Encamên lêgerînê
duman.
nd/rd art, peş, arka
n dum(bir maddenin yanmasıyla çıkan kara veya esmer renkli gaz) * bêhna dû ji te tê duman kokuyorsun
dû (iii) bnr deyn û dû
dû berdan ser xwe tüttürmek
dû derxistin l/gh 1. duman çıkarmak 2. tütmek * vapûreke ku dû derdixist dumanı tüten bir vapur
dû di kuleka (wî) de hilnekişe! soyu kurusun!
dû di kuleka (yekî) de çûn bacası tütmek, ocağı tütmek
dû di kuleka (yekî) de hilnekişîn soyu kurumak
dû di kuleka (yekî) de naçe od yok ocak yok
dû di kuleka (yekî) de neçûn bacası tütmez olmak
dû di kuleka (yekî) de neçûn û sotik vênexistin soyu kurumak, ocağı sünmek
dû di kuleka min re biçe bes e bacam tütsün yeter
dû di kuleka wî de neçe û sotik vê nexe ocağı sünsün, soyu kurusun
dû girtin l/gh dumanlanmak
dû jê berdan (an jî derxistin) tüttürmek
dû ji kuleka (yekî) kişîn bacası tütmek
dû ji kuleka (yekî) nekişîn bacası tütmez olmak
dû ji serî qiloz bûn kafasının tası atmak
dû kirin tütmek.
l/gh tütmek * soba dû dike soba tütüyor
dû kişandin tütün içmek
dû kişandin hundirê xwe duman almak
dû li dû caran heye bazen insan aynı şeye tekrar gereksinim duyar (li)
dû mele çûn 1) imama uymak 2) kamet etmek
dû re h 1. sonra, sonradan, bilâhare 2. nihayet
dû tê re çûn l/bw duman tütmek
duman tütmek
dû yê ker kokusu olan, kendisi pek sezilmeyen sinsi duman
dûajo nd/nt 1. takip edici 2. n çoban yamağı 3. rd artçı (geçmiş bir sanat veya edebiyat çığırını sürdüren sanatçı, hareket)
dûajotî m 1. takip edicilik 2. çoban yamaklığı
dûbrang avcı kuş.
dûçar maruz, maruz kalan.
bnr duçar
dûçar bûn maruz kalmak.
dûçar man l/ngh uğramak, maruz kalmak
dûçarman m maruz kalma
dûçik m 1. kuyruk (göz kuyruğu) 2. biy kamçı 3.rd çekik (göz)
dûçika çav göz kuyruğu
dûçika milê cilan kol bağı
dûde m is
dûde man l/ngh 1. arta kalmak 2. geri kalmak, arkada kalmak
dûdeman m 1. arta kalma 2. geri kalma, arkada kalma
dûdemayî rd 1. arta kalan 2. geri kalmış, arkada kalmış olan
dûderxistin m 1. duman çıkarma 2. tütme
dûdik düdük.
m 1. düdük 2. çift kamışlı üflemeli bir çalgı
dûdirêjk rd/h uzun uzadıya
dûga bot/m tüylü dalak otu (Teucrium pollium)
dûgel m dewlet
dûgirtî rd 1. dumanlı, duman kaplamış olan 2. isli
dûgirtin m dumanlanma
dûhatî kirin l/gh eşlik etmek (bir solist, bir çalgı veya orkestra ile birlikte müzik icra etmek)
dûhêl m sırım
dûhn bnr don
dûkan dükkan.
dûkel m 1. buhar, istim, islim 2. duman
dûkel bûn l/ngh buhar olmak
dûkelane h buharca
dûkelbûn m buhar olma
dûkelî rd buharlı (buharla çalışan) * keştiya dûkelî buharlı gemi
dûkelî bûn l/ngh buharlaşmak
dûkelî kirin l/gh buharlaştırmak
dûkelîbûn m buharlaşma
dûkelîkirin m buharlaştırma
dûkêş baca.
m baca
dûkêşk m 1. baca 2. tütsü gözü
dûkirin m tütme
dûl (i) bnr dol (I)
dûl (ii) m sırım
dûlêr erd/n uçurum
dûlge wj/m kaside
dûlik (i) m ekmek açma aracı
dûlik (ii) m asma sülüğü
dûlik (iii) m 1. sırım 2. çarık bağı
dûlik (iv) m kuyudan su çekme kovası (deriden)
dûm (i) bnr dom
dûm (ii) n kuyruk
dûma m Duma (Rus parlementosu)
dûmaç m bir karasaban elemanı
dûmahî bnr domahî
dûmahîk bnr domahîk
dûman m 1. duman (havalanan tozların veya sisin oluşturduğu bulanıklık) 2. tozuntu 3. bulut (herhangi bir şeyden oluşan yoğun yığın) 4.bj katarakt
dûman girtin l/gh 1. dumanlanmak 2. pamuklanmak (toz için) * der û dor tev dûman girtiye yerler pamuklandı
duman almak * serê çiya dûman girtiye dağ başını duman almış
dûman ji nav serê (yekî) çûn tepesinin tası atmak
dûman ji serê (yekî) çûn (an jî rabûn) kanı başına çıkmak (veya sıçramak veya toplamak)
dûman rakirin l/gh tozutmak
dûmana (wan) rakirin duman etmek (yenmek)
dûmandin bnr domandin k
dûmangirtî rd dumanlı, duman kaplamış olan
dûmangirtin m 1. dumanlanma 2. pamuklanma (toz için)
dûmanrakirin m tozutma
dûmat bnr domat
dûmayî bnr domayî
dûmayîk bnr domahîk
dûmdar rd kuyruklu
dûmen m dümen
dûmen ba dan dümen kırmak
dûmendar rd dümenli
dûmenvan nd/nt dümenci
dûmenvanî m dümencilik
dûmeqesk zo/m kırlangıç (Hirundo)
dûn rd kıvırcık (küçük küçük kıvrımları olan)
dûne m koyunun kış yatağı
dûnê m kar üzerinde küçük baş hayvanlara yem verilme
dûng n koyun türünde geniş ve yayvan kuyruk
dûnîvker mat/m açı ortayı
dûpale n artçı orakçı
dûpaş bnr dûpaşk
dûpaşk rz/m sonek
dûpişk akrep.
ast/nd 1. Akrep 2. güneyde hür yıldız
zo/m akrep (Scorpio)
dûpişkî rd akrep gibi
dûr rd 1. uzak, ırak 2. uzak (arada çok zaman bulunan) * di ayendeyeke dûr de uzak bir gelecekte 3. uzak (eli, gücü veya hükmü yetişmez) * ew ji van karan gelek dûr e böyle işlerden pek uzaktır 4.nduzak (uzak yer) * pir dûr meçe fazla uzaklara gitme 5.uz (daha çok masallarda uzak anlamında kullanılır)
dûr be binûr be ne kadar uzakta ise o kadar sevilirsin
dûr binûr ne kadar uzakta ise o kadar sevilirsin
dûr dîtin l/gh ıraksınmak
dûr gerîn nêzîk dîtin gökte ararken yerde bulmak
dûr ji van deran 1) burdan uzak dursun 2) Allah kimseye göstermesin
dûr ketin l/ngh ıramak, uzak düşmek
dûr kirin l/gh uzaklaştırmak
dûr û dirêj uzun uzadıya, enine boyuna * dûr û dirêj ji meseleyê axiftin meseleyi enine boyuna konuştular
dûr û nêzî k er ya da geç
dûr xistin l/gh uzaklaştırmak
dûrahî m uzaklık
dûrakî fiz/mat ıraksak * merceka dûrakî ıraksak mercek
dûrande nd/nt uzaklaştırılmış, sürgün edilmiş olan
dûrandegeh m sürgün yeri
dûrandî rd uzaklaştırılmış, sürgün edilmiş olan
dûrandin m 1. uzaklaştırma 2. uzaklaştırma, sürgün etme
l/gh 1. uzaklaştırmak 2. uzaklaştırmak, sürgün etmek
dûrang m menzil
dûratî m uzaklık
dûravêj uzak menzilli silah * topê dûravêj * çekên dûravêj
dûrayî m 1. uzaklık 2. mat uzaklık, mesafe
dûrbîn uzak görüşlü, dürbün.
fiz/m 1. dürbün, bakaç, ırakgörür 2. rd ileri görüşlü, uzakgörüşlü, uzgören, uzgörür
dûrbîna esman nd teleskop
dûrbînî m ileri görüşlülük, uzak görüşlüluk
dûrbînok fiz/m dürbün
dûrdîtî rd uzak görüşlü
dûrdîtin m ıraksınma
dûrdîtok m dürbün
dûrebîn fiz/m 1. dürbün, bakaç, ırakgörür 2. ileri görüşlü, uzak görüşlü
, uzak görüşlü kimse
dûrebînî m uzak görüşlülük
dûredest rd 1. elin uzanabileceği kadar 2. ırak, uzak, erişilmesi güç
dûredûr h 1. uzaktan uzağa 2. uzun uzadıya
dûredûre bnr dûredûr uzaktan uzağa
dûrek m mesafe
dûrendîş rd uzak görüşlü, uzgören, uzgörür
dûrendîşî m uzak görüşlülük
dûreperêz m çekince, ihtiraz
(an jî îhtiraz) nîşan dan çekince koymak
dûreragihan m telekomünikasyon
dûresaz m uzaktan kumanda
dûrexism n uzak akraba
dûrgan m dirgen
dûrge (i) erd/m ada
dûrge (ii) m üç ya da dört ekmek anlamında kullanılan bir kelime
dûrger rd 1. uzak menzilli 2. uzak diyarları gezen seyyah
dûrhestdar rd telepatik
dûrhestdarî m telepati
dûrî m 1. uzaklık 2. b hâşâ (dince aykırı görülen bir ihtimalden söz edilirken, veya zorunlu olarak veya saygıdan ötürü kullanılır) * dûrî, li cihê ku Xwedê yek bûya, ku dudo bûya... hâşâ, Allah bir olacağı yerde iki olsaydı
dûrî (tiştekî) sekinîn (bir şeyden veya kimseden) uzak durmak * hinekî dûrî mala keçika ku dixwestin birevînin, rawestiyan kaçırmak istedikleri kızın evinden biraz uzakta durdular
dûrî aqil rd akıl dışı
dûrî aqilan rd akıl dışı
dûrî avacihan be evlerden ırak (veya uzak), dostlar başından ırak!
dûrî avê xwe hildan suyu (veya çayı) görmeden paçaları sıvamak * ev çi ye, tu dûrî avê yî te xwe hildaye bu ne suyu görmeden paçaları sıvamışsın?
dûrî çavan dûrî dilan gözden ırak olan gönülden de ırak olur
dûrî civatê (an jî cemaeta hazir) hâşâ huzurdan (veya huzurunuzdan)
dûrî daweya guneh kurê we ye, destê we ji we re eti senin kemiği benim
dûrî hev dîtin l/bw ıraksamak
dûrî hizûra hazir sözüm yabana (veya sözüm meclisten dışarı)
dûrî malan be evlerden ırak (veya uzak)
dûrî ruhan be Allah göstermesin
dûrî ruhê (yekî) be üzerinize afiyet (veya sağlık)
dûrî we be üzerinize afiyet (veya sağlık)
dûrîdest rd uzak, ırak, ulaşılmaz, erişilmez
dûrik m 1. mani (heceli, kafiyeli halk şiiri) 2. hareketli şarkı, türkü türü
bir işin bitim zamanı
dûrik dûr e bitmesine daha çok zaman var
dûrika (wê) dûr e (bir şeyin) bitmesine daha çok zaman olmak 2) alt yanı çıkmaz sokak (sonu gelmeyen, sonuç alınmayan işler için söylenir)
dûrikî bnr dûrik
dûrîne m erim, menzil
dûring m 1. açıklık, aralık, mesafe * di nav her du maseyan de metreyek dûring heye iki masa arasında bir metre aralık var 2. açıklık, mesafe (dürbün, fotograf makinesi vb. için)
dûrîtî m 1. uzaklık 2. mec hicran
m uzaklık
dûrketî rd uzak düşmüş olan
dûrketin m ırama, uzak düşme
dûrkirî rd uzaklaştırılmış olan
dûrkirin m uzaklaştırma
dûrme (i) m doğranmamış hayvan etinin güneşte kurutulması
dûrme (ii) rd etli butlu
dûrnas rd uzak görüşlü
dûrnasî m uzak görüşlülük
dûrnebîn bj/nd 1. miyop 2. miyop (gözleri böyle olan kimse)
dûrnebînî m miyopluk
dûrnêr rd 1. uzağa bakan 2. mec hasret çeken
dûrovî bot/m bir üzüm türü
dûrpîv m telemetre
dûrûvî bot/n bir ot türü
dûrwelat rd 1. sıladan uzak 2. ülkeden uzak olan, uzaklaştırılmış olan
dûrwelat kirin l/gh sıladan uzaklaştırmak
dûrwênegirî m telefoto
dûrwênegiriya birûskî nd telefotografi
dûrxistî rd uzaklaştırılmış olan
dûrxistin uzaklaştırmak.
m uzaklaştırma
dûş m 1. doğrultu 2. hiza 3. art, peş * li dûşa min were ardımdan gel, peşime gel
dûşa aborî geçim düzeyi.
dûsaq bnr dusaq
dûşdar nd/rd yandaş, taraftar
dûşdarê (yekî) bûn (birine) yandaş olmak
dûşdarî m yandaşlık
dûşelk m alehte konuşma, karalama (bi)
dûşelk li dû (yekî) bûn alehte konuşmalar yapmak
dûşî m kız evlendikten sonra yakın çevresine dağıtılan hediyeler
dûşirît m zincir (art arda gelen şeylerin oluşturduğu dizi) * dûşirîta mêşinan koyunlar dizisi
dûşirît bûn 1) art arda dizilmek 2) art arda gitmek
dûşîze rd bakire, kız oğlan kız
dûşîzeyî m bakirelik
dûşk m üzerine kap kacak, kazan vb. koymak için yüksekte yapılan yer
bnr dişk
dûstan m üç gözlü portatif ocak
dûtî rd sıvalı, sıvanmış olan
dûtin m sıvama (sıva ile kaplama)
l/gh sıvamak (sıva ile kaplamak)
dûv n 1. kuyruk (hayvanların çoğunda, gövdenin art yanında bulunan, omurganın uzantısı olan uzun ve esnek organ) 2. kuyruk (koyunun bazı türlerinde eritilerek yağı alınan bir uzantısı) 3.ndart, peş, arka, art
dûv hejandin kuyruk sallamak
dûv kirin qamçî sıvışmak
dûv re sonra.
dûv rep kirin 1) kuyruğu dikmek 2) sışmak 3)argo nalları dikmek
dûv sitêrk kuyruklu yıldız.
dûvçik m kuyruk (göz kuyruğu)
dûvçik çêkirin kuyruk çekmek * Zehra di dest de kil, li çavê xwe dûvçik çêdikir Zehra elinde sürme, gözlerine kuyruk çekiyordu
dûvda rd ardışık
dûvdirêj rd 1. uzun kuyruklu 2. h uzun (ayrıntılı), uzunca, uzun uzadıya, enine boyuna * dûvdirêj ji meseleyê axiftin meseleyi enine boyuna konuştular
dûvdirêj bûn l/ngh 1. kuyruk olmak, zincirlemek (art arda, peş peşe gelmek) 2. yol uzamak
dûvdirêj kirin l/gh katarlamak (arka arkaya dizmek)
dûvdirêjbûn m 1. kuyruk olma, zincirleme (art arda, peş peşe gelme) 2. yol uzama
dûvdirêjî m 1. derinlik (özüne inerek ayrıntılarıyla kavrama gücü) * divê ku mirov bûyerê bi dûvdirêjî hîn bibe olayı derinliğine öğrenmek lazım 2. rd/h etraflı
dûvdirêjkirin m katarlama (arka arkaya dizme)
dûvê (an jî qemça) wan di bin piyê hev de bûn ar(birbirinin) sırını (veya kirli çamaşırını) bilmek
dûvê hev in (şaka yolu ile, sürekli beraber olan ve birbirinden ayrılmayan kimseler için söylenir)
dûvê mişk bi arvan nabe fare (veya sıçan) üşse başı yarılır
dûvê mişk li mala (yekî) bi ard nebûn -de fare (veya sıçan) düşse başı yarılır
dûvê xwe dan ser milê xwe 1) kuyruğu dikmek (hayvan koşmaya başlamak) 2) kuyruğu dikmek (insan; bulunduğu yerden uzaklaşmaya başlamak)
dûvê xwe kirin gurz kuyruğunu dikmek
dûvê xwe kirin nav lingên (an jî piyên) xwe kuyruğunu kısmak
dûvê xwe neke bin piyê (yekî) 1) açtırma kutuyu, söyletme kötüyü 2) ar(birine) gebe kalma
dûvelan bnr dûvelang
dûvelang rd/nd peyk, uydu, kuyrukçu (bir şeye veya başkasına bağlı olan) * divê ku hunermend ne dûvelangê tu kesî be sanatçı hiç kimsenin kuyrukçusu olmamalıdır
dûvelang bûn l/ngh uydulaşmak
dûvelangbûn m uydulaşma
dûvelangî m peyklik, uyduluk, kuyrukçuluk (bağımlılık)
dûvelangî bûn l/ngh uydulaşmak
dûvelangîbûn m uydulaşma
dûveroj gelecek, ati, istikbal.
dûvhej nd kuyruk salayan
dûvhejî m kuyruk salama
dûvhejî kirin l/gh kuyruk salamak
dûvhesp bot/n at kuyruğu
dûvik n 1. kuyruk, kuyrukçuk (hayvanların çoğunda, gövdenin art yanında bulunan, omurganın uzantısı olan uzun ve esnek organ) 2. mec kuyruk (bazı şeylerde kuyruğa benzeyen uzantı veya baş tarafın aksi yönünde kalan bölümü) 3. mec kuyruk, göl(birinin arkasına takılıp ayrılmayan kimse) 4. mec uy(bir şeye bağlı olan) 5. kuyruk (başın arkasına toplanmış saç demeti) 6. kuyr(bir harfın bitiş çizgisine yakın yerde birden bir dönüş yapan çizgi
dûvik hejandin kuyruk sallamak
dûvika qemçûrê nd ağa, köylünün davarını tahsildardan saklama karşılığında köylüden aldığı pay
dûvikê (yekî) bernedan ardını bırakmamak
dûvikê derewan kurt e yalancının mumu yatsıya kadar yanar
dûvikê xwe kirin nav piyên (an jî lingên) xwe kuyruğunu kısmak
dûvikî m/mec uyduluk
dûvk bnr dûv
dûvkin rd kısa kuyruklu
dûvkişandî rd kuyruk kılları çekilmiş olan
dûvkurt rd kısa kuyruklu
dûvlan bnr dûvelang
dûvlêçik bnr şûrik
dûvlerzîn zo/m kuyruksallayan, yont kuşu (Motacilla)
dûvmeqesk zo/m kırlangıç (Hirundo)
dûvmesas zo/m yarasa (Vespertilio)
dûvpişt bnr dûpişk
dûvqot rd kesik kuyruklu, kısa kuyruklu
dûvqut rd kesik kuyruklu * roviyê dûvqut kesik kuyruklu tilki
dûvrepk zo/m kuyruksallayan (Motacilla)
dûvrovî bot/nd bir üzüm türü
dûvsing zo bir çekirge türü
dûvstêrk nd kuyruklu yıldız
dûvteşî zo/m kız böceği
dûvteşîk zo/m kurbağa yavrusu
dûwaroj m 1. yarın öbür gün 2. gelecek
dûwêl m sırım
dûx m merdane, oklava
dûxan m duman, koyu ateş dumanı
dûxan girtin l/gh dumanlanmak
dûxangirtî rd dumanlı, duman kaplamış olan
dûxangirtin m dumanlanma
dûxin bnr doxîn
dûy n duy
dûyprîz m duy priz
dûz düz.
rd 1. düz (yatay durumda olan, eğik olmayan) 2. düz, doğru (kıvrımlı olmayan, bir ucundan öbür ucuna kadar değişmeyen) * riya rast doğru yol 3. düz (yayvan, altı derin olmayan) 4. düz (kıvırcık veya dalgalı olmayan saç) 5. düz (çizgisiz, desensiz ve tek renkli) 6. düz (engebesiz olan yer) 7. gergin (cilt için, buruşuğu ve kırışığı olmayan)
dûz bûn l/ngh 1. düzelmek, düzlenmek, düzleşmek * piştî ku qumaş hate ûtîkirin dûz bû kumaş ütülenince düzleşti 2. yatmak (düz bir duruma gelmek) * piştî ku porê xwe şe kir hîna dûz bû saçını taradıktan sonra yattı
dûz kirin l/gh 1. düzlemek, düzletmek, yasmak, düz duruma getirmek 2. yatırmak (yassılatmak, düzeltmek) * porê xwe dûz kir saçlarını yatırdı
dûzaheng rd monoton
dûzahengî m monotonluk
dûzan m ustura, yülgü
dûzan (i) m düzen
dûzan li qayîşê xistin (usturayı) kayışa çekmek
dûzana hicamkirinê hacamat baltası
dûzbûn m 1. düzelme, düzlenme, düzleşme 2. yatma (düz bir duruma gelme)
dûzbûnî m düzlük
dûzbûyîn m 1. düzelme, düzlenme, düzleşme 2. yatma (düz bir duruma gelme)
dûzdan m sacayağı, sacayak
dûzekî rd düzce
dûzerk rd sarı ve yassı yüzlü kimse
dûzerkî rd ateş dumanından sararmış olan
dûzerkî bûn l/ngh islenmek, ateş dumanından dolayı sararmak
dûzerkî kirin l/gh isletmek, ateş dumanıyla sarartmak
dûzerkîbûn m islenme, ateş dumanından dolayı sararmak
dûzerkîkirin m isletme, ateş dumanıyla sarartma
dûzirme n yapılarda kullanılan el ayası kadar yassı taş
dûzker nd/nt düzlemeci, tasviyeci
dûzkerî m düzlemecilik, tasviyecilik
dûzkirî rd düzelemiş, tasviye edilmiş olan, stabilize (düz duruma getirilmiş)
dûzkirin m 1. düzleme, düzletme, yasma, düz duruma getirme, tasviye 2. yatırma (yassılatma, düzeltme)
[I] 1. pişt 2. piştî wî/wê 3. pey [II] 1. mij û moran 2. dûxan *"kulek xwar e, dû rast e"
dû bi ser kuleka mala (yekî) ketin (biwêj) ji xewê rabûn. hişyar bûn mala bavê bûkê neşewite, ro tê nîvro, dû re dû bi ser kûlekti mahi wê dikeve.
dû dan (lêker)bêhn dan, dû kirin.
ji: dû + dan
dû girtin (lêker)dûman girtin, dûxan girtin.
ji: dû + girtin
dû kerdene (Zazaki) dû kirin
dû ketin (lêker) rapê kirin, ketin şopê, dan şopê.
ji: dû + ketin
dû kirin (lêker)bêhn dan, dû dan.
ji: dû + kirin
dû re dû re pir şunde, paşê dereng
dûajo 1. şivanê ku alikariya serşivên dike 2. di karekî de kesê alîkar
dûbare (rengdêr) dubare
dûberekî (navdêr, mê) ji hev cûda bûn, cûdahî ji aliyê hizir, raman û hesta.
Bide ber: dûbendî.
ji wêjeyê: Lê hêvîdarim kar negehîte hindê û ez daxwazê ji serokê herêma kurdistanê û serokê komara êraqê, hêjayan Mesûd Barzanî û Mam Celal dkem ku rê nedene van kesan û guhdariya beyana wan neken, çunkî bi rastî ev renge beyane li dijî berjewendiya gelê me ne û dê pitir duberekî û cudahiyê êxine dinav rêzên xelkê Kurdistanê.(avestakurd.net, 07/2008)
dûberxok (navdêr, mê) giyayek kulîlkên spî vedike.Bi granî di nava nîskan de şên dihê
dûblajkirin (navdêr)deng xistine ser filman ku digel livînê bit
dûbrang teyrê nêçîrê
teyrê nêçîrê
dûçar (navdêr, mê) duçar, dûçar- bûn …kirin
dûçar man (lêker) girêdayî man, tûş bûn.
ji: dûçar + man
dûçarî (navdêr, mê) tûşî.
ji: dûçar +-î
dûcarî (Soranî) . Bi kurmancî: ducarî, dubare
dûçikî (navdêr, mê) serbardar.
ji: dûçik + -î
dûçûn (navdêr, mê) li dîvçûn, lêgerîn, vekolîn
dûdank (navdêr, mê) şetman.
ji: dû +-dank
dûdeman (navdêr, mê) berdewam li dûv çûn
dûdik fîq
fîq
dûdilî (Soranî) (navdêr). Bi kurmancî: dudilî
dûdo 1. kevirê girover ê ku her lîstikvan hoçikê xwe davêjê 2. hedef
kevirê girover ê ku her lîstikvan hoçikê xwe davêjê, hedef
dûgel (navdêr, mê) dewlet, hikûmet.
Herwiha: dugel.
Bide ber: digel.
: dûgelî
dûgelî (navdêr, mê) rewşa dûgelbûnê.
ji: dûgel + -î
dûgirtî (rengdêr) bitenî, tenîdar, tenîgirtî.
ji: dû +girtî
dûgirtin (navdêr, mê) dûmangirtin, dûxangirtin.
ji: dû +girtin
dûjeh (navdêr, mê) cehnem, cihê agirîn yê tê bawerkirin ku jîngeha gunehkaran e piştî ew bimirin, her cihê pirr nexweş: Dijminan Kurdistana biheşt li me kiriye dûjeh!.
Herwiha: doje, dojeh, dûje, dozex, dûzex.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دووژه‌ھ.
Hevwate: cehnem.
Dijwate: biheşt, cenet.
ji: Ji Proto-hindûewropî dus- (xirab, bed) + hés-u- (jîn, jiyan), hevreha dij û jîn/jiyan yên kurdî, dûzex ya farisî, pehlewî dojex, parsî dûjex, avestayî dewjehuwe-.
: dûjehî
dûjehî (navdêr, mê) rewşa dûjehbûnê.
ji: dûjeh + -î
dûk (navdêr) Xwendin: dyûk, beg, derebeg, kont, pileyek bilind ya arîstokratan e.
ji: Ji frensî duc yan inglîzî duke.
: dûçes, dûkî, dûknişîn
dûkar (navdêr, mê) metbex, kulîn, aşpêjxane, mitfex, odeya ku xwarin lê tê çêkirin.
ji wêjeyê: peyva dûkar li dev koçerên ertoşî metbex bi xwe ye, lê niha hatîye ji bîrkirin, tenê li ser zimanê ketek pîremêr û pîrejinên danemir maye..
ji: dû + kar
dûkatî (navdêr, mê) dûkayetî.
ji: dûk +-atî
dûkêl (navdêr, nêr) dûman, dûxan, dû, moran, toza yan bayê gewr yê ku ji agirî hildikeve: Dûmana cigareya wî dihat min. mij, tem.
Herwiha: dîkêl dwîkêl.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: دووكێل.
ji: Herwiha dûkel, hevreha soranî دووکه‌ڵ (dûkeł), hewramî dûkeł, ji dû (dûkêl) + belkî kel (gurr, agir), jikurdi.
: bêdûkêl bêdûkêlî bêdûkêlîtî bêdûkêltî bidûkêl bidûkêlî bidûkêlîtî bidûkêltî dûkêldar dûkêldarî dûkêldarîtî dûkêldartî dûkêlder dûkêlderî dûkêlderîtî dûkêldertî dûkêldêr dûkêldêrî dûkêldêrîtî dûkêldêrtî dûkêlî dûkêlker
dûkel 1. bixar 2. hilm û gilm
bixar , hilm û gilm
dûkêl kêş (navdêr, mê) kulek, dûkêş, rojing, kolmêşk.
ji: dûkêl +-kêş
dûkêl kirin (lêker) hilm kirin.
ji: dûkêl + kirin
dûkêldar (rengdêr) bidûman, bidûxan, bidû, bimoran.
ji: dûkêl + -dar.
: dûkêldarî dûkêldarîtî dûkêldartî
dûkêlgeh (navdêr, mê) kulîn.
ji: dûkêl +-geh
dûkêlî (navdêr, mê) rewşa dûkêlbûnê, dûkêldar.
ji: dûkêl + -î
dûkelîbûn (navdêr, mê) fûrîn.
ji: dûkel +-î +bûn
dûkêlker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dûkêl dike.
ji: dûkêl + -ker
dûkelkêş bixêrî, rojing
bixêrî, rojing
dûkêlkêşk (navdêr, mê) rojeng, dûkêşk, borrî
dûkelkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dûkel kirin
dûkêlkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûkêl
dûkelkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûkel
dûkêş (navdêr, mê) tifik.
ji: dû +-kêş
dûkêşk (navdêr, mê) rojeng, dûkêlkêşk, borrî
dûketin (navdêr, mê) weke mirov bi keve dû kesek yan karekî, peyketin
dûkî (navdêr, mê) rewşa dûkbûnê.
ji: dûk + -î
dûkirin (navdêr)kadîkirin, :kuçik dû dike
dûm [I] berdewamî û dûmahî *"dûma her tiştî heye, lê ya zilmê tuneye" [II] boç û terî
(navdêr, mê) kilik, kurîk, kurî, dûv, boçik, dûvik, doç, dûvelank, daw, dava dirêj ya bi derqûna hin ajelan ve, qiyamet, dawiya dinê, paşiya jiyan û cîhanêé, roja dûmê, roja dûma dinê, roja paşiya jiyan û cîhanêéé.
Herwiha: dûmik, dûmk, piştdawî
dûma dinê (navdêr, mê) dûm,dawiya dinê,dûma dinê,rabûn, hilhatin (li gor dînî bi taybetî rabûna mirovan piştî bidawîhatina dinyayê): Roja qiyametê(roja tê bawerkirin ku hemî mirovên mirî dê ji gorrên xwe rabin û yên qenc dê biçin biheştê û yên gunehkar biçin dûjehê), qerebalix, dengûdor, heytûhot.
Herwiha: qîyamet.
Bide ber: qîmet.
ji: Ji kurdî.
: qiyametî
dûma dirêj kar û barên temendirêj
dûmahî dewam
(navdêr, mê) dawî, talî, xilasî, neman, kutahî, temamî: Ez di dorê de yê dûmahiyê me. (Her kes li berî min e.), berdewamî, dirêjahî, dewam, dom, domandin, domîn: Dûmahiya vê nivîsarê dê di hejmarên bên de were weşandin..
Herwiha: dîmahî, dîmahîk, dîmayî, dîmayîk, dûmahîk, dûmayî, dûmayîk, dwîmahî, dwîmahîk, dwîmayî, dwîmayîk, dîvmahî, dîvmahîk, dîvmayî, dîvmayîk, dûvmahî, dûvmahîk, dûvmayî, dûvmayîk, dwîvmahî, dwîvmahîk, dwîvmayî, dwîvmayîk.
Dijwate: li gel wate 1: berahîk, destpêk, bidayet.
ji: dû + ma + -hî.
: dûmahîkî
dûmahî kirin (lêker)(Binihêre:) dûmahî
dûmahîbar (rengdêr) demdar.
ji: dûmahî +-bar
dûmahîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dûmahî
dûmahîbûyî (rengdêr) dûmahîdar.
ji: dûmahî +bûyî
dûmahîdar (rengdêr) dûmahîbûyî.
ji: dûmahî +-dar
dûmahîkî (navdêr, mê) radedar.
ji: dûmahî +-kî
dûmahîkirî (rengdêr) dawikirî.
ji: dûmahî +kirî
dûmahîkirin (navdêr, mê) dawîkirin.
ji: dûmahî +kirin
dûmahiyê (hoker) axirî, taliyê, dawiyê
dûman dûxana ku bi ser êgir dikeve *"gur li dûmanê digere"
(navdêr, mê) mij, moran, tem, dûkêl, dûxan, dû, toza yan bayê ji agirî hildikeve: Dûmana cigareya wî dihat min..
Bikaranîn: Lêker: dûman kirin, dûman girtin. Navdêr: dûmankirin, dûmangirtin Rengdêr: dûmankirî.
Herwiha: dîman, dwîman, dû.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: دوومان.
ji: jitirki duman ji tirkiya kevn tuman ku belkî herwiha serekaniya peyva tem ya soranî be jî ku van salan bi rêya nivîsînê ketiye kurmancî jî. Dûman tenê di kurdî de li deverên nêzîkî tirkî heye, di zaravayên din yên kurdî yan zimanên din yên îranî de peyda nabe. Tevî ku dû- wek ji dû (dûkêl) be jî, ne ji wê ye ji ber ku peyva duman di piraniya zimanên tirkî de heye: azerî, tirkmenistanî, gagawzî....
: bêdûman, bêdûmanî, bêdûmanîtî, bêdûmantî, bidûman, bidûmanî, bidûmanîtî, bidûmantî, dûmandar, dûmandarî, dûmandarîtî, dûmandartî, dûmander, dûmanderî, dûmanderîtî, dûmandertî, dûmandêr, dûmandêrî, dûmandêrîtî, dûmandêrtî, dûmanî, dûmanker
dûman girtin (lêker)(Binihêre:) dûman
dûman ji nav serê (yekî) hilkişîn (biwêj) pir hêrs bûn.
dûman kirin (lêker)(Binihêre:) dûman
dûman pê ketin (biwêj) di nav rewşeke zor de bûn. bi gotinên zelîxanê dûman bi wî lawikî ket.
dûman pê xistin (biwêj) têk birin. perişan kirin. jixwe mafdar bû, lê dîsa jî wisa kir ku dûman bi wan xist.
dûman rakirin (lêker) toz rakirin, raperandin.
ji: dûman + rakirin
dûmandar (rengdêr) bimij, bimoran, bitem.
ji: dûman + -dar.
: dûmandarî dûmandarîtî dûmandartî
dûmandarî (navdêr, mê) rewşa dûmandarbûnê.
ji: dûmandar + -î
dûmangirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûman
dûmanî (navdêr, mê) rewşa dûmanbûnê.
ji: dûman + -î
dûmanker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dûman dike.
ji: dûman + -ker
dûmankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dûman kirin
dûmankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûman
dûmanrakirin (navdêr, mê) tozrakirin.
ji: dûman +rakirin
dûmayî lê anîn (biwêj) bi dawi kirin, encimandin. wan di dawiyê de dûmahîk li dewlemendiyê jî anîn.
dûmdar (rengdêr) bidûv, biboç, biqemç, bipoçik, bidoç, biterî, biqemçik, bidîvik, biboçik.
ji: dûm +-dar
dûmega (yekî) kin bûn (biwêj) femen kin bûn, dawî zû hatin. karê wan baş dest pê kir û her roj pêş ve diçû, lê çawa kirin nizanim, dûmega wan kin bû.
dûmeqesk (navdêr) hacîreşk, hechecik, hecîreşk, çûkekî hûrik û bi gelemperî reş e û dûvikên wê tûj in, perresêlke.
Herwiha: dûvmeqesk, dûvmeqes, dûmeqes.
ji: dû + meqes + -k.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): peresêlke Zazakî: hechecike Kurmancî: hacîreşk, hechecik, hecîreşk, dûmeqesk Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:. Navê zanistî: HirundoMalbat, Hirundinidae
dûmir 1. ko 2. kordûnde
ko , kordûnde
dûn bez, rûn, nîvi k.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دوون.
Bikaranîn: Lêker: dûn kirin. Navdêr: dûnkirin Rengdêr: dûnkirî
dûn kirin (lêker)(Binihêre:) dûn
dûnde (navdêr, mê) hemî zarro û nevî û nevîçirrk û hwd yên kesekê/î.
Herwiha: dûndan, dûndeh.
Hevwate: dol, ûcax, wert, zurryet.
Bikaranîn: bidûnde ketin: zarrok jê re peyda bûn, dûnde hebûn, bêdûnde man.
ji: dû + -nde.
: bêdûnde, bêdûndeyî, bidûnde, bidûndeyî, dûndekor, dûndekorî, kordûnde, kordûndeyî
dûndelî (navdêr, mê) belben, xelendor, wenigî, pîrame, peyname, so, kaşme, benîfisk, belbenî
dûng dûvê pezê ku ne dêlse ye *"kitikên zemên, dûngên qelew dixwin"
dûvê pezê ku ne dêlse ye kitikên zemên, dûngên qelew dixwin
dûngirtin (navdêr, mê) nîvişk ji mastî cuda kirin, qelewbûn, bezgirtin
dûnkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dûn kirin
dûnkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûn
dûpişk cureyekî sewalên jehrdar e *"destê xwe mexe her kunê, di hinan de mar hene û di hinan de dûpişk"
(navdêr) ajelek adî yê 8-ling û jehrewî ye,dorpî, komek stêran e, bircek ku dikeve navbera mehên kewçer û sarmawazê yan sarmawaz û berfanbarê.
Herwiha: dîpişk, dûpiçik, dûpiçk, dupişk, dûpişik, dwîpişk, tûpişk, dulepişk, dolpî
dûr 1. ne li nêzîkê 2. veqetî *"dûro, bi nûro"
dûr birin (lêker)(Binihêre:) dûr
dûr bûn (lêker)(Binihêre:) dûr
dûr çûn (lêker)dûr ketin.
ji: dûr + çûn
dûr danîn (lêker) dûr xistin, dûr birin, şûn guhertin.
ji: dûr + danîn
dûr dirêj (navdêr, mê) bi dorfireyî, bi dûvdirêjî, dûvdirêjk.
ji: dûr +-dirêj
dûr dîtin (lêker) îmkan nedan.
ji: dûr + dîtin
dûr e, kûr e û nayê gotin (biwêj) pirsgirêk zeht mezin û girûig e. na lo! wî zêde nedin xeberdanê, meseleya wîdûr e, kûr e û nayê gotin. (qerf)
dûr e, nûr e gotina pêşiyan dema mirov ji hevdû dûr bin tim bi hisretin ku hev dû bibînin û her tim ji hevdû hez dikin. lê dema ku mirovhertim li ba havdû be mirov di demeke kin de ji hevdû sar dibe.
dûr gerîn nêzîk dît in (biwêj) ji ya hêvîkirî bi hêsantir pêk hatin. baş e, ez dûr digerîm, min nêzîk dît.
dûr ketin (lêker) çûn dûr, gihiştin dûr, qewirîn, derketin, terikîn, revîn.
Herwiha: bi dûr keftin, bi dûr ketin, bi dûr kevtin, dûr keftin, dûr kevtin. Navdêr: bidûrketin, bidûrkeftin, bidûrketin, bidûrkevtin, dûrkeftin, dûrkevtin.
Têkildar: dûr xistin.
ji: dûr + ketin.
: dûrketî, dûrkev, dûrkevî
dûr kirin (lêker)(Binihêre:) dûr
dûr man (lêker)dûr rawestîn, dûr sekinîn.
ji: dûr + man
dûr sekinîn (lêker)dûr man.
ji: dûr + sekinîn
dûr û dirêj bûn (biwêj) ji bo karên demdirêj û girîng tê gotin. ew karekî dûr û dirêj e. lewma jê re sehr û pis-porî divê.
dûr xistin (lêker) jê dûr kirin, birin dûr, şandin dûr, hinartin dûr, qewirandin, derxistin, dûr kirin, qewitandin, derkirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دوور خستن.
Herwiha: bi dûr êxistin, bi dûr xistin, dûr êxistin. Navdêr: bidûrêxistin, bidûrxistin, dûrêxistin.
Têkildar: dûr ketin.
ji: dûr + xistin.
: dûrxer, dûrxistî
dûrahî 1. nenezîkahî 2. veqetîn
(navdêr, mê) dûrbûn, mesafe, mewda, dîstans, dirêjahiya navbera ku deran anku cihan: Dûrahiya navbera vê derê û Kurdistanê 5000 km ye..
Herwiha: dûratî dûrî dûrîtî dûrtî.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: دووراهى.
ji: dûr + -ahî
dûravêj (navdêr, mê) dûrger.
ji: dûr +-avêj
dûrbîn (navdêr, mê) dêrbîne, amûrek e ku mirov dide ber çavên xwe bo dîtina dûr(rengdêr) kesa/ê dikare planên xwe bo rojên bên bike, kesa/ê li gor berjewendiyên demdirêj planên xwe datîne.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دوربین.
ji: dûr + bîn, hevreha soranî دووربین (dûrbîn), farisî دوربین (dûrbîn), jiari. Dürbün ya tirkî û durbin ya zimanên balkanî ji zimanên îranî ne..
: dûrbînî
dûrbînî (navdêr, mê) rewşa dûrbînbûnê, jîrî, pêşbînî.
ji: dûrbîn + -î
dûrbînkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûrbîn
dûrbînok (navdêr, mê) dûrebîn, dorbîn.
ji: dûrbîn +-ok
dûrbînvan (navdêr, mê) berçavkvan.
ji: dûrbîn +-van
dûrbirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûr
dûrbûn (navdêr, mê) dema mirov dûr di bin li ber çavan
dûrçûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dûr
dûrçûyî (rengdêr) dûr, kevin, perritî.
ji: dûr +çûyî
dûrd arava ku dadirive binê tiştê avî; torte
arava ku dadirive binê tiştê avî; torte
dûrdan (navdêr, mê) vekirin, dûrxistin.
ji: dûr +dan
dûrdest (navdêr, mê) perîferî, veder, varê, avarê, dûr, marjînal, îzole$ne berdest
dûrdest bûn (biwêj) bêderfet bûn. bavê wê ne dnnlest buya, ew wisa nedihate perçiqandin.
dûrdîtin (navdêr, mê) dûrbînî.
ji: dûr +dîtin
dûre (hoker) piştî tiştekî, dû tiştekî re, piştî ku tiştek bibe: Pêşî pirtûkê bixwîne, dûre bibêje ka çawan e.. Agadarî: Dûre û hevwateyên wê serbixwe tên bikaranîn ango ti navdêr nadin pey wan. Ger divê navdêr li pey wan hebe, hingê li dûre divê piştî bêt bikaranîn. Herwiha gengaz e ku dûre bêt duparçekirin û navdêr bikeve navbera wan dû û re: Dû çûna malê re, ez ê bêm seredana te..
Herwiha: dûra, dû ra, dû re, dûvra, dûv ra, dûvre, dûv re, dîvra, dîv ra, dîvre, dîv re, dwîvra, dwîv ra, dwîvre, dwîv re.
Hevwate: paşî, paşê, piştreNêzîk, piştî.
Dijwate: pêşî.
Bide ber: dawî, destpêk. Biwêj: çûn dûre: çûn daku kesekê/î yan tiştekê/î bîne: Me du kes hinartin dûre lê dîsan jî nehat..
ji: dû + -re
dûre hatin (lêker) rû dan, da bûn, qewimîn, pêde hatin.
ji: dûre + hatin
dûre kirin (lêker) gîro kirin, qedexe kirin, hînan der.
ji: dûre + kirin
dûrebîn 1. xwedîferaset 2. alava ku dûriyê nezîk nîşan dide *"avên qûnan, niha jî xwe dane ber dûrebînan"
(lêker)xwedîferaset , alava ku dûriyê nezîk nîşan dide avên qûnan, niha jî xwe dane ber dûrebînan
dûredest 1. neberbelav 2. ne li ber destan
neberbelav , ne li ber destan
dûrendîş degel, bibesîret, xweybasîret, dûrbîn
dûrendîşî feraset
(rengdêr) feraset
dûresaz (navdêr) Amûrê ku mirov pê amûreke din ji dûrî ve bi rê dibe
dûrge (soranî) . Bi kurmancî: girav
dûrger (navdêr, mê) dûravêj.
ji: dûr +-ger
dûrhêl (navdêr, mê) tiştê kiryara berçav û rastî, riyalistî
dûrî durahî
(navdêr, mê) dûrbûn, ne nêzîkî, mesafe, dîstans, dirêjiya navbera du cihan.
Herwiha: dûrahî, dûratî, dûrayî, dûrîtî, dûrtî.
ji: dûr + -î
dûrî aqil (rengdêr) dûraqil, gewc, batil, ne mantiqî, ne lojîk, ne beraqil, ne aqilane, absûrd, tişta/ê ku dijî eqilî ye, tişta/ê aqilê selîm nikare bipejirîne, beredayî, berbad, pûç, bêbingeh, şaş, çewt, xelet.
Bide ber: dûrî eqil, dûrî eql.
ji: dûr + -î + aqil
dûrî aqilan bûn derî mantiqan bûn
dûrî aqilan bûn (biwêj) bêmantiq û bêîmkan bûn. ya ku seydo dibêje, dûrî aqilan e.
dûrî aqilan, nêzîkî rehma xwedê bûn (biwêj) ji bo tiştên bêderfet û bêîmkan tê bikaranîn. ya ku tu dibêjî dûrî aqilan e, lê nêzîkî rehnîa xwedê ye.
dûrî canê we Xwedê neke ku li we biqewime, dûrî huzûra haziran, haşa ji huzûra cenabê we
dûrî çava dûrî dila ye gotina pêşiyan ev jî berevajî gotina “dûr e nûr e” ku mirov her ku ji hev dû bi dûr bikeve hêdî hêdî mirov hevdû ji bîr dike.
dûrî çavan, dûrî dilan (biwêj) yên ku dûr in, zêde nakevin bîra mirov. dûrî çavan, dûrî dilan. ku ez jî hinekî nêzîk bûma, wer nedibû.
dûrî xwe rîtin bi quretî tev gerîn, xwe kizeve kirin
dûrik (navdêr, mê) stiran, kilam, goranî, gotinên li gel muzîkê tên gotin.
Herwiha: dûrk, dwîrik, dwîrk.
Bide ber: dorik, tûrik.
ji wêjeyê: Wek gelek kesên din, me jî di xortaniya xwe de li kasetên Şivan Perwerî guhdarî dikir. Ji xwe hewecedariya vegotina tesîra stran û dûrikên wî ya li ser nivşên me tune ye.(Enwer Karahan: Li ber pêlên dengê Şivan Perwerî îsyana pîrejinekê û helwêsta hin rewşenbîran, Nefel.com, 6/2007).
: dûrikbêj, dûrikbêjî, dûrikî, dûrikvan, dûrikvanî
dûrikî (navdêr, mê) rewşa dûrikbûnê.
ji: dûrik + -î
dûrikvanî (navdêr, mê) karê dûrikvanan.
ji: dûrikvan + -î
dûrîn (lêker)dirûtin.
ji: dûr +-în
dûrka (hoker) li yan ji dûr yan ber bi dûr ve.
Herwiha: dwîrka, dîrka.
ji: dûr + -ka
dûrker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dûr dike, derker.
ji: dûr + -ker
dûrketî (rengdêr) (Binihêre:) dûr
dûrketin (navdêr, mê) mezinbûn yan firehbûna delîve di navbera tiştan yan kesan da, :ji welatê xwe dûr ketin
dûrkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dûr kirin
dûrkirin (navdêr)ji hev dûr kirin, ji hev dû xistin, ji hev dane pa , jêk cudakirin
dûrman (navdêr, mê) dûrbûn.
ji: dûr +man
dûro, bigul û nûro (biwêj) dema ku yek dûr be, şirîntir dibe. dûro, bigul û nûro. hela zêdetirjî exrebeyên nêzîk, ku çiqasî dûrî hev bin, ew qas çêtir e.
dûrpîv (navdêr, mê) telemetre.
ji: dûr +-pîv
dûrtir çûn (lêker) pitir çûn, dirêje kêşan.
ji: dûrtir + çûn
dûrtirîn ji hemûyan dûrtir, gelek dûr, pir dûr
dûrûdirêj (rengdêr) gelek dirêj, demdirêj.
Herwiha: dûr û dirêj, dûr-û-dirêj.
ji wêjeyê: Ji ber ku perçebûna Kurdistanê wexteke dûrûdirêj dewam kiriye li her perçeya Kurdistanê hin pêvajoyên civakî, siyasî, kulturî û hwd. li gorî perçeyan şikil girtine.(Osman Aytar: Perçebûna Kurdistanê, vîzyon û hin karên pêwist (), Kurdinfo.com, 8/2009).
ji: dûr + -û- + dirêj.
: dûrûdirêjahî, dûrûdiratî, dûrûdirêjayî, dûrûdirêjî
dûrûdirêjî (navdêr, mê) rewşa dûrûdirêjbûnê.
ji: dûrûdirêj + -î
dûrwelatî (navdêr, mê) biyanistan, xurbet, xerîbî, sirgûn, mişextî, awaretî, derbiderî, biyanistan, dûrwelatî, sergom, diyaspora, cihê ku ne war û welatê mirovî bi xwe ye, dûrbûna ji war û welatê xwe, koçberî, penaberî.
ji: dûrwelat + -î ji dûr + welat + -î.
ji wêjeyê: Xerîbî, gurbet, dûrî û dûrwelatî di stranên kurdî yên kevn de temayeke bingehîn pêk tînin. Kesên hatine sirgûn kirin, bi salan leşkerî kirine, ji bo kar çûne deverên din û wek penaber (miltecî) li welatên dereke mane, ji yên mayî re hertim bûne êş û keder. Herdu alî jî li benda hev mane. Koçerî, koçberî û koçemalî bûye perçekî jîyana kurdan. Bi dil an jî bi zorê kurdan gelek caran war guhartine. Kurd hertim bûne koçber, penaber û ketine li ser rê û dirban (homo migrantus). Ev yeka serpêhatiya Ahaverus, cihûyê ku hatiye ceza kirin wekî heta mirinê rêwî û koçber bibe, tîne bîra mirovan.(Rohat Alakom: KAMBAXA VÊ XERÎBIYÊ - Di folklora kurdî de stranên xerîbiyê, Netkurd.com, 2/2006)
dûrxistî (rengdêr) (Binihêre:) dûr
dûrxistin (navdêr, mê) dûrkirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دوورخستن
dûryî (navdêr, mê) pêvedûryî.
ji: dûr +-yî
dûş 1. sewiye, ast 2. rêz, şîştir 3. îstiqamet
(navdêr, mê) henefa ku ava wê ji serî de bi leşê mirovî de dirije daku leşî bişo, şûştina leşê xwe li ber wê henefê.
Herwiha: duş.
Bikaranîn: Lêker: dûş kirin. Navdêr: dûşkirin Rengdêr: dûşkirî.
ji: Ji frensî douche ji îtalî doccia ji doccione.
: dûşî
dûş kirin (lêker)(Binihêre:) dûş
dûşdar (rengdêr) alîgir, piştevan, piştvan, layengir, terefdar, piştgir, piştvanek, parêzmend, piştdar, parêzker.
ji: dûş +-dar
dûşdarî (navdêr, mê) piştevanî, piştvanî, layengirî, terefdarî, piştvanekî, piştgirî, pîberî, alîkarî.
ji: dûş +-darî
dûşde (rengdêr) dûra, paşî
dûşî (navdêr, mê) rewşa dûşbûnê.
ji: dûş + -î
dûşîze (navdêr, mê) zerî, keçik, canik, sitî (ya ku hê şû nekiriye).
Herwiha: doşîze.
ji wêjeyê: Berhema Ariel Dorfman a bi navê The Death and the Maiden (Mirin û Dûşîze) wekî projeyeke lîstikê anîn..
ji: jiari, hevreha farisî دوشیزه (dûşîze), pehlewî dûşîçe, têkilî dot û dotmam yên kurmancî..
: dûşîzetî, dûşîzeyî
dûşîzetî (navdêr, mê) rewşa dûşîzebûnê.
ji: dûşîze + -tî
dûşkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dûş kirin
dûşkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûş
dûtî (navdêr, mê) seyandî, ceyirandî, sewaxkirî, vemalandî, hilçandî, çikandî, çikûrandî.
ji: d +-ûtî
dûtin (lêker)seyandin, ceyirandin, mole kirin, sewax kirin, malandin, seyinandin, delikandin, molekirin. Tewîn: -dû-.
ji: dû +-tin
dûv boçik, dêl
1. daw, derqûn (navdêr, nêr) kilik, kurî, terrî, boç, daw, derqûn, terriya kin, dûvik, kurîk, doç, boçik, dûvelank, dûm.
ji: jiari, hevreha belûçî دمب (dumb), farisî دم (dom), avestayî dume- 2. li dûv, ji dûv û hwd.. Binêre;, dû
dûvdirêj (navdêr, mê) bi dorfırehî, dûr.
ji: dûv +-dirêj
dûvdirêj bûn (lêker)(Binihêre:) dûvdirêj
dûvdirêj kirin (lêker)(Binihêre:) dûvdirêj
dûvdirêjbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dûvdirêj
dûvdirêjî (navdêr, mê) berfirehî, dorfirehî, bikitekit.
ji: dûvdirêj +-î
dûvdirêjk (navdêr, mê) bi dorfireyî, bi dûvdirêjî, dûr dirêj.
ji: dûvdirêj +-k
dûvê (yekî) di destê (yekî) de bûn (biwêj) di bin bandora yekî de bûn. ew nikare tiştekî bibêje, ji ber ku dûvê wî di destê robar de ye.
dûvê kûçik heft salan kirine qalibê zêr, derxistine dîsa dûvê kuçik (biwêj) esil û esasê mirov çi be, ew e. dûvê kûçik heft salan kirûte qalibê zêr, derxistine dîsa dûvê kûçik. ew xwe têxe dilqê çi dîsa ew e.
dûvê mişk biarvan nebûn (biwêj) ji bo mala feqîran ku bêeşya, rût û repal e tê gotin. malwêranî, çawa ku wêran bftye, di mala wî. de dûvê mişk biarvan ticibe.
dûvê xwe di pir tepikan de qurçandin (biwêj) gelek bûyer di serî re derbas bûn. wî di wê jiyana xwe va têr û tijî de dûvê xwe di pir tepikan de qitrçand.
dûvê xwe gerandin (biwêj) qelew bûn. kok bûn. maşelah nigarê dûvê xwe gerandiye, lê nizane lai wê sibê di hêla tenduristiyê de bibe belaya serê wê.
dûvê xwe kirin qemçî (biwêj) revîn, baz dan. her du dizan dema ku dengê xwediyê malê bihîstin dûvê xwe kirin qetûçî. (argo)
dûvedirêj 1. sewala ku boçika wê dirêj e 2. tiştê ku di demeke dereng û nenêzîk de diqede
sewala ku boçika wê dirêj e, tiştê ku di demeke dereng û nenêzîk de diqede
dûvek (navdêr, mê) destik.
ji: dûv +-ek
dûvelang 1. alava ku ji heyvê weşanê dişîne dinyayê, peyk 2. olamdarê berjewendiyên xelqê
alava ku ji heyvê weşanê dişîne dinyayê, peyk, olamdarê berjewendiyên xelqê.
Bikaranîn: Lêker: dûvelang bûn, dûvelang kirin. Navdêr: dûvelangbûn, dûvelangkirin Rengdêr: dûvelangbûyî, dûvelangkirî
dûvelang bûn (lêker)(Binihêre:) dûvelang
dûvelang kirin (lêker)(Binihêre:) dûvelang
dûvelangbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dûvelang
dûvelangbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dûvelang
dûvelangî (navdêr, mê) peykîtî, peykî, dûvikî.
ji: dûvelang +-î
dûvelangî bûn (lêker) bûn dûvelang, bûn peyk.
ji: dûvelangî + bûn
dûvelangkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dûvelang kirin
dûvelangkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûvelang
dûvelangtî olamdariya berjewendiyên xelqê
(rengdêr) olamdariya berjewendiyên xelqê
dûvelank (navdêr, mê) kilik, kurîk, kurî, dûv, boçik, dûvik, doç, dûm, daw, dava dirêj ya bi derqûna hin ajelan ve.
Herwiha: dûvelang
dûvhej 1. dêlhej 2. qûnek
dêlhej , qûnek
dûvhejî 1. dêlhejî 2. qûnektî
(rengdêr) dêlhejî , qûnektî
dûvhejî kirin 1. dêlhejî kirin 2. qûnektî kirin
(lêker)dêlhejî kirin , qûnektî kirin
dûvik (navdêr, mê) kilik, kurîk, kurî, dûv, boçik, doçik, doç, dûvelank, dûm, daw, dava dirêj ya bi derqûna hin ajelan ve, terrî, boç, derqûn, terî.
Herwiha: dîvik, dîvk, dûvk, dwîvik, dwîvk
dûvika (rengdêr) ji pey.
ji: dûv +-ika
dûvikî (navdêr, mê) peykî, dûvelangî, peykîtî.
ji: dûvik + -î
dûvketin (navdêr, mê) şeqandin, şeqin, şeqîn, şopandin, dîvketin, şûnketin, neqşekirin, peyçûn, şeqandin, peydozî.
ji: dûv +ketin
dûvlerzînk (navdêr, mê) giyandar corek çûçikane, kurîreprepînk
dûvmesas bilbil
dûvre 1. piştre 2. paşê
dûvstêr (navdêr, mê) komet, stêra ku dadirije. Her wiha: dûvstêrk
dûvstêrk stêrka biboçik
stêrka biboçik
dûvteşî (navdêr, mê) serteşî, lûrteşî, qûnteşî, teşîlûr, derzî, helîqopter, elîqopter, qurmecix
dûxan mija ku ji êgir quloz dibe
(navdêr, mê) dûkêl, dûman, dû, toza yan bayê ji agirî hildikeve: Dûxana cigareya wî dihat min. moran, mij, tem.
ji wêjeyê: Hem kelî ew behr û kef da û dûxan, Kef bûye erd û dûxan bû asîman.
Bikaranîn: Lêker: dûxan girtin, dûxan kirin, dûxan dan. Navdêr: dûxangirtin, dûxankirin, dûxandan w:Mela Hisênê Bateyî.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: دووخان.
Herwiha: dixan duxan.
Bide ber: dikan.
: bêdûxan bêdûxanî bêdûxanîtî bêdûxantî bidûxan bidûxanî bidûxanîtî bidûxantî dûxandar dûxandarî dûxandarîtî dûxandartî dûxander dûxanderî dûxanderîtî dûxandertî dûxandêr dûxandêrî dûxandêrîtî dûxandêrtî dûxanî dûxanker
dûxan dan (lêker)(Binihêre:) dûxan
dûxan girtin (lêker)(Binihêre:) dûxan
dûxan kirin (lêker)(Binihêre:) dûxan
dûxandan (navdêr, mê) (Binihêre:) dûxan
dûxandar (rengdêr) bidûkêl, bidûman, bidû.
ji: dûxan + -dar.
: dûxandarî dûxandarîtî dûxandartî
dûxandarî (navdêr, mê) rewşa dûxandarbûnê.
ji: dûxandar + -î
dûxangirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûxan
dûxanî (navdêr, mê) rewşa dûxanbûnê.
ji: dûxan + -î
dûxanker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dûxan dike.
ji: dûxan + -ker
dûyê (yekî) bilind nebûn (biwêj) bêzuriyet bûn, xizan bûn, bi ser neketin, encam negirtin. çû ser gelek doxtoran, sê heb jî jin anîn, lê mixabin, dûyê wî bilind nebû. ka ç.iyê wan heye ku li dûyê wan bilinci bibe? “...û dûyê wî jî zêcle bilind nebû. wê jî binê guliyên xwe xwerand û xwe xiste qilinc û di ciyê xwe de sekinî. musa vazgali
dûz (rengdêr) edil, hilû, rastgeh, bê kend û kosp, bê çal û girik, hemû bi qasî hev bilind yan nizm, ne geh bilind û geh nizm, dirist, rast.
Herwiha: dwîz.
Têkildar: doz, tûz.
Bikaranîn: Lêker: dûz bûn, dûz kirin. Navdêr: dûzbûn, dûzkirin, dûzdan Rengdêr: dûzbûyî, dûzkirî.
: dûzandin, dûzandî, dûziyayî, dûzî, dûzîn, dûzîner, dûzkar, dûzkarî, dûzker
dûz bûn (lêker)(Binihêre:) dûz
dûz kirin (lêker)(Binihêre:) dûz
dûzbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dûz
dûzbûnî (navdêr, mê) rastbûnî.
ji: dûz +-bûnî
dûzbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dûz
dûzdan (navdêr, mê) (Binihêre:) dûz
dûzî (navdêr, mê) rewşa dûzbûnê.
ji: dûz + -î
dûzker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dûz dike, rastker.
ji: dûz + -ker
dûzkerî (navdêr, mê) rastkerî, teswiyekerî, teshîhkerî, redaktorî.
ji: dûz +-kerî
dûzkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dûz kirin
dûzkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dûz
(f.) smoke
1. behind. 2. m. smoke
dû re then, afterwards
afterwards
(=paşî, piştre) then, afterwards
dûçar Exposed
dûçar man Be exposed to, undergo
dûdirêj of long standing.
dûkelf smoke
dûmahîk (f.) continuation
dûmahîkî (f.) following, last, final
dûman (f.) fog
f. smoke
dûpişk f. scorpion
dûr far
(adj.) far, distant
far.
far
(antonym=nêzik) far
dûr kirin to remove
dûr nêzîk sooner or later.
dûr xistin to set apart
v.t. to throw away, exile
v.t. to throw away, exile
dûrahî f. remoteness, distance.
dûrbîn binoculars
farsighted
dûre see: Dû re
dûrebîn far-sighted, far-seeing, foresighted
f. binoculars
dûrebînî far-sightedness
dûrî (f.) distance, space, stretch,
dûrî yeki bûn to be away from someone
dûrî... bûn to be far from
dûv (m.) tail,
m. tail, end
dûvre =dû re
=dû re
Dunst
hinter
nach
Qualm
Rauch
Rücken
dû ... re nach
dû ku nachdem
dû re anschließend
dûajo Helfer
Schäfergehilfe
Treiber
dûdank Auspuff
dûkan Laden
dûketin hinterherlaufen
dûm Andauern
Ausreichen
Dauern
Fortdauern
dûmahîk Folge
Folgende
Fortsetzung
Weitere
dûman Nebel
Qualm
Rauch
dûmeqesk Schwalbe
dûpatkirin erläutern
dûpişk Skorpion
dûr weit (entfernt)
dûr bûn entfernen, sich ~
weggehen
dûr xistin entfernen
wegschicken
zur Seite stellen
dûra danach
nachher
dûrahî Abstand
Entfernung
dûrbîn Fernglas
weit sehen könnend
weitsichtig
dûrî Abstand
dûrxistin entfernen
dûşandin hinterherschicken
dûv Schwanz
dûvelenk Satellit
dûvik Anhängsel
Schafschwanz
dûvmesas Nachtigall
dûvre dann
dûxan Dunst
Rauch
dûyê mazotê Dieselqualm
dûyê şikeftê Rauch der Höhle
dûz eben
flach
gerade
m. bogk, boçe, dim, doçik, dêlîye, poçe, bueç, bueçik n.
rd. di m., tepîya
n. du, dûman, dun, duy n.
m. pey, di m., piy n. *bi dûr re h. dime ra, pey ra
dû derxistin du vetene, du teberkerdene
dû girtin lng. dûxan girewtene, du girewtene, dûman girewtene
dû hatin lng. pey ameyene, dime ameyene
dû helhatin lg. . du ravazayene, du qîlozbîyene
dû ketin lg. re dime kewtene, re pey kewtene
dû kirin lg. . du kerdene
dû man lng. dime mendene, pey de mendene
dû mayîn lng. dime mendene, pey de mendene
dû re h. peyco, dime ra, muteaqîben, bado, peydo, peyconî, baco, bacî, bahdo, bahdê, bajî, tepya, têpîya, bajna
dûblaj m. 5 n. dublaje m.
dûblîn rd. qûmasêde pemeyin o
dûçar rd. dûçar, marûz
dûçik m. ona. dimgk (çim de) n.
dûçûn lg. . pey sîyene, dime sîyene
dûdik m. fîrike, pîke, tûtike, fîkî, dudike m.
dûelo m. duelo, duwelo n.
dûeloker m/n. duelocî, duelovirastox n.
dûga m. bot. pelo gewr n.
dûge m. cog. girawe, dorawe m.
dûgel m. dewlete, dugele, duwele, duyel, dugel, duwel m.
dûj m. serênayis, hacamet, hecemat n.
dûkan m. dukan, dikan, dikon, dikun n.
dûkêl m. puxur, helmûpuxur, helm, puxir, buxar, buxu n.
dûkês m. lojine, tifike, pixêrî, rojine, locine, lozine m.
dûkirin m. dukerdis n.
dûl m. dui, sirim, dol n.
dûlêr m. tir, torc, teras, kendal, ris, jîl n.
dûlge m. ede. qasîde, qesîde m.
dûm m. di m., tirîye, tirî n.
dûmahîk m. peynîye, dimayîye, dewamîye m.
dûman m. du, dûman, dun, duy n.
dûman girtin lng. dûxan girewtene, du girewtene, dûman girewtene
dûmarekol m. zoo. dimpistike, dimaskil, heqlew, kerkinca bejî, akreb, dimpistike, demasqul, demaskul, aqreb m.
dûmayî m. peynîye, dimayîye, dewamîye m.
dûmayîk m. peynîye, dimayîye, dewamîye m.
dûmen m. dumen n.
m. dumen, dimen n.
dûmenvan m/n. dumenwan, dumencî n.
dûmenvanî m. dumenwanîye, dumencîyîye, dumencîyênî m.
dûmeqes m. zoo. hechecike, qenakuje, gkdelige, hejhejike m.
dûmeqesk m. zoo. hechecike, qenakuje, çikdelige, hejhejike m.
dûmir rd. kone, konî
dûmirîn lng. kone bîyene, kol bîyene, kor bîyene, aginayene
m. konebîyayis, kolbîyayis, korbîyayis, aginayis n.
dûn rd. kakolin, xelekin, lulin, çunqalin, çankolin, tadaye
m. nifs, aj, dunda, dol, nesl, zurîyet, zîlet n.
dûpisk m. zoo. dimpistike, dimaskil, heqlew, kerkinca bejî, akreb, dimpistike, demasqul, demaskul, aqreb m.
dûpuçk m. zoo. dimpistike, dimaskil, heqlew, kerkinca bejî, akreb, dimpistike, demasqul, demaskul, aqreb m.
dûr rd. durî, dur
dûr bûn lng. rira durî bîyene *jê dûr ketin lng. rira durî kewtene *jê dûr kirin lg. . rira durîfîstene, rira durî kerdene, rira durî vistene, rira durî finayene *jê dûr sekinîn lng. rira durî vindetene *ji dûr ve rd. durî ra *ji
lng. durî bîyene
dûrahî m. durîye, mesafe, durayîye m.
m. menzîl, durîye, durênî n.
dûravêj rd. durîestox, menzîlderg, menzîldurî, durestox
dûrayî m. durîye, durîyênî, durayîye n. *bi dûrxistin lg. . cira durî fîstene, cira durî kerdene, rira durî vistene, rira durî finayene
dûrbîn m. fiz. durvîn, durde, durbîn n.
rd. durîvînitox, durîvîn
dûrbînî m. durîvînitoxîye, durîvînîye, durîvînîtoxênî m.
dûrbînî sebenk m. tayfpê m., spektroskope m.
dûrbîstk m. telefon, fon n.
dûrdest rd. duredest, durî
dûrebîn m.fiz. durvîn, durde, durbîn n.
dûrebîr rd. durîvîr, durîvînitox
dûredest rd. duredest, durî
dûredûr rd. duredur, duradur
dûrendîs rd. durendîsin, basîretin, wayirbasîret
dûrendîsî m. durendis, basîret n.
dûrexism rd. durewêret n.
dûrî m. durîyîye, durîyênî, durayîye m.
rd. durî ra
dûrî ketin lng. durî kewtene, durî waroginayene
dûrî kirin lg. durî fistene, durî kerdene, durî vistene, durînayene, durî finayene
dûrî û dirêj h. dergaderg, derg û dila, bi dergîye
dûrî xistin lg. . durî fîstene, durî kerdene, durî vistene, durînayene, durî finayene
dûrik m. suyare, lurike, durike, lorike m.
dûrîng m. durîye, mesafe, durayîye m.
dûrîpîv m. telemetre, durîpême m.
dûrîtî m. durîyîye, durîyênî, durayîye m. *jê
dûrîtir rd. durîyêr, durêr
dûrîtirin rd. tewr durî, durîyêrên
dûrnebîn rd. tip. mîyop, durînêvînitox, kilmevîn
dûrnebînî m. mîyopîye, durînêdîyoxîye, mîyopênî, durînêdîyoxîye m.
dûs m. dus n.
m. virode n.r hîza m.r teng n.r vironde n.
m. het, hêm n.
dûsaxe m. tip. kurike, xirtik, dîfterî m.
dûsaxeyî rd. kurikin, xirtikin, dîfterin
dûsdar rd. hetkar, terefdar, hemhet, hetin, hetgirewtox
dûsdarî m. pistdarîye, pistewanîye, pistgirewtoxîye, pistgîrîye, hetgirewtoxîye, hetgirewtoxênî, terefdarîye m.
dûsîze rd. kênayî, bakîre, kênekî, çênekî
dûsîzeyî m. kênayîyîye, bakîreyîye, kênekîyîye, bakîreyênî m.
dûtin m. desuyayis, suyaxkerdis, sebaxkerdis, dusnayis, suyaxnayis n.
lg. desuyene, suyax kerdene, sebax kerdene, dusnayene,suyax pirodayene,suyaxnayene
dûv m. boçîk, boçe, dim, doçik, dêlîye, poçe, bueç, bueçik n.
m. di m., tirîye, tirî (mêsinîye de) n.
dûv re h. dime ra, pey ra, dime de, hemen pey de
dûvberan m. tirîye, di m., tirî m.
dûvelang rd. girebest, peyek, dimik
m/n. dimik, dimdark, dimcî n.
n. peyk, giredaye (dewletên peyk) n.
dûvik m. boçik, boçe, dim, doçik, dêlîye, poçe, bueç, bueçik n.
rd. girebest, peyek, dimik
m. ana. tizmorîye, boçik, mazga, pasmûra, turturik, tuzmûrik m.
dûvlerzîn m. zoo. dimlerzoke m.
dûvlerzînk m. zoo. dimlerzoke m.
dûvmeqes m. zoo. hecherike, qenakuje, çikdelige, hejhejike m.
dûvmesas m. zoo. sewsewoke, perçemoke, baçirmoke, firfirike, sewsevike m.
dûvrep rd. dimrep
dûvrovî m. boçikê luye, dimluye m.
dûvstêrk m. dimastare, astareyo dimin, estareyo boçikîn n.
dûwayî m. peynîye, dimayîye, dewamîye m.
dûwêl m. dul, sirîm, dol n.
dûxan m. dûxan, mûx, du, duman n. *bi dûxan bûn lng. dûxanin bîyene, xemamin bîyene, mûxin bîyene, dûmanin bîyene
dûxan girtin lng. dûxan girewtene, du girewtene, dûman girewtene
dûz rd. rast, raste, gor, duz, rast
dûz kirin lg. rast kerdene, duz kerdene
dûzaheng rd. yewaheng, monoton, yewsêwe, tekduze, tekaheng
dûzan m. usture, îstrî, ustura, estire n.
dûzdan m. dêwezan, xaçirgan, dêzlig, dêwezun n.
dûzkirî rd. rastkerde, duzkerde, stabîlîze
dûdû ibibik kuşu
du (jimare 2, II)
pey, dû, dûv bn diwa
dûkêl, dûman, dûxan
dûawan duav, cihê du çem / robar lê digin hev û dibin yek
dûbad ducarî, duqatî, dumilî, duhêlî, dualî
dûbare dubare, ducarî, tekrar, ji nû ve, ji nişka ve
dûbare bûn / bûnewe dubare bûn, dîsan qewimîn, tekrar bûn
dûbare kirdin / kirdinewe dubare kirin, dîsan kirin, tekrar kirin
dûbarepat bn dûpat
dûberekî hevrikî, duberî, rikeberiya di navbera du aliyan de
dûberekî û sê lê kirdin bi lez û bizav karek kirin
dûberekî westan hevrikî kirin, li dij hev rawestîn
dûberekî xistin nêwan hêvotin, berdan hev, kiş kirin hev
dûberekîî (şitêk) bûn pêrgî / rastî (tiştekî) hatin
tûşî (tiştekî) bûn
dûca duca, kare
dûçar pêrg, rast, tûş
dûçendane ducar, ducarî hindî tiştekî, ducarî ji tiştekî mezintir / biçûktir / dirêjtir / kurttir û hwd.
dûçerxe duçerxe, duçerxî
bîsîklet, kerkê asinî, hespikê asinî
dûd bn dû
dûdare darbest, tabût, darên kesên mirî li ser tên rakirin û bo veşûştinê yan binaxkirinê dibin
dûdekî qûnder, homoseksuel, sodomî, îbne
dûdil dudil, dilwas, dilwaswas, biguman, bişik
dudilî, dilwasî, dilwaswasî, guman, şik
dûdman dûnde, ûcax, ziriyet, dûndeh, malbat, binemal, sûlal
hoz, êl, eşîr
dûdmankiwêr bêdûnde, bêûcax, bêziriyet
dûfaq qosk, duçeq, duşeq, tiştên bi dirûvê / şikilê v
dûg dûng, daw, dawa mihan (beşa ji leşê mihan ya derqûna wan diniximîne)
dûguman bn dûdil
dûhem, dûhemîn bn dûwem, dûwemîn
dûkan bn dukan
dûkel dûkêl, dûman, dûxan
hilm, buxar
dûkelawî dûkêlî, dûkêlgirtî, dûxanî, dûmanî, dûxangirtî, dûmangirtî
dûkeldan dûkêlkêşk, kunek e li banê xanî bo ku dûkêl / dûman / dûxan tê re hilbikeve derveyî xanî
dûkeldiraw dûkêlî, dûkêlgirtî, dûxanî, dûmanî, dûxangirtî, dûmangirtî
hilmdayî
dûkelgîr, dûkelkêş dûkêlkêşk, kunek e li banê xanî bo ku dûkêl / dûman / dûxan tê re hilbikeve derveyî xanî
dûla dual, dualî, duhêlî, durexî
(derî / pencere) duqat
dûlge pesn, pesnebêjî, gotarek pesndanê (t. bo bîranîna kesên mirî)
dûlike duşeq, duçeq, qosk
dûlone dual, duhêlî, dualî, duşaxî, duçeqî, duqatî
dûlûle dulûlî, duborî, dukunî, tivengên dulûlî
dûmalekî dumalî, dumalikî, dema jin û mêr di eynî malê de dijîn lê maiyeta xwe ji hev cuda dihêlin
dûmel lîr, peq, peqûşk, peqûşkên li leş çêdibin
dûmelek daholk, çeşnek daholên biçûk e
dûmirekî bi herdu destan
dûnihom duqat, duqatî, xaniyên duqat
dûnîme dunîv, nîv û nîv
dûnîme kirdin nîvandin, nîv û nîv kirin, wa parçe kirin ku nîvek li aliyekî û nîva din jî li aliyek din bimîne
dûpat dubare, tekrar, dîsan
dûpat kirdin dubare kirin, dîsan kirin, tekrar kirin
deng vedan, olan dan
dûpê dupî, dulingî, jîndarên du pî / pê / ling hene
dupêpikî, tiştên du pêpik / pî / pê / ling hene
dûpel duşeqî, duçeqî, qosk
dûpişk dûpişk, dûlipî
dûqat duqat
ducarî
dûqet duhêlî, dualî, durexî
dûr dûr, dijw. nêz, nêzîk
dûrayî dûrahî, dûrayî, mezafe, dîstans
dûrbîn dûrbîn, kesa/ê pêşeroja mijarekê dibîne yan wê li ber çavan digire
dûrdest dûrdest, tişta destê mirov bi asanî nagiyê, dijw. berdest
dûrendîşe dûrpûnij, dûrfikir, sexbêr, kesa/ê dûr difikire û mijarê bi berfireyî li ber çav digire û li pêşeroja wê dirame
dûrî dûrî, dûratî
dûrlesoz bêhest
objektîv
dûrû durû, xapînok
dûşemme, dûşemmû duşem, duşemb, ji rojên hefteyê ya piştî yekşemê û berî sêşemê
dûsibey dusibe, dusibê, roja piştî sibe / sibê / sibehî bêt
dûta duta, duqat, ducar
dûtiwê, dûtuwê duhêlî, dualî, duqat
dûwan şêwirîn, suhbet kirin, (li gel hev) axiftin, qise kirin, şor kirin, (li ser mijarekê) peyivîn, bas kirin, qal kirin
duyan, duwan, du liban / heban / kitan: Dûwan debînim Duyan dibînim, du (ji wan) dibînim
cot
dûwan-dûwan du-du, cot-cot, du bi du, her du carekê
dûwanbêj şiroveker, raveker, basker, liseraxiv, kesa/ê li ser mijarekê diaxive
dûwander peyvder, axiftger, kesa/ê axiftinekê pêşkêş dike
dûwandin axaftin, peyivandin, li gel yekî suhbet kirin, wa kirin ta ku kesek biaxive
dûwane cêwî, cêmk, hevalcêmk, du xwişk yan du bira yan xwişkek û birayek yên bi hev re ji diya xwe bûne
du tiştên tam mîna hev
dûwange axiftgeh, cihê axiftinên gelemperî, cihê axiftinên bo raya giştî
dûwanze dazde, duwanzdeh, (jimare 12, XII)
dûwem, dûwemîn duyem, (ya / yê / yên) duyê / duyan, (ya / yê / yên) pişta (ya / yê / yên) yekem / pêşîn
dûxale duxalok, duniqtok (di niqteşaniya nivîsînê de nîşaneya :)
dûxew bûn xew lê herimîn
dûzaxe kirdin nerehet kirin, aciz kirin
dûr далеко