranmak
dest avêtin namûsa (yekî) 1) namusuna tecavüz etmek 2) tecavüz etmek (başkasının hakına el uzatmak) 3) ırzına geçmek, becermek
dest avêtin qeweta cebrî cebir kullanmak
dest avêtin qeweta zorê zor kullanmak, kaba kuvvete baş vurmak
dest berdan m 1. el çekme 2. terketme 3. savurgan olma
l/gh 1. el çekmek 2. terketmek 3. savurgan olmak
dest bi axaftinê kirin konuşmaya başlamak
dest bi berebeziyê (pêşbirkê an jî tiratê) kirin yarışa kalkmak
dest bi bizavê kirin eyleme geçmek
dest bi çalakiyê kirin eyleme geçmek
dest bi dabaşê kirin mevzuya girmek
dest bi danişînê kirin celseyi açmak, oturumu açmak
dest bi dest 1) elden ele 2) elden, aracısız 3) yekten 4) yakın mesafede savaşma, birbirine sıkma
dest bi firê kirin 1) uçmaya başlamak 2) uçuşa (veya kalkışa) geçmek
dest bi hevdan l/bw (birbirine) el vermek, dayanışmak
dest bi hîndekariyê kirin öğretim yapmak, ders yapmak
dest bi kar kirin işe başlamak
dest bi livbaziyê kirin eyleme geçmek
dest bi meşê kirin yürüyüşe geçmek * leşker dest bi meşê kir asker yürüyüşe geçti
dest bi pêşbirkê (an jî tiratê) kirin yarışa kalkmak
dest bi qîjîniyê (an jî qîrîniyê) kirin feryadı basmak
dest bi rabûnê kirin kalkışa geçmek
dest bi rayavêtinê kirin oylamaya geçmek (veya gitmek)
dest bi rûniştanê kirin oturumu açmak, celseyi açmak
dest bi ser de girtin müsadere etmek
dest bi şer kirin savaş başlamak, silâh patlatmak
dest bi sondan kirin yemini basmak
dest bi temaşeyan kirin perdelerini açmak
dest bi tiratê kirin yarışa kalkmak
dest bi vêtina rayan kirin 1) oy kullanmaya başlamak 2) oylamaya geçmek (veya gitmek)
dest bi xebatê kirin 1) çalışmaya başlamak 2) hayata atılmak
dest bi xwarinê kirin yemeğe başlamak
dest bi xwe ve dan rıza göstermek
dest bilind kirin 1) el kaldırm(birine vurmaya kalkışmak) 2) el kaldırmak (oylamak için)
dest birin (...) kıymak (acımayıp öldürmek)
dest birin pereyan paraya kıymak
dest birin xwe l/bw 1. el kaldırmak (birine vurmaya kalkışmak) 2. (bir işe) girişmek, işe koyulmak, teşebbüse geçmek (bir şeye girişmek, bir işi yapmaya koyulmak) 3. tepkide bulunmak, harekete geçmek 4. karşılık vermek, karşı koymak (veya gelmek), boş durmamak (birinin yaptığına karşılık olarak bir harekette bulunmak
1) el kaldırm(birine vurmaya kalkışmak) 2) bir işe girişmek, çabalamak, teşebbüse geçmek 3) tepkide bulunmak, harekete geçmek 4) boş durmam(birinin yaptığına karşılık olarak bir harekette bulunmak 5) çemrenmek, paçaları sıvamak
dest borîn l/gh afetmek
dest çirpandin el çırpmak.
dest çûn (....) 1) kıymak, eli varmak (cana kıymak) 2) -e kıyılmak * dest çawa çûye pereyan? paraya nasıl kıyılmış?
dest dan l/gh 1. ellemek, el sürmek, dokunmak 2. el vermek 3. yakışık almak 4. kurcalamak 5. tahrif etmek, bozmak, kalem oynatmak
dest dan (karekî) (bir işe) el atmak, karışmak (müdahele etmek)
dest dan (tiştekî) 1) dokunmak, el sürmek (temas etmek) 2) dokunmak (karıştırmak) * bila kes dest nede van kaxizan bu kâğıtlara kimse dokunmasın 3) dokunmak (almak, kullanmak) * diz dest nedaye kincan hırsız elbiselere dokunmamış 4) tahrif etmek, bozmak, kalem oynatmak (bir şeyi) kurcalamak
dest dan (yekî) 1) el vermek (yardım etmek) 2) birine dokunmak (tedirgin etmek, sataşmak)
dest dan ber (yekî) (birine) destek vermek (birini) korumak, kollamak
dest dan hev l/bw 1. tokalaşmak 2. yardımlaşmak, (birbirine) el uzatmak, yardımcı olmak 3. birbirini desteklemek 4. elleşmek (pazarlıkta birbirine el verip anlaşmaya çalışmak)
dest dan hev (û din) 1) el ele vermek, elleşm(bir birinden yardım görmek, yardımlaşmak) * em dest bidin hev da ku em ji vî halê xerab xelas bibin el ele verelim de bu kötü durumdan kurtulalım 2) elleşmek (ağır bir yükü kaldırmak için birkaç kişi birden tutmak) 3) ittifak etmek 4) el sıkmak (anlaşmaya varmak)
dest dan ser (…) 1) el koym(bir yolsuzluğu ortaya çıkarmak, incelemek) 2) el koymak (yetkili bir organ, bir malı veya kuruluşu kendi buyruğuna almak)
dest danîn ser (tiştekî) 1) el koym(bir yolsuzluğu ortaya çıkarmak, incelemek) 2) el koymak, müsadere etmek (yetkili bir organ, bir malı veya kuruluşu kendi buyruğuna almak) 3) üstüne oturmak, üstüne yatmak
dest danîn serê l/bw 1. haczetmek, müsadere etmek 2. üstüne yatmak, üzerine oturmak, zaptetmek
dest dax kirin ibret olması, unutulmaması için el ayasına çizgi atmak, çarpı işareti koyarak beden dili gösterip asla unutmamayı ima etmek
dest di bin bar de muhtaç olma
dest di dest de al gülüm ver gül?(bir kimseye yapılan hizmetin hemen karşılığını bekleme durumu)
dest di dil de yüreği ağzında
dest di kêlekê de man iki eli böğründe kalmak
dest di rûn û hingiv de bûn bir eli yağda bir eli balda olmak
dest di ser dest an re heye dest o tu li ku yî akıl akıldan üstündür
dest di ser dest re ye (heta ba xwedê) el elden üstündür (ta arşa kadar)
dest di stû re birin boynuna sarılmak
dest di stûyê hev de sarmaş dolaş
dest di stûyê hev de bûn sarmaş dolaş olmak
dest dirêjî (…) kirin 1) el uzatmak * çi ma dest dirêjî loqa me dikin? niye bizim lokmamıza el uzatırlar 2) el uzatmak (yardım etmek) * hewcedariya me bi yekî ku dest dirêjî me bike, heye bize el uzatacak biri gerek 3) (namusuna) el uzatmak veya saldırmak * dest dirêjî namûsa wî kiriye namusuna saldırmış
dest dirêjî hev kirin tokalaşmak
dest dirêjî mafê (kesekî) kirin başkasının hakına el uzatmak
dest dişo, vedigere rû dişo bir el bir eli yıkar, iki el bir yüzü yıkar
dest ekî (yekî) di rûn de, yek jî di hingiv de ye bir eli yağda bir eli balda (olmak)
dest ên (wî) di pêsîra (yekî) de bûn iki eli (birinin) yakasında olmak
dest ên (yekî) li ber rûyê (wî) fikirîn iki eli şakaklarında düşünmek
dest ên (yekî) li ser hev bûn işsiz güçsüz olmak, boş oturmak, işi gücü olmamak
dest ên (yekî) li ser hev girêdayî man (an jî sekinîn) eli kolu bağlı kalmak
dest ên hev guvaştin tokalaşmak
dest ên xwe avêtin stûyê (yekî) boynuna sarılmak, ellerini boynuna dolamak * destên xwe avêtin stûyê min kollarını boynuma doladı
dest ên xwe dan ser hev el bağlamak (saygı için ellerini göbeğinin üstüne kavuşturup durmak)
dest ên xwe di stûyê (yekî) re birin ellerini boynuna dolamak
dest ên xwe kirin pêsîra (yekî) iki eli (birinin) yakasında olmak
dest gihîştin (…) -e gücü yetmek
dest gihîştin dev kendine yeter duruma gelmek
dest girê dan l/bw el bağlamak
dest girtin l/gh 1. elini tutmak 2. nişanlamak
dest hilan l/gh 1. el kaldırmak 2. karşılık vermek
dest hilanîn l/gh 1. harekete geçmek (bir şeye girişmek, bir işi yapmaya koyulmak) 2. karşılık vermek (karşı gelmek), cesaret etmek
1) harekete geçm(bir şeye girişmek, bir işi yapmaya koyulmak) 2) el kaldırmak, karşılık vermek 3) tepki göstermek, tepkide bulunmak
dest hildan 1) el kaldırmak 2) kaldırmak, karşılık vermek
dest jê berdan l/bw vazgeçmek
dest jê birîn l/bw alakayı kesmek
dest jê hilgirtin l/bw yararlanmak
dest jê kişandin vazgeçmek, feragat etmek.
l/bw 1. vazgeçmek, istifa etmek, el çekmek 2. (birini) rahat bırakmak 3) terketmek (ölmek) * wî dest ji me kişand bizi terketti (öldü)
-den el çekmek
dest jê nebûn l/bw 1. muhabbetine doyum olmamak 2) vazgeçememek
dest jê re danîn (birine( boyun eğmek
dest jê şûşt (bir işten) el yıkamak, el çekmek
dest jê şûştin l/bw 1. (bir işten) el yıkamak, el çekmek, vazgeçmek 2. umudunu kesmek
dest ji ber kişandin vazgeçmek
dest ji ber xwe hilanîn karşılık vermek, boş durmam(birinin yaptığına karşılık olarak bir harekette bulunmak)
dest ji dest lome nekir (birbirinin) halinden anlamak
dest ji kar kişandin 1) işi bırakmak 2) el çekmek, istifa etmek
dest kirin l/gh el etmek
dest kirin gewriya (yekî) gırtlağına basmak (veya sarılmak)
dest kirin gewriya hev (û din) gırtlaklaşmak, gırtlak gırtlağa gelmek, boğaz boğaza gelmek
dest kirin kêleka xwe eli böğründe kalmak
dest kirin kezeb (birileri) tarafında sürekli rahatsız edilmek, bıkıp usanmak
dest kirin pêsîra (yek) (birinin) yakasına asılmak (veya yapışmak)
dest kirin pêsîra h (birbirinin) yakasına yapışmak, gırtlak gırtlağa gelmek, boğaz boğaza gelmek
dest kirin qirika (an jî tînika) hev pençe pençeye gelmek, gırtlaklaşmak, gırtlak gırtlağa gelmek, boğaz boğaza gelmek
dest kirin qirika (yekî) gırtlağına basmak (veya sarılmak)
dest kirin tînik (birinin) gırtlağına basmak
dest kirin tînika (yekî) boğazına sarılmak, imiğine sarılmak
dest kirin tînika hev (û din) gırtlak gırtlağa gelmek, boğazlaşmak, kıyasıya dövüşmek
dest kiş el çekmek.
dest lê anîn hev l/bw kasnaklamak, kollarını dolayarak kavramak
dest lê birin l/bw kıyılmak
dest lê dan l/bw dokunmak
(an jî xistin) el basmak * ez dest li Quranê dixim ku ne ez im Kur’ana el basarım ki, ben değilim
dest lê dan gerandin okşatmak, sıvazlatmak
dest lê gerandin l/bw 1. ellemek 2. okşamak, sıvazlamak 3. kurcalamak 4. tahrif etmek, bozmak, kalem oynatmak 5. kıymak 6. dokunmak (karıştırmak) * bila kes dest li van kaxizan negerîne bu kâğıtlara kimse dokunmasın
kalem oynatmak (bir yazıda değişiklik yapmak)
dest lê gerîn l/bw 1. ellenmek 2. kurcalanmak 3. tahrif edilmek, kalem oynatılmak 4. eli tutmak, eli iş görmek
1) ellenmek, el değmiş olmak, dokunulmuş olmak, tahrif edilmiş olmak 2) ellenmek, el değmiş olmak (saflığı bozulmuş olmak) 3) kurcalanmak
dest lê girtin l/bw 1. idareli kullanmak, tutumlu davranmak, tasarruflu olmak 2. tasarruf etmek
tutumlu olmak (veya davranmak), tasarruflu olmak
dest lê hatin gerandin 1) dokunulmak, ellenmek 2) kurcalanmak
dest lê hejandin l/bw bay bay etmek, oğurlamak
dest lê ketin l/bw 1. dokunulmuş olmak 2. tahrif edilmiş olmak
dest lê lefandin l/bw kasnaklamak, kollarını dolayarak kavramak
dest lê negerîn l/bw eli tutmamak, iş görmemek
yüzü yazılı kalmak
dest lê negeriyaye 1) el değmemiş, insan eli değmemiş (veya dokunmamış), (hiç kullanılmamış, dokunulmamış) 2) el değmemiş (saflığı bozulmamış) 3) kurcalanmamış
dest lê pelandin l/bw elle yoklamak
dest lê qusîn eli yatmak
dest lê rabûn l/bw 1. (birine) eli kalkmak 2. çalışma isteğini duymak
dest lê ranebûn l/bw 1. (birine) eli kalkmamak 2. çalışma isteğini duymamak
dest lê xistin l/bw el basmak * dest li Quranê xist Kuran’a el bastı
dest lêdan dokunmak, ellemek.
dest lêqusiyay (bir işe) eli yatkın
dest li (yekî) ranebûn (birine) eli kalkmamak (veya varmamak)
dest li ba kir (birine) el sallamak
dest li ber (yekî) danîn (birine) pes etmek * gelek dengbêjan li ber Evdalê Zeynikê dest danîn birçok halk ozanı Evdalê Zeynikê’ye pes etti
dest li ber (yekî) qefaltin karşısında elpençe divan durmak (birine saygı göstermek)
dest li ber vegirtin l/bw (birine) elini açmak
dest li berîka xwe xistin keseye davranmak
dest li berîkê (an jî cêbê) xistin paraya kıymak
dest li berîkê xistin l/bw elini cebine atmak, parayı sökülmek
dest li dest el ele
dest li doxîna xwe xistin ayak yolunana çıkmak, küçük aptestini yapmak
dest li doxînê xistin l/bw ayak yoluna çıkmak
ayak yolunana çıkmak
dest li hev xistin el çırpmak (birini çağırmak için birini çağırmak)
dest li pêsîra (yekî) bûn eli yakasında olmak
dest li pişt dan 1) arka çıkmak 2) fitlemek, kışkırtmak
dest li pişta (yekî) xistin (birine) arka çıkmak (birinin) sırtını sıvazlamak, fitlemek
dest li piştê xistin (birini) teşvik etmek, ödüllendirmek 2) fitlemek, kışkırtmak
dest li ser destan hete esmanê heftan el elden üstündür
dest li ser kerikê şarkı söylemeye hazır durumda olma
dest li ser navşeqê sekse düşkün olan
dest li ser navşeqê bûn sekse düşkünlük
dest li stû weranîn kucaklamak
dest li stûyê hev weranîn kucaklaşmak
dest maç (an jî paç) kirin el öpmek
dest neçûn (tiştekî) 1) eli varmamak, acım (bir şeyi vermeye kıyamamak veya verdiğine, elden çıkardığına üzülmek)
dest neçûn berîkê paraya kıyamamak
dest nedan l/gh 1. el vermemek 2. yakışmamak, yakışık almamak * ev tişt ji me re dest nade bu iş bize yakışmaz 3. dokunmamak, el sürmemek
dest nedan (tiştekî) 1) el sürmemek (dokunmamak, değmemek) 2) el sürmem(bir işi yapmamak, ilgilenmemek) * heta êvarê dest neda tu karî akşama kadar bir işe elini sürmedi
dest paç (an jî maç) kirin el öpmek
dest pê bûn l/bw 1. başlanılmak, başlanmak 2. karışılmak
1) el değmek, ellenmek 2) başlanmak
dest pê dan l/bw 1. dokunmak 2. iyi dilekle okşamak
dest pê hatin kirin başlanılmak, başlanmak
dest pê kirin başlamak, girişmek.
l/bw 1. başlamak * min dest bi nivisandinê kir yazmaya başladım 2. başlamak (çalışır, işler, yürür duruma girmek) * leyîstik dest pê kir oyun başladı 3. başlamak (görünmek) * piştî taxên perê bajark goristan dest pê dike kasabanın kenar mahallelerinden sonra mezarlık başlar 4. başlamak (etkisini göstermek) * zivistanê dest pê kir kış başladı 5. başlamak (hoş olmayan bir davranışa koyulmak) * dîsa dest bi çêran kir yine küfür etmeye başladı 6. tutmak * ji yê biçûk dest pê bikin heya yê mezin küçüğünden tutun büyüğüne kadar 7. başlamak, atılmak * dest bi ticaretê kiriye ticarete atılmış 8. başlamak, koparmak * dest bi qîrînê kir çığlık kopardı 9. dokunmak, el sürmek * destê xwe bi wê nekin elinizi oraya sürmeyiniz 10. elleşmek (elle dokunmak) 11. kalkışmak, koyulmak (girişmek, başlamak) * qet wê agahdar meke, paşê wê rabe dest bi vekolandina her tiştî bike onu haberdar etme, sonra herşeyi araştırmaya kalkışır 12. tutturmak (bir şeyi yapmakta olmak, bir işe başlayıp sürdürmek) * min dest bi stranekê kiriye bir türkü tutturmuşum 13. başlamak, adım atmak (bir işe ilk kez girişmek) 14. yağmaya başlamak * gava ku em dikirin biçûna malê baranekê dest pê kir eve gider iken aldı da bir yağmur 15. girmek (zaman anlamlı kavramlar için; başlamak) * biharê dest pê kir ilkbahar girdi
1) başlamak, girişmek 2) eli değmek
dest pê nebûye el değmemiş (saflığı bozulmamış)
dest pê nekirin 1) el sürmemek (dokunmamak, değmemek) 2) el sürmem(bir işi yapmamak, ilgilenmemek) * heta êvarê dest bi tu tiştî nekir akşama kadar bir işe elini sürmedi
dest pê nesekinîn l/bw eli rahat durmamak
dest qelem girtin eli kalem tutmak
dest rakirin 1) el kaldırm(birine vurmaya kalkışmak) 2) el kaldırmak (oylamak için)
dest sax bî eline sağlık
dest tê dan l/bw el sürmek, dokunmak
l/bw 1. dokunmak, elleşmek, ellemek (el sürmek, temas etmek) * dest di sobayê nedî tu dê destê xwe bişewitînî sobaya dokunma, elini yakarsın 2. okşanmak, ovalamak
1) el sürmek, bulaştırmak 2) sıvazlamak * destê xwe di pişta zarok da çocuğun sırtını sıvazladı
dest tê hatin dan sıvazlanmak
dest tê wer anîn l/bw sarılmak
dest tê werdan l/bw 1. karıştırmak, problem yaratmak 2. mudahale etmek
el katmak (bir işe karışmak, müdahalede bulunmak)
deşt û berî ndbozkır
dest û bird kirin kuşatmak, muhasara etmek
dest û çav el yüz
dest û devê (yekî) nehewîn ağzına geleni söylemek
dest û lepên (yekî) ên kar in eli yordamlı
dest û ling lê qefilandin perişan etmek
dest û ling şûştî hali vakti iyi, iyi halli
dest û mil sar bûn donup kalmak
dest û milên (yekî) girêdayî ye eli ayağı (veya eli kolu) bağlı
dest û pêçî (an jî pêçîk) ter bin1) eline (veya ellerine) sağlık 2) ellerin dert görmesin
(an jî pêçîk) raweşin elerin dert görsün
dest û pêçiyên (te) biweşin elin kurusun
dest û pêçiyên (yekî) zîv û zêr dibirin on parmağında on hüner (veya marifet)
dest û pêçiyên te (an jî we) ter bin eline (elinize veya ellerinize) sağlık
dest û pêçiyên xwe lê hîn kirin kanat alıştırmak
dest û piyên (yekî) bi erdê ve zeliqîn 1) hayrete (veya hayretlere) düşmek, kanı donmak, şaşkınlıktan küçük dilini yutmak 2) beyninden vurulmuşa dönmek (beklenmedik bir şey karşısında olağanüstü bir üzüntü ve şaşkınlığa uğramak)
dest û piyên (yekî) bûn (birinin) eli ayağı (olmak)
dest û piyên (yekî) bûn wekî şepe (an jî cemed) ivi gibi olmak (çok üşümek, donmak)
dest û piyên (yekî) cemidandî bûn eli ayağı buz kesilmek (veya tutmamak)
dest û piyên (yekî) hişk bûn eli ayağı buz kesilmek (veya tutmamak)
dest û piyên (yekî) ketin berê elden ayaktan düşmek
dest û piyên (yekî) lerizîn eli ayağı titremek
dest û piyên (yekî) li hev ketin eli ayağı dolaşmak
dest û piyên (yekî) negirtin eli ayağı tutmamak
dest û piyên (yekî) qefilîn çivi gibi olmak (çok üşümek)
dest û piyên xwe jê birin (bir yerden) elini ayağını kesmek (veya çekmek)
dest û piyên xwe jê kişand (bir yerden) elini ayağını kesmek (veya çekmek)
dest û tiliyên şimşatî kalem parmaklı
dest vala jê derketin sıfıra sıfır, elde var sıfır
dest vegirtin l/gh dilenmek
dest vemaliştin l/gh işe girişmek (işe girişmek için kolları sıvamak)
desta h çabucak, derhal, hemen
deşta pişt doxînê argo kadın cinsel organı bölgesi
desta stranbêjan nd koro
destal bnr desttal
destan m 1. destan (tarih öncesi tanrı, tanrıça, yarı tanrı ve kahramanlarla ilgili olağanüstü olayları konu alan şiir) 2. wj destan (kahramanlık öyküsünü anlatan halk şiiri) 3. wj destan (klasik halk şiirinden ayrı olan modern uzun kahramanlık şiirleri)
destanbêj nd/nt destancı, destan anlatıcısı
destanbêjî m destan anlatıcılığı
destanbûn m destanlaşma
destanbûyîn m destanlaşma
destane m eldiven
destanî rd 1. destanî (destan biçiminde olan) 2. destansı, destansal
destankî rd/nd destansı
destannivîs nd/nt destancı, destan yazarı
destannivîsî m destan yazarlığı
destanwarî rd/nd destansı
destar (ii) m el değirmeni
destar i) m 1. dastar, baş örtüsü 2. imam sarığı * destara serê mele imamın sarığı
destarhêrdî nd/nt el değirmenini kullanan (el değirmeniyle hububat öğüten kimse)
destarhêrî nd/nt el değirmenini kullanan kimse
destarî rd karanlık elle
destarik n el değirmeni
destarikê qehweyê kahve değirmeni
destarok m el değirmeni
destav m 1. aptes (idrar yapma ve kalın bağırsağı boşaltma) 2. tuvalet
destav hatin l/ngh sıkışmak, aptesi gelmek
destav lê teng bûn 1) sıkışmak (aptesi gelmek) 2) köşeye sıkışmak, zorlanmak
destav lê teng kirin 1) ar (birinin) aptesini vermek (azarlamak) 2) köşeye sıkıştırmak destav
destava (yekî) çûn ishal olmak
destava (yekî) hatin aptesi gelmek (veya olmak), tuvaleti gelmek, sıkışmak
destava (yekî) lê teng kirin köşeye sıkıştırmak
destava (yekî) ne xweş bûn aptesi gelmek (veya olmak) haceti olmak, sıkıntısı olmak
destava (yekî) ne xweş e haceti olmak, ayak yoluna gitmesi gerek
destava (yekî) nehatin mec aptesi kaçmak
destava (yekî) teng bûn 1) aptesi gelmek (veya olmak), sıkışmak 2) sıkışmak, zorlanmak (tartışma vb. için)
destava (yekî) teng e haceti olmak, ayak yoluna gitmesi gerek
destava (yekî) zor danê aptesi gelmek, sıkışmak
destava biçûk nd küçük aptes
küçük aptes
destava mezin nd büyük aptes
büyük aptes
destava mezin a (yekî) hatin büyük aptesi gelmek
destava mezin kirin defi hacet etmek, yestehlemek
destava xwe kirin aptestini yapmak, hacetini yapmak
destava xwe ya biçûk kirin küçük aptesini yapmak
destava xwerû küçük aptes
destava xwerû bi xwe de berdan altına kaçırmak
destavêj rd saldırgan, mütecaviz
destavêjî m saldırganlık, mütecavizlik
destavêtin m 1. yapışma (bir şeyi eline alma) 2. sarkıntılık, tecavüz etme (namusuna saldırma, sarkıntılık)
destavgeh m abdesthane
destavgirtî rd apdestli
destavhatin m sıkışma, aptesi gelme
destavok m çocuk lazımlığı
destavrêj m ayak yolu, helâ, tualet
destavxane abdesthane, tuvalet.
m abdesthane, ayak yolu, hacet yolu, tuvalet
deştayî rd ovalık
destbav m yardımlaşma
destbazin rd eli bilezikli
destbehî m 1. peşinat 2. el emeği
destbela nd/rd savurgan, tutumsuz, musrif
destbelaş nd/rd savurgan, tutumsuz, musrif
destbelaşî m savurganlık, tutumsuzluk, musriflik
destbelatî m savurganlık, tutumsuzluk, musriflik
destbelatî kirin savurganlık yapmak
destbelav rd 1. savurgan, savruk, tutumsuz, musrif 2. hovarda (zevki için para harcamaktan çekinmeşen kimse) 3. eli aza varmayan
destbelav bûn 1) savurgan olmak, tutumsuz olmak 2) hovarda olmak 3) eli aza varmamak
destbelavane h 1. savurganca, tutumsuzca 2. hovardaca
destbelavî m 1. savurganlık, savrukluk, tutumsuzluk 2. hovardalık
destbelavî bûn l/ngh 1. savurganlaşmak, tutumsuzlaşmak 2. hovardalaşmak
destbelavî kirin l/gh 1. savurganlık etmek 2. hovardalık etmek
1) savurganlık yapmak, tutumsuzluk yapmak 2) hovardalık yapmak
destbelavî nekirin idaresini bilmek, tutumlu davranmak
destbelavîbûn m 1. savurganlaşma, tutumsuzlaşma 2. hovardalaşma
destbelavîkirin m 1. savurganlık etme 2. hovardalık etme
destben n deve ipi
destbend m kelepçe
destbêr m kar küreği
destber nd/nt kefil
destber nîşan dan kefil göstermek
destberdayî rd savurgan
destberdayîtî m savurganlık
destberdayîtî kirin savurganlık yapmak
destberî m kefillik, kefalet
destberî dan kefalet vermek
destberketî rd 1. eli sakat 2. mec çaresiz
destbest bnr destbeste
destbeste rd eli bağlı, elpençe
destbestebûn m eli bağlı olma, elpençe olma
destbestî rd elli bağlı
destbibazın rd bilezikli
destbibereket rd 1. eli bereketli 2. mec uğurlu
destbidest rd birden, yekten
destbiemel rd olçum, on parmağında on hüner (veya marifet)
destbihevdan m (birbirine) el verme, dayanışma
destbihine rd eli kınalı
destbikar rd becerikli, maharetli, mahir
destbikarane h mahirane
destbikarî m beceri, maharet
destbikarîtî m beceriklilik
destbikêr rd 1. eli iş tutan 2. eli uz, eli işe yatkın, becerikli, maharetli
destbikêr bûn eli işe yatmak
destbikêrî m el uzluğu, el yatkınlığı, beceriklilik
destbikevir rd 1. eli taşlı 2. mec bahanesi hazır kimse
destbira bnr destbirak
destbirak nd/nt 1. ahiret kardeşi, kan kardeşi 2. musahip 3. kanka
destbirakî bnr destbiraktî
destbiraktî 1. ahiret kardeşliği, kan kardeşliği 2. musahiplik
destbiraktî dan hev kan kardeşi olmaya karar vermek
destbiratî bnr destbiraktî
destbiser rd rehin
destbiserî m rehinlik
destbişiv rd (eli) sopalı
destbivêr n balta sapı
destbixêr rd uğurlu
destbixwîn rd eli kanlı, katil
destbixwînî m eli kanlılık
destbizor rd kazancı iyi olan
destbombe m el bombası
destborî m bir kimsenin vekaletini kullanma
destborîn m afetme
destbûrî rd sözü ciddiye alınmayan, sözüne önem verilmeyen
destçep rd solak
destçepî m solaklık
destcerb rd eli çabuk
destcerbî m elçabukluğu
destçipik rd eli çabuk
destçipikî m eli çabuk olma
destconî n dibek tokmağı
destda nd/nt destekleyici
destdan temas.
m 1. elleme, el sürme, dokunma 2. el verme 3. yakışık alma 4. kurcalama 5. tahrif, bozma, kalem oynatma
destdanî m 1. dokunma 2. biy/rd dokunsal
destdar nd/nt yandaş, destekleyen, taraftar
destdar girtin yandaş tutmak
destdayî rd 1. elverişli 2. ellenmiş, dokunulmuş 3. kurcalanmış 4. tahrif edilmiş, kalem oynatılmış olan
destdayîbûn m elverişlilik
destdayîn m 1. elleyiş, el sürüş, dokunuş 2. el veriş 3. yakışık alma 4. kurcalayış 5. tahrif ediş, bozma, kalem oynatma
destdayîtî m destekleyicilik
destdemayî rd elde kalmış, tapon * malên ku destdemayî tîne difiroşe tapon maları getirip satıyor
destdêr rd dokunan, el süren
destdirêj nd/nt 1. eli uzun, güçlü, kudret sahibi, zorba * tu mirovekî destdirêj î, destê te digihîje her derî elin uzun, her yere ulaşırsın 2. etkili, erk sahibi 3. hırsız, dalgı(birinden habersiz bir şeyler alma huyu olan kimse) 4. sarkıntılık, tecavüz, tassalut
destdirêj (yekê) kirin 1) sarkıntılık etmek 2) tecavüz etmek
destdirêjayî m 1. güçlülük, kudret 2. etkililik 3. tecavüz (başkasının hakına el uzatma)
destdirêjî müdahale.
m 1. sarkıntılık, tassalut 2. tecavüz (başkasının hakına el uzatma) 3. etkililik, kudret
destdirêjî kirin l/gh 1. el uzatmak 2. sarkıntılık etmek 3. tecavüz etmek (başkasının hakına el uzatmak)
destdirêjîkirin m 1. el uzatma 2. sarkıntılık etme 3. tecavüz etme (başkasının hakına el uzatma)
destdirêjk m pens, pense
destdirêjkar nd/nt tecavüzcü
destdirêjkarî m tecavüzcülük
destdirêjker nd/nt tecavüzcü
destdirêjkerî m tecavüzcülük
deste 1.buket, deste. 2.takım (ask.).
m 1. deste (cinsleri aynı veya birbirine yakın olan şeylerin bir arada bağlanması, demet) * desteya qeleman kalem destesi * desteya îskambîlê iskambil destesi 2. mec deste (çok) * ji beriya xwe desteyek pere derxist cebinden bir deste para çıkardı 3. bağlam, demet, tutam (bitki ve çiçek bağlamı) 4. buket (çiçek demeti) 5. takım, kostüm (takım elbise) * destek cil ji min re bikire bana bir takım elbise satın al 6.lşk takım (bölüğü oluşturan birliklerden her biri) 7. grup * gel deste deste li dora wî kom bûye halk etrafında grup grup toplaşmıştı 8. kurul, heyet * desteya şêwrê danışma kurulu 9. par(bir bütünün oluşturan parça, kısım) * ji me re desteyek mal bişîne bize bir parti mal gönder 10. posta (takım, kol) * desteya karkeran bi dorê dixebitin işçi postaları nöbetleşe çalışıyorlar 11. kabza 12. adet (beşli fişek paketi) 13. adet (altılı paket) * desteyek şûşe bide min bana bir adet bardak ver
destê (wan) di hev de el e (bir birinin elini tutarak)
destê (wan) ji hev kir (birbirinden) ayırmak
destê (wî) di kêleka (wî) de man iki eli böğründe kalmak
destê (wî) li malê (wî) girtiye kör kurttan bile vazgeçmemek
destê (wî) tije garis be dendikek jî jê nakeve (an jî narije)1) ateşe vursan duman vermez (pek cimri olanlar için söylenir) 2) yağmur olsa kimsenin tarlasına düşmez
destê (wî) tije garis be nahêle teneyek jê birije yağmur olsa kimsenin tarlasına düşmez (veya yağmaz)
destê (yekî) bi rûbarê (…) de çûn elleri yanlarına düşmek
destê (yekî) çek (an jî sîleh) girtin eli silah tutmak
destê (yekî) çûn … 1) kıymak 2) kıymak (acımayıp öldürmek) * destê te çawa çû vî zilamî? bu adama nasıl kıydın?
destê (yekî) dar girtin eli gitmek, kendine yeter hale gelmek
destê (yekî) di ava sar û germ de be jî iki eli kanda (veya kızıl kanda) olsa * hema tu bes gazî min bike, destê min di ava sar û germ de be jî ez dê bêm sen yeter ki çağır, elim kanda olsa dahi gelirim
destê (yekî) di ava sar û germ de bûn iki eli kanda olmak
destê (yekî) di bin barê (yekî) de bûn birine mecbûr olmak
destê (yekî) di bin çengan de başına musibet gelmek
destê (yekî) di bin çengê (...) de man eli koynunda kalmak
destê (yekî) di bin çengê (…) de bûn eli koynunda
destê (yekî) di rûn de be jî iki eli kanda (veya kızıl kanda) olsa * hema tu bes gazî min bike, destê min di rûn de be jî ez dê bêm sen yeter ki çağır, elim kanda olsa dahi gelirim
destê (yekî) dirêj e kolu uzun (gücü yeter, sözü geçer)
destê (yekî) germ bûn eli genişlemek, eli para görmek, paralanmak (bolca paraya sahip olmak)
destê (yekî) gihîştin devê (wî) eli ekmek tutmak, kendine yeter hale gelmek
destê (yekî) giran bûn 1) eli ağır olmak 2) vurduğu yerden ses gelmek
destê (yekî) guvaştin elini sıkmak
destê (yekî) hînî (…) bûn (bir işe) eli yatmak (bir işe) eli kırılmak, eli işe yatkın duruma gelmek * hê destê wî hînî girtina kêr û çetel nebûbû daha çatal bıçağı tutmasına eli yatmamıştı
destê (yekî) hişk bibe eli kurusun
destê (yekî) jê derxistin el çektirmek (veya çektirilmek)
destê (yekî) jê nebûn 1) -den vazgeçmemek 2) -e doyum olmamak
destê (yekî) jê re bûn (yapıp etmelerinde) serbest olmak
destê (yekî) ji erd û esman qetîn her şeyden soğumak
destê (yekî) ji kar kişandin işten el çektirmek (veya çektirilmek), (işine veya görevine) son verilmek
destê (yekî) ketin ber (…) elini kaptırmak, kıstırmak
destê (yekî) ketin bin çengê (wî) eli böğründe (veya koynunda) kalmak
destê (yekî) ketin kulav eli armut toplamak
destê (yekî) kirin darê kelepçeyê kelepçe vurmak (takmak veya kelepçeye vurmak)
destê (yekî) kirin kelepçeyê elline kelepçe vurmak (veya takmak)
destê (yekî) lê gerîn -e kıymak
destê (yekî) lê negerîn -e kıyamamak
destê (yekî) lê vebûn eli alışmak
destê (yekî) li ber guhê (wî) bûn eli şakağında (olmak)
destê (yekî) li ber rûyê (wî) bûn eli şakağında (olmak)
destê (yekî) li ser hev bûn 1) boş oturmak (birinin) işi gücü olmamak, işsiz güçsüz olmak
destê (yekî) li ser hev man boş kalmak, avare kalmak
destê (yekî) maç (an jî paç) kirin elini öpmek
destê (yekî) ne hevalê (wî) bûn eli uzun olmak
destê (yekî) ne hevalê (wî) ye eli uzun
destê (yekî) neçûn (tiştekî) e li varmamak (veya gitmemek)
destê (yekî) neçûn malên (wî) malına kıyamamak
destê (yekî) negihîştin devê (wî) iki yakası bir araya gelmemek
destê (yekî) pê nesekinîn 1) rahat duramamak, orayı burayı ellemek 2) hırsızlık yapmak
destê (yekî) pere dîtin eli para görmek
destê (yekî) ramûsandin elini öpmek
destê (yekî) teng bûn eli sıkışık olmak, darda kalmak
destê (yekî) tije garis be tu bihejînî libek jê nakeve ateşe vursan duman vermez (pek cimri olanlar için söylenir)
destê (yekî) weşîn eli (kolu veya kulağı) kopmak, soğuktan bihal olmak
destê (yekî) zêr (û zîv) birîn 1) gelir getiren bir mesleğe sahip olmak 2) becerikli olmak, elinden iyi iş gelmek
destê (yekî) zêr bûn dürüst (veya sağlam) olmak
destê (yekî) zîv û zêr birîn (birinin) kolunda altın bilezik olmak 2) elinden iyi iş gelmek
destê alîkariyê dirêjî (yekî) kir (birine) yardım elini uzatmak
destê bi tenê deng jê nayê tek el şaklamaz
destê bikêr diçe ser zikê têr becerikli olan aç kalmaz
destê bin kevir taş altındaki el, zorunluluk, mecbûriyet * heta bûk were destê bin kevir e gelin gelene kadar elimiz taşın altında
destê biyanî yabancı el (veya kimse)
deste deste deste deste
destê di bin derî de ye tu bikişînî wê bimire, nekişinî wê biherişe iki arada bir derede kalmak
destê duduyan nd ikinci el
destê hev girtin tokalaşmak
destê hev şidandin 1) tokalaşmak 2) elleşm(birbirinin elini sıkarak güç denemesi yapmak)
destê jin û mêr ji hev kirin ev (bark) yıkmak
deste kirin l/gh 1. destelemek 2. demetlemek
destê ku neyê gestin tê ramûsandin bükemediğin eli öpeceksin
destê min bişkên ellerim kırılsın
destê min li dawa te be sana sığınmışım
destê mirov jê nebûn -e doyum olmamak
destê mirov ji wê derê nebûn bir yere doyum olmamak
destê mirovan (merivan an jî însanan) pê nebûye insan eli değmemiş (veya dokunmamış)
destê neyê gestin tê ramûsandin bükemediğin eli öpersin
destê reht li ser zikê têr e çalışan aç kalmaz
destê rihet li ser zikê birçî ye çalışmayan aç kalır
destê sibehê (an jî sibê) sabaha doğru (veya karşı)
destê tal li ser zikê birçî ye çalışmayan aç kalır
çalışmayan aç kalır
destê te (an jî we) sax be (an jî bin) eline (elinize veya ellerinize) sağlık
destê te ji te re 1) elinden geleni ardına koma 2) serbestsin
destê te neêşe 1) ellerin dert görmesin 2) eline sağlık
destê tenê deng jê nayê tek el şaklamaz, bir elin nesi var
destê tenê naçe ser xwarinê insan tek başına yaşayamaz, yemekten bile tat alamaz
destê tu nikarî gez bikî maç bike bükemediğin eli öpeceksin
destê tu nikarî gez bikî tu yê maçî bikî bükülmeyen el öpülür
destê vala deng jê naçe bir elin sesi çıkmaz
destê vala Şêrê elî be deng jê nayê bir elin sesi çıkmaz
destê wan ji hev kirin 1) birbirinden ayırmak, kıymak
destê we ter bin 1) ellerine sağlık 2) ellerin dert görmesin
destê wî bisekine, piyê wî nasekine (piyê wî bisekine qûna wî nasekine, qûna wî bisekine serê wî nasekine) eli dursa ayağı durmaz
destê wî jê re ye faili muhtar, başına buyruk
destê xebitî li ser zikê têr e çalışan açkalmaz
destê xwe avêtin (yekê) seçmek * tu destê xwe biavêjî kê em wê ji te re bixwazin kimi seçersen onu sana istiyelim
destê xwe avêtin çi pê re hatin tuttuğunu koparmak
destê xwe avêtin daw û pêşa (...) ayaklarına kapanmak
destê xwe avêtin pêsîra xwe û jê re hayê kir (birinden) yaka silkmek
destê xwe avêtin stûyê (yekî) kollarını boynuna dolamak
destê xwe bi mûyekî (…) nekirin tüyüne (veya kılına) dokunmamak
destê xwe bi rû xwe de berdan vazgeçmek
destê xwe bi rû xwe de berde! eller yukarı!
destê xwe bi ser de anîn yardımda bulunmak, yardım elini uzatmak
destê xwe bi ser de weşand (birine) tehditler savurmak
destê xwe bilind kirin 1) ellerini kaldırmak 2) el kaldırm(birine vurmaya kalkışmak)
destê xwe da hûçik xelas nek (birine) elini veren kolunu alamaz
destê xwe dan (tiştekî) dokunmak (el sürmek, temas etmek) * destê xwe nedî sobayê, tu dê destê xwe bişewitînî sobaya dokunma, elini yakarsın
destê xwe dan ber (…) yardımda bulunmak
destê xwe dan ber barê (yek) (birine) yardıma koşmak, yardım sunmak
destê xwe dan ber guhê xwe elini kullağına atmak
destê xwe dan berê tutumlu davranmak
destê xwe dan hev 1) tokalaşmak 2) el ele vermek (yardımlaşmak)
destê xwe dan ser (….) elinde tutmak (kendi tekelinde bulundurmak)
destê xwe dan ser wijdanê xwe û gotin (fikirîn an jî qerarê xwe dan) elini kalbine (veya vicdanına) koyarak (söylemek, düşünmek veya hüküm vermek)
destê xwe danîn ser serê (yekî) birine kol kanat germek (yek) di
destê xwe de givaşt (birini) avucunun içinde tutmak
destê xwe di ava sar û germ (ên xwedê) de nekirin elini sıcak sudan soğuk suya sokmamak
destê xwe di ber rûyê (yekî) dan gönlünü almak, gönlünü hoş tutmak
destê xwe di serê (yekî) dan gönlünü hoş etmek
destê xwe di serî dan gönlünü hoş etmek
destê xwe di stû de birin sarılmak
destê xwe di stûyê (yekî) re bir (birine) sarılmak
destê xwe di stûyê hev re birin û anîn birbirine sarılmak
destê xwe di xwînê dan (an jî werdan) elini kana bulamak
destê xwe diavêje zêr di dest de dibe xwelî altın tutsa toprak olur (veya altına yapışsa elinde bakır kesilir)
destê xwe dirêjî (yekî) kirin (birine) elini uzatmak (birine) yardım elini uzatmak
destê xwe dirêjî (…) kirin (bir şeye) el uzatmak, kol uzatmak * çi ma destê xwe dirêjî loqa me dikin? niye bizim lokmamıza el uzatırlar 2) el uzatmak (yardım etmek) * hewcedariya me bi yekî ku destê xwe dirêjî me bike, heye bize el uzatacak biri gerek
destê xwe dirêjî hev kirin 1) tokalaşmak 2) birbirine yardım elini uzatmak
destê xwe ecele kirin elini çabuk tutmak
destê xwe hejandin bay bay etmek, el sallamak
destê xwe hilanîn el kaldırmak (birine vurmaya kalkışmak)
destê xwe hildan elini kaldırmak
destê xwe jê kirin 1) -den vazgeçmek (birini) rahat bırakmak
destê xwe jê kişand (bir şeyden) elini eteğini çekmek * destê xwe ji siyasetê kişandiye siyasetten elini eteğini çekmiş
destê xwe jê re danîn ser h (birine) boyun eğmek
destê xwe jê şûşt (bir işten) el yıkamak
destê xwe ji (yekî) kir (birini) rahat bırakmak
destê xwe ji dawa xwedê neqetandin Allahın ipine sımsıkı sarılmak
destê xwe ji erka (peywira an jî wezîfeya) xwe kişandin görevden ayrılmak
destê xwe ji kar û barê dinyayê kişandin dünyadan elini eteğini çekmek
destê xwe ji pêsîra (yekî) kişandin yakasını bırakmak
destê xwe ji pêsîra (yekî) nekişand (birinin) yakasını bırakmamak
destê xwe kirin (an jî xistin) pêsîra (yek)(birinin) yakasına asılmak (veya yapışmak)
destê xwe kirin bin bar elini taşın altına koymak
destê xwe kirin kerika guhê xwe elini kullağına atmak
destê xwe kirin nav (tiştekî) el katmak (bir işe karışmak)
destê xwe kirin pêsîra hev gırtlak gırtağa girmek, çatışmak
destê xwe kirin xwînê elini kana bulamak
destê xwe lê dan (an jî xistin) el basmak * ez destê xwe li Quranê dixim ku ne ez im Kur’ana el basarım ki, ben değilim
destê xwe lê dan hev elinde tutmak (bir malı satmayıp bekletmek)
destê xwe lê girtin tutumlu olmak (veya davranmak)
destê xwe lê negirtin 1) tutumlu davranmamak 2) akşamdan kavur, sabaha savur
destê xwe li ba kirin (an jî hejandin) bay bay etmek, el sallamak
destê xwe li ber (yekî) vekirin 1) birine elini açıp dilenmek 2) birine yalvarmak
destê xwe li devê (yekî) xist (birini) terslemek
destê xwe li devê xwe xistin meydan okumak
destê xwe li herfa quranê xistin Kurana el basmak
destê xwe li kitêbê xistin kitaba el basmak
destê xwe li pişta (yekî) xistin 1) sırtını sıvazlamak (birini) fitlemek
destê xwe li xwe girtin tutumlu olmak, tutumlu davranmak
destê xwe nedan (tiştekî) 1) el sürmemek (dokunmamak, değmemek, eliyle dokunmamak) 2) el sürmemek, el vurmamak, elini sürmem(bir işi yapmamak, ilgilenmemek, bir işi yapmayı kendine yakıştırmamak) * heta êvarê destê xwe neda tu karî akşama kadar bir işe elini sürmedi
destê xwe nexe hemû qulan di hinan de mar hene, di han de jî dûpişk burnunu her işe sokma
destê xwe nîşan dan elini belli etmek (veya göstermek) (iskambil oyunlyarında)
destê xwe pê kirin l/bw 1. elini değdirmek 2. el sürmek, dokunmak 3. seçmek * tu destê xwe bi kê bikî ew ya te ye kimi seçersen o senin
1) elini sürmek, dokunmak 2) seçmek
destê xwe pê nekirin 1) el sürmemek, elini sürmemek (dokunmamak, değmemek) 2) el sürmemek, el vurmamak, elini sürmem(bir işi yapmamak, ilgilenmemek, tenezül etmemek) * heta êvarê destê xwe bi tu tiştî nekir akşama kadar bir işe elini sürmedi 3) parmağını bile kıpırdatmamak (veya oynatmamak) (yek) li
destê xwe pêçan avucunun içine almak
destê xwe rakirin 1) elini kaldırmak 2) el kaldırm(birine vurmaya kalkışmak)
destê xwe ranandin elini uzatmak
destê xwe sivik kirin elini çabuk tutmak
destê xwe tê werdan el katmak (bir işe karışmak)
destê xwe vekirin l/bw el açıp dilenmek
1) el açmak, avuç açmak (dilenmek için) 2) el açmak (başkasının yardımını istiyecek durumda olmak)
destê xwe vemalaştin işine koyulmak
destê xwe weşandin elini sallasa elisi
destê xwe xistin pêsîra (yek) (birinin) yakasına yapışmak
destê xwe zû girtin elini çabuk tutmak
destê xwedê acıma, rahm
destê zir nd takma el
desteber (i) n dibek tokmağı
desteber (ii) nd/nt 1. kefil, garantör 2. yüklenici, üstlenici
desteber (iii) nd/nt rehine
desteberî m 1. kefillik, garantörlük 2. yüklenicilik, üstlenicilik 3. güvence, garanti, teminat
desteberî (ii) rd rehin
desteberî dan güvence vermek
desteberî dan (yek) (bir şeyi) garanti etmek
desteberî xwestin güvence istemek
desteberîtî m 1. kefillik, garantörlük 2. yüklenicilik, üstlenicilik
desteberkirî rd güvenceli, garantili
destebijêr m seçici kurul
destebira kanka, dost, sırdaş, kan kardeş
bnr destbirak
destebirak n 1. ahiret kardeşi 2. musahip
destebirakî m 1. ahiret kardeşliği 2. musahiplik
destebiratî m 1. ahiret kardeşliği 2. musahiplik
desteconî n dibek takmağı
destêdayîn m el sürüş, dokunuş
destedengbêj m koro
destedêr m mecburi sulama
destedêr kirin l/gh çabuk sulamak
destedêrkirin m çabuk sulama
destedest bnr dest bi dest
destedûr rd kontrolden uzak olan
destegeh m 1. tezgah 2. imalathane
destegir yardımsever.
nd/nt 1. yardımcı, destekleyici 2. hami (kollayan, arka çıkan)
destegorik n eldiven
destegul m güldeste, buket
destek 1.dayanak, takviye, yardım. 2.arkadaş grubu.
m 1. destek, dayanak (mesnet) 2. destek (yardım) 3.lşk dest(bir birlik için sağlanan yardım veya koruma) 4. tutak, tutacak, k(bir şeyin tutulacak yeri)
destek dan berê desteklemek (destek koymak)
destek goşt lê kêm bûn tek eksiğliği biraz zayıl olmak dest
destek hatin kirin desteklenmek
destek jê girtin destek görmek (kesek)
destek kir (birinden) taraf olmak
destek kirin l/gh 1. desteklemek 2. desteklemek (yardım sağlamak)
destek lê xistin desteklemek (destek koymak)
destek li ber xistin desteklemek (destekle beslemek)
destek li berê hatin xistin desteklenmek
destekar (i) n el işi
destekar (ii) rd/nd 1. destekleyici 2. yardımcı
destekarî m 1. destekleyicilik 2. yardımcılık
destekarî (i) m müdahale, el sürme
destekdan desteklemek.
destekdar rd 1. destekli 2. nd/nt destekleyici
destekdarî m 1. destekleme 2. destekleyicilik
desteke dinê tekrardan
desteker nd/nt desteleyici
destekerî m desteleyicilik
destekgir nd/nt destekleyici
destekgirî m 1. destekleme 2. destekleyicilik
destekirî rd 1. desteli 2. demetli, demetlenmiş
destekirin m 1. desteleme 2. demetleme
destekker nd/nt destekleyici
destekkerî m destekleyicilik
destekkirî rd destekli
destekkirin m 1. destekleme 2. destekleme (yardım sağlama)
destêl m cep telefonu
destemel rd eli işe yatkın, eli uz, becerikli
destemel bûn eli işe yatmak, elinden iyi iş gelmek
destemelî m el yatkınlığı, el uzluğu
destemo nd/nt odacı
destemotî m odacılık
destenan n somuna benzer yassı ekmek
desteng dar gelirli.
rd 1. sıkışık (maddi olarak sıkışmış durumda olan) * ez van rojan desteng im, çend roj bi şûn de ez deynê xwe bidim nabe? bu aralar sıkışığım, borcumu sonra ödesem olur mu? 2. cimri
desteng bûn l/ngh sıkışmak, başı daralmak, darlaşmak (para yönünde darlığa düşmek)
destengbûn m sıkışma, başı daralma, darlaşma (para yönünde darlığa düşmek)
destengbûyî rd sıkışık, başı darlaşmış olan
destengbûyîn m sıkışma, başı daralma, darlaşma (para yönünde darlığa düşmek)
destengî m darlık, sıkıntı, sıkışıklık (geçim darlığı, geçim zorluğu, parasızlık)
destengî lê çêbûn l/bw darlaşmak
darlaşmak, dara gelmek, mecbur olmak
destengîya pereyan ab/m para darlığı (di)
destengîyê de bûn sıkıntıda olmak
destenik rd elinden bir şey gelmeyen, fakir
destepeyv rz/m cümlecik
destepirtûk m el kitabı
destepostî m saklama, hasıraltı etme
destepostî kirin l/gh saklamak, hasıraltı etmek
desteqamçî n kamçı sapı
destere m testere
desterêjî lşk/m tarama
desteser m 1. müsadere, el koyma 2. rd müsadere edilmiş, el konulmuş olan 3. rd zorba, el koyan 4. rd tutuklu
desteser kirin l/gh 1. müsadere etmek, el koymak, zor alıma çarpmak 2. bloke etmek 3. haczetmek 4. tutuklamak
desteserî m 1. müsadere, zor alım 2.hiq haciz
desteserî kirin haczetmek
desteserkirî rd 1. müsadereli, el konulmuş 2. hacizli, mahcuz 3. tutuklu, tutuklanmış olan
desteserkirin m 1. müsadere etme, el koyma, zor alıma çarpma 2. bloke etme 3. haczetme 4. tutuklama
destestranbêj m koro
desteval rd/h eli boş
destexane m sofra
destexweşî m başarı
destexweşî lê kir (birine) başarılar dilemek
destexwişk m ahiret kardeşi, kankardeşi (kadın için)
desteya amojiyê nd danışma kurulu, istişare heyeti
desteya amojkariyê nd danışma kurulu
desteya bendûbariyê (an jî dîsiplînê disiplin kurulu
desteya bijêran seçiciler kurulu
desteya bijêriyê seçici kurul
desteya dadmendan hakem heyeti
desteya dadweriyê (an jî edaletê) adalet komisyonu
desteya hilbijartinê seçim kurulu
desteya hilbijartinê ya bilind yüksek seçim kurulu
desteya keşfê nd keşif kolu
desteya nivîsaran yazı kurulu, tahrir heyeti
desteya nivîskaran nd yazı kurulu
desteya pirsyariyê soruşturma kurulu
desteya pişkinanê (venêranê an jî soraxê) teftiş kurulu
desteya qanûndanînê yasama kurulu
desteya rawêjkariyê (an jî şêwirdariyê) danışma kurulu
desteya redaksiyonê nd redaksiyon kurulu
desteya rêveberiyê (an jî kargêriyê) yönetim kurulu
desteya sazbendan nd orkestra
desteya venasînê nd keşif kolu
(an jî keşêf)lşk keşif kolu
desteya venihartinê (an jî pişkinînê) denetleme kurulu
desteya wezîran nd bakanlar kurulu, kabine
destfilok m lavabo
destfireh rd eli geniş, cömert
destfirehî m cömertlik
destgeh atölye, tezgah.
n 1. tezgah 2. mzk makam
destgehê kirdinakê hadde fabrikası
destgehwapor m tersane
destgere m el arabası
destgerm rd eli geniş (cömert)
destgermî m eli geniş olma (cömertlik)
destgîn dizgin.
destgir nd/nt 1. destekleyici, destekçi 2. yardımsever 3. hami (kollayan, koruyan) 4. gelinin kolunu tutarak onu bindirmeye götüren veya damadın evi yakın olduğunda onu eve kadar götüren iki yakını
destgîr nd/nt 1. esir, tutsak 2. m ele geçirme, yakalama, tutma
destgîr bûn l/ngh ele geçmek, yakalanmak, derdest olmak
destgîr kirin l/gh ele geçirmek, yakalamak, derdest etmek
1) esir almak 2) ele geçirmek, yakalamak, tutmak, derdest etmek
destgîran rd nişanlı kız
destgiran rd 1. eli ağır, ağır canlı (yavaş iş yapan, çevik olmayan) 2. ağır, hantal (davranışları yavaş olan) 3. eli ağır (vurunca çok acıtan kimse)
destgiran e eline ağır
destgiranî m 1. ağır canlılık, ağır davranan, ağır iş görme 2. hantallık
destgiranî kirin l/gh yavaştan almak (işi gereken sürede yapmamak)
destgîrbûn m ele geçme, yakalanma, derdest olma
destgîrbûyîn m ele geçiş, yakalanma, yakalanış
destgirêdan m el bağlama
destgirêdayî rd elli bağlı
destgîrî m tutsaklık
destgîrkirî rd ele geçirilmiş, yakalanmış, derdest edilmiş
destgîrkirin m ele geçirme, yakalama, derdest etme
destgirtî (i) rd nişanlı (evlenmek için söz verip yüzük takmış olan)
destgirtî (ii) rd 1. tutumlu 2. eli sıkı, cimri, var yemez
destgirtin m 1. elini tutma 2. nişanlama 3. yardımlaşma
destgirtîtî (i) m nişanlılık
destgirtîtî (ii) m cimrilik
destgoç rd yumru elli
destgopal rd yumru elli
destgorik n eldiven (parmaklı)
desthefsar n yular
desthêlan bnr desthilan
desthelatî yetki, otorite.
desthene m kına gecisi
destheq n el emeği
destheram rd murdar(kimse)
desthesin nd demirel
desthev nd/nt müttefik
desthevî nd/nt müttefiklik, ittifak
desthilanîn m 1. harekete geç(bir şeye girişmek, bir işi yapmaya koyulmak) 2. karşılık verme (karşı gelme), cesaret etme
desthilanîn mifta xêrê ye girişmek başarının ilk adımıdır
desthilat nd/nt 1. iktidar, erk * partiya desthilatê iktidar partisi * desthilata siyasî siyasi erk 2. rd erkli, nüfüzlu
desthilata darizandinê (an jî dadweriyê) yargı gücü (veya erki)
desthilata gel nd el erki
desthilata qanûndanînê yasama gücü (hakkı, yetkisi veya kuvveti)
desthilata ramyarî (an jî siyasî) siyasî iktidar
desthilata rêvebirinê (an jî cîbicîkirinê) yürütme gücü (veya erki)
desthilatdar otoriter, yetkili.
rd 1. iktidar, erkli, muktedir (iktidar sahibi) 2. yetkili
desthilatdar kirin l/bw yetkilendirmek
yetkili kılmak
desthilatdarkirin m yetkilendirme
desthilatî m 1. iktidar, e(bir işi başarabilme yetki ve yeteneği) 2. iktidar (devlet yönetimini elinde bulundurma ve devlet gücünü kullanma yetkisi) 3. sos iktidar, erk 4. yetki 5. otorite, sulta, yetke
desthilatîya torinan (an jî xanedanan) sos/nd soylu erki
desthine m kına gecesi
desthînî m el alışkanlığı
desthişk rd 1. eli ağır 2. cimri
desthişkî m 1. eli ağır olma 2. cimrilik
deştî rd ovalı
destî n 1. sap * destiyê kuling kazma sapı 2. kabza, tutak * destiyê kêrê bıçak kabzası 3. kol, sap (müzik aletlerinde) 4. kulp (kapların halka biçimindeki tutacak yeri)
destî (i) n eldiven
destî yê bêrê kürek sapı 5. deste, ekin destesi
destîbêr m kürek sapı
destîbivir n balta sapı
destîcêr n küçük testi
destîconî n dibek tokmağı
destîdar rd saplı
destîhesin n demir sap
destik tutamak, kol, kabza, kulp, sap.
n el, elcik
n 1. tutacak (mutfak el bezi) 2. tut(bir şeyin tutulacak yeri) 3. tutamaç, tutam(bir şeyin tutulup çekilebilen yeri, tutunacak) 4. balçak, kabza 5. dibek kolu 6. el (bazı nesne ve araçlarda tutmaya yarayan bölümü) * destikê derî kapı eli 7. kol (makinelerde tutup çevirmeye veya çekmeye yarayan ağaç veya metal parçası) 8. kulp (kapların halka biçimindeki tutacak yeri) 9. sap (aletler için) 10. hallaç tokacı 11. ellik, eldiven 12. kabza, karasaban kabzası 13. sap (kazma sapı gibi) 14. deste (cinsleri aynı veya birbirine yakın olan şeylerin bir arada bağlanması, demet) 15. deste (kurutulmuş tütün yapraklarını üstüste koyup deste haline getirme) 16.nd/nt kukla * ew destikên xelk û alemê ne onlar el alemin kuklaları
deştik m ova, ovacık (küçük ova)
destik (i) m bir kız çocukları oyunu
destik kirin l/gh destelemek
destikê cot nd karasaban kabzası
destikê cot kara saban kabzası
destikê derî kapı kolu
destikê destarê nd el değirmeni tutağı
destikê vitêsê nd vites kolu
destikê yekî tê de bûn bir işte parmağı olmak
destikker nd/nt desteleyici
destikkerî m desteleyicilik
destikkirî rd desteli, (destelenmiş olan)
destikkirin m desteleme
destîkuling n kazma sapı
destîmelêv m yaba sapı
destîmer m bel küreği sapı
deştîn rd ovalık
destîne m imza
destirman nd/nt 1. hizmetkâr, hizmetçi 2. besleme, sığıntı
destirmanî m 1. hizmetkârlık, hizmetçilik 2. beslemelik, sığıntılık
destirmantî bnr destirmanî
destîtevir n kazma sapı
deştiyane rd ovalıca
destîzîv rd gümüş saplı
destjêberdan m vazgeçme
destjêbirîn m alakayı kesme
destjêhatî rd 1. eli uz, maharetli 2. yiğit
destjêkişandin m 1. vazgeçme, istifa etme, el çekme (birini) rahat bırakma 3) terketme (ölme)
destjêkişandina xwe dan istifayı basmak
destjêşûştin m 1. (bir işten) el yıkama, el çekme, vazgeçme 2. umudunu kesmek
destkar n el işi, el yapımı
destkar (ii) nd/nt 1. yönetici 2. mudahaleci, karışan
destkarê gawiran gâvur icadı
destkarî el sanatları.
destkarî (i) m el işçiliği, el yapımı
destkarî (ii) m 1. yöneticilik 2. müdahale, karışma
destkarî lê bûn l/bw 1. el değmek 2. müdahale edilmek, karışılmak
destkarî lê kirin l/bw 1. ellemek, dokunmak 2. karışmak, müdahale etmek
destkarîlêbûn m 1. el değme 2. müdahale edilme, karışılma
destkarîlêkirin m 1. elleme, dokunma 2. karışmak, müdahale etmek
destkeftî bnr desketî
destkeftin bnr desketin
destkêlek nd bir halı motifi
destkere m teskere
destkêrî m el alışkanlığı (uzluğu veya yatkınlığı)
destkêş m 1. elle çekme 2. eldiven 3. eyer ve semerin arka tarafında bulunan kulpa diğer yük hayvanların yuları bağlama durumu 4. pulluğun şasesi 5.rd el çeken, vazgeçen
destkêş kirin l/gh elle atı çekmek, yürütmek * hespê xwe destkêş kir atını elle eçkti
destkêşî m 1. elle çekme 2. yardım 3. el çekme, vazgeçme
destkêşî xwe kirin yedeğinde götürmek
destkêşkirin m elle atı çekme, yürütme
destketî n 1. kazanç, kazanım 2. edinti, edinme 3. muhassala, elde edilmiş sonuç 4. rd edinilmiş, kazanılmış
destketin m 1. elde etme 2. kazanım, ele geçen şey
destkevtî bnr desketî
destkevtin bnr desketin
destkî rd mayasız ekmek
destkin rd/mec imkanları kısıtlı, fakir
destkinî m fakirlilik
destkir n 1. el yapısı, el işi 2. yap(bir kimse, bir kuruluş; yapma, oluşturma, meydana getirme) 3. el becerisi
destkird rd yapay, suni
destkirê evdan kul yapısı
destkirî rd el işi, el emeği
destkirin m el etme
destkîsî m gizli yapılan yardım
destkol m elle eşeleme (veya kazma)
destkol kirin elle eşelemek (veya kazmak)
destkuj rd mirdar
destkurt rd fakir, imkanları kısıtlı
destkurtî m fakirlik
destkutan - alkış
- alkışlama
destlêdan m dokunma
destlêger nd/nt kurcalayıcı
destlêgerandin m 1. elleme 2. okşama, sıvazlama 3. kurcalama 4. tahrif etme, bozma, kalem oynatma 5. kıyma 6. dokunmak (karıştırma)
destlêgerîn m 1. ellenme, elleniş 2. kurcalanış 3. tahrif edilme, kalem oynatılma 4. eli tutma, eli iş görme
destlêgirtî rd tutumlu, idareli
destlêgirtîbûn m tutumluluk
destlêgirtin m 1. idareli kullanma, tutumlu davranma, tasarruflu olma 2. tasrsarruf etme
destlênegeriyayî rd bakir, el değmemiş, kullanılmamış
destlênegirtî rd tutumsuz
destlênegirtîbûn m tutumsuzluk
destlêneketî rd bakir, dokunulmamış, el değmemiş
destlep m el emeği
destlêpelandî rd eline erkek eli değmiş (kadın)
destlepî rd zar zor geçinen kimse
destlepk m 1. el yordamı 2. elle şakalaşma, veya dövüşme
destlêvebûyî rd el yatkın, bir işe alışmış olan
destlez rd eli çabuk olan
destlezî m el çabukluğu
destlimêj bnr destnimêj
destliser rd himaye altında, kuruma altında olan
destliserhev rd el pençe divan
destmal m 1. mendil 2. el bezi 3.argo hafif kadin
destmala ( an jî ser destê) xortan 1) el üstünde tutulan kimse 2) hafif kadın
destmala kaxiz nd peçete
destmala ser destan sevilen sayılan kimse
destmala serî nd baş örtüsü
destmalgir nd/nt peşgir tutan
destmalk m mendil
destmêj bnr destnimêj
destmiz m 1. ücret 2. el emeği * me deh milyon destmiziyê da el emeği olarak on milyon verdik
destneavêj rd dokunulmaz
destneavêjî m dokunulmazlık
destnedan m 1. elvermeme 2. yakışmama, yakışık almama 3. dokunmama, el sürmeme 4. uygunsuzluk
destnedayî rd 1. elverişsiz 2. dokunulmaz (ilişilmez, el sürülmez, taaruzdan masun)
destnedayîbûn m 1. elverişsizlik 2. dokunulmazlık
destnedayîn 1. elvermeme 2. yakışmama, yakışık almama 3. dokunmama, el sürmeme 4. uygunsuzluk
destnedayînî m dokunulmazlık
destnêj rd sonradan ekilen
destneşûştî rd 1. eli kırlı 2. kötü kimse
destnexweş rd kötü kimse
destnîgar m nişan (nişanlama sırasında yapılan tören) * em gazî destnîgarê kirin bizi nişana çağırdılar
destnîgarî rd nişanlı (evlenmek için söz verip yüzük takmış olan)
destnîgarî kirin nişanlamak
destnîgarîtî m nişanlılık
destnimêj m aptes, tahret (namaz için)
destnimêj girtin abdest almak.
aptes almak
destnimêja (yekî) betal bûn aptesi bozulmak
destnimêja (yekî) şikestin aptesi bozulmak
destnimêja (yekî) teng bûn sıkışmak (aptesi gelmek)
destnimêja mezin büyük aptes
destnimêja wan ji hev neşikest (birbirine) nikahları düşmemek
destnimêja xuslê gusül abdesti, boy aptesti
destnimêja xwe nû kirin aptes tazelemek
destnimêja xwe şikandin aptes bozmak, apdestini etmek
destnimêjgeh m apteslik
destnimêjgirtî rd apdestli
destnîşan m 1. elle işaret etme 2. (bir yere) parmak basmak, imza 3. belirtme
destnîşankirî rd 1. belli, muayen 2. belli başlı 3. belirli, belirlemiş olan
destnîşankirin m 1. elle işaret etme 2. (bir yere) parmak basma, imza atma 3. belirtme, belirleme
l/gh 1. elle işaret etmek 2. (bir yere) parmak basmak, imza atmak 3. belirtmek, belirlemek
destnivîs el yazması, el yazısı.
m el yazısı
destnivîsar m 1. yazma, el yazması (yazma kitap vb) * berhema destnivîsar yazma eser
destnivîskî rd/h el yazma eser
destnizim rd güçsüz
destnizimî m güçsüzlük
destnûser n hattat
destnûserî m hattatlık
destodev rd obur, nevsine düşkün
destodevo rd elden ağıza yaşayan
destodevo bûn l/ngh elden ağıza yaşamak
destodevobûn m elden ağıza yaşama
destok nd/nt oyunda yardımcı
destoyer lşk/m destroyer, muhrip
destpak rd 1. dürüst, temiz kimse 2. iyi huylu, hırsızlık yapmayan
destpakî m 1. dürüst olma, temiz olma 2. iyi huylu olma, hırsızlık yapmama
destpas rd eli açık, açık elli
destpastî m açık ellilik
destpêbûn m başlanma
destpêdan m 1. dokunma 2. iyi dilekle okşama
destpêk m 1. başlangıç, iptida * destpêka jînê hayatın başlangıcı 2. başlama 3. wj giriş (edebi eserlerde önsözden sonra yer alan bölüm) 4. giriş, girizgâh 5. giri(bir bilime hazırlık amacıyla yazılan eser) * destpêka ziman dile giriş 6. giri(bir müzik parçasında baştaki bölüm)
destpêka rojîgirtinê imsak
destpêkejîn m ilkel yaşam
destpêker nd/rd başlayıcı
destpêkerî m girişim, girişme
destpêkî rd 1. ilkel, iptidaî 2. m başlangıç 3. m giriş
destpêkirî rd 1. başlanmış 2. başlanılmış, girişilmiş olan 3. dokunulmuş
destpêkirin m 1. başlama 2. başlama (çalışır, işler, yürür duruma girme) 3. başlama (görünme) 4. başlama (etkisini gösterme) 5. başlama (hoş olmayan bir davranışa koyulma) 6. tutma 7. başlama, atılma 8. başlama, koparma 9. dokunma, dokunuş 10. elleşme, el sürme (elle dokunma) 11. kalkışma, koyulma (girişme, başlama) 12. tuttur(bir şeyi yapmakta olma, bir işe başlayıp sürdürme) 13. başlama, adım at(bir işe ilk kez girişme) 14. yağmaya başlama 15. girme (zaman anlamlı kavramlar için; başlama)
destpêkirina kar işe başlama
destpêkîtî m ilkellik, iptidaîlik
destpeling el yordamı.
destpelixî rd/ndt sakar, beceriksiz (kimse)
destpelixîtî m sakarlık, beceriksizlik
destpelk m el yordamı
destpençe rd el pençe
destpênebûyî rd bakir, el değmemiş, kullanılmamış
destperî m mastürbasyon
destperî kirin mastürbasyon yapmak
destqerimî rd yorgun (elleri yorulmuş olan)
destqirêj rd 1. elleri kirli 2. mec karanlık işler yapan kimse
destqop rd eli sakat (olan kimes)
destqusiyayî rd (bir işe) eli yatkın
destrêjk m 1. kıskaç 2. lşk tetik (ateşli silâhları ateşlemek için çekilen küçük manivelâ)
destrencî m zahmet
destroyer m destroyer
destşîfa rd elleri şifa dağıtan (kimse)
destşikandî bnr destşikestî
destşikestî rd 1. eli kırık 2. mec çaresiz
destşil rd eli ıslak
destşîn nd eline sağlık
destsivik rd 1. eli çabuk 2. eli hafif (acıtmadan, tedirgin etmeden iş gören) 3. mec eline sahip olmayan, hırsız
destsivik bûn l/ngh tetik davranmak
destsivik e eline çabuk
destsivikbûn m tetik davranma
destsivikî m 1. el çabukluğu 2. el hafifliği 3. mec hırsızlık
destşo, destşok m el yıkama kabı, lâvabo
destşok lavabo.
destşol n el işi
destşûştî rd 1. iş yapmayan, başkaları tarafında hizmetleri yapılan kimse 2. temiz bakımlı 3. mec iyi ahlâklı
desttal rd eli boş
desttêdan m el sürmek, dokunma
m 1. dokunma, elleşme, elleme (el sürme, temas etme) 2. okşanma, ovalama
desttêdayîn m 1. dokunuş, elleşme, elleme (el sürüş, temas ediş) 2. okşanma, ovalayış
desttendiraz rd eli temiz
destteng rd eli dar, sıkışık
destteng bûn l/ngh sıkışmak, başı daralmak, darlaşmak (para yönünde darlığa düşmek)
eli dar (veya darda) olmak, sıkışık olmak
desttengbûn m sıkışma, başı daralma, darlaşma (para yönünde darlığa düşmek)
desttengbûyî rd sıkışık, başı darlaşmış olan
desttengbûyîn m sıkışma, başı daralma, darlaşma (para yönünde darlığa düşmek)
desttengî m darlık, sıkıntı, sıkışıklık (geçim darlığı, geçim zorluğu, parasızlık)
desttengî lê çêbûn darlaşmak, dara gelmek, mecbur olmak
desttengîya pereyan ab/m para darlığı (di)
desttengîyê de bûn sıkıntıda olmak
desttepis m bir çocuk oyunu
desttêwerdan m 1. karıştırma, problem yaratma 2. mudahale etme
destû bnr destî
destûbird m kuşatma, muhasara
destûbird kirin l/gh kuşatmak, muhasara etmek
destûbirdkirin m kuşatma, muhasara etme
destûçk m tutak (mutfak tutağı)
destûk n dibek kolu
destûlepk m 1. el yordamı 2. pençeleme (pençelerle kavga etme)
destûr m 1. izin, müsade 2. yasa, kanun, düstur 3. ruhsat
destûr dan izin vermek, rıza göstermek, muvaffakat etmek.
l/gh izin vermek
izin vermek, müsaade etmek (veya vermek)
destûr derketin izin çıkmak
destûr girtin l/gh 1. izin almak 2. icazet almak
destûr nedan izin vermemek, müsaade etmemek
destûr stendin m 1. izin alma 2. icazet alma
l/gh 1. izin almak 2. icazet almak
(an jî girtin) izin almak
destûr xwestin l/gh izin istemek
izin istemek, müsaade istemek
destûra betlaneyê tatil izni bi
destûra bingehîn nd anayasa
destûra we be izninizle, kerem buyurun (veya eyleyin)
destûrane h izince
destûrdan m izin verme
destûrdar rd 1. izinli 2. ruhsatlı
destûrdayî rd 1. izinli, izin verilmiş olan 2. m izinli olma durumu
destûrdayî bûn l/ngh izinli olmak
izinli olmak
destûrdayîn m izin veriş, izin verme
destûre ol/rd mubah
destûrgirtî rd 1. izinli, izin alınmış olan 2. icazetli
destûrgirtî bûn izinli olmak
destûrgirtin m 1. izin alma 2. icazet alma
destûrmend rd 1. izinli 2. imtiyazlı
destûrmend kirin l/gh izinli kılmak, mezun etmek
destûrmendî hiq/m imtiyaz
destûrmendkirin m izinli kılma, mezun etme
destûrname izin belgesi, diploma, ruhsatname.
m 1. izinname, izin belgesi 2. icazetname 3. ruhsatname 4. tüzük
destûrnameya derbasbûnê geçiş izni
destûrstendî rd 1. izinli, izin alınmış olan 2. icazetli
destûrstendî bûn izinli olmak
destûrxwestin m izin isteme
destûryar rd izinli * do ji ber ku ez destûryar bûm, nexebitîm dün izinli olduğum için çalışmadım
destûryar bûn izinli olmak
destûryarî m izinli olma, mezûniyet
destvala eli boş.
rd 1. eli boş 2. eli boş, işsiz üçsüz 3. mec silâhsız, savunmasız
destvala bi ser (yekî) de hatin vegerandin eli boş çevrilmek
destvala bi ser de çûn (birini) eli boş görmeye gitmek
destvala çûn 1) eli boş gitmek (armağansız gitmek) 2) eli boş gitmek (umduğunu elde etmeden gitmek)
destvala hatin 1) eli boş gelmek (armağansız gelmek) 2) eli boş gelmek (umulan şeyi getirmeden gelmek)
destvala vegerîn (zivirîn an jî fetilîn) eli boş dönmek (çevrilmek veya geri gelmek)
destvank nd/nt mücevheratçı, mücevherci
destvankî m mücevhercilik
destvegirtî rd dilenen kimse
destvegirtin m dilenme
destvekirî rd eli açık, cömert
destvekirîbûn m eli açıklık, cömertlik
destvekirîtî m açık ellilik
destvemaliştin m işe girişme (işe girişmek için kolları sıvama)
destweş m elle vurma, yumruk atma
destxalî rd eli boş, silâhsız, savunmasız
destxet el yazısı.
m el yazısı
destxwazî m gereksinim, ihtiyaç
destxweş rd 1. eli hafif (acıtmadan, tedirgin etmeden iş gören) 2. eline sağlık
destxweş bî (an jî bin) eline (elinize veya ellerinize) sağlık
destxwişk kadının en yakın kadın arkadaşı.
destyar cana yakın, sempatik, yardımcı.
nd/nt 1. yardımcı 2. rd cana yakın, sıcak kanlı, sevimli, sempatik
destyarî m 1. yardımcılık 2. sevimlilik
destzar rd zorba, işkenceci
detay m detay
deterjan m deterjan, arıtıcı
determînant mat/m determinant
determînasyon fel/m determinasyon, belirlenim, gerektirim
determinîst nd/nt (fel) determinist, belirlenimci, gerekirci
determinîzm fel/m determinizm, belirlenimcilik, gerekircilik
dev ağız.
ant/n 1. ağız 2. ağız (dudaklarrı çevreleyen bölüm) * devekî biçûk küçük bir ağız 3. ağız (kapların veya içi boş şeylerin açık yanı) * devê şikeftê mağaranın ağzı * devê qedehê bardağın ağzı 4. ağ?(bir akarsuyun denize veya göle döküldüğü yer) * devê robarê çay ağzı 5. kıyı (kara ile suyun birleştiği yer) * çûye ber devê deryayê deniz kıyısına gitmiş 6. ağız (liman, körfez, yol gibi yerlerin açık yanı) * devê rê yol ağzı 7. ağız, yol kavşağı 8. ağız, yalım, yalman, yüz (kılıç, bıçak gibi kesici araçların keskin yüzü) * devê şûr kılıç yalmanı * devê tevşo keser ağzı * devê kêrê yê tûj bıçağın keskin yüzü 9. çene (mengene veya kerpeten gibi araçların eşyayı sıkıştıran karşılıklı iki parçasından her bir) 10. kapak (herhangi bir şeyin kapağı) 11. kapak (sandık, dolap gibi şeylerin kapağı için) 12. ağ?(birini kandırmak, yanıltmak amacıyla dolambaçlı birtakım sözler söyleme özeliği) * tu li devê wê menêre sen onun ağzına bakma 13. ağız (tehlikeli şeyler için, pek yakın yer) * di devê topê de ye topun ağzında 14. ön * li devê derî kapı önünde 15. -e sıra, vakit * devê ku emê herin gideceğimiz sıra 16. kapı (çok yakın zaman) * zivistan girte devê derî kış kapımıza dayandı
(an jî zar) û zimanê (yekî) hatin girêdan ağzı dili bağlanmak
dev avêtin (yekî) (birine) sataşmak, dil uzatmak, sarkıntılık etmek (veya yapmak) 2) tariz etmek, tarizde bulunmak, söz atm(birine sözle sarkıntılık etmek)
dev avêtin namûsa (yekî) namusuna dil uzatmak
dev avêtin xelkê ona buna dil uzatmak
dev bi xwe kirin l/bw dert yanmak, yakınmak, illallah etmek, yaka silkmemek
dev çelexwar (an jî belexwar) yılık
dev çenê (yekî) di hev de çûn avurtları çökmek (veya avurtları birbirine geçmek) (di)
dev de danîn (yekî) ağzını burnunu dağıtmak (di)
dev de helîn ağızda dağılmak bi
dev eyar kirin tek l/bw ağızlamak
dev girê dan l/bw 1. şerbetlemek (yılan vb. hayvanların sokmamamsı veya soktuğunda zehirinin etkisiz olması için avsunlanmak) 2. tılsımlı dualarla kurtun ağzını bağlamak
dev girtin l/gh tıkamak, ağzını kapamak
dev guhart (bir şey için) ağız değiştirmek
dev heye ziman tune 1) ağzı var, dili yok (pek sessiz, kendi halinde) 2) ağzı var, dili yok (konuşamayan, derdini anlatamayan)
dev jê ber de boş ver, geç
dev jê berdan l/bw 1. bırakmak (bir alışkanlıktan veya işten vazgeçmek) * tu dê dev ji cixareyê berdî? sigarayı bırakacak mısın? 2. bırakmak (uğraşmaz olmak, artık uğraşmamak) * em dev ji vî tiştî berdin bu işi bırakalım 3. boş vermek (önemsememek) * dev jê berde, tu li karê xwe binêre boş ver, sen işine bak 4. terketmek, bırakmak, geçilmek * dev ji dê tê berdan lê ji yarê nayê berdan anadan geçilir yârdan geçilmez 5. vazgeçmek 6. arkasını (veya peşini) bırakmak 7. istifa etmek, çekilmek 8. bozmak (bırakmak, dağıtmak) * dev ji karê xwe berda işini bozdu
1) el çekmek, pas geçmek, postayı kesm(bir şeyi yapmaktan vazgeçmek) * min dev jê berda, êdî ez tevî civînan nabim postayı kestim, artık toplantılara katılmayacağım (bir işi) oluruna bırakmak (veya bağlamak)
dev jê berde b boş ver, geç, takma kafana
1) boş ver 2. vazgeç (bir işi) oluruna bırak (veya bağla)
dev jê hatin berdan l/tb 1. terkedilmek 2. vazgeçilmek
dev jê qerîn l/bw 1. bırakmak (bir alışkanlıktan veya işten vazgeçmek) * tu dê dev ji cixareyê biqerî? sigarayı bırakacak mısın? 2. bırakmak (uğraşmaz olmak, artık uğraşmamak) * em dev ji vê meseleyê biqerin bu meseleyi bırakalım 3. boş vermek (önemsememek) 4. terketmek, bırakmak, geçilmek * dev ji dê tê qerîn lê ji yarê nayê berdan anadan geçilir yârdan geçilmez 5. vazgeçmek 6. arkasını (veya peşini) bırakmak 7. istifa etmek, çekilmek 8. bozmak (bırakmak, dağıtmak)
dev ji (karekî) berdan defteri kapam(bir işi artık yapmaz olmak)
dev ji cih û warê xwe berda n yerini yurdunu terk etmek
dev ji cotkariyê berda n çifti bozmak
dev ji devan ağızdan ağıza
dev ji devan re kulaktan kulağa
dev ji dinyaya xwe berdan dünyasından geçmek
dev ji erka (peywira an jî wezîfeya) xwe berdan görevden ayrılmak
dev ji hev berdan l/bw boşanmak
dev ji hev bûn l/bw ağzı açık kalmak
dev ji hev man l/bw ağzı açık kalmak
ağzı açık (veya ağzı bir karış açık) kalmak
dev ji hev vekirin ağzını açmak, alık alık bakmak
dev ji kar (an jî şixul) berdan1) işi bırakmak 2) iş bırakmak, grev yapmak
dev ji peywira (an jî wezîfeya) xwe berdan görevden ayrılmak
dev ji rêbirtiyê berdan düze inmek (eşkiyalıktan vazgeçmek)
dev ji şer berdan savaştan vaz geçmek
dev ji şêran berdan bi roviyan girtin aslan dururken tilkiyi tutmak
dev ji xwe berdan l/bw 1. ağzına geleni söylemek 2. kendini (kapıp) koyu vermek
ağzına geleni söylemek (çok ve düşüncesizce konuşmak)
dev ketin hev 1) ağız dil vermemek, çenesi kitlenmek 2) ek bent olmak, cevap veremez hale gelmek, nutku tutulmak 3) dili tutulmak (herhangi bir sebeple konuşamamak) 4) çenesini bıçak açmamak (sıkıntı veya üzüntüden konuşmamak)
dev kirin dev ağız ağıza vermek
dev kirin devê hev ağız ağıza vermek
dev lê çirandin ağzının payını vermek
dev lê guhart (bir şey için) ağız değiştirmek
dev lê kirin l/bw ısırmak
ısırmak
dev lê qelaştin l/bw (birini) konuşamaz duruma getirmek, sus pus etmek, köşeye sıkıştırmak
ağzının payını vermek
dev lê tehl kirin ağzının tadını kaçırmak
dev lê xwar kirin ağız eğmek
dev lê ziwa bûn ek bent olmak, cevap veremez hale gelmek, nutku tutulmak (karşısındakine söz söylemeyecek duruma gelmek)
dev lê ziwa kirin (birini) lâfa boğmak, ağzının payını vermek, lâkırdıya boğmak 2) -den mahrum bırakm(bir şeyi birinden almak)
dev li (yekî) ziwa kir (birini) lâfa boğmak, lâkırdıya boğmak
dev li dilê xwe kirin dayanamamak
dev li hev qelaştin ağız dalaşına tutuşmak
dev li tiliya xwe kirin parmaklarını yemek (çok lezetli olmak)
dev li xwe vekir (birinin) ağzını açmak
dev nedan (...) ağzını sürmemek
dev pê nekirin l/bw ağzına koymamak, ağzını sürmemek
dev tune bûn ne ağzı var ne dili (lal olmak)
dev û çene ağız, güçlü çene * dev û çeneyên wî tune ne ağzı, çenesi güçlü değil û çeneyê (yekî) dan girtin çenesini kapatmak (susturmak)
dev û çeneyên (yekî) kirin hev çenesini dağıtmak
dev û dev ketin yüzü koyun düşmek
dev û dilê (wî) yek e içi dışı bir, özü sözü bir
dev û dînê xwe yek kirin içinden geleni söylemek
dev û diranên (yekî) hatin girtin dili tutulmak
dev û diranên (yekî) ketin hev 1) ağzı dili bağlanmak 2) ağzını burnunu dağılmak
dev û diranên (yekî) xistin hev ağzını burnunu dağıtmak
dev û lêv lê bûn girar man ağzı kople uçuklamak
dev û pişta (kêrê) bûye yek (bıçak, çakı) suyu kesiyor
dev û pozê (yekî) bi keys e ağzı burnu yerinde, yakışıklı
dev û pozê (yekî) ketin hev ağzı burun birbirine karışmak
dev û pozê (yekî) tije xwîn bûn ağzı burun birbirine karışmak
dev û pozê (yekî) tije xwîn kirin ağzını, burnunu dağıtmak
dev û pozê (yekî) xistin hev ağzını burnunu dağıtmak
dev û qirik lê ziwa bûn ağzı çiriş çanağına dönmek
dev û qirika (yekî) ziwa bûn ağzı çiriş çanağına dönmek
dev û qûna xwe ji hev dernaxe elifi görse mertek sanır (bi)
dev xwe mezin kirin ağız satmak (yüksekten atarak kendini övmek)
devaluasyon devalüasyon.
ab/m devalüasyon, değer düşürümü
devançe bnr demançe
devang m kapak (herhangi bir şeyin kapağı)
devavêj rd sataşkan
devavêtin m 1. sataşma 2. lâf atma, sarkıntılık (sözle sarkıntılık etme) 3. takılma 4. kovlama
devavêtin kirin sataşmak
devavêtina (tiştekî) kir (bir şeyi) lâf etmek, lâkırdı etmek, dedikodu konusu yapmak
devavêtina (yekî) kirin (birine) sataşmak, sarkıntılık etmek, takılmak 2) birisini yerip çekiştirmek, kovlamak
devbela rd/nt boşboğaz, boş konuşan kimse
devbelaş rd/nt boşboğaz, geveze (sır saklamayan)
devbelaşî m boşboğazlık, gevezelik
devbelatî m boşboğazlık, boş boş konuşma
devbelexwar rd yılık
devben n ağız bağı (yayık, çuval vb. şeyler için)
devbend bnr devben
devbenk n ağız bağı (yayık, çuval vb. şeyler için)
devberedayî abuk sabuk konuşan.
devberjêr rd ağzı aşağı doğru olan
devbêyewm rd şom ağızlı
devbiav rd ayran ağızlı
devbiçûk rd küçük ağızlı
devbigilêz rd 1. salyalı 2. ayran ağızlı
devbigor rd bir ayağı çukurda (olan)
devbigor çûn l/ngh bir ayağı çukurda olmak
devbigotin sözüne sadık.
rd sözüne sadık
devbigû rd/argo ağzı bozuk
devbigûtî m ağzı bozuk olma
devbikef rd ağzı köpüklü
devbiken güler yüzlü, güleç.
rd güleç, güler yüzlü
devbiqermîçek rd ağzı büzgülü * torbeyê devbiqermîçek ağzı büzgülü torba
devbir m döven bıçağı
devbixwîn rd 1. ağzı kanlı 2. azgın
devce rd tadına varmış, almış
devçelexwar rd yılık
devçem nd nehir kıyısı
devçepel rd ağzı bozuk
devçêr m mera
devçêre rd ekti, asalak
devçêretî m ektilik, asalaklık
devçik m keçi ağızlığı
devçirtan bnr devşorbe
devcûtin m kovlama, gammazlama
devcûtina (yekî) kir (birini) yerip çekiştirmek, kovlamak, gammazlamak
devcûtinî m kovlama, gammazlama
devcûtinîya (yekî) kirin 1) birinden bahsetmek 2) birine atıp tutmak * devcûtiniya me dikin bize atıp tutuyorlar
devcûtinîya zenginan kirin zenginin malı züğürdün çenesini yorar
devdeling m 1. paça (pantolon, don, şalvar gibi giyeceklerde bacakların çıktığı aşağı bölüm) 2. paça ağzı ên (yekî) di nav piyên (wî) de ye paçası düşük
devdelingfireh rd geniş paçalı * derpiyê devdelingfireh geniş paçalı don
devderî n 1. kapı önü 2. gelin evden çıkarılırken kapı eşiğinde alınan bahşiş
devdev nd1. aşağı yukarı, az çok 2. -e karşı
devdeve nd/rd 1. iri yarı, ayıboğan (hırbo, kaba saba kimse) 2. deve gibi (uzun boylu ve hantal)
devdevetî m ayılık, hırboluk
devdevetî kirin ayılık etmek, hırboluk etmek
devdevî esrê ikindi üzeri
devdevî sibehê sabaha doğru (veya sabaha karşı)
devdevk bnr devdev
devdevkî ağız üstü, yüz üstü.
h yüz üstü, yüzükoyun
devdezik n kelef
devdilk ant/n kalp kapakçığı
devdost nd/nt müdara, yüze gülücü
devdostî m müdaralık, yüze gülücülük
devdostî kirin l/gh müdara etmek, dost gibi görünmek, yüze gülmek
devdoz rd hilekâr
devdozî m hilekârlık
deve zo/n deve (Camelus)
devê (wan) di devê hev de bûn (birbirinin) ağzına girm(birbirine çok düşkün olmak)
devê (yekî) bi kelbetanan venebûn ağzını bıçak açmamak
devê (yekî) bihostek ji hev man ağzı açık (veya ağzı bir karış açık) kalmak
devê (yekî) biweşe ağzından yel alsın
devê (yekî) bûye mîna şîrêzê ağzı çiriş gibi (veya çiriş çanağı gibi)
devê (yekî) çi be dilê wî jî ew e dervişin fikri ne ise zikri de odur
devê (yekî) çûn paş kerikên (wî) ağzı kulaklarına varmak
devê (yekî) çûn pişta guhê (wî) ağzı kulaklarına varmak
devê (yekî) dan gerandin ağzını aramak, ağzını yoklamak
devê (yekî) dan girêdan ağzını, dilini bağlamak, çenesini bağlamak
devê (yekî) dan xeberdan ağzını aramak, ağzını yoklamak
devê (yekî) de kirin birine yedirmek
devê (yekî) di erdê de bûn kafasını kaldırmadan sürekli iş yapmak
devê (yekî) erînek ji hev çûn ağzı bir metre açılmak
devê (yekî) filitî bûn ağzı pis (sözünü bilmemem, pis pis konuşmak)
devê (yekî) gerîn 1) dili dönmek, ağzı oynamak (konuşmak) 2) dili varmak * devê min negeriya ku ez jê re bibêjim tu nexweşî hasta olduğunu söylemeye dilim varmadı
devê (yekî) gihîştin pelika (an jî belika) guhê (wî) ağzı kulaklarına varmak
devê (yekî) girê dan (birinin) dilini bağlamak 2) mec çenesini bağlam(bir kimsenin ölümünü istemek)
devê (yekî) hatin girêdan 1) dilini (veya dillerini) yutmak 2) çenesini bağlanmak
devê (yekî) hişk bibe! dili kurusun!
devê (yekî) ji hev bûn ağzı açık (veya ağzı bir karış açık) kalmak
devê (yekî) ji hev çûn açlıktan kırılmak
devê (yekî) ji hev man hayran kalmak
devê (yekî) ji ser hev ranebûn ağzını açmamak, hiç konuşmamak, tepki vermemek
devê (yekî) ji şîr şewitîn sütten ağzı yanmak
devê (yekî) ji xwe dan birandin 1) ağzına gem vurmak (söyletmemek) 2) ağzına kilit takmak (veya vurmak), susturmak
devê (yekî) ji xwe kirin ağzına kilit takmak (veya vurmak), susturmak
devê (yekî) ketin gû argo burnu sürtmek, yaptığından dolayı pişman olmak
devê (yekî) ketin hev 1) ağız dil vermemek, çenesi kitlenmek 2) ek bent olmak, cevap veremez hale gelmek, nutku tutulmak 3) dili tutulmak (herhangi bir sebeple konuşamamak) 4) çenesini bıçak açmamak (sıkıntı veya üzüntüden konuşmamak)
devê (yekî) leqîn ağzı oynamak, çenesi oynamak (konuşmak)
devê (yekî) li malê (...) negerîn malına kıyamamak
devê (yekî) li ser hev ranebûn ağız açmamak
devê (yekî) naçe ser hev ağzı kulaklarında
devê (yekî) negerîn 1) ağız dil vermemek, dili dönmemek, dili tutulmak (hiç konuşmamak, susmak) 2) dili varmamak, ağzı varmamak (söylemeye, açıklamaya gönlü el vermemek) * devê min nagere ez bibêjim söylemeye ağzım varmıyor * devê min negeriya ku ez jê re bibêjim tu nexweşî hasta olduğunu söylemeye dilim varmadı (li)
devê (yekî) neketin ağzına yakışmamak
devê (yekî) nesekinîn 1) ha bire atıştırmak 2) dili durmamak, ha bire konuşmak (sürekli konuşmak)
devê (yekî) nesekinîn axaftin (peyîvîn an jî xeber dan) ha bire konuşmak
devê (yekî) nihêrt (birinin ağzına (veya ağzının içine) bakmak (onun sözlerine göre davranmak) (bi)
devê (yekî) pê nesekinîn ağzını tutmamak
devê (yekî) pê sekinîn ağzını (veya çenesini) tutmak
devê (yekî) qul nebûn ağzı açılmadan
devê (yekî) sar e yê me germ e biz sağ o ölü (bahsedilen kimsenin ölü olduğu hatırlatılmak için söylenir)
devê (yekî) şewitîn söyledik diye suç mu işledik
devê (yekî) tev ketin hev ağzını bıçak açmamak
devê (yekî) tijî kirin 1) (başkasının) ağzını kapamak 2) ağzını tıkamak
devê (yekî) tune bûn 1) ne ağzı var ne dili (lal kimse) 2) kendini savunamayacak kadar âciz olmak
devê (yekî) vebûn ağzı açılmak, çenesi açılmak, dili çözülmek (konuşmayan veya susan kişi konuşmaya başlamak)
devê (yekî) vekir (birinin) ağzını (veya çenesini) açtırmak
devê (yekî) xwar bûn ağzı yamulmak
devê (yekî) xweş bûn 1) tatlı dilli olmak 2) ağzı lâf (veya lâkırdı) yapmak, tatlı dilli olmak (olumsuz anlamda)
devê (yekî) xweş bûn, lê diranê (wî) di gewriya (wî) de bûn (bir kimseye) aba altından değnek göstermek
devê (yekî) ziwa bûn 1) ağzı kurumak(bir konuyu çok söylemek sebebiyle ondan bıkmak) 2) ağzında yaş kalmam(bir düşüncesini bir kimseye birçok kez söylemiş olamak) * ev bû çend car ji te re dibêjim êdî devê min ziwa bû o kadar sana söyledim ki, ağızda yaş kalmadı
devê bazarê vekirin kapıyı açmak (başlamak) * pêşî devê bazarê bi du milyaran vekir, paşê bi milyarekê li hev hat evvelâ kapıyı iki milyara açtı, sonra bir milyara sulh oldu
devê behsê girtin bahsi kapamak
devê biçûçik hokka gibi, ufak ve düzgün ağız
devê birînê gihîştin hev yara kapanmak
devê çariyanê dört yol ağzı
devê çem erd/nd delta
devê dasê nd 1. dahra ağzı 2. orak ağzı
devê derî kapı ağzı
deve derxistin rastê deveyi düze çıkarmak (güçlükleri geride bırakıp işleri yoluna koymak)
devê dîzikê girt (bir şeyin üzerine veya üzerinden) sünger çekmek
devê dîzikê vemekin baş kırılır fes içinde, kol kırılır yen içinde
devê edlê ağızlık (yemiş küfelerinin üzerine yapraklı dallarla yapılan kapak)
devê elimî viran nasekine yalan atmaya alışmış biri kolay kolay iflah olmaz
devê eywanê ayazlık
devê gotinê girtin lâfı değiştirmek
devê gotinê vebûn lâf açılmak
devê gotinê vekirin lâfı açmak
devê gur nd kurt ağzı
devê hev alastin yüz güz olmak
devê îdê bayram arifesi
devê kêrê ji pişta wê xerabtir bûye (bıçak, çakı) suyu kesiyor
devê kîs (an jî kîsik) vekirin kesenin ağzını açmak
devê kun berî erdê dan bardaktan boşanırcasına yağmak
devê lîçê asê kirin kemerini sıkmak (tutumlu davranmak)
devê meseleyê vekirin sözü açılmak
devê min li xwe veneke bayramlık ağzımı açmak
devê mişk di mala (yekî) de bi arvan nebûn çok yoksul olmak
devê piran sabûn kirin daha çok kişiyi gömer (daha çok ömür sürdürecek, yaşayacak olan için söylenir)
devê pisîkê argo ılık yiyeceği dahi yiyemiyen (ağzı çok çabuk yanan kimse)
devê pisîkê nedigihîşte mast digot (ez naxwazim) bila xêra dê û bavê min be kedi yetişemediği (veya uzanamadığı) cigere pis (veya murdar) dermiş, dilenciye hıyar vermişler, eğridir diye beğenmemiş
devê pisîkê nedigihîşte mast digot xêra dê û bavê min kedi yetişemediği (veya uzanamadığı) cigere pis (veya murdar) dermiş
devê pitpitkê bigire sadete gelelim, asıl meseleye gelelim
devê pîvazê nexwe bêhn jê nayê ateş olmayan yerden duman çıkmaz
devê rovî nedigihîşt tirî digot çi qas tu mirî kedi yetişemediği (veya uzanamadığı) cigere pis (veya murdar) dermiş
devê rovî nedigihîşt tirî digot çi tirş e (an jî tehl e ez naxwim) kedi yetişemediği (veya uzanamadığı) cigere pis (veya murdar) dermiş
devê rovî nedigihiya tirî digot mîrato çiqas tal e kedi uzanamadığı ciğere murdar der
devê şêr aslan ağzı (havuz kenarlarına konulan ve ağzından su akan aslan biçiminde süs taşı)
devê şeşriyanê altı yol ağzı
devê te bişkê! dilini eşek arısı soksun!
devê te tije xwîn me li cem kesî tû meke ağzın kan dolu olsa dahi kimsenin yanında tükürme (sırını kimselere söyleme)
deve û gêl e boş yere (ji)
devê wan li ken e, lê zikê wan tije ye öperken ısırır
devê wan li xwe vekirin çirkefe (çamura) taş atmak (veya çirkefi üzerine sıçratmak
devê wan yek e ağzı bir
devê wî ji şîr tirsiyaye (an jî şewitiye) pif dike dew sütten ağzı yanan yoğurdu (veya ayranı) üfleyerek yer (veya içer)
devê xelkê ne doxîn e elin (veya âlem) ağzı torba değil ki büzesin
devê xelkê ne doxîna diya me ye (an jî mirov e) ku em (an jî mirov) girê bidin elin (veya âlemin) ağzı torba değil ki büzesin
devê xelkê ne doxîna mirovan e âlemin ağzı torba değil ki büzesin
devê xelkê nebûye doxîna diya me ku em girê bidin (âlemin) ağzı torba değil ki büzesin
devê xwar ken lê nabe star gerçek örtülmez
devê xwe beş kirin sırıtmak
devê xwe bigire kapa çeneni
devê xwe dan girêdan ağzını kiraya vermek bi
devê xwe dan gotinê kendi ağzıyla tutulmak
devê xwe dan hev 1) (kendi) ağzını kapamak (veya kilitlemek) 2) ağzını (veya çenesini) tutmak di
devê xwe de axivîn (peyivîn an jî xeber dan) karnından konuşmak (veya söylemek) (di)
devê xwe de birin û anîn ağız yaymak (tiştek) di
(bir şeyi) ağzında gevelemek (tiştek) di
devê xwe de mizmizand (bir şeyi) ağzında gevelemek di
devê xwe de xeber dan karnından konuşmak (veya söylemek)
devê xwe girêdan (kendi) ağzını kapamak (veya kilitlemek)
devê xwe girtin çenesini tutmak, çenesini kapamak
devê xwe ji ser hev ranekirin ağzını açmamak
devê xwe ji xêrê re veke! ağzını hayra aç!
devê xwe kirin devê (yek) (biriyle) bir olmak, birlik olmak
devê xwe kirin devê hev 1) ağız ağıza vermek 2) çekişmek * ez devê xwe nakim devê te seninle çekişemem
devê xwe lê xwar kirin alaya almak
devê xwe lewitandin ağzını bozmak
devê xwe li (yekî) vekirin ağız açmak, bayramlık ağzını açmak (azarlamak, paylamak)
devê xwe li (yekî) xwar kir (biriyle) alay etmek
devê xwe li ba (yekî) vekir (birine) açılıp sırını söylemek
devê xwe li bal (yekî) venekir (birine) açılıp sırını söylememek
devê xwe li ber (yekî) xwar kirin 1) dilenmek 2) bir şey istemek için niyazda bulunmak, birine boyun bükmek, yalvarmak
devê xwe li berê xwar kirin boynunu bükmek (acındırıcı, çaresiz bir durumda kalmak)
devê xwe li xêrê veke ağzını hayra aç!
devê xwe nedan (tiştekî) ağzını sürmemek
devê xwe pê nekirin ağzını sürmeme(bir şeyi) ağzına sürmemek, dilini değdirmemek (hiç yememek)
devê xwe qul nekirin ağzını açıp lâf etmek, gıkı çıkmamak * mêrik ew çend pê de qîriya bariye devê xwe qul nekir adam o kadar ona bağırıp çağırdı gıkı çıkmadı
devê xwe qul nekirin û negotin ağzını açıp .... dememek
devê xwe tije kirin bir şeyi söylemeye yeltenip sonra vazgeçmek
devê xwe vekir û çavê xwe girt açtı ağzını yumdu gözünü
devê xwe vekirin 1) ağzını açmak (konuşmaya başlamak) 2) ağız açmak (söz söylemek, konuşmak)
devê xwe venekirin ağzını açmamak
devece m alışma
devece bûn l/ngh alışmak
devecebûn m alışma
devecû m slogan
devedeşt nd kır, piknik
devedeştî m tezek, hayvan dışkısı
devedev n 1. kenar, eşik 2. aşağı yukarı, az çok
devedevî h göğüs göğüse * şerê devedevî göğüs göğüse yapılan savaş
devejeng bnr devjeng avêtin hev
devek m 1. kapak (herhangi bir şeyin kapağı) 2. rz ağız
devekirî rd ağzı açık
devel m güzel otlu yer
devêl m divit
deveng m kapak
dever bölge, yöre, havali.
m 1. yöre 2. yer (bir olayın geçtiği veya geçeceği bölüm, alan) * devera ku civînê lê çêbe ev e toplantın yapılacağı yer bura 3. erd nahiye, kuşak (yer yüzünün beş bölümünden her biri) * devera germê ısı kuşağı 4. erd dağın geçit veren kısmı 5. ast kuşak (yer yüzünde veya herhangi bir gök cisminde belli şartları sağlayan bölge) 6. mat kuş(bir küre yüzeyi, paralel iki düzlemle kesildiğinde iki kesitin arasında kalan bölüm) 7. ant bölge, nahiye * devera binçeng koltuk altı bölgesi 8. kesici aletlerdeki körelti 8. mec cevher * ev dever tê de tune onda o cevher yok
dever lê ketin l/bw körelmek (keskinliğini yitirmek)
dever tê de bûn halden anlamak, insanlıktan anlamak
devera asê müstahkem mevki
devera bijariyê seçim çevresi
devera hestiyokî ant kemiksi bölge
devera pas açıklık, açık alan
deverê m yol ağzı
deverî rd 1. yöresel 2. yerel, mahallî
deverî bûn l/ngh 1. yöreselleşmek 2. yerelleşmek, mahallîleşmek
deverî kirin l/gh 1. yöreselleştirmek 2. yerelleştirmek
deverîbûn m 1. yöreselleşme 2. yerelleşme, mahallîleşme
deverîkirî rd 1. yöreselleştirilmiş 2. yerelleştirilmiş
deverîkirin m 1. yöreselleştirme 2. yerelleştirme
deverîtî m 1. yöresellik 2. yerellik
deverkî m 1. yöresellik 2. rd yöreye özgü
deverlêketin m körelme (keskinliğini yitirme)
deverû 1. yüzükoyun 2. yüz üstü * xwe deverû avête ser doşekê kendini yüz üstü döşeğe attı
deverû bûn l/ngh yüzükoyun düşmek
deverû ketin l/ngh yüzükoyun düşmek, ters pers olmak
yüzükoyun düşmek
deverû ketin erdê yere kapaklanmak
deverû vezelîn l/ngh yüzükoyun uzanmak
deverûn m katmer (ekmeği)
devesmankî rz/rd damaksı, damaksıl
devetûkî nd bir tür külah
devevan n deveci
devevanî m devecilik
deveya mê dişi deve
deveyê ne guh bûn devede kulak * ew tiştên ku tu dibêjî hîna ji deveyê ne guh e senin anlattıkların daha devede kulak
deveyê nêr erkek deve
devfik m yük hayvanlarının ve öküzlerin ekin ve tınaz yememesi için ağzına geçirilen kafes biçimli ağızlık
devgak m öküz ağızlığı (öküz bir şeyler yemesin diye ağzına takılır)
devgale rd geniş ağızlı
devgem m atın ağzına takılan demir
devgenî rd ağzı pis kokan
devger ndkonuşma yeteneği, virdizeban
devger jê hatin stendin ağzı dili bağlanmak, ağzı kilitlenmek, konuşmaktan kesilmek
devgerîn m konuşabilme durumu
devgerk bnr devger
devgîle m tıpa
devgir m kapak (herhangi bir şeyin kapağı)
devgirêdan m şerbetleme
devgirêdayî rd ağzı bağlı
devgirêz rd ağzı salyalı
devgîrk bnr devgirk
devgirk m 1. tapa, tıkaç, tıpa 2. kapsül, şişe kapağı
devgirk kirin l/gh tapalamak, tıkaçlamak, tıpalamak
devgirk lê dan l/bw tapalamak, tıkaçlamak, tıpalamak
(an jî xistin) tapalamak, tıkaçlamak
devgirk lê xistin l/bw tapalamak, tıkaçlamak, tıpalamak
devgîrkirî bnr devgirkkirî
devgirkkirî rd tapalı, tıkaçlı, tapalı (tapalanmış olan)
devgirknekirî rd tapasız, tıkaçsız (tıkaçlanmamış olan)
devgirtek m 1. kapak (herhangi bir şeyin kapağı) 2. kapak (sandık, dolap gibi şeylerin kapağı için) 3. tapa
devgirtî rd 1. tıkalı, tıkanık (ağzı kapalı) 2. ağzı kilitli, ağzı kenetli, sıkı ağızlı, kapalı kutu, ketum (sır saklayan kimse)
devgirtî bûn l/ngh 1. tıkanık olmak 2. ağzı sıkı olmak, ketum olmak
devgirtîbûn m 1. tıkanıklık 2. ketumluk, ketumiyet
devgirtîbûnî m ketumluk, ketumiyet
devgirtin m tıkama, ağzını kapama
devgur nd kurtun yaraladığı yer (hayvanlarda kurtun açtığı yara iyileşmezse kesilir, kesilen etin bir kısmı yenilmez)
devhespok n at ağızlığı (atın ağzına takılan araç)
devhewş rd çanak ağızlı (büyük ağızlı)
devî m 1. çalı, çaltı 2. çalılık, bük (çalı topluluğu)
devî bi guh in yerin kulağı var
devîçirk m küçük çalı
devik n 1. ağız, ağızcık 2. m kapak (herhangi bir şeyin kapağı) * devika beroşê tencere kapağı 3.m ağızlık (hayvan ağızlarını bağlamak için) * çerm kire devik û xiste devê golikê deriyi ağızlık yapıp buzağın ağzına taktı 4.m tapa, tıkaç, tıpa
devik kirin l/gh tapalamak, tıkaçlamak
devik lê dan (an jî xistin) tapalamak, tıpalamak bi
devik lê xistin l/bw tıkaçlamak, tıpalamak
devik û çeneyên xwe kirin kendi becerisi ile yapmak
devika hewayê hava kapağı
devikê te bişikê! çenen tutulsun
devikkirî rd tapalı, tıpalı, tıkaçlı (tıkaçlanmış olan)
devikkirin m tapalama, tıkaçlama
deviklênexistî rd tıpasız, tıkaçsız (tıpa takılmamış olan)
deviklêxistî rd tıpalı
deviklêxistin m tıkaçlama, tıpalama
deviknekirî rd tıkaçsız, tıpasız (tıkaçlanmamış olan)
devikok m kapakçık
devîn rz/rd ağızsıl
deving m kapak
devîstan çalılık.
m çalılık
devistan m çalılık, çaltılık
devîyeke (yekî) tune bûn bir dikili ağacı olmamak
devizandin bnr tevizandin
devizîn bnr tevizîn
devjêberdan m 1. bırakma (bir alışkanlıktan veya işten vazgeçme) 2. bırakma (uğraşmaz olma, artık uğraşmama) 3. boş verme (önemsememe) 4. terketme, bırakma, geçilme 5. vazgeçme 6. arkasını (veya peşini) bırakma 7. istifa etme, çekilme 8. bozma (bırakma, dağıtma)
devjêberdayî rd 1. terkedilmiş, metruke 2. boş bırakılmış 3. terk edilmiş, vazgeçilmiş olan 4. çekkin
devjêberdayîn m 1. bırakma (bir alışkanlıktan veya işten vazgeçme) 2. bırakma (uğraşmaz olma, artık uğraşmama) 3. boş verme (önemsememe) 4. terketme, bırakma, geçilme 5. vazgeçme 6. arkasını (veya peşini) bırakma 7. istifa etme, çekilme 8. bozma (bırakmak, dağıtma)
devjen rd/nd ağız dalaşı yapan
devjeng bnr devjenk
devjenî m 1. ağız dalaşı (veya dalaşması), atışma, dırlaşma 2. söz yarışı, söz düellosu
devjenî avêtin hev ağız dalaşı (veya dalaşması) yapmak
devjenî kirin l/gh ağız dalaşı (veya kavgası) yapmak, takışmak, ağız kavgası yapmak, atışmak, dalaşmak, dırlaşmak, dilleşmek
devjenîkirin m ağız dalaşı (veya kavgası) yapma, takışma, ağız kavgası yapma, atışma, dalaşma, dırlaşma, dilleşme
devjenk m ağız dalaşı (veya dalaşması), ağız kavgası, çekiş * ji devjenkan hez dikir ağız dalaşlarını seviyordu
devjenk avêtin hev ağız dalaşı (veya dalaşması) yapmak
devjenk pê re kirin çekişmek * ez bi te re nakim devê te seninle çekişemem
devjêqerîn m 1. bırakma (bir alışkanlıktan veya işten vazgeçme) 2. bırakma (uğraşmaz olma, artık uğraşmama) 3. boş verme (önemsememe) 4. terketme, bırakma, geçilme 5. vazgeçme 6. arkasını (veya peşini) bırakma 7. istifa etme, çekilme 8. bozma (bırakmak, dağıtma)
devjêqeriyayî rd 1. terkedilmiş, metruke 2. boş bırakılmış 3. terk edilmiş, vazgeçilmiş olan 4. çekkin
devjihev rd 1. ağzı açık 2. güleğen 3. açık ağızlı, aptal
devjihevî m ağzı açık olma durumu
devjihevmayî rd ağzı açık ayran delisi
devjihevmayîn m ağzı açık kalış
devjinik rd 1. karı ağızlı 2. kadınlarla çene çalmayı seven erkek
devjiniktî m 1. karı ağızlılık 2. kadınlarla çene çalmayı sevme durumu
devkasik rd 1. ağız kısmı içe dönük olan 2. büyük ağızlı (ağzı büyük olan) 3. susak ağızlı
devkeçik rd karı ağızlı
devkelpok rd 1. ağzında dişi olmayan 2. açık ağızlı, aptal
devken rd güleç, güleç yüzlü
devken in lê zik tije ye öperken ısırır
devkenî m güleçlik
devkenî bûn l/ngh gülümsemek
devkenîbûn m gülümseme
devkenîtî m güleçlik
devkenok rd güleç
devkenokî güleççe
devkenokî bûn güler yüzlü olmak
devkenokîtî m güleçlik
devker rd/argo sesine, soluğuna egemen olmayıp yüksek sesle ve tükürük saçarak konuşan
devkevçik zo/m kaşıkçın (Spatula clypeata)
devkî rd/h 1. sözlü, şifahen, şifahî 2. rd sözsel
devkivil rd beceriksizce konuşan kimse
devko rd küt ağızlı, kör ağızlı (bıçak ve benzeri kesici aletler için)
devkox rd üst çenesi ilerde olan
devkutkê nd bir oyun adı
devlalik rd/argo kekeç, peltek
devlêkirin m ısırma
devleq rd/nt boşboğaz, geveze (sır saklamayan)
devleqîtî m boşboğazlık
devlewitandî rd ağzı bozuk
devlewitandîbûn m ağzı bozuk olma
devlewitî rd ağzı bozuk
devlewitîbûn m ağzı bozuk olma
devliken rd güleç, güler yüzlü
devliken bûn güler yüzlü olmak
devlikenî m güleçlik, güler yüz
devlikenîtî m güleçlik
devlikentî m güler yüzlülük
devling bnr devdeling
devlok (i) zo/nd fil (Elphas)
devlok (ii) rd/nt 1. lâkırdıcı, lâfazan, lâfçı, lâkırdı kavafı 2. boşboğaz, geveze (sır saklamayan)
devlokî m 1. lâfazanlık, lâfçılık 2. boşboğazlık
devlokî kirin 1) lâfazanlık yapmak 2) boşgoğazlık etmek
devmeqes nd 1. makasla açılan kenar 2. n kesinti (kesilen parçalar)
devmeqesk kırpıntı (kırpılan şeyden kalan küçük parça)
devmezbût rd ağzı sıkı
devmezin rd iri ağızlı
devmil n kol ağzı, yen ağzı
devmilk n yen ağzı
devmirî rd ağzı lâf yapmayan, konuşmaktan âciz kimse
devnemezbût rd ağzı kalabalık
devnemezbûtî m ağzı kalabalık olma
devnerm rd 1. tatlı dilli (veya sözlü) 2. ılımlı, yumuşak dilli (kimse)
devnermî m 1. tatlı dillilik (veya sözlülük) 2. ılımlılık, yumuşak dillilik 3. ağız yapma, yağcılık yapma
devnermî kirin ağız yapmak, yağcılık yapmak
devneseknî rd çalçene
devneseknîtî m çalçenelik
devnixûn m 1. kapak (özellikle içinde yemek pişirilen ve kazan gibi büyük kapların üzerini kapamak için kullanılır) 2. mec baş aşağı olma
devo n ağız (çocuk dilinde)
devo (ii) m bidon
devo hiş ketum ol
devo şekir tê de bûn ağzından bal akmak
devo tu şekir tê de bî ağzını öpeyim (veya seveyim)
devok ağız, şive.
rz/m 1. ağız, şive, aksan * devoka Amedê Amed ağzı 2. mzk ağ?(bir bölge ezgilerinde görülen özeliklerin tümü)
devoka gel rz halk ağzı
devoka herêmî rz bölgesel ağız, halk ağzı, taşra ağzı
devokî rz/rd 1. ağızsıl 2. h sözel, şifahen
devokxerab rd şivesiz
devoş m kirli su
devpîs nd/nt ağzı bozuk, ağzı pis, küfürbaz (sövmeyi huy edinmiş kimse)
devpîsî m ağzı bozuk olma, ağzı pis olma, küfürbazlık
devqazme n ölü gömmeye gidenler için hazırlanan aş
devqelişandî rd/argo ağzı açık, iri ağızlı
devqîç rd açık ağızlı, aptal
devqîzik rd karı ağızlı
devqusk zo/n dana burnu (Gryllotalpa vulgaris)
devra bnr derve
devreş nd karaağız (köpek ve kurt ismi olarak kullanılır) * gurê devreş karaağızlı kurt
devrî (i) m altı kişilik yemek kabı
devrî (ii) m kova
devring m burunluk, burunsak, dişindirik (ipe ilmik atarak hayvanın ağzına takılan gem)
devrût rd/argo aç, sefil
devşeh nd bir defada yün tarağı ağzına gelebilecek miktarda yün destesi
devşêl m ayran artığı
devşêr bot/n aslan ağzı
devşewitî m yağ, pekmez ve ekmek karışımı tatlı bir yemek
devşewtk m pekmez içine atılarak yapılan bir tür tatlı
devşik (i) m gücü
devşik (ii) n 1. çekel, küçük çapa (toprağı eşelemek için kulanılan ağaç saplı demir kazı aracı) 2. çapa (çapalama işi)
devşikeft rd/argo iri ağızlı
devşikker nd/nt çapacı
devşikkerî m çapacılık
devşîranî m ıslatma (bir şeyi kutlamak için verilen tatlı veya başka bir şey)
devşîrîn rd tatlı dilli (veya sözlü)
devşîrînî m tatlı dillilik
devsist rd sır saklamayan, ketum olmayan
devsistî m sır saklamama
devsitbûn m sır saklamama
devşo m 1. atık su, bulaşık suyu 2. ayran artığı
devşor rd beleşçi, başkalarından geçinmeye alışmak
devşorbe rd salya ağızlı, konuşurken ağzı su yapan kimse
devşujî rd salya ağızlı
devşûtî rd yağcı, yalaka
devşûtik rd salya ağızlı
devtajî rd koca ağızlı
devtêl m sürtme ağı
devteqîn rd/nt boşboğaz, geveze (sır saklamayan)
devteqînî m boşboğazlık
devtî m nişasta
devtijî rd çenesi düşük, boşboğaz, geveze (yerli yersiz konuşan)
devtijîtî m boşboğazlık
devtijîtî kirin boşboğazlık etmek
devvekirî rd ağzı açık, açık ağızlı
devxane m ölü için verilen yemek, kırk yemeği gibi
devxirb rd dişsiz
devxûn bnr derxûn
devxwar rd eğri ağızlı, yılık
devxweş rd 1. bal dudaklı, tatlı dilli (veya sözlü) 2. nd/nt müdara, yüze gülücü
devxweşî m 1. bal dudaklılık, tatlı dillilik (veya sözlülük) 2. müdaralık, yüze gülme, yüze gülücülük
devxweşî kirin l/gh müdara etmek, dost gibi görünmek, yüze gülmek
müdaralık yapmak
devzarî m ses taklidi
devzarî kirin l/gh ses taklidi yapmak (birinin) konuşmalarını taklit yapmak)
devzarîkirin m ses taklidi yapma (birinin) konuşmalarını taklit yapma)
devzendik n kol ağzı, kol kapağı, kolluk
devzeng bnr devzendik
devzirav rd 1. ince ağızlı 2. mec tüfek
devziwa rd aç, susuz (yiyeceksiz, içeceksiz kalmış olan)
devziwa bûn l/ngh1. aç susuz kalmak 2. -den mahrum kalmak
devziwa kirin l/gh 1. aç susuz bırakmak 2. -den mahrum bırakmak
devziwa man aç susuz kalmak
devziwabûn m 1. aç susuz kalma 2. -den mahrum kalma
devziwabûyîn m 1. aç susuz kalış 2. -den mahrum kalış
devziwakirin m 1. aç susuz bırakma 2. -den mahrum bırakma
devzûr rd büzük, eğri ağızlı
devzûrik rd büzük, eğri ağızlı
dew n 1. ayran 2. ballık, külleme (bağlarda görülen küllenme hastalığı)
dew (ii) m örümcek ağı * dewa pindirê örümcek ağı
dew dixwaze kodika wî li pişt qûna wî ye istemem yan cebime koy
dew kulandin yayık yaymak
dew lê xistin l/bw küllenme hastalığına yakalanmak
küllenme hastalığına yakalanmak
dew pê ve kirin yayık yaymak
dew tune fir bike li hespê siwar dibe çir dike ayranı yok içmeye, atla (veya tahtırevanla) gider sıçmaya
dewa deva.
m deva
dewa kirin l/gh tedavi etmek
dewakirin m tedavi etme
dewam m 1. devam (sürme, sürüp gitme) 2. dev(bir yere belli bir amaçla, gereken zamanlarda gitme) 3. devam (ilave, parça)
dewam bike! devam!, devam et!
dewam kirin l/gh 1. devam etmek, sürmek, sürüp gitmek * şilî tam çar roj bêatlebûn dewam kir yağış tam dört gün aralıksız sürdü 2. devam etmek, sürmek (zaman geçmek) 3. devam etmek, sürmek, tutmak (zaman almak) * ev kar du saet dewam nake bu iş iki saat sürmez sürmek, tutmak (zaman almak * vî karî tam çar seat dewam kir bu iş tam dört saat tuttu 4. devam etmek (bir yere belli bir amaçla, gereken zamanlarda gitmek) 5. gitmek (dayanmak) * ev sol pir bi hêsanî dê salek dewam bike bu ayakkabı rahat rahat bir yıl gider 6. uzanmak * li kenarê avê dar dewam dikirin su kenarında ağaçlar uzanıyordu
dewamkirî rd devam edilmiş, sürdürülmüş
dewamkirin m 1. devam etme, sürme, sürüp gitme 2. devam etme, sürme (zaman geçme) 3. devam etme, sürme, tutma (zaman alma) 4. devam etme (bir yere belli bir amaçla, gereken zamanlarda gitme) 5. gitme (dayanma) 6. uzanma
dewan m müzakere
dewandin m tedavi etme
l/gh tedavi etmek
dewar nd/nt 1. sığır, büyük baş hayvan 2. mec sığır (anlayışsız, kaba saba kimse) 3. mec hayvan, nağır (seslenme biçimi olarak)
dewara gir nd yük hayvanı
yük hayvanı
dewara reş büyük baş hayvanlar.
zo/nd kara sığır
dewara stûr zo/nd büyük baş hayvan.
dewara yeksim zo/nd tek tırnaklı hayvan
dewarên gir zo/nd tek tırnaklı hayvan
büyük baş hayvan
dewarên reş kara sığır
dewarên stûr zo/nd çift tırnaklı hayvan
büyük baş hayvan.
dewarkî rd/h hayvanca, hayvanî
dewarking bnr dewar
dewartî m/mec hayvanlık, hergelelik (hayvanca davranma)
dewartî kirin hayvanlık etmek
dewbir rd uğursuz, kısmetsiz kimse
dewçik rd çok olgunlaşmış meyve
dewçink m 1. atık (süt veya yoğurt çalkalamaya yarar küçük yayık) 2. oğlak tulumudan yapılma su tulumu
dewdabir m fitetme (karşılama, denk getirme)
dewdabir bûn l/ngh haklaşmak, ödeşmek
dewdabir kirin l/gh kapamak, kapatmak (karşılamak, denk getirmek) * ev îkramiye dê deynê min dewdabir bike bu ikramiye borcumu kapar
dewdabirbûn m haklaşma, ödeşme
dewdabirkirin m kapama, kapatma (karşılama, denk getirme)
dewdank m ayranlık
dewdew zo/nt dudu, papağan
dewdewe m kapı tokmağı
dewdewk m vıcık vıcık şişkinlik hali
dewdewkî rd vıcık vıcık şeklindeki şişkinlik
dewe (i) bnr dawe
dewe (ii) m bidon
dewê (yekî) kişkişîn ayranı kabarmak (öfkelenmek)
dewê (yekî) pêl dan ayranı kabarmak (öfkelenmek)
dewê (yekî) pişpişîn ayranı kabarmak (öfkelenmek)
dewê ceribandî ji mastê ne ceribandî çêtir e denenmiş şey denenmiş olana tercih edilmeli
dewê heyrano pê kuland (birine) çok cefa çektirmek
dewê kîs nd süzme ayran
süzme ayran
dewê ron pek katı olmayan ayran
dewê te li gebola te be gölge yapma ihsan istemem
dewedar bnr dawedar
dewêg g bile, dahi, rağmen
dewêjn m tortu, çökelti
dewêl (i) m sırım
dewêl (ii) nd düvel (devletin çoğulu) * bi heft dewêlan re şer daniye yedi düvele savaş açmıştı
deweran m deveran
dewêt m divit
dewfiroş nd/nt ayrancı (satan kimse)
dewfiroşî m ayrancılık
dewibandin m yumuşatma, vıcık vıcık etme (vücut derisi, kavun karbuz kabuğu gibi şeyler için)
l/gh yumuşatmak, vıcık vıcık etmek (vücut derisi, kavun karbuz kabuğu gibi şeyler için)
dewibîn m yumuşama, vıcık vıcık olma
l/ngh 1. yumuşamak, vıcık vıcık olmak * tav li zebeş û petêxan dixe didewibîne güneş kavun ve karpuzları vurup yumuşatıyor 2. bnr deribîn
dewijink bnr dewijn
dewijn m tortu, çökelti
dewik m kızmış yağın tortusu
dewîn (i) m 1. ayran çorbası 2. etli bir yemek
dewîn (ii) l/ngh tedavi olmak
dewir bnr dewr
dewirandin m geçindirme
l/gh geçindirmek
dewirîn m geçinme
l/ngh geçinmek
dewisandek m sıkıştırıcı, cendere
dewisandî rd 1. sıkı, tıkız (iyice sıkıştırılmış, doldurulmuş) 2. tıkışık, sıkışık 3. basılı * kûpê dewisandî yê penêr basılı peynir küpü 4. h tıka basa
dewisandin m 1. bastırma (sıkıştırarak basma) 2. tıka basa doldurma, tepme (üzerine basarak sıkıştırma) 3. sıkıştırma, tıkıştırma, tıkma (bir şeyi dar bir yere zorla sığdırma) 4. basma (sıkıştırarak yerleştirme) 5. sıkılama (dolma tüfek, tabanca gibi silâhları ağızdan doldurarak sıkıştırma)
l/gh 1. bastırmak (sıkıştırarak basmak) 2. tıka basa doldurmak, tepmek (üzerine basarak sıkıştırmak) * hirî dewisande çewal yünü çuvala tepti 3. sıkıştırmak, tıkıştırmak, tıkm(bir şeyi dar bir yere zorla sığdırmak) 4. basmak (sıkıştırarak yerleştirmek) * penêr dewisande kûp küpe peynir bastı 5. sıkılamak (dolma tüfek, tabanca gibi silâhları ağızdan doldurarak sıkıştırmak)
dewişandin m doğrama
l/gh doğramak
dewisandin devê (yekî) ağzına tıkamak
dewisî rd sıkışık, tıkışık
dewisîn sıkılmak, sıkışmak, basılmak.
m 1. bastırılma (sıkıştırılarak basılma) 2. tıka basa doldurulma (üzerine basılarak sıkıştırılma) 3. sıkıştırılma, tıkışma, tıkıştırılma (bir şeyi dar bir yere zorla sığdırılma) 4. basılma (sıkıştırılarak yerleştirılme) 5. sıkılanma (dolma tüfek, tabanca gibi silâhları ağızdan doldurarak sıkıştırılma)
l/gh 1. bastırılmak (sıkıştırılarak basılmak) 2. tıka basa doldurulmak (üzerine basılarak sıkıştırılmak) 3. sıkıştırılmak, tıkışmak, tıkıştırılmak (bir şeyi dar bir yere zorla sığdırılmak) 4. basılmak (sıkıştırılarak yerleştirılmek) 5. sıkılanmak (dolma tüfek, tabanca gibi silâhları ağızdan doldurarak sıkıştırılmak)
dewixandî rd 1. boğazlanmış olan 2. bereli (yara bere) 3. boğuk, boğunuk (ses)
dewixandî bûn l/ngh boğuklaşmak
dewixandîbûn m boğuklaşma
dewixandin m 1. boğazlama 2. bayıltma 3. bereleme
l/gh 1. boğazlamak 2. bayıltmak 3. berelemek
dewixî rd 1. bereli (berelenmiş, darb sonucu çürük olmuş olan) 2. boğuk, tıkanık, kısık (ses için) * dengê dewixî kısık ses
dewixî bûn l/ngh boğuklaşmak
dewixîbûn m 1. boğuklaşma 2. kısıklık, tıkanıklık (ses için)
dewixîn m 1. bertilme, berelenme 2. kısılma (ses için) 3. içi geçme, bayılma, tiksinme
l/ngh 1. bertilmek, berelenmek 2. kısılmak (ses için) 3. içi geçmek, bayılmak, tiksinmek
dewixîtî m kısıklık (ses için)
dewixok rd kısık (ses)
dewixokî rd/h kısıkça
dewixokîtî m kısıklık
dewiyan fel/m 1. çözümleme, tahlil, analiz 2.rz çözümleme, tahlil, analiz 3. kîm çözümleme, tahlil, analiz
dewiyana mîzê idrar tahlili
dewiyana xwînê kan tahlili
dewiyandî rd çözümlenmiş
dewiyandin m çözümleme, tahlil etmek
l/gh çözümlemek, tahlil etmek (bir şeyi incelemek)
dewiyanî rd çözümlemeli, tahlilî, analitik
dewiyîner rd çözümleyici
dewiyînerî m çözümleyicilik
dewiyînî rd çözümsel
dewk m yağ eritildiğinde üzerinde biriken tortu
dewkasik m ayran kasesi
dewker nd/nt ayrancı (imal eden)
dewkerî m ayrancılık
dewkîs nd süzme ayran
dewkul m 1. yayık 2.argo göbek
dewkul kulandin yayık yaymak
dewl kuyu kovası.
ast/m Kova (burcu)
dewl (i) m 1. kova (genellikle içinde su taşımaya veya kuyudan su çekmeye yarayan kap) * dewla bîrê kuyu kovası 2. buğday hunisi * dewla aşê değirmen buğday hunisi
dewl (ii) ant/m sidik torbası, idrar torbası, mesane
dewl (iii) m dahol
dewl (iv) m sırım
dewla aşê nd buğday hunisi
dewla mîzê ant/nd mesane, sidik torbası, idrar torbası
dewle m buğday hunisi
dewlemend varlıklı, zengin.
rd 1. zengin, gönç, varsıl * malbateke dewlemend zengin bir aile 2. zengin (yararlı veya kendisinden beklenilen, istenilen nitelikleri çok olan) * zimanekî dewlemend zengin bir dil 3. zengin (verimli) * siruşteke dewlemend zengin bir doğa
dewlemend bûn zenginleşmek.
l/ngh zenginlemek, zenginleşmek, varsıllaşmak
zengin olmak
dewlemend kirin l/gh zenginleştirmek, varsıllaştırmak
dewlemendbûn m zenginleme, zenginleşme, varsıllaşma
dewlemendbûyîn m zenginleme, zenginleşme, varsıllaşma
dewlemendî zenginlik, varlık.
m zenginlik, varsıllık, gönçlük
dewlemendî dewlemendîyê dikişîne mal malı çeker
dewlemendkirin m zenginleştirme, varsıllaştırma
dewlet devlet.
m 1. devlet * dewletên ku endamê Yekîtiya Erûpayêne Avrupa Birliğine üye devletler 2. devlet (devletin yönetim katı, hükümet) 3. devlet (talih) * teyrikê dewletê devlet kuşu, talih kuşu 4. zenginlik * xwedî dewleteke pir in büyük bir zenginliğe sahip 5. saltanat (bolluk ve zenginlik, gösterişli yaşayış)
dewlet dirêse ga golikê dibalêse tenceresi kaynarken maymunu oynarken
dewleta (yekî) dirêse t enceresi kaynarken maymunu oynarken
dewleta (yekî) lê xistin ş ansı yaver gitmek, başına devlet kuşu konmak * dewleta te lê xist şansın yaver gitti
dewleta (yekî) rêstin şansı yaver gitmek, başına devlet kuşu konmak
dewleta bilez pez û rez çabuk yetişen ve sahibini erken zengin eden küçük baş hayvan ve bağdır
dewleta nehênî gizli devlet, derin devlet
dewleta sermayedar kapitalist dewlet
dewleta tampon hiq tampon devlet
dewletbûn m devletleşme
dewletbûyîn m devletleşme
dewletên hêzdar güçlü devletler
dewletên mezin büyük devletler, güçlü devletler
dewletên yekbûyî yên amerîka Amerika Birleşik Devletleri.
dewletî rd devletli, zengin, bey (mutluluk ve refah içinde olan) * malbateke dewletî zengin bir aile
dewletî bûn l/ngh zenginlemek, zenginleşmek 2. kamulaştırılmak
dewletî kirin l/gh kamulaştırmak (devletleştirmek)
dewletîbûn m 1. zenginleme, zenginleşme 2. kamulaştırılma
dewletîbûyîn m zenginleme, zenginleşme 2. kamulaştırılma
dewletîkirî rd kamulaştırılmış
dewletîkirin m kamulaştırma (devletleştirme)
dewletok m devletçik
dewletparêz rd devletçi, devlet yanlısı
dewletparêzî m devletçilik
dewletperest rd koyu devletçi
dewletperestî m koyu devletçilik
dewlêxistî rd ballıklı (üzüm için)
dewlik ast/m Kova (burcu)
m kova (genellikle içinde su taşımaya veya kuyudan su çekmeye yarayan kap)
dewliqandin m sarkıtma
l/gh sarkıtmak
dewliqî rd salpa, sarkık
dewliqîbûn m sarkıklık
dewliqîn m sarkma
l/ngh sarkmak
dewlok rd hilekâr, hilebaz, aldatıcı
dewlokî m hilekârlık, hilebazlık
dewm bnr dehm (II)
dewmast n ayranlı yoğurt
dewr m 1. devir, devre (kendine özgü bir özellik taşıyan zaman parçası) 2. devre, dön(bir çağ içinde belli özellikleri olan sınırlı zaman süresi) 3. devre, dönem (yasama meclisinin iki seçilişi arasındaki zaman süresi) 4. devre, dön(bir yıl içindeki iki ayrı öğretim süresi)
1. devir, dönüş 2. devir, devretme, aktarılma, aktarma * ji erebeyê dewra mal bo vagonê malın arabadan vagona devri 3. devir, devret(bir malın mülkiyetini veya bir mal üzerindeki hakkı bir başkasına geçirme) * dewra erebeyê biqelêbe ser wê arabanın devrini onun üstüne yap 4. dev(bir görevin bir kimseden başkasına geçme) 5. devir, çevrim (sürekli ve düzenli değişme)
dewr (iii) m rol * bi dewra xwe rabe roluna göre hareket et
dewr bûn l/ngh devrolmak
dewr eke nû dan destpêkirin devir açmak
dewr kirin devretmek.
l/gh devretmek (bir malın mülkiyetini, birr mal üzerindeki hakı başkasına geçirmek)
dewra amadehiyê hazırlık devresi (dönemi)
dewra hêvotinê (perwerde an jî şerdeyê) eğitim dönemi
dewra karbonê karbon dönemi
dewra naşîtiyê emekleme çağı (veya dönemi)
dewran 1.dönem. 2.şans talih
m 1. devran (dünya) 2. devran (zaman)
dewran derbas kirin s altanat sürmek (bolluk içinde yaşamak)
dewranbexş rd iyi bir dönem bahşeden, sağlayan
dewrandîtî rd güngörmüş
dewraneke xweş bihartin (an jî derbas kirin) iyi ömür sürmek
dewrannas rd güngörmüş, tecrübeli kimse
dewrbûn m devrolma
dewrdaîm m devridaim
dewrdar rd devirli
dewre m 1. devre * dewreya pêşîn a maçê qediya maçın ilk devresi bitti 2. fiz devre, çevrim * dewreya elektrîkê elektrik devresi
dewre (i) rd yanlış
dewre ya girtî fiz kapalı devre
dewre ya kin (an jî kurt) fiz kısa devre
dewre ya vekirî fîz açık devre
dewregirtî fiz kapalı devre
dewrêş ol/n derviş
dewrêşî m dervişlik
dewretî m yanlışlık
dewreya duduyan sp ikinci devre (veya yarı)
dewreya ewilî sp ilk yarı
dewreya pêşîn sp ilk yarı
dewrî (i) m 1. tabak (yiyecek koymaya yarar az derin veya yayvan kap) 2. rd tabak (bir tabağın alacağı miktar)
dewrî (ii) rd devrî, çevrimsel
dewrî (yekî) kir (birine) devretm(bir malın mülkiyetini, bir mal üzerindeki hakı başkasına geçirmek) * hevalê min karê xwe dewrî min kir arkadaşım işini bana devretti * heqê xwe yê li ser erebeyê dewrî min bike bana arabanın üzerindeki hakkını devret
dewriye lşk/m devriye
dewriye gerîn devriye gezmek, kol gezmek
dewrkirî rd devredilmiş
dewrkirin m devretme, göçerme
dewrûber bnr dorûber
dews m 1. iz, y(bir şeyin geçtiği veya önceden bulunduğu yerde bıraktığı belirti, nişan) * dewsa pê ayak izi * dewsa devê kêrê xuya ye bıçağın izi belli * di tiliya wî de dewsa hingulîskê parmağındaki yüzük izi 2. yerine * ez di dewsate de bûma! ben senin yerinde olsaydım! 3.m oyuk * dewsa nalan nal oyukları
dewsa ling ayak izi
dewsa pê ayak izi
dewsa xwe girtin 1) yerini kapmak 2) yerleşmek
dewsandek m cendere
dewsek rd yedek
dewşek m döşek
dewsger nd/nt izci (iz süren)
dewsgerî m izcilik
dewsgir nd/nt 1. ardıl, halef 2. vekil (birinin yerini almış olan kimse)
dewsgirî m 1. ardıllık, haleflik 2. vekillik
dewsgirtî rd yerine geçmiş kimse
dewşo m ayran atığı
dewsok nd/nt vekil
dewşorme dîr/rd devşirme
dewsyar nd/nt muavin
dewsyarî m muavinlik
dewx m 1. ezinti, kıyıntı (açlık sebebiyle midede duyulan eziklik) 2. iç baygınlık, iç geçme * ji birçînan dewxa min çû açlıktan içim geçti
dewxa (yekî) çûn 1) ezilmek, içi geçmek (veya bayılmak), midesi ezilmek (veya kazınmak), içi ezilmek (veya kazınmak), yüreği bayılmak (veya ezilmek) * dewxa min diçe, ez qedehek şîr vexwim içim eziliyor bir bardak süt içeyim 2) içi geçmek, baygınlık geçirmek 3) çarpılmak, çekiciliğine kapılmak
dewxçûn m iç geçme, baygınlık geçirme
dewxêlo bûn l/ngh içi geçmek
dewxêlobûn m içi geçme
dexalet m 1. dehalet, sığınma 2. rica
dexalet jê kirin -den rica etmek, ricada bulunmak
dexalet kirin rica etmek
dexdanik m ocak eşeği, sacayağı, sacayak
dexel sahte.
dexel (i) bot/m bir tür yabani ot
dexel (ii) nd/n 1. hilebaz, hileci 2. rd kaba (terbiyesi, nezaketi kıt, görgüsüz)
dexel kirin l/ngh kabalaştırmak
dexelî m 1. hilebazlık, hilecilik 2. kabalık
dexelî bûn l/ngh kabalaşmak
dexelî kirin 1) hilebazlık yapmak 2)kabalık etmek
dexelîbûn m kabalaşma
dexelkirin m kabalaştırma
dexes kıskanç.
rd/nt kıskanç, günücü, hasetçi, hasut
dexes bûn kıskanç olmak
dexesezar hırçın, huysuz.
dexesî kıskançlık.
m kıskançlık, haset, çekememezlik, günü, hasetlik
dexesî ji cilê canê xwe kirin sağ gözünü sol gözünden sakınmak
dexesî kirin l/gh kıskanmak, çekememek, haset etmek, günülemek
kıskançlık yapmak
dexesîkirin m kıskanma, çekememe, haset etme, günüleme
dexesîtî m kıskançlık, çekememezlik, günücülük
dexesker nd/nt kıskanç
dexeskerî m kıskançlık
dexesok rd/nt kıskanç, günücü
dexesok bûn kıskanç olmak
dexesokî m kıskançlık, günücülük
dexesokî kirin kıskançlık yapmak
dexesoktî m kıskançlık, günücülük
dexezar rd hırçın
dexezarî h hırçınca
dexezarî bûn l/ngh hırçınlaşmak
dexezarîbûn m hırçınlaşma
dexezarîtî m hırçınlık
dexezarîtî kirin hırçınlık etmek
dexî m meyve bahçesi
dexil m 1. ekin 2. tahıl
dexîl (i) m sığınma, dehalet * ez ketime dexîla te sana sığınmışım
dexîl (ii) m çekmece
dexil û dan (an jî zad) hububat
dexilfiroş nd/nt ahıl satıcısı
dexîlok m çekmece
dexîloka kincan nd şifonyer
deximandî rd damgalı
deximandin m damgalama
l/gh damgalamak
deximîn m damgalanma
l/ngh damgalanmak
dexisan m kıskanma, kıskanış
dexisandî rd kıskandırılmış
dexisandin m kıskandırma
l/gh kıskandırmak
dexisîn kıskanmak, kıskandırmak.
m kıskanma
l/ngh kıskanmak
dexisok bnr dexesok
dexl tahıl, hububat.
dexl (i) m 1. sığınma * min xwe avêtiye dexla te ben sana sığınmışım 2. rica * ez têm dexla te senden ricada bulunuyorum
dexl (ii) m çekmece
dexlik (i) bnr dehlik
dexlik (ii) m çekmece, küçük çekmece
dexma reş bj/nd karamuk (nastalık adı)
dexme m 1. damga 2. en, damga, dağ (hayvanlara veya eşyalara vurulan işaret) 3. yara izi
dexme kirin l/gh 1. damgalamak 2. damgalamak, dağlamak (kızgın bir demirle hayvan derisine damga vurmak)
dexmeker nd/nt damgacı
dexmekirî rd dağlı, dağlanmış olan
dexmekirin m 1. damgalama 2. damgalama, dağlama (kızgın bir demirle hayvan derisine damga vurma)
dexos nd/nt kıskanç
dexosî m kıskançlık
dexosîkirin m kıskanma
l/gh kıskanmak
dexs m kıskanma
dexşandin m dürtme
l/ngh dürtmek (ucu sivri bir şeyle hafifçe itmek)
dexsînî m kıskançlık
dexsînî kirin kıskançlık yapmak
dexsok rd kıskanç
dexsok bûn kıskanç olmak
dexsoyî rd/nt kıskanç
dexsoyî bûn kıskanç olmak
dexsoyîtî m kıskançlık
dexsoyîtî kirin kıskançlık yapmak
dexûn bnr doxîn
dexûs bnr dexos
dexver m başkalarından güçlü olma durumu
dexwîn m kapak (özellikle içinde yemek pişirilen ve kazan gibi büyük kapların üzerini kapamak için kullanılır)
dey (i) m ot yığını
dey (ii) m köy
dey kirin l/gh 1. seslenmek 2. konuşmak 3. (seslenene) cevab vermek, karşılık vermek
deyatî m köylülük
deyax m dayanma, dayanç
deyax kirin l/gh dayanmak
deyaxkirin m dayanma
deydik m 1. beşik 2. salıncak (küçük çocukları uyutmak için)
deydîk bnr deydik
deykirin m 1. seslenme 2. konuşma 3. (seslenene) cevab verme, karşılık verme
deyn n 1. borç 2. mec bo(birine karşı bir şeyi yerine getirme gerekliliği, yükümlülük) * ev deynekî welat e bu bir vatan borcudur 3. mec alacak
deyn bi danê xweş in borcunu zamanında ödemek iyidir
deyn bi danê, rê bi çûnê diqede borç ödemekle (veya vermekle), yol yürümekle tükenir
deyn dan l/gh borç vermek, borç ödemek
deyn ewladê nêr e alacağım olsun da ala kargada olsun
deyn hiştin borç takmak
deyn jê stend (birinden) borç almak
deyn kirin l/gh borç etmek, borç yapmak
borç etmek (veya yapmak)
deyn mirov ber bi koledariyê ve dibe borç adımı köleleştirmeye götürür
deyn qamçiyê mêran e borç yiğidin kamçısıdır
deyn qedandin borcunu kapatmak
deyn stendin (an jî girtin) borç almak
deyn û dû nd borç harç
borç harç
deyn xistin stûyê (yek) (birine) borç takmak (bi)
deynan debara xwe kirin borç yemek (ji)
deynan xelas bûn borctan kurtulmak
deyndabir m fitetme, ödeşme (karşılama, denk getirme)
deyndabir bûn l/ngh ödeşmek
deyndabir kirin l/gh sayışmak
deyndabirbûn m ödeşme
deyndabirkirin m ödeşme, sayışma
deyndan borç vermek.
m borç verme, borç ödeme
deyndar rd 1. borçlu 2. mec borç(bir yüküm altında bulunan) 3. bor?(bir şeyi bir başkasının yardımıyla yapmış olan) * xwendina xwe ji Rojen re deyndar e okumayı Rojen’e borçlu 4. mec alacaklı
deyndar bûn l/ngh 1. borçlanmak 2. mec borçlanmak (manevî bir yükümlülük altına girmek)
borçlu olmak
deyndar derketin borçlu çıkmak
deyndar kirin l/gh 1. borçlandırmak 2. mec borçlandırmak (manevî bir yükümlülük altına sokmak)
deyndarbûn m borçlanma
deyndarbûyî rd borçlanmış olan
deyndarbûyîn m borçlanış
deyndarderketî rd borçlu çıkmış olan
deyndarî m borçluluk
deyndarkirî rd borçlandırılmış olan
deyndarkirin m borçlandırma
deyndayîn m borç veriş, borç ödeme
deyndêr alacaklı.
nd/nt 1. alacaklı (borçlu karşıtı) 2. alacakl(birinde alacağı olan kimse) 3. veresiyeci (veresiye veren)
deyndêr bûn alacaklı olmak
deyndêr derketin alacaklı çıkmak
deyndêrî m 1. alacaklılık 2. veresiyecilik
deynê (yekî) di ser serê (yekî) de qelaptin gırtlağına çıkmak, borca batmak
deynê (yekî) hatin qirikê gırtlağına çıkmak, borca batmak
deynê (yekî) ji hezarî bihurîn (an jî zêdetir) bûn borç bini aşmak
deynê ax li min bavo alınması çok zor olan borç
deynê belawela Çingene borcu
deynê çivîka çolê tenê lê tune bûn uçan kuşa borcu olmak
deynê derveyî dış borç
deynê mirî alınamayan borç
deynê stû nd vecibe, boyun borcu
boyun borcu
deynê xwe fît kirin borcunu kapatmak
deynê xwe qedandin borcunu kapatmak (ji)
deynê xwe re heqnexweş e alacağına şahin, vereceğine karga (veya kuzgun) (ji)
deynê xwe re xweş bûn borcunu bilmek
deynê xwe safî kirin hesabı temizlemek
deyneker bnr dengnekir
deynik n önemsiz borç
deynik meynik takıntı (küçük önemsiz borç)
deynker nd/nt borç alıcı
deynkirî rd borç edilmiş, borç yapılmış olan
deynkirin m borç etme, borç yapma
deynnexweş nd/rd batakçı (borcunu ödemeyi alışkanlık haline getirmemiş kimse)
deynnexweşî m batakçılık
deynstandin borç almak.
deynstîn nd alacak
deynxweş rd borcunu bilen (borcunu zamanında ödeyen)
deynxweş bûn l/ngh borcunu bilmek
deynxweşbûn m borcunu bilme
deyûs n deyyus
deywanî bot/m bir üzüm türü
deyz bnr dêz
dezavantaj m dezavantaj
dezbênk m bağıldak, bağırdak (beşikteki çocuğu bağlamak için)
dezdar bnr dizdar
dezenfektan nd/rd dezenfektan
dezenfekte rd dezenfekte
dezenfet kirin l/gh dezenfekte etmek
dezenfetkirî rd dezenfekteli (dezenfekte edilmiş olan)
dezenfetkirin m dezenfekte etme
dezgeh tezgah, kuruluş, teşkilat.
n 1. tezgâh (genellikle dükkanlarda satıcıların önündeki uzun masa) 2. tezgâh (kahve, meyhane vb. de müşterilerin üzerinde yiyip içtikleri uzun masa veya büfe) 3. tezgâh (üzerinde genellikle el veya küçük makinelerle iş görülen yapım aracı) 4. işletme (tarım, sanayi, ticaret, bankacılık gibi iş alanlarında kâr amacıyla bir sermaya yatırılarak kurulan kurum) 5. oluşum, kurum, organizasyon 6. organ * dezgehên dewletê yên biryardanê devletin karar organları
dezgeh (ii) mzk/m makam
dezgeh bi hev xistin tezgâhı kurmak
dezgeh danîn (an jî rast kirin) tezgâhı kurmak
dezgehdar nd/nt tezgâhtar
dezgehdarî m tezgâhtarlık
dezgehdarî kirin tezgahtarlık yapmak
dezgehê ragihanê (an jî ragihandinê) iletişim aracı
dezgehên dewletê devlet kuruluşları.
dezgehtî m organlık
dezgere m teskere
dezgîn m dizgin
dezgîn kirin l/gh dizginlemek
dezgîn kirin stû dizgin vurmak
dezgîna (yekî) kişandin dizginlem(birinin aşırı davranışlarrını önlemek)
dezgîna hesp kişandin dizginlenmek
dezgînên (yekî) hatin kişand (biri) dizginlenmek
dezgînkirî rd dizginlenmiş
dezgînkirin m dizginleme
dezgîr bnr destgirtî (I)
dezgirtî bnr destgirtî (I)
dezgork m eldiven
dezî iplik.
m 1. tire (dikişte kullanılan pamuk ipliği) 2. rd tire (bundan yapılmış olan)
dezî (ii) m kıvam (şekerlemeler için)
dezî dan l/ngh kıvamını bulmak, kıvamına gelmek
dezî girtin l/ngh küflenmek
dezî yê pişta (yekî) qetîn beli kopmak
dezîdan m kıvamını bulma, kıvamına gelme
dezîdayî rd kıvamında
dezîdayîn m kıvamını bulma, kıvamına gelme
dezîfiroş nd/nt tireci, iplikçi (satan kimse)
dezîfiroşî m tirecilik, iplikçilik
dezîgirtî rd küflü, küflenmiş
dezîgirtin m küflenme
dezik biy/m linin
dezîker nd/nt tireci, iplikçi (imal eden)
dezîkerî m tirecilik, iplikçilik
deziyê spî nd pamukaki
deziyokî rd ipsi
dezmal bnr destmal
dezû bnr dezî (I)
de peyveke teşwîqkirinê ye *de were neteqe îcar were nemire û nehele
1. tê de daçek, di ... de, ber bi cihekî jêr ve: Em wir de çûn..
Herwiha: da.
ji: Proto-hindûewropî enter- (di ... de, di nav de) Proto-aryayî enter- (di ... de, di nav de) Avar: enter- (di ... de, di nav de) Farisiya Kevin: enter- (di ... de, di nav de) Farisî: der (di ... de) Belûçî: der (di ... de) Kurmancî: di ... , ... de, ber (navber) Zazakî: der, de (di ... de) Sanskrîtî: enter- (di ... de, di nav de) Yewnanî: entera (di ... de, di nav de) Latînî: inter (di ... de, di nav de) Çavkanî: Horn p. Watkins p. Etymonline Pokorny: 313 Hevreh: ber (navber)
de bila yirmi mi
de bixwe, kero çawan e (biwêj) tu niha ketî derka ya xerabtir? “de bixwe, kero qawan e?...xwedê dabît te, te nizanibû bixwara. ma tu nizaûi ku pestûn ji gayê cot re ji namine? rojen barnas
de fakto (rengdêr) di pratîkê de (lê ne bi fermî): Başûrê Kurdistanê de fakto dewletek serbixwe ye. (Anku bi her awayî serbixwe ye lê serxwebûna wê resmen nehatiye ragihandin yan pejirandin.).
Herwiha: defakto.
Dijwate: de jure.
Bide ber: statuko.
ji: Ji latînî de facto (di rastiyê de, ji pratîkê de)
de hejandiye, dê mijandiye (biwêj) ji ber ku zêdetir dê pê re mijûl dibe, mirov herî zêde di bin bandora dê de dimîne û li dê diçe. helbet dê girîng e, j1. ber ku dê hejandiye, dê mêjandiye.
de here ku tu osman î! (biwêj) madem ku wisa ye, tu ji wan î, de ija bibine halê xwe. madem ku tu airê wê qehpikêyi, de bigire xwe, de here ku tu osman î. (bnr. têbiniya “ vele ku tu osman i, qemê petê.)
de jure (rengdêr). Xwendin: /dê yûre/, bi fermî yan li gor qanûnê (lê belkî ne di pratîkê de): Başûrê Kurdistanê de jure beşek ji Iraqê ye lê de fakto dewletek serbixwe ye. (Anku li gor qanûnê parçeyek ji Iraqê ye lê di pratîkê de bi her awayî serbixwe ye.).
Herwiha: dejure.
Dijwate: de fakto.
ji: ji latînî de iure (li gor qanûnê)
de ka kuman daynin, pirsan jê bikin (biwêj) ka binirxinin li têbigihijin, ev mesele çi ye. ka kuman daynin, pirsan jê bikin, ev kul qima hate her derê me?
de were vî kerî di vê avê re derbas bike (biwêj) ji bo tiştên bêîmkan û bêkêr re tê gotin. ev çi karekî ecêh e, îja de were vî kerî di vê avê re derbas bike.
de were, kuman dayne, pirsan jê bike (biwêj) de were rewşê fêm bike. piştî vê bûyerê rewşeke din derket. de were, kuman dayne, pirsan jê bike.
de- (Soranî) pêşgir, di-: min deçim (ez diçim), Ewan ne-dewut (wan nedigot).
Herwiha: e- (soranî).
Bide ber: de, di ... de, -de, da-, da, di ... da.
ji: Bi avestayî ent-, bi almanî -end (nimûne: kommend), bi inglizî dibe -ing (nimûne: coming), bi zazakî -en- (nimûne: zan-en-o dizane), bi soraniya silemanî e- (nimûne: ezanet), bi hin zimanên îranî et- (nimûne: etzane), bi hin zimanên hezarî -end-, -ed- yan jî ed.Peresendî bi kurdî: ent > end > ed > de > di. Înglîzî: pêşgir, pêşbendeke vegerîn. vegerandin pirkirin, xurtkirin, jijê, deactivate, debar, debrief, debug, debunk, debus, decaffeinate, decentralise, decentralize, decode, decommission, decompress, deconsecrate, deconstruct, decontaminate, decouple, decriminalise, decriminalize, decrypt, deforestation, defrag, defragment, defrost, defuse, degauss, dehumidify, de-ice, demilitarise, demilitarize, demystify, deplane, desalinate, deselect, detoxicate, detrain, devalue
debabe çeka giran a topavêj
çeka giran a topavêj
deban di şûr de cihê hesin
(navdêr, mê) xencer, qeme, kahûr, satora tûj, kêrên herdu rexên devê wan tûj yên ku wek çek tên bikaranîn,şûrên kurt yên mirov dikarin bikin di ber pişta xwe re.
Bide ber: debar.
: debanî
debanî (navdêr, mê) rewşa debanbûnê.
ji: deban + -î
debanik (navdêr, mê) bawîşk.
ji: deban +-ik
debar pêdiviyên ku jiyan pê tê berdawamkirin
(navdêr, mê) jiyar, bijewî, îdare, meîşet, risq, xwirak û vexwirak û tiştên din yên pêdivî bo jiyanê: Debara wan bi xwedîkirina sewalan û çandinê dibe. Debar bi vî muçe û meaşê nizm nabe. abor, medar.
Herwiha: debirîn, debare.
Bikaranîn: Lêker: debar bûn, debar kirin. Navdêr: debarbûn, debarkirin.
ji: Ji zimanekî samî, bo nimûne ji erebî yan jiarami ܕܒܘܪܐ (devora)
debar bûn (lêker)(Binihêre:) debar
debar kirin (lêker)(Binihêre:) debar
debara xwe kirin pêdiviyên jiyanê bi dest xistin/ amade kirin
debarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) debar
debarî (navdêr, mê) bizaftin.
ji: debar +-î
debarîn (lêker)aborî.
ji: debar +-în
debarkirî (rengdêr) biryarî.
ji: debar +kirî
debarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) debar
debat (navdêr, mê) gotûbêj, giftûgo, gengeşe, suhbet, cedel, şerrenîx, nîqaş, qerqeşe, minaqeşe, xir, xirûcirr.
Herwiha: dêbat.
Bikaranîn: Lêker: debat kirin. Navdêr: debatkirin Rengdêr: debatkirî.
ji wêjeyê: Lê ku van berêzan projeyeka wan ya di warê fermîkirin yan standardkirina kurdiyê de li başûrê welatî yan li hemî Kurdistanê hebe, ma gelo ew bi pêwîst nabînin ku ew li pêşiyê wê projeya xwe li ser raya giştî belav bikin, deriyê debat û minaqeşeyan li ser naveroka projeyê vebikin û guhdariya piraniya bîrûrayan bikin û paşî çend konferansan çê bikin, berî ku ew encamên konferansan bikin bingeh bo karkirinê ji bo lihevanîna biryarekê.(Sidqî Hirorî li ser projeyek standardkirina yan yekkirina zimanê kurdî, Kulturname.com, 12/2009).
: debatî, debatker
debatî (navdêr, mê) rewşa debatbûnê.
ji: debat + -î
debatker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê debat dike.
ji: debat + -ker
debatkirî (rengdêr) (Binihêre:) debat
debatkirin (navdêr)(Binihêre:) debat
debax postkirin
postkirin.
Bikaranîn: Lêker: debax kirin. Navdêr: debaxkirin Rengdêr: debaxkirî
debax kirin (lêker)(Binihêre:) debax
debaxane cihê postkirina sewalan; selexane
(rengdêr) cihê postkirina sewalan; selexane
debaxbûn (navdêr, mê) debaxkirin.
ji: debax +bûn
debaxgeh (navdêr, mê) debaxxane.
ji: debax +-geh
debaxkarî (navdêr, mê) hasilkerî, debaxkerî.
ji: debax +-karî
debaxker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê debax dike, hasilker.
ji: debax + -ker
debaxkerî (navdêr, mê) hasilkerî, debaxkarî.
ji: debax +-kerî
debaxkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye debax kirin
debaxkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) debax
debaxxane (navdêr, mê) ceftxane, hasilxane.
ji: debax +-xane
debdebe (rengdêr) girs, zexm, zêde mezin.
Herwiha: gebgebe.
: debdebehî debdebetî debdebeyî
debdebetî (navdêr, mê) rewşa debdebebûnê.
ji: debdebe + -tî
debe koda ji tenekeyî
dehbe, hov, hirç koda ji tenekeyî.
ji: ji erebî dibb (hirç)
debeng 1. ehmeq 2. gêj daxbar
(rengdêr) delodîn, peledîn, tiredîn, kerçove, aqilsivik, kêmaqil, netemam, apter, cahil, xeşîm, naşî, nezan, kawik, xêvik, evdal, gewc, goc, xirrexav, xêv, fodil, koz, bomik, bûdela, ehmeq, xêtik, bûdele, bêaqil, bêhiş, dîn, heşsivik, serhişk, dilsaf, safderûn, kurfût, şêtik, heynik.
Herwiha: debing, dibeng, dibing.
Bide ber: bêdeng, dereng.
ji wêjeyê: Peyveke me kurdan a xweş heye ji bo kesên ehmeq, debeng û ji derdor bêagahî, dibêjin “Kerê bi lingê paş ve girêdayî.”.
: debengî, debengîtî, debengtî
debengane (rengdêr) fodilane, çopikane, ehmeqane.
ji: debeng +-ane
debengî (navdêr, mê) rewşa debengbûnê, gewcî, fodilî, bomiktî, çopikî, xêtî, xêtikî, xêvtî, xêviktî, evdalî, ehmeqî, xêtiktî, balekî, qewetî, nazdan, kawikî, gêjiktî, xêvokî, evdalokî, dînikî, filqî, bomikî.
ji: debeng + -î.
Bikaranîn: Lêker: debengî kirin. Navdêr: debengîbûn, debengîkirin
debengî kirin (lêker)(Binihêre:) debengî
debengîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) debengî
debengîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) debengî
debengokî (rengdêr) çopikî, balekî.
ji: debeng +-okî
debîn (navdêr, mê) zane, jîr, şareza, bi firaset, debîr.
ji: de +-bîn
debir (navdêr, mê) nivîsevan, debar, hewce, hewcedarî, dewêt, divît.
ji: de +-bir
debîr (navdêr) katib, nivîser, nivîsvan, nivîskar (bi taybetî kesa/ê tiştên fermî li daîreyên dewletê dinivîse, sekreter, nivîskar.
ji wêjeyê: Ahmedê Xanî bi xwe di seraya Bayezîde de debîrê dîwanê bû..
ji: hevreha farisî دبیر (debîr), pehlewî dipîr, farisiya kevn dipi- (nivîs, tomar, sicil) jiakadi ? (tuppu: (tablo, nivîs) jisumeri ? (dub). Ji eynî rehî: dibistan, dîwan. Debir ya tirkî û դպիր (dpir) ya ermenî ji zimanên îranî hatine wergirtin..
: debîrî debîrîtî debîrtî
debirandin (lêker) debar kirin,qedandin,îdare kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌براندن. Tewîn: debirîn.
ji: debar
debîrî (navdêr, mê) rewşa debîrbûnê.
ji: debîr + -î
debirin (navdêr, mê) (Binihêre:) de
debirîn (navdêr, mê) debar kirin, debara xwe kirin, jiyar, bijewî, îdare, meîşet, risq, xwirak û vexwirak û tiştên din yên pêdivî bo jiyanê: Debara wan bi xwedîkirina sewalan û çandinê dibe. Debar bi vî muçe û meaşê nizm nabe..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌برین.
Herwiha: debare, qerram.
Bikaranîn: Lêker: debar bûn, debar kirin. Navdêr: debarbûn, debarkirin
debîş tiştên zeliqokî
debixî (rengdêr) bozewî, buxwirîn
debixîn (lêker)(navdêr, mê) buxwirîn, bozewî bûn, (cilên spî ji ber qirêjiyê) zer bûn. Tewîn: Lêker: -debix-.
Têkildar: debixandin.
: debixiyayî, debixî
debok ?, teneke ya biçûk
debr (navdêr)(navdêr, mê) debra ku bi palehiyê hatiye çinîn û dirûn.
Hevwate: paleyî, palehî, gêre kirin.
ji: Bi zimanê sûmerî ji bo peyva kurdî debr em dibêjin buru, bi akkadî ebûru. Her wiha peyva sûmerî gur ji heye ji bo debr û gêre kirin. Yanî bi kurdî debr/gêre buru/gur bi sûmerî Herweha dirûn birîn ; lê em dibînin kû birîn û buru (bi sûmerî) heman/wek in. Bi ermenî ji bo debr/birîn em dibêjin bêrq..
Bide ber: Ji bona debrên ku zû ne (bi tirkî: erken hasat), Hişkawiz , Textirme Almanî Auskommen, Futtervorrat, Înglîzî harvest, Tirkî firez, yem, Almanî Auskommen, Futtervorrat, Înglîzî harvest, Tirkî firez, yem, Tr.: ekin, Tr.: ??hasat, Tr.: ??hasat
debûş zemq, zernîx
zemq, zernîx
debûşî (navdêr, mê) şîrqalokî, melîzokî, zeliqokî, demûşkî, debûşkî, mezeloqkî.
ji: debûş +-î
debûşkî (navdêr, mê) zeliqokî, mizeloqî, zeliqonkî, şîrqalokî, demûşkî, mezeloqkî, melîzokî, debûşî.
ji: debûş +-kî
debûşkî bûn (lêker) zeliqokî bûn, mizeloqî bûn, zeliqonkî bûn, şîrqalokî bûn, demûşkî bûn, mezeloqkî bûn, melîzokî bûn.
ji: debûşkî + bûn
decal (navdêr, nêr) (îslam) hevalê şeytanî yê ku li gor îslamê dê bê ser dinyayê û xelkê bixapîne, (mecazî) bêîman yan bêwijdan.
Herwiha: Decal.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌جال.
ji: ji erebî دجال (deccal) jiarami דגלא (deggela: xapîner, hîleker, lêhbker, sextekar) ji rehê דגל (d-g-l-: xapandin, hîle lê kirin, lêhb lê kirin) ku hevreha akadî degalû (nerîn; dîtin) e..
: decalane decalî decalîtî decaltî
decal (tecal) rabûn (biwêj) ji bo tiştên ne guncan tê gotin, dawiya dinyayê ango mehşer hatin. heke ew ku derewan neke, tu bizanibe ku deeal wê rabe. kengê deçà! rabtt. ew ê wê demê tipên baş bifikire
decalane (rengdêr) bi awayekî decal.
ji: decal + -ane
decalî (navdêr, mê) iblîsî, şeytanî, ehrîmenî, rewşa decalbûnê.
ji: decal + -î
decane (rengdêr) bi awayekî dec-.
ji: dec- + -aneÎnglîzî (navdêr) hîdrokarbona avekiya ayzometrî
dedek (navdêr, mê) çoço, çoçok.
ji: ded +-ek
dedektîv (navdêr) kesa/ê ku li delîlên bûyerekê digerre (bi taybetî polîsên ku li delîlên tawanan digerrin), romanên ku behsa wan lêgerrînan dikin.
Herwiha: dedektîf, detektîf, detektîv.
ji: Ji inglîzî detective ji detect (diyar kirin) ji latînî detectus ji detegere (diyar kirin).
: dedektîvî
dedektîvî (navdêr, mê) rewşa dedektîvbûnê.
ji: dedektîv + -î
def alava mûsîqî ya ku her du aliyên çêrmîn in û çembera wê jî darîn e û bi dendikan tê lêxistin; dahol *"defa ber keran û çiraya ber koran, nabe qencî"
def bi adet lê dikeve gotina pêşiyan tevgerên mirov bike an liv û lebatên ku mirov pêk bîne divê li gor adetan be.her tişt li gor rê û rêbazên xwe çêdibin. ku mirov van rê û rêbazan bi kar neyine (wekî mirov bê rêbaz li defê xe wê def bqete) tu kar naçe serî anwê şaş here .
def dan (lêker)(Binihêre:) def
def di destê min de ye, çomax tu lê dixî (biwêj) erk û xuyang wekî hev nebûn. min lê mêze kir ku def di destê min de ye, lê ew dikin çomax lêxin, min dev ji rêvebiriyê berda.
def kirin (lêker)(Binihêre:) def
def û zirne berdaye, bi kendalê abes girtiye (biwêj) ya rind û xweşik berdaye, bi tiştên bêkêr û bêreng re mijûl dibef, dawq ev çi aqil e, te pê girtiye?, te def û zirne berdaye bi kendalê ebas girtiye. (qerf)
defa (yekî) dirandin (biwêj) moral û şewka yekî şikandin. tawan û sextekariya yekî eşkere kirin. heyder bi derewîn pesnê xwe dida, lê hacerê b1. awayekî sergirtî defa wî ilirand.
defa (yekî) lê xistin (biwêj) piştgiriya yekî kirin. wekî gotin û daxwaza yekî kirin. çhna keçikê jî defa diya xwe lê-xist, mêrikê reben, stûxwar li ortê ma.
defa hewarê lê dan gaziyeke bi dengî kirin
defa hewarê lê xistin (biwêj) nûçeyek an jî agahiyek li her derê belav kirin. me got hila haya kesîji vê pirsgirêka me nebe, lê du rojan bi şûn de hezîmê defa hewarê lê xist û her kes pê hesand.
defandin (navdêr, mê) li defê xistin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌فاندن
defans (navdêr, mê) berrevanî, bergirî, parêzvanî, parastin (bi taybetî di werzişê de).
ji: Bi rêya frensî défense ji latînî defensa ji defendere ji de- (ji, li derve) + fendere (êriş kirin).
: defansî, defansvan
defansî (navdêr, mê) rewşa defansbûnê.
ji: defans + -î
defdan (navdêr, mê) (Binihêre:) def
defeke din lê xistin (biwêj) qal û doza tiştekî din, .vebijarkeke din derxistin holê. heyran me tam xwe ji bo wê amade kiribû, lê xinamiyan vê carê jî defeke din lê xistin
defh kirin (lêker)(Binihêre:) defh
defî (navdêr, mê) rewşa defbûnê.
ji: def + -î
defik dahola biçûk defter lênûsk
dahola biçûk defter lênûsk
defin (navdêr) binaxkirin, binerdkirin, di bin erdê ve veşartin, bi axê niximandin: Mirî defin kirin (gorrandin, kirin di gorrê de).
Bikaranîn: Lêker: defin kirin. Navdêr: definkirin Rengdêr: definkirî.
Herwiha: defn.
Bide ber: difin
defin bûn (lêker)(Binihêre:) defin
defin kirin (lêker)(Binihêre:) defin
definandî (rengdêr) bin-ax, binerd, temartî, definkirî, bingorrkirî, tiştên di bin axê ve, tiştên di nav axê re, tiştê ku hatiye definandin, (mecazî) nepenî, veşartî, temartî, definkirî, naştî, nehînî, razber.
Bide ber: defandî.
ji: definandin
definandin (lêker)(navdêr, mê) bin-ax kirin, temartin, defin kirin, hedimandin, naştin, veşartin, defin kirin, di bin axê ve hêlan, di bin axê ve man, tozê girtin, gemarê girtin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌فناندن. Tewîn: Lêker: -definîn-.
: definandî
definbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) defin
definbûyî (rengdêr) (Binihêre:) defin
defîne (navdêr, mê) gencîne, xezîne, komek zêrran yan tiştên din yên bihagiran: Defîneyek zêrr û zîvan ya di bin axê ve veşartî hatiye dîtin. kenz.
: defîneyî.
ji wêjeyê: Ez naxwazim li vir di derbarê karên Heciyê Cindî de zêde binivîsim. Lê belê ez dikarim bi kurtî wiha bêjim. Wî, bi dehan destanên kurdî, bi hezaran çîrok, bi deh hezaran gotinên pêşiyan û defîneke folklora kurdî ji me re hîşt. Ne tenê hîşt, ev materyal şirovekir, wergerandin zimanên mayî wek zimanên ermenî, rûsî û berî her tiştî ew qeyd kirin ku winda nebin û bibin mîrateyeke çandî ji bo nifşên tên.(Rohat Alakom: Rojek li gundê Heciyê Cindî Yemençayirê, Netkurd.com, 12/2008)
defîneger (navdêr, mê) gencîneger.
ji: defîne +-ger
defînegerî (navdêr, mê) gencînegerî.
ji: defîne +-gerî
defîneyî (navdêr, mê) rewşa defînebûnê.
ji: defîne + -yî
definîn (lêker) naşîn, defnbûn, hedimîn, defti bûn, tamiran, binax bûn, hatin naştin, hatin binaxkirin, hatin definkirin, hatin definandin, hatin hedimandin, binax bûn), tamirin, hatin veşartin, hatin temartin. Tewîn: -defin-.
ji: defin +-în
definkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye defin kirin
definkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) defin
defkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) def
deflêxistî daholjen
deforme (rengdêr) bêteşe, bêdirûv, bêşikil, tişta/ê ku dirûv/teşe/şikilê wê hatiye xirabkirin.
ji wêjeyê: Niha jî heman berhewakirina daxwazên kurdan bi terminên ucubeyî yên wekî “xweseriya demokratîk” tînin ziman û daxwaza kurdan ya di asta otonomiyê de jî bêşekil û deforme dikin. Yanî karê BDP-ê û DTK-ê ew e ko termînolojiya hiqûqî, îdarî û siyasî ya ko dinya jê fêm dike, ya wekî otonomî, federasyon, konfederasyon û awayên dî yên self-determînasyonê jî di Kurdistanê de yekser bêwate, dejenere û vala bike..
ji: ji frensî déformé ji déformer ji dé- + form + -er.
Bikaranîn: Lêker: deforme bûn, deforme kirin. Navdêr: deformebûn, deformekirin Rengdêr: deformebûyî, deformekirî
deforme bûn (lêker)(Binihêre:) deforme
deforme kirin (lêker)(Binihêre:) deforme
deformebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) deforme
deformebûyî (rengdêr) (Binihêre:) deforme
deformekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye deforme kirin
deformekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) deforme
defşe 1. baq, deste 2. çûm
baq, deste, çûm
defter (navdêr, mê) notname, lênivîsk, tênivîsk, pirtûka vala ya mirov tê de tiştan dinivîse yan wêneyan li ser çêdike, (devkî li Başûrê Kurdistanê) deh hezar dolar, (Rojhilata Kurdistanê) nivîsgeh, daîre, bûro, ofîs: mekteba siyasî (polîtbîro).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌فته‌ر.
ji wêjeyê: Vê dewlemendiya surprîz gelek diyarde bi xwe re anîn. Yek ji wan diyardeya ‘rewşenbîrên defteran’ bû (DEFTER têgehek başûrî ye, tê wateya 10 hezar dolar). Bi dehan ‘rewşenbîrên’ Kurd yên li derveyî Kurdistanê xwe li Hewlêr û Silêmaniyê girtin û ‘qezencikirina çend defteran’ ji xwe re kirin armanc. Hinekan projeyên xwe yên ‘Kurdewer’ mîna nivîsandina ‘romanekê li ser tekoşîna Berzaniyan’ diyar kir. Hinekên din jî gotin emê bi ‘defterên’ Wezareta Rewşenbîrî ya Başûr, kovaran çap bikin û pirtûkan bi Kurdî belav bikin. Hinekan jî çavê xwe bera karê di TV’yê û saziyên ragihandinê yên fermî û taybet yên başûriyan de dan. Hinekên din jî rojname ava kirin û ji bo ‘bi hêzkirin û belavkirina hizra Berzanî di nava Kurdan de’ rojname derxistin..
ji: ji yunanî διφθέρα (difțêra: defter), bi rêya erebî دفتر (defter) ku ew bi xwe jî bi rêya aramî ܕܦܬܪܐ/דפתרא (diftra) ji yûnanî hatiye. Heman peyv di soranî de wek ده‌فته‌ر (defter), di farisî de wek دفتر (defter) û di tirkî de jî wek defter, di azerî de wek dəftər, di îbranî de wek דפתר (defter), di tirkmenistanî de wek depder, di kazaxî de wek дәптер (deptêr)... bi cih bûye..
Bikaranîn: Lêker: defter girtin. Navdêr: deftergirtin.
: defterik, defterk
defter girtin (lêker)(Binihêre:) defter
deftera (yekî) di nav a mişkan de nehatin xwendin (biwêj) tu erk û rûmetek tune bûn. xwedê dizane, heke xezûrê wî nebûya, deftera mûrad di nav a mişkiui de jî nedihûte xwendin.
deftera xêr û gunehan vebûn di roja qiyametê de hesabên başî û nebaşiyê jê hatin pirsîn
defterdar karmendê ku qeyd û sicilan digire
defterdarê kerxaneyê serekê pêzevengan
defterdarî (navdêr, mê) jimaryarî, jimêryarî.
ji: defter +-darî
deftergirtin Deftergirtinhesabe serikatiyan girtin, kar u bare serikatiyan kirin
deftername (navdêr, mê) daîreya sicîlê.
ji: defter +-name
defterxane (navdêr, mê) jimaryarî.
ji: defter +-xane
deftî bûn (navdêr, mê) definîn, naşîn, defnbûn, hedimîn, tamiran, binax bûn, hatin naştin, hatin binaxkirin, hatin definkirin, hatin definandin, hatin hedimandin, binax bûn), tamirin.
ji: def +-tî + bûn
deftîkirin (navdêr, mê) naştin, veşartin, çalkirin, binaxkirin, bi nerdkirin, definandin.
ji: def +-tî +kirin
defvanî (navdêr, mê) daholvanî, daholjenî.
ji: def +-vanî
dega (hewramî) (navdêr) gund
degel [I] cesaret, wêrekî [II] qerfî, mîzahî
cesaret, wêrekî , qerfî, mîzahî
degelî (navdêr, mê) dûrendîşî.
ji: degel +-î
degme 1. car caran 2. kêm caran
car caran, kêm caran
degmen 1. bi zehmetî 2. pir kêm
(rengdêr) nadir, nayab, kêm, kêmpeyda, tişta/ê ku kêm heye yan kêm tê dîtin yan bi asanî nayê peydakirin.
Herwiha: dekmen.
ji: belkî ji Tirkî: değme.
: degmenî, degmenîtî, degmentî
degmenî (navdêr, mê) rewşa degmenbûnê.
ji: degmen + -î
deh 1. hejmara beriya yazdehan û piştî nehan 2. jimareya 10'an "çêlekeke bişîr, ji deh mihên bêşîr çêtir e"
(hejmar) 10, hejmar 10 (X).
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: دهﻫ.
Herwiha: deHejmarên sade yên kurdî, sifir, yek, du, sê, çar, pênc, şeş, heft, heşt, neh, deh, yazde, dazde, sêzde, çarde, pazde, şazde, hevde, hejde, nozde, bîst, sî, çil, pêncî, şêst, heftê, heştê, not, sed, hezar, milyon, milyar.
ji: Ji Proto-hindûewropî déḱm̥t, proto-îranî daśa, têkildarî  (dese) ya avestayî, дӕс (des) ya osetî, des ya zazakî, de/ده ya soranî û hewramî, دَه deh ya farisî, दश (deşe) ya sanskrîtî, decem (dekem) ya latînî, deset ya gelek zimanên slavî, dix (dis) ya frensî, ten ya inglîzî, zehn ya elmanî û tio ya swêdî ye. Bi ihtimalek li serdema kurdiya navîn des ya kurdî di kurmancî, soranî û hewramî de cih daye deh ya farisiya navîn û paşî dengê h jî ji deha hewramî û soranî ketiye lê di kurmancî de bi gelemperî maye. Zazakiyê des ya resen parastiye. Proto-hindûewropî: dekm (deh) , Proto-aryayî: dese (deh) , avestayî: dese (deh) Farisiya Kevin: dethe (deh) Pehlewî: deh (deh) , parsî: dhs (deh) Farisî: deh (deh) Belûçî: deh (deh) Semnanî: des (deh) ...Kurmancî: deh (deh) Kurdî (Soranî): de (deh) Zazakî: des Sanskrîtî: dese (deh) Ermenî: tesn (deh) Yewnanî: deka (deh) Latînî: decem (deh) Almanî: zehn (deh) Înglîzî: ten (deh) ... Çavkanî: Horn p.131, Watkins p.15, Chyet 128, Etymonline.
Bikaranîn: Lêker: deh kirin. Navdêr: dehkirin.
: -de, -deh, deha, dehê, dehem, dehemî, dehemîn, dehemînî, dehik, dehsal, dehsalî.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: deh, dehe, soranî: de, Kurdiya başûr: de, Lekî: de, hewramî: de, zazakî: des
deh kesên aqilmend ji heqê yekî dîn dernakeve gotina pêşiyan mirovên dêhn li gor rê û rêbazên ciwakî tevnagerin, çi tê ber devê wan an çi di dilê wan debe dibêjin û pêktînin.ji ber wê yekê ew û mirovên di nava civakê de biaqil tê dîtin li hevdû nakin.
deh kirin (lêker)(Binihêre:) deh
deh kitî salan 1. deh salan li ser hev 2. tam deh salan
deh li ser yeke danîn (biwêj) derew kirin. ji bo kesên lafek û têfïrander tê gotin. ew ku dehan bibêje, tu yekê fêm bike, çimkî ew dehan li ser yekê datîne
deh mal in, dozdeh rîspiyên wan hene (biwêj) ji her seriyekî de dengek derketin. deh mal in, dozdeh rîspiyên wan hene. mirov nikare ji wan re solan biqetîne.
deh pin li gorê xistin (biwêj) ji yê din xerabtir bûn. erê, ernjiyë din bigazin bûn, lê tu yeqîn bike, vîyê piçûk deh pin li gontyê ntezin xistine.
deh serî jêkirin, dîsa her kes beziya serê xwe hilda (biwêj) hema bigire her kes ji aqilê xwe razî ye. ew jî dayîneke xwedê ye herhal, deh serî jêkirin, dîsa her kes beziya serê xwe hilda
deh siwar çûn pêşiya rûtekî, rût bi silametî ji nav derket (biwêj) yê ku tu tiştekî wî tune be, tu yê çi jê bistînî? deh siwar çûn pêçiya rûtekî, rût bi silametî ji nav derket. çi yê min heye ku j1. min çi bistînin?
deh tiliyên xwe li ber şewitandin (biwêj) jê re fedakariyeke mezin kirin. na loi tu deh tiliyên xwe li ber bisewitînî dîsa jî ew bi tiştekî nahesibîne.
deh û yek (hejmar) yazde, yazdeh, 11.
Herwiha: dehûyek, deh-û-yek
deh-û-yek (hejmar) yazde, yazdeh, 11.
Herwiha: deh û yek, dehûyek
deha 1. hê, zêdetir (hoker) , (tirkmancî) hê, hêj, hêşta, zêdetir, pirrtir, pêtir, -tir: Ev deha baş e. (Ev hê baştir e.).
Herwiha: daha.
ji: jitirki daha 2. forma pirrjimar yan rêzî ji peyva deh. Binêre;, deh
dehak serenav, nêr, li gor mîtolojiya kurdî û îranî desthilatdarek xwînmêj bû û zarrok ser jê dikirin lê ji alî Kawayê Asinger ve hat kuştin û ji ber hindê newroz tê pîrozkirin, (mecazî) stemkar, zalim.
Herwiha: Dihak, Duhak, Zehak, Zihak, Zuhak, Ejdeha
dehan bi dehan, dehcarkî, :li pevçûnekê de bi dehan kes hatin kujtin
dehandin (lêker)(xwarin) li xwe helandin. Tewîn: -dehîn-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌هاندن
dehandin/didehîne/bidehîne (xwarin) li xwe helandin
dehane (rengdêr) dehanî.
ji: deh +-ane
dehanî (navdêr, mê) dehane.
ji: dehan +-î
dehannas (navdêr, mê) gastroenterolog.
ji: dehan +-nas
dehannasî (navdêr, mê) gastroenteroloji.
ji: dehan +-nasî
dehbe jakaw, hov, kovî
(rengdêr) (navdêr) hov, wehşî, dirrinde, barbar, yamyam, merxûr, serxûr, mirovxwer, kanîbal, ademxwer, kûvî.
Herwiha: dahbe.
ji wêjeyê: Heger hûn dev ji alema mirovahiyê berdin, -qet wan têkilî vî tiştî nekin- bi tenê li cîhana kûçikan, li ya gêrikan, li ya gumgumok û marmarok û li ya wawîkan binêrin; hûn li avî û bejayiya vê dinyayê, li qewim û ahlên herî rezîl û riswa, li milet û kebîleyên herî bi paş de mayî jî binêrin, ne mimkun e ko hûn li ucûbeyeke –wek dewleta tirkan- weha rast werin. Ne mimkun e ko hûn li naxireke din, li keriyekî din, li refekî din û li dehbe û yamyamên weha ecêb, rast werin.(Enwer Karahan: Çavsoriya dewleta ceberût û helwêsta Abdûlah Demîrbaşî, Nefel.com, 6/2007).
: dehbeyane, dehbetî, dehbeyî
dehbetî (navdêr, mê) rewşa dehbebûnê, dirrindetî, nemirovî, barbarî, zilm, zordarî, xwînmêjî.
ji: dehbe + -tî
dehbeyane (rengdêr) bi awayekî dehbe.
ji: dehbe + -ane
dehcarkî (rengdêr) rûdanên bi dehan car dubare dibin
dehe (navdêr, mê) dehik, her deh tiştên pêkve anku bi hev re, taxima ku ji deh tiştan pêk tê, dehsal, her heyama ku ji 10 salan pêk tê: Niha Em xortên deheya 1990ê ne. (ji sala 1990 ta 1999).
Têkildar: sede, hezare.
ji: deh + -e.
Bikaranîn: Lêker: dehe bûn, dehe kirin. Navdêr: dehebûn, dehekirin Rengdêr: dehebûyî, dehekirî.
: deheyî
dehe bûn (lêker)(Binihêre:) dehe
dehê kanûnê, rojê berê xwe da havînê (biwêj) ji meha kanûnê bi çûn de bandora zivistanê diçikê. erê pêijiyan gotine: “dehê kanûnê, rojê berê xwe da havînê. lê bi rastî gelek caran ew dem hê xerabtir dibe.
dehe kirin (lêker)(Binihêre:) dehe
dehebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dehe
dehebûyî (rengdêr) (Binihêre:) dehe
dehekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dehe kirin
dehekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dehe
dehem (rengdêr) ya/yê dehê/dehan, ya/yê ku 9 li pêş hene yan hebûne.
Herwiha: dehemîn, deyem, deyemîn rengdêr.
ji: deh + -em.
: dehemî. Bi soranî: deyem, deyemîn
dehemî (navdêr, mê) rewşa dehembûnê.
ji: dehem + -î
deheyî (navdêr, mê) rewşa dehebûnê.
ji: dehe + -yî
dehf dan dehfandin
dehfandin, livandin, leqandin
dehfandî (rengdêr) derblêdayî, çerpandî.
ji: dehfand + -î
dehfandin (lêker) wêde kirin, leqandin, livandin. Tewîn: -dehfîn-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌هفاندن
dehfandin/didehfîne/bidehfîne 1. wêde kirin 2. leqandin, livandin
dehfî (navdêr, mê) tehmî, palandin, tiştekî dan.
ji: dehf +-î
dehfik (navdêr, mê) lebik.
ji: dehf +-ik
dehfîn (lêker)(-ged, velîstandin, niqurçandin.
ji: dehf +-în
dehî 1. qurban, boraq
(lêker) gazî kirin, dehî kirin, boraq kirin, nezir kirin, bi xwe re kirin gazî, pê re gotin xwe fedayî (tiştekî) kirin (mec)
dehî kirin (lêker)(Binihêre:) dehî
dehibîn hefinîn, hilhilîn, nexweşîn, êşîn, hezîn, tewirîn
dehîdî (hoker) êdî
dehik (navdêr) deh (10) tiştên pêkve ango pevre ango li gel hevBinere.
Herwiha: kitik, cotik , sêtik , çarik , pêncik , şeşik , heftik , heştik , nehik , dehik.
Bide ber: dehek, dehêk, deh-yek, dehgoşe, dehkuj.
ji: deh + -ik.
: dehikane, dehikî
dehikane (rengdêr) bi awayekî dehik.
ji: dehik + -ane
dehikî (navdêr, mê) rewşa dehikbûnê.
ji: dehik + -î
dehimandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dehimandin
dehimandin (lêker)(navdêr, mê) li derekê dan: Wî tirimpêla xwe li dîwarî dehimand..
Herwiha: deimandin, deimandin. Tewîn: Lêker: -dehimîn-.
Têkildar: dehimîn.
ji: dehm + -andin.
: dehimandî, dehimîner
dehîn (lêker)herîsin^ mehîn, mehikîn, gewirîn, givirîn, xunifîn, ferikîn, hezm bûn, bişivîn, gewirin, pelixîn, heçikîn, eciqîn, hatin perçiqandin, hatin heçikandin. Tewîn: -deh-.
ji: deh +-în
dehînekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dehî kirin
dehînekirin (navdêr, mê) dehyekîkirin.
ji: dehî +nekirin
dehker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê deh dike, dabaş, bare, mewzû, danînk.
ji: deh + -ker
dehkerîtî (navdêr, mê) gewherîtî.
ji: dehker +-îtî
dehkerkî (navdêr, mê) bi rastî, bi gewherî.
ji: dehker +-kî
dehkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) deh
dehl 1. devistan 2. baxçeyê fêkiyan *"filan kes hirçê dehlê ye"
(navdêr, nêr) rêl, bîşe, xerz, dehlûdirr, daristanok, daristanên yan tirraşistanên biçûk.
Herwiha: dal, dahil, dahl, dehil.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌حل.
Bide ber: dêhl, tehl.
ji: ji?
dehl baranê tîne yan baran tehl tîne! (biwêj) hêk ji mirîşkê yan mirîşk ji hêkê çêdibe. kîjan berî kîjanê ye gelo? ev meseleyeke bigirêk e, ez çi zanim delil baranê tîne yan baran tehl tîne.
dehl û dêş daristana ku bivir neketiyê
dehlî (navdêr, mê) teraşdar, têr çiqil, teraşî, darî.
ji: dehl +-î
dehlistan (navdêr, mê) cengel, daristan, dehl, rêl, devî, dehlûdirr
dehliz (navdêr, mê) dalan, korîdor, nêvko, navbirr, bersifk, salona dirêj û teng ya ku ode li ber hene
dehlîz dalan, kulek
dalan, kulek
dehlûdirr (navdêr, mê) rêl, bîşe, xerz, dehl, daristanok, daristanên yan tirraşistanên biçûk.
Herwiha: dehl û dirr, dehl û dir, dehlûdir.
ji: dehl + -û- + dirr
dehmenpak mirovê hêja û ji xwe şerimkirî
dehmenpîs kesê ezmanreş bêrêz û rûmet
deholvan yê li daholê dixe, bi tirkî davulcu
dehqat dehta
dehş/dehşik cehş/cehşik *"dehşikeke mirovî jî hebe, koça mirovî li aranê namîne"
dehsal (navdêr, mê) her heyama ku ji 10 salan pêk tê: Niha em xortên dehsala 1990ê ne. (ji sala 1990 ta 1999).
Hevwate: dehe.
Têkildar: sedsal hezarsal.
ji: deh + sal.
: dehsalî
dehsalî (navdêr, mê) rewşa dehsalbûnê.
ji: dehsal + -î
dehşet (navdêr, mê) erjeng, tirsa pirr, saw, kabûs, xof, sam, sehm, hijmet, hêb, hêw, fewqulade, qurf.
Herwiha: dahşet.
: bidehşet, dehşetdar, dehşetî
dehşetdar (rengdêr) bierjeng, bisaw, bikabûs, bixof, bisam, bisehm, bihijmet, bihêb, bihêw, bifewqulade, biqurf.
ji: dehşet + -dar.
: dehşetdarî dehşetdarîtî dehşetdartî
dehşetdarî (navdêr, mê) rewşa dehşetdarbûnê.
ji: dehşetdar + -î
dehşetî (navdêr, mê) rewşa dehşetbûnê, tirsnakî.
ji: dehşet + -î
dehta dehqat
dehqat
dehtayî hejmartina dehedehî (wekî 10 20 30 40...)
(navdêr)hejmartina dehedehî
dehûpênc (hejmar) pazde
dehûyek (hejmar) yazde, yazdeh, 11.
Herwiha: deh û yek, deh-û-yek
dehwî kirin (navdêr, mê) pev çûn, şer kirin.
ji: deh +-wî + kirin
deikandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye deikandin
deikandin (lêker)(navdêr, mê) (cil) qurmiçandin.
Herwiha: deikandin, dehikandin. Tewîn: Lêker: -deikîn-.
Têkildar: deikîn.
: deikandî, deikîner
deikîn (lêker)(navdêr, mê) (cil) qurmiçîn.
Herwiha: deikîn, dehikîn. Tewîn: Lêker: -deik-.
Têkildar: deikandin.
: deikiyayî, deikî
dej (Soranî) (rengdêr) jibermayî, bermayî, mayî, xercnekirî, serfnekirîKurdî (Zazaki) (navdêr) êş, jan, derdRomanî (navdêr, mê) dayik, dê, deyk. Swêdî: Cînav, formek devkî ji cînava dig te, tu
dejayene (Zazaki) (lêker) êşîn
dejenerasyon (navdêr, mê) dejenerebûn, xirabbûn, pûçbûn.
ji wêjeyê: Evqas dejenerasyon û çewtagahdarî jî nabe weleh... însaf!(Hasan Kaya di Netkurd.com de, 2/2007).
ji: Ji frensî dégénération
dejenere (rengdêr) xirab, pûç, wêran, kembax, kavil, xopan.
ji wêjeyê: Xirabiya şerê qirêj ya herî mezin ew e ko mirovan, komelgehê ji exlaq, ji hestên edalet û wijdanê bi dûr diêxe; exlaq dejenere dibe, wijdan difetise, hestên edaletê çi ye namînin. Di heman demê de, berpisiyarên şerê qirêj jî xwe bi ti awayî di dergehên hiqûqî de nabînin. Her wekî dewleta Ergenekonê ti caran hiqûq û mafê mirovan li bîra xwe neanî. Herwekî Abdullah Ocalanê serokê PKK-yê bi hemî himpayên xwe ve, ji hemî pîvanên hiqûqî bi dûr jiyayîn.(Mihemed Evdila: Şerê qirêj û kuştina 15 hezar kurdan bi destê rêxistina Abdullah Ocalanî, Nefel.com, 7/2008).
ji: Ji frensî dégénéré, ji dégénérer ji latînî degenerare ji de- + genus.
Bikaranîn: Lêker: dejenere bûn, dejenere kirin. Navdêr: dejenerebûn, dejenerekirin Rengdêr: dejenerebûyî, dejenerekirî.
: dejenereker, dejenereyî
dejenere bûn (lêker)(Binihêre:) dejenere
dejenere bûyî (rengdêr) (Binihêre:) dejenere
dejenere kirin (lêker)(Binihêre:) dejenere
dejenerebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dejenere
dejenerebûyî (rengdêr) (Binihêre:) dejenere
dejenereker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dejenere dike.
ji: dejenere + -ker
dejenerekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dejenere kirin
dejenerekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dejenere
dejeneretî (navdêr, mê) çilvirîşî, bêeslî, teredîtî, pespayetî, bêbavî, bêbinyatî.
ji: dejenere +-tî
dejenereyî (navdêr, mê) rewşa dejenerebûnê.
ji: dejenere + -î
dejnayene (Zazaki) (lêker) êşandin
dejnik cureyekî çêreyê ye û nepijandî tê xwarin
cureyekî çêreyê ye û nepijandî tê xwarin
dejnîyayene (Zazaki) (lêker) hatin êşandin
dek fend û fêl
(navdêr, mê) xefik, dav, tepik, asteng, kemîn, astenga li ber kesekî yan tiştekî hatiye danîn daku bikeviyê û bêt girtin): dek li ber kewan venan, dekûdolab, fêl, fen, xap, lêb, hîle, qîle, cambazî.
Bide ber: dik, dîk.
: dekçî, dekçîtî, dekî, dekûdolab, dekvan, dekvanî, dekvanîtî, dekvantî
dek gerandin (Binihêre:) dek
dek û dolab hîle û xurde
dek û dolab li dora (yekî) gerandin (biwêj) sextekarî û komplo kirin. wîji mêj ve dijmijnatî li tahar xan dikir û digel ku w meriv ûpismamê tahar xan bû, dek û dolab li dora tahar xan digerand. mehmed uzun
dekadens (navdêr, mê) bêexlaqî, bêsincî, xirabbûna exlaqî yan hunerê, dejenerasyona sincî yan hunerî, rewşa xirab ya ku civak dikeviyê dema ku alîkariya hev nakin û bêtifaqî zêde dibe.
Herwiha: dekandans.
Têkildar: dekadan, dekandent.
ji wêjeyê: Amerîka tek welat e ko ji barbarîzmê gihiştiye dekadensê bêyî ko di qonaxa sivîlîzasyonê re derbas bibe.(Oscar Wilde: Aforîzma, wergerrandin: Husein Muhammed, Nefel.com, 7/2008).
ji: Bi rêya frensî décadence yan inglîzî decadence ji latînî decadentia ji decidere (ketin, daketin)
dekan (navdêr) serokê/a fakulteyekê yan kolejekê.
ji wêjeyê: Ji çar parçeyên Kurdistanê kurd ji bo ku bi zimanê xwe perwerde bibin û ji xwe re pêşerojekê biafirînin ber bi Zanîngeha Selahedînê ve diherikin. Lê cudaxwazî û zordestiyên li ser xwendekaran xeyalên wan têk dibin. Zanîngeha ku piraniya dekanên wê tirkmen in, ji bilî soranî ji bo zaravayên din destûr nayê dayîn.(Azadiyawelat.com, 7/2008).
ji: Ji latînî decanus (serokê deh eskeran) ji decem (deh).
: dekanî, dekanîtî, dekantî
dekanî (navdêr, mê) rewşa dekanbûnê.
ji: dekan + -î
dekar (navdêr, mê) donim, hezar metreçargoşe, 1 000 m2.
ji wêjeyê: Bendaveka mezin dê li Farqînê (Silîva) bêt avakirin ku pê 2450 dekar zevî bên avdan. Gundî û cotkar dê bi saya vê bendavê bigihin hatineka zêdetir 735 milyon lîrayan ya salê. Ev proje dê kar bide 318 hezar kesan..
ji: Ji yewnanî dek (deh) + ar
dekbaz fêlbaz, hîlebaz
fêlbaz, hîlebaz, cambaz, şeytan, qurnaz, xapîner, lêbker, mizewir, kone
dekbazî (navdêr, mê) fenekî, delkbazî, xapxapokî, hîlebazî, hîlekarî, fênbazî, fenbazî, dolapgerî, dolavgerînî, plangerî, komplokerî, tevnûbestkerî, firîwî, sextekarî, dexelî, xapînokî, lêbokî, fetbazî, çaçûlî, şarlatanî, fêlbazî.
ji: dek +-bazî
dekbazî kirin (lêker) fendoyîtî kirin, lepekî kirin, dekzanî kirin, fenbazî kirin, fenekî kirin, fenokî kirin, hîlebazî kirin, fenbazî kirin, weynekî kirin, fêlbazî kirin.
ji: dekbazî + kirin
dekî (navdêr, mê) rewşa dekbûnê.
ji: dek + -î
deklanşor (navdêr, mê) qemçok an pişkoka ku di kamere û amûrên optîkî de tê bikaranîn bo girtina wêneyan.
ji wêjeyê: • Di mejiyî de tişt û bûyer deklanşorên tişt û bûyerên din in Û bi hev ve girêdayî ne..
ji: ji frensî.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
deklarasyon (navdêr, mê) daxwiyanî, danezan, ragihandin, îlan, manîfesto, beyan, beyanname, belavok, namilke.
Herwiha: deklerasyon.
Têkildar: deklarator.
ji wêjeyê: Em bînin bîra xwe ku Aysel Tuglukê deklerasyona kemalîzmê di serî de xwend, Ahmed Turk û Tuglukê sondxarina Leyla Zana û hevalên wê ya sala 1992-yê ya di parlamentoya tirkan de wek şowekê îlan kir û got ew ê di vê dewra nuh de şovên wiha nekin.(Netkurd.com, 7/2007).
ji: Bi rêya frensî déclaration ji latînî declarationem.
: deklarasyonî
deklarasyonî (navdêr, mê) rewşa deklarasyonbûnê.
ji: deklarasyon + -î
deklare (rengdêr) eşkere, xwiya, diyar, ragihandî, beyankirî: deklare kirin (ragihandin, eşkere kirin, xwiyandin, xwiya kirin, beyan kirin).
ji wêjeyê: TEVKURDê, nameyek sîyasî/fikrî (Bang li Kurdîstanîyan/Ji Bo Hilbijartinên Herêmî Dest Bidin Hev) ku têde mafê desthilatdarîya netewa kurd diparêze û di Îdareyên Herêmî de daxwaza statuyeke de factoyî dike û neqşa rê (Ji raya giştî re)ya ji bo vê xebatê pêşnîyarî terefan kiribû û ji raya giştî re jî, dabû deklare kirin.(ji daxwiyaniyek TEVKURDê, Netkurd.com, 2/2009).
ji: Ji frensî déclaré ji déclarer.
Bikaranîn: Lêker: deklare kirin. Navdêr: deklarekirin Rengdêr: deklarekirî.
: deklareker, deklare kirin, deklarekirin, deklarekirî
deklare kirin (lêker)(Binihêre:) deklare
deklareker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê deklare dike.
ji: deklare + -ker
deklarekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye deklare kirin
deklarekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) deklare
deklere (rengdêr) diyar, xwiya, eşkere, beyan, berçav, ragihandî.
Têkildar: deklarasyon.
ji: Ji frensî.
Bikaranîn: Lêker: deklere kirin. Navdêr: deklerekirin Rengdêr: deklerekirî
deklere kirin (lêker)(Binihêre:) deklere
deklerekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye deklere kirin
deklerekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) deklere
dekolte (navdêr) cilên jinan yên bersîng yan sermil vekirî.
ji wêjeyê: Debora C dibêje şofêrî ji nişkê ve otubus rawestand û jê re got: “Here li cihekê dî rûne, tu konsantrasyona min xera dikî, ez di mirêkê re dekolteya te ya vekirî dibînim û nikarim otobusê bajom. Heger tu li cihekê dî rûnenî ez dê te ji otobusê bavêjim.”.
ji: ji frensî decolleté ji decolleter bend
dekor (navdêr, mê) zîwer, ziber, zînet, xeml, nîgar, xişr, nexş, neqş.
Herwiha: dîkor.
ji: Ji frensî yan inglîzî.
: dekore, dekorasyon
dekorsaz (navdêr, mê) dekorator.
ji: dekor +-saz
dekorsazî (navdêr, mê) dekoratorî.
ji: dekor +-sazî
dekvanî (navdêr, mê) karê dekvanan.
ji: dekvan + -î
dekzanî kirin (navdêr, mê) dekbazî kirin, fendoyîtî kirin, lepekî kirin, fenbazî kirin, fenekî kirin, fenokî kirin, hîlebazî kirin, fenbazî kirin, weynekî kirin, fêlbazî kirin.
ji: dek +-zanî + kirin
del (Zazaki) (navdêr, mê) dêl
delak (navdêr, nêr) (navdêr, mê) kesê li serşûxanan xizmeta xelkî dike, sertiraş
delakxane (rengdêr) sertiraşxane
delal 1. ezîz 2. hezkirî 3. bedew *"jina nedelal, çavê mirovî diêşîne, jina delal dilê mirov diêşîne"
delal bûn (lêker)(Binihêre:) delal
delal kirin (lêker)(Binihêre:) delal
delala/ê li ber dilê (yekî) bûn (biwêj) li bal kesekî gelekî birûmet û girîng bûn. hîn nû têgihîçt ku ev xezalxezala wî bû. hîn nû têdigihîçt ku delala ber dilê wî btt. a. rahman çelik
delalbûn (navdêr, mê) xweşikbûn, ciwanbûn
delalbûyî (rengdêr) (Binihêre:) delal
delalê min ji çîr jî ji şekir jî şirîntir e (biwêj) pir birûmet û hêja ye. bawer irn, baharêji bo evîndarê xwe digot: “delalê min ji .sîr jî ji çekirjî şirîntir e. (qerf)
delalet (navdêr, mê) navbeynkarî, kar di navbera du yan hin kesan de bi cih anîn, karê delalan, delalî, delalîtî, delaltî.
ji: Ji erebî: delal + -et
delalî 1. şûm, nehs 2. berkeftî, hêja *"kes delaliya kesî, bi delalî xwedî nake"
(navdêr, mê) bedewî, spehîtî, xweşikî, rindî, ciwanî, hisn, cemalî, delalbûn, taybetmendiya kesên yan tiştên delal, kesa/ê delal: Delaliya min, ez heyranî te me..
Herwiha: delalîtî, delaltî.
ji: delal + -î.
Bikaranîn: Lêker: delalî kirin. Navdêr: delalîkirin Rengdêr: delalîkirî
delalî kirin (lêker)(Binihêre:) delalî
delalî rabûn (biwêj) bi delalî û bi nazikî mezin bûn. bave şemdîn ew delalî rakiriye, ne ye zor û zehmete ye. delav qam kirin ji rewşe haydar bûn. heta hoso dehiv qam kir, wan jî kare xwe xelas kir.
delalîk (navdêr, mê) xoşewîstî, delalî, berdilî, ezîzî.
ji: delalî +-k
delalîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye delalî kirin
delalîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) delalî
delalkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye delal kirin
delalkirin (navdêr) ciwan, rinkirin
delalokî (rengdêr) eynî şikl, xweşik.
ji: delal +-okî
delamet (navdêr, mê) erk, peywir, vatinî, wezîfe, berpirsiyarî, wacib, karê ku divê kesek bike, karê ku kesek bo hatine destnîşankirin: Wan delameta xwe bi cih neanî. (Tiştê ku diviyabû wan bikira wan nekir.), rola anku dewra tiştekî: Delameta vê peyvê di hevokê de çi ye? (Ev peyv di hevokê de çi rolê dilîze?).
Bide ber: deramet.
ji wêjeyê: Formolîstên Rûsan weha çûne, ku hebûna guhêzê (xeyal) di helbestê de tiştek e, û xebitandina wê tiştekî din e. Ewana weha diçin, ku xebitandin û bi karanîna guhêzê di helbestê de ewqas giring û balkêş e, lê bi carekê çênabe, ku wêneyê helbestî bibe alava şirovekirinê. Wek nimûne, ewana weha diçin, ku îstîaُre di pexşana normal de wateyê şirove dike, lê delameta wê di helbestê de tiştekî dine; ew ji bo bandûra ciwanî di helbestê de tê xebitandin; ango wek çawa rexnevan Dr. Selah Fedil dibêje: Gava îstîaُre tiştê normal dixe awayekî nişkavî, hîngê wî dike tiştekî biyanî û ne normal. Pêre jî em dibînin, ku delameta îstîaُreyê, wek alaveke guhêzê tê guhertin..
: delametdar, delametî
delametdar (rengdêr) bierk, bipeywir, bivatinî, biwezîfe, biberpirsiyarî, biwacib.
ji: delamet + -dar.
: delametdarî delametdarîtî delametdartî
delametdarî (navdêr, mê) rewşa delametdarbûnê.
ji: delametdar + -î
delametî (navdêr, mê) rewşa delametbûnê.
ji: delamet + -î
delandî (rengdêr) avis, bi tişt, bi zik.
ji: deland + -î
delandin (lêker) li bendê hîştin, kamsojkî kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌لاندن
delandin/didelîne/bidelîne 1. li bendê hiştin 2. kamsojkî kirin
delaqe (hewramî) (navdêr) pencere, pace, şibak. Kurdî: (soranî) (navdêr) şeq, qeliş, derz, kelş, kelaştin, kelişandin
delav [I] cihê guhêztina avê *"gol dibin delav, delav dibin gol" [II] 1. kurn 2. hewz
(navdêr, nêr) amûra ku heywan têde êm dixwin, delavê bizinan, delavê hespan, ciyê ku çem tê re nizm diherike ku mirov û heywan dikarin ji avê derbasî aliyê din bibin
delava kesekî qam kirin (biwêj) ji bo meriv rewş, kesayetî, xûy û xisleta kesekî fehm bike tê bikaranîn, pîvandina hal û ehwalê mirovekî ger tu dixwazî bi wî re şirîkatî bikî divê tu delava wî qam bikî
delaw (navdêr) qûnde, qûnek, homo, homoseksûel, gey.
: delawî, delawîtî, delawtî
delawî (navdêr, mê) rewşa delawbûnê.
ji: delaw + -î
delê (soranî) (lêker) dibêje.
Herwiha: dellê, elê, ellê, debêje
delegasyon (navdêr, mê) komek mirovan yên bo bicihanîna armancekê seferekê dikin derekê (bi taybetî komek ji siyasetvanan yan jî karmendan).
Hevwate: şande heyet wevde.
Têkildar: delege.
ji: Ji latînî delegare (şandin dûr/derve) ji legare (şandin).
: delegasyonane delegasyonî
delegasyonane (rengdêr) bi awayekî delegasyon.
ji: delegasyon + -ane
delegasyonî (navdêr, mê) rewşa delegasyonbûnê.
ji: delegasyon + -î
delege (navdêr) nûner, wekîl, temsîlkar, naîb, endamê/a delegasyonekê.
ji wêjeyê: Duyemîn Kongereya Asayî ya DTPê li Park Otelê bi beşdariya delegeyên partiyê û gelek nûnerên sazî û dezgehên demokratîk pêk hat.(Welat.com, 11/(2007).
ji: Ji frensî
delegetî (navdêr, mê) şandiyarî, nemayendî, şandetî.
ji: delege +-tî
deleme (navdêr, mê) kavare, vizik, virrik, gerrgerrok, zîzok, vizvizok, vîzvîzok, vizgerrik, mizhar, seyah, delleme, seyyahe, gizik, gizgizok, mizar, virrvirrok, teqol, qaq, çirçirik, pêlîstokek zarrokan e ku darikek bi nîva wê ve ye û li ser wî darikî tê zivirrandin û demek dirêj li dor xwe dizivirre berî ku bisekine, vizgerik.
Bikaranîn: Lêker: deleme girtin. Navdêr: delemegirtin
deleme girtin (lêker)qirêj girtin, gemar girtin, zengarî bûn, tebeqî bûn.
ji: deleme + girtin
delêt (soranî) (lêker) dibêje.
Herwiha: dellê, dellêt, dellêtin, delê, delêt, delêtin, ellê, ellêt, ellêtin, elê, elêt, elêtin
deleverge (Zazaki) (navdêr) verge marî, kurmancî de dêlegur.
ji: del + verg.
ji wêjeyê: Şûno, Şûno, şûno, şûno, bira şûno, şûno, şûno, heval şûno, Tîj vecîyaya gilê kûno, Bî teq-teqê tifingûno, No dem, demê delvergûn o , Bî piç-piçê cîrûnûno, Adir kot zerrê daykûno, şûno, şûno, bira şûno
delfîn (navdêr) fînmasî, ûnis, cûnek ji malbata nehengan e lê di avên meyav de dijî û bi xwe nêzî mirovan dike û wek ajelek pirr jîr têt hesibandin.
ji: fîn + masî
delhiya nû serenav, paytexta dewleta Hindistanê
delî (rengdêr) qereç, mutirb
delik parçeyek pîneyê tenik û dermankirî yê ku didine ser birînê û pê dipêçin
delikandî (rengdêr) perdaxkirî.
ji: delikand + -î
delikandin (lêker)bi delikê birîn pêçan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ده‌لکاندن
delikandin/didelikîne/ bidelikîne bi delikê birîn pêçan
delîl 1. îsbat, birhan 2. wêran, dêran *"delîla baranê ba ye, delîla mirinê ta ye"
piştrast, palpişt, piştevan, belge, dokument, şahidî, tişta ku rastiya tiştekî misoger dike.
Bide ber: delalJi erebî
: bêdelîl, bêdelîlî, bêdelîlîtî, bêdelîltî, bidelîl, bidelîlî, bidelîlîtî, bidelîltî, delîldar, delîldarî, delîldarîtî, delîldartî, delîlî
delîl li hal bûn (biwêj) di nav rewşeke dijwar de bûn. beguman di ve nave de, xizmet û peyivîna katibe resep-siyone gelek girîng bû. heke tiştekî ku li xweşa hecî naçe bikira, delîl li halê wî hû. felat dilgeş
delîldar (rengdêr) bipiştrast, bipalpişt, bipiştevan.
ji: delîl + -dar.
: delîldarî delîldarîtî delîldartî
delîldarî (navdêr, mê) rewşa delîldarbûnê.
ji: delîldar + -î
delîlî (navdêr, mê) rewşa delîlbûnê.
ji: delîl + -î