Encamên lêgerînê
rd 1. diğer, başka, öteki * me bar kire maleke dî başka bir eve taşındık 2. öbür (zaman için) * heftiya dî öbür hafta 3. h daha (olana ek olarak, olana katarak) * em saeteke dî jî bipên bir saat daha bekleyelim
dîa m dia, diyapozitif
dîba m diba (altın ve gümüş işlemeli bir tür ipek kumaş)
dîbac m canfes (parlak, tok tür ipekli kumaş)
dîbace m dibace (giriş, önsöz)
dîbar rd 1. görülebilir 2. görünen, görünür
dîble m kadı lokması
dîbsor bot/m pancar
dîd n göz
dîdaktîk rd didaktik
dîdar görünür.
dîdar (i) m 1. yüz, çehre 2. cemal, hüsn ü cemal
dîdar (ii) nd/nt 1. görüşmeci, ziyaretçi 2. izleyici 3. şahit 4. rd gören, görme özeliği olan 5. m görgü (görmüş olma durumu)
dîdar bûn görünmek.
l/ngh görüşmek
dîdarbûn m görüşme
dîdarî görünürlük.
m 1. görüşme 2. buluşma
dîdarî pêk anîn l/bw görüşme yapmak (veya gerçekleştirmek)
dîde n 1. göz 2. rd gören
dîdevan gözcü, rasat.
nd/nt 1. gözcü, bekçi, kolcu 2. gözcü (sınavda sınavın kurallara uygun bir biçimde yapılmasını sağlayan kimse)
dîdevanî m 1. gözcülük 2. bekçilik, kolculuk
dîdevanî kirin 1) gözcülük yapmak 2) bekçilik yapmak, kolculuk yapmak
dîdî m çuh çuh (tren, çocuk dilinde)
dîf (i) nd dardında
dîf (ii) m belâ (istenmedik bir davranışa zorlayan etki)
dîfraksiyon fiz/m difraksiyon, kırınım
dîfterî bj/m kuş palazı
dîftong rz/m difton
dîger rd/c 1. öteki 2. nd diğer, başka, gayri
dîgergûn rd 1. başka türlü, başka şekilde 2. değişime uğramış, dönüşmüş
dîgerkam nd/rd digerkâm, özgeci
dîgerkamî m digerkâmlık, özgecilik
dîgerkamokî rd özgecil
dîh m ekin veya ot öbeği (ya da yığını)
dîharî m uzak yerden gelen hediye
dîjle Dicle.
dîk horoz.
zo/n 1. horoz 2. horoz (ateşli silâhlarda çakmak taşına veya merminin kapsülüne vurmaya yarayan metal parça)
dîk (i) nd oraktan kurtulmuş başak
dîk azan dan horoz ötmek
dîk bang dan horoz ötmek
dîk qîk kirin horoz ötmek
dîk xulxulîn horoz ötmek
dîkatî m/mec horozluk, yiğitlik
dîke rd diğer
dîkê (serê) sibehê lê dan sabah horozu ötmek
dîkê bûk nd ağaçkakana benzer bir kuş
dîkê cûre nd ibiksiz horoz
dîkê eloelo nd 1. horoz (iyi ve iri cins horoz) 2. m horoz (kabadayı erkek)
dîkê elok zot/nt hindi (Meleagris gallopavo)
dîkê geraze nd bir tür iyi cins horoz
dîkê ku bêwext bang dide tê şerjêkirin zamansız öten horozu keserler
dîkê panore üç yaşında horoz ötmek
dîkê qoqo nd 1. horoz (iyi ve iri cins horoz) 2. m horoz (kabadayı erkek)
dîkê serê sibehê xulxulîn sabah horozu ötmek
dîkê sibehê bang (an jî azan) dan sabah horozu ötmek
dîkik (i) n 1. ayıraç (satır ve sözleri şaşırmamak için, ucu sivri gösterme aracı) 2. belirti * dîkikê dîniktiyê pê re hene onda delilğin belirtileri var
dîkik (ii) n horoz (ateşli silâhlarda çakmak taşına veya mermenin kapsülüne vurmaya yarayan metal parça)
dîkil zo/n horoz
dîkilok n 1. horoz, horozcuk 2. horoz (ateşli silâhlarda
dîkiloşk zo/nd genç horoz
dîkiloz zo/nd küçük horoz
dîksilêman zo/nd ibibik, hüthüt, çavuş kuşu (Upopa epops)
dîksiyon m 1. diksiyon, söyleyim 2. diksiyon (konuşulan dilin incelenmesi ve kullanılması) 3. şn diksiyon (duru, açık vurgulama ve çikaklara tam uyarak konuşma)
dîkta m dikta
dîktafon m diktafon
dîktaparêz nd/rd diktacı
dîktaparêzî m diktacılık
dîktator nd/nt diktatör
dîktatorî m 1. diktatörlük (diktatör olma durumu) 2. diktatörlük ((siyasi düzen olarak) 3. diktatörlük ( bir diktatör tarafında yönetilen ülke)
dîktatorîya prolatarya proletarya diktatörlüğü
dîkte m 1. dikte 2. rd dikte (edilmiş)
dîkte kirin l/gh 1. dikte etmek 2. mec dikte etmek (zorla benimsettirmek)
dîktekirin m 1. dikte etme 2. mec dikte etme (zorla benimsettirme)
dîl nd/nt 1. tutsak, esir 2. tutsak, esir (kendisini her şeyin etkisinden kurtarmayan kimse) * hûn dîlê patronê xwe ne siz patronunuzun tutsağısınız 3. es(bir şeye veya kimseye körü körüne bağlı olan) * ez dîlê bedewiya wê me onun güzelliğinin esiriyim 4. köle (herhangi bir şeye aşırı derecede bağlı olan kimse) 5. mec zavallı
dîl (i) n uzun, sivri taş
dîl girtin l/gh tutsak almak, esir almak
tutsak (veya esir) almak
dîl ketin l/ngh tutsak düşmek, esir düşmek
tutsak (veya esir) düşmek
dîl kirin l/gh teslim almak (tutsak almak)
tutsak (veya esir) etmek
dîlan m 1. düğün * ez dê zeviyê bifiroşim û ji kurê xwe re dîlaneke xweş çêkim tarlayı satıp oğluma güzel bir düğün yapacağım 2. halay, oyun (müzik eşliğinde yapılan hareketlerin tümü)
dîlan ferikî berbû hetikî yalanı çıkmak, yalanı ortaya çıkmak (her şeyin açığa çıkması)
dîlan girtin dans etmek.
dîlan kirin düğün yapmak
dîlan li dar ketin düğün başlamak
dîlan li dar xistin düğün başlatmak
dîlana (yekî) bi hev xistin düğününü yapmak
dîlana (yekî) kirin düğününü yapmak
dîlanî m çöğüncek, tahterevali
dîlanvan nd/nt düğüncü
dîlanvanî nd/nt düğüncü
dîlatmetre m dilatmetre
dîlawer rd yürekli, yiğit
dîlawerî m yüreklilik, yiğitlik
dîlbend bnr dilbend (II)
dîlber rd dilber
dîlberane h dilberce
dîlberanî rd dilberce
dîlberhebîn rd güzele düşkün
dîldar nd/nt köleci (köle, tutsak sahibi)
dîldarî m kölecilik
dîlê destê (yekî) bûn (birinin) esiri olmak
dîlek m istek, dilek
dîlek kirin l/gh dilemek
dîlema man/m ikilem
dîlgeh m esir kampı
dîlgir nd esirci
dîlgirî m esircilik
dîlgirtî rd tutsak (veya) esir alınmış kimse
dîlgirtin m tutsak alma, esir alma
dîlî kölelik.
m tutsaklık, esirlik
dîlîtî m esaret, esirlik
dîlketî rd tutsak (veya esir) düşmüş olan
dîlketin m tutsak düşme, esir düşme
dîlkirin m teslim alma (tutsak alma)
dîlmaç çevirmen.
dîlok m aşk şarkısı, sevda türküsü (eğlence ve halaylarda söylenen ve içeriği aşk, sevgi olan hareketli türkü)
dîlokbêj nd/nt bu tür türküleri söyleyen
dîlyar rd güçlü ve korkusuz kimse
dîm n çehre
dîmanatî fel/m 1. görelik, bağıntı 2. görececilik, görecelik
dîmane rd görece, bağıl
dîmaneyî fel/rd göreli, bağıntılı
dîmaneyîparêz nd/nt göreci, bağıntıcı
dîmaneyîparêzî fel/m görecilik, bağıntıcılık
dîmaneyîtî fel/m görelilik, bağıntılılık, bağıllık, görecelilik
dîmanî rd görece, bağıl
dîmar rd yıkık
dîmax m dimağ
dîmen m 1. görüntü 2. görünüm, görünüş, manzara 3. görüntü, fon (sinama ve tiyatroda)
dîmen girtin l/gh görüntülemek
dîmena pozîtîf pozitif görüntü
dîmendar rd görünümlü, manzaralı
dîmender m ekran, görüntülük
dîmengir nd/nt görüntüleyici
dîmengirtin görüntüleme
dîmeşore makyaj malzemesi.
m makyaj malzemesi
dîn rd 1. deli (aklını yitirmiş, aklı dengesi bozuk, mecnun) 2. çılgın, deli (davranışları aşırı ve taşkın olan) * ez yekî dîn im, ez dê bikevim nav agir ben delinin biriyim, ateşe girerim 3. deli (çoşkun, azgın) * merivekî dîn e deli biri
n 1. din (toplumsal kurum olarak) 2. din (dinsel kuralları sağlayan düzen olarak) * dînê îslamê islam dini 3. mec din (inanılıp çok bağlanılan düşünce, inanç veya ülkü)
dîn (iii) fiz/m din
dîn bûn l/ngh 1. delirmek 2. çıldırmak * ku li malê pirtûk jî nebûna, bawer bike ez dê dîn bibûma inan eğer evde kitaplar da olmasaydı çıldırırdım 3. argo üşütmek
1) delirmek 2) çılgınlaşmak 3) deliye dönmek (çok sevinmek)
dîn kirin l/gh 1. delirtmek 2. çıldırtmak
dîn rastî dîn an tê çoyê xwe vedişêre deli deliden çekinir
dîn û apter deli diva(bir şeye çok düşkün olan)
dîn û dinya bi avê ye temizlik imandandır (ji)
dîn û har 1) çılgın 2) deli (azgın, çoşkun) * çemê dîn û har deli ırmak 2) deli divane
dîn û har bûn 1) delirmek, kudurmak 2) çıldırmak, çılgına dönmek, kudurmak (çok kızmak, öfkelenmek) 3) divane olmak
dîn û har kirin 1) delirtmek, kudurtmak 2) çıldırtmak, çılgına dördürmek, çılgına çevirmek, kudurtmak (çok öfkelendirmek)
dîn û îman bûn dinden imandan olmak (ji)
dîn û îman kirin dinden imandan etmek
dîn û îmana (yekî) bûn (birinin) herşeyi olmak * Azad dîn û îmana wê ye Azad onun herşeyi
dîn û îmana (yekî) pere (birinin) dini imanı para (bi)
dîn û îmanên (yekî) li hev siwar kir (birine) kök söktürmek
dîn û îmanên min dinim hakkı için (veya dinim aşkına) (di)
dîn û îmanên min de be dinim hakkı için (veya dinim aşkına)
dînamîk m 1. dinamik, devim bilimi 2. fel/rd dinamik, devimsel 3. mec dinamik, canlı, hareketli
dînamîk bûn l/ngh dinamikleşmek
dînamîk kirin l/gh dinamikleştirmek
dînamîkbûn m dinamikleşme
dînamîkbûyîn m dinamikleşme
dînamîkkirin m dinamikleştirme
dînamît m dinamit
dînamît kirin l/gh dinamitlemek
dînamîtkirî rd dinamitlenmiş
dînamîtkirin m dinamitleme
dînamîzm fel/m dinamizm, devimselcilik
dînamometre m dînamometre, kuvvetölçer
dînar n dinar (Yoguslavya, İran, Iraq ve Tunus’un para birimi)
dînarî m nazariye
dînatî m delilik
dînayî m delilik
dînbetal rd 1. batıl inaç 2. kafir
dînbûn m 1. delirme 2. çıldırma 3.argo üşütme
dînbûn ne ji hemd e deli olmak işten değil
dînbûyî rd 1. delirmiş 2. çıldırmış 3. argo üşütmüş olan
dînbûyîn m 1. deliriş 2. çıldırış 3. argo üşütüş
dîndar (i) bot/m lübnan palamudu
dîndar (ii) m güzellik, hüsnü cemal
dîndar (iii) rd dindar
dîndarane h dindarca
dîndarî m dindarlık
dîndijmin nd/nt din düşmanı
dîndijminî m din düşmanlığı
dîndox m billûr, kristal
dînê beredayî tımarhane kaçkını
dînê berepaş nd kaide kural tanımayan inanç
dînê heq Hak dini
dînê hir rd zırdeli, fermanlı deli
dînê Îsa hildan istavroz çıkarmak
dînê uryayî rd zırdeli
dînemêr rd delişmen, deli dolu
dînemêrî m delişmenlik
dînemêrî kirin delişmenlik yapmak
dînemêrkî rd/h delişmence
dînemêrtî m delişmenlik
dînemêrtî kirin delişmenlik yapmak
dînemo m dinamo
dîngele rd delişmen
dîngeletî m delişmenlik
dînguhêr rd dönme (din değiştirmiş olan)
dînguhêrî m dönmelik (din değiştirme durumu)
dînî rd dinî, dinsel
dînik rd 1. deli bozuk, çatlak, kaçık 2. alık, hoppa, üşütük, anormal (dengesi bozuk) * zilamekî dînik anormal bir adaa 3. beyinsiz, akılsız, düşüncesiz
dînik ji dînikan îmam ji meyîtan hez dike deli deliyi, imam ölüyü sever
dînikane h 1. deli bozukça, çatlakça, kaçıkça 2. alıkça, hoppaca 3. beyinsizce, akılsızca, düşüncesizce
dînikî m 1. deli bozukluk, çatlaklık, delilik 2. rd delice, kaçıkça, delimsi 3.rd kaçık (bazı davranışlarnı delice olan)
dînikî bûn l/ngh 1. çıldırmak, deli çıkmak 2. anormalleşmek
dînikî kirin l/gh delilenmek, deli gibi davranmak
dînikîbûn m 1. kaçıklık 2. çıldırma, deli çıkma 3. anormalleşme
dînikîkirin m delilenme, deli gibi davranma
dînikîya (yekî) pê girtin deliliği tutmak
dîniko b deli, hey deli
dînikok nd/nt delicik
dîniktî m 1. delilik 2. mec çatlaklık, delilik
dînîtî m 1. delilik 2. divanelik
dînîtî kirin delilik yapmak
dînîtîya (yekî) pê girtin deliliği tutmak
dînkî rd/h 1. delilelere yaraşır bir biçimde 2. çılgınca, çılgıncasına, mecnunane
dînkirin m 1. delirtme 2. çıldırtma
dînnezan rd din bilmeyen, tanımayan kimse
dînok rd 1. çatlak, deli bozuk 2. azgın, çılgın
dînokane h 1. deli bozukça, çatlakça 2. azgınca, çılgınca
dînoke rd 1. delice 2. çatlak, psikopat
dînoketî m 1. delilik 2. çatlaklık
dînokî rd 1. çatlakça, deli bozukca 2. azgınca, çılgınca
dînomîno rd/h 1. deli deli 2. zıpırca, delişmence (yek)
dînomîno bûn l/ngh 1. dellenmek 2. kudurmak (çok kızmak, öfkelenmek)
dînomîno kir (birini) deli etmek, çılgına çevirmek
dînomînobûn m 1. dellenme 2. kudurma (çok kızma, öfkelenme)
dînoyî rd 1. delice, delimsi 2. sinirli, öfkeli 3. çılgın, deli
dînoyî bûn l/ngh delirmek, çıldırmak
1) delirmek 2) cinnet getirmek
dînoyîbûn m delirme, çıldırma
dînozor zo/m dinozor
dînûhar bûn l/ngh çılgınlaşmak
dînûharbûn m çılgınlaşma
dînveşêr rd gizli din taşıyan
dînxane m akıl hastahanesi, timarhane,
dînzan nd/nt dinbilimci
dînzanî m dinbilim
dîploma m diploma
dîplomasî m 1. diplomasi (uluslararası ilişkileri düzenleyen antlaşmalar bütünü) 2. diplomasi (yabancı bir ülkede ve uluslararası toplantılarda ülkesini temsil etme işi ve sanatı) 3. diplomasi (bu işte çalışan kimsenin görevi, mesleği) 4. diplomasi (bu görevlilerin oluşturduğu topluluk) 5. mec diplomasi (güç bir görüşme sırasında gösterilen ustalık ve beceriklik)
dîplomat nd/nt 1. diplomat (uluslararası konularda ülkesini temsil etmekle görevlendirilen kimse) 2. mec diplomat (ilişkilerinde kurnaz ve becerikli olan)
dîplomatî m diplomatlık
dîplomatîk rd diplomatik
dîplomatkar nd/nt diplomat
dîplomatkarî m diplomatlık
dîq m dikiz
dîq kirin l/gh dikizlemek, dikiz etmek (veya geçmek)
dîqat m 1. dikkat * min dîqat kir lê min tiştek fêm nekir dikkat ettim, ama bir şey anlayamadım 2. mec dikkat (ilgi, özen) 3.b dikkat (dikkat ediniz)
dîqat be! dikkat!, dikkat et!
dîqat bike dikkat et
dîqat kirin dikkat etmek
dîqat kişandin dikkat çekmek
dîqatî (yekî) bûn (birinin) izine basmak
dîqatî karê xwe bûn 1) işinin adamı olmak 2) işi ciddiye almak
dîqatî karê xwe ye işinin adamı
dîqe dönemeç, viraj
dîqkirin (argo) m dikizleme
dîrek m direk * dîreka keştiyê gemi direği
dîreka mezin ana direk
dîreksiyon tek/m direksiyon
dîreksiyon li aliyê çepê şikandin sol yapmak
dîrektîf m direktif, talimat, yönerge
dîrektîf dan direktif vermek, talimat vermek
dîrekvan der/n direkçi
dîrekxane m kirişhane
dîrhem n dirhem
dîrok m 1. tar(bir olayın gününü, ayını veya yılını bildiren söz veya gün) 2. tarih (bilim dalı olarak) * dîroka Kurdan Kürt tarihi 3. tarih (evrensel tarihin herhangi bir bölümünü ele alan anlatı) * dîroka serdema nêzîk yakın çağ tarihi 4. tarih (kitabı) 5. tarih (dersi)
dîrok avêtin (cihekî) tarih atmak (veya koymak)
dîroka (tiştekî) xuya (an jî diyar) kirin tarihlendirmek
dîroka zayînî (an jî mîladî) miladî tarih
dîrokçe m tarihçe
dîrokdêr rd tarihî
dîrokhez nd/nt tarihsever, tarihi seven
dîrokhezî m tarihseverlik, tarih sevgisi
dîrokî rd 1. tarihsel, tarihî (tarihle ilgili, tarihe dair) 2. tarihî (tarihe geçmiş) 3. mec tarihî (unutulmayan, anılma değeri olan)
dîroknas nd/nt tarihçi, tarih uzmanı
dîroknasî m tarihçilik, tarih uzmanlığı
dîroknivîs nd/nt 1. tarihçi, tarih yazarı, tarihçi yazar 2. dîr vak’anüvis
dîroknivîsî m 1. tarih yazarlığı 2. vak’anüvislik
dîroktomarî m kronoloji
dîrokzan nd/nt tarihçi, tarih uzmanı
dîrokzanî m tarihçilik, tarih uzmanlığı
dîrokzanîtî m tarihçilik
dîsa 1. gene, yine * dîsa ez hatim gene ben geldim 2. bir daha, tekrar, yeniden
dîsa dest pê meke! başlama! (tekrarlama anlamında)
dîsa jî yine de * pere ji we stendibin jî dîsa baş e sizden para almaları gene de iyi
dîsa wekî carê ji caran yine eskisi gibi
dîsgotin nakarat.
m 1. nakarat, kavuştak (türkü ve şarkılarda tekrar edilen kısım) 2. wj nakarat
dîsîmilasyon rz/m disimilâsyon, benzeşmezlik
dîsiplîn m 1. disiplin, düzence, düzen bağı, sıkı düzen 2. disiplin (öğretim konusu olan veya olabilecek konuların tümü, bilim dalı)
dîsiplîn pêk anîn disiplin altına almak
dîsk sp/m 1. disk 2. disk (gramafon plağı)
dîsk avêtin disk atmak
dîskalîfiye m diskalifiye
dîskalîfiye bûn l/ngh diskalifiye olmak
dîskalîfiye kirin l/gh diskalifiye etmek
dîskalîfiyebûn m diskalifiye olma
dîskalîfiyekirin m diskalifiye etme
dîskavêj nd/nt disk atıcı
dîskjen m diskçalar
dîskjokey nd/nt diskjokey
dîskjokeytî nd/nt diskjokeylik
dîsko m disko, diskotek
dîskotek m 1. diskotek, disko 2. diskotek (plâk, ses bandı koleksiyonu)
dîskxane m disk sürücüsü
dîspanser m dispanser
dîspêç der dispeç
dîspêçer nd/nt dispeççi
dîsprosyûm kîm/m disprosyum (kısaltması Dy)
dîstrîbutor nd/nt 1. distribütör, dağıtıcı 2. m distribütör, dağıtıcı (motorlarda yüksek gerilimli akımı bujilere gönderen aygıt) 3. m distribütör (su tevzih aleti)
dîstrîbutorî m distribütörlük
dît û nedît rd zıpçıktı
dîtane m 1. öğreti, doktrin 2. mat kuram, teorem
dîtane kirin l/gh kuramlaştırmak
dîtanedar rd doktrinli
dîtanekar rd/nd 1. doktrinci, öğreti sahibi 2. kuramcı
dîtanekarî m 1. doktrincilik 2. kuramcılık
dîtanekirin m kuramlaştırma
dîtaneyî rd kuramsal
dîtbar görsel.
dîtbarî rd görsel
dîtek m buluş, keşif
dîtî m buluntu * eşyayên dîtî buluntu eşyalar
dîtin görmek, bulmak, görüş.
m 1. görme, görüş * mesafeya dîtinê görüş mesafesi (göz yardımıyla bir şeyin varlığını algılama, seçme) 2. görme (anlama, kavrama, sezme) 3. görüş, görme (yanına gidip konuşma) 4. görüş, fik(bir şey hakkında yargıya varma, değerlendirme) 5. görme (belirli bir zaman içinde bir olaya tanık olma, izleme) 6. görme (kendisine yapılma, bir davranışa maruz kalma) 7. görme (alma) 8. gör(bir şeye erişme) 9. gör(bir işleme uğrama) 10. görme (yer için; yüzü bir yöne olma, bakma) 11. görme (ziyaret etme) 12. görme (karşılaşma, rastlaşma) 13. görme (gözlerin görmediği durumlarda başka organlarla algılama) 14. görme (sahne olma, geçirme) 15. görme (olumsuz anlamada; bir işin hiç yapılmadığını belirtir) 16. görme (sayma, herhangi bir şey gibi görme) 17. görme (gezme) 18. gez(bir yeri görüp inceleme) 19. görme (verme) 20. görmek (karşı oyuncunun yapacağı vuruşu önceden görüp ona göre hamle alma) 21. bulma (arayarak veya aramadan bir şey ile, bir kimseyle karşılaşma, bir şeyi elde etme) 22. bulma (kaybedilen bir şeyi yeniden ele geçirme) 23. buluş, bulma, keşif, keşfetme 24. bulma (nail olma) 25. bulma (herhangi bir görüşe, bir yargıya varma) 26. bulma (seçme, uygun sayma) 27. bulma (sağlama, temin etme) 28. bulma (kabahat, suç, kusur için yüklenme) 29. bulma (yardımcı fiil olarak kullandığında; erişme) 30. bulma (cezaya uğrama) 31. bulma, temin etme
l/gh 1. görmek (göz yardımıyla bir şeyin varlığını algılamak, seçmek) * ez wan kesên ku tên dibînim ben o gelenleri görüyorum 2. görmek (anlamak, kavramak, sezmek) * min dît ku wê weziyet ber bi xerabiyê ve here işin kötü bir sonuca varacağını gördüm 3. görmek (yanına gidip konuşmak) * ez dê îro gerînende bibînim bu gün müdürü göreceğim 4. görm(bir şey hakkında yargıya varmak, değerlendirmek) * ez rewşê baş nabînim durumu kötü görüyorum 5. görmek (belirli bir zaman içinde bir olaya tanık olmak, izlemek) * ez wek kesekî ku di wê çerxê de sê şer dîtibin, dipeyivim o devir de üç savaş görmüş birisi olarak konuşurum 6. görmek (kendisine yapılmak, bir davranışa maruz kalmak) * îşkence dîtiye işkence görmüş 7. görmek (almak) * jê ders dîtiye ondan ders görmüş 8. görm(bir şeye erişmek) * berîka wê pere dîtiye cebi para görmüş 9. görm(bir işleme uğramak) * vê birîn derman dîtiye? bu yara tedavi görmüş mü? 10. görmek (yer için; yüzü bir yöne olmak, bakmak) * mala me tavê dibîne bizim ev güneş görüyor 11. görmek (ziyaret etmek) * em çûn me ew jî dît gittik onu da gördük 12. görmek (karşılaşmak, rastlaşmak) * gava ku hatiye ew dîtiye gelirken onu görmüş 13. görmek (gözlerin görmediği durumlarda başka organlarla algılamak) * kor bi tiliyên xwe dibîn körler parmaklarıyla görürler 14. görmek (sahne olmak, geçirmek) * vê deştê gelek şer û ceng dîtine bu ova çok savaş görmüş 15. görmek (olumsuz anlamada; bir işin hiç yapılmadığını belirtir) * kî dizane ku ji kengê ve ye vê bermalê rûyê gêziyê nedîtiye bu ev kimbilir ne kadar zamandan beri süpürge yüzü görmemiş 16. görmek (saymak, herhangi bir şey gibi görmek) * min jî wekî ku ez ew bim, bibîne beni de oymuşum gibi gör 17. görmek (gezmek) * min ev der dîtin oraları gördüm 18. gezm(bir yeri görüp incelemek) * xanî dîtibû lê neecibandibû bu evi gezmiş, ama beğenmemişti 19. görmek (vermek) * te ew çend pere qezenc kirin, hinekî me jî bibîne o kadar para kazandın, biraz da bizi gör 20. görmek (karşı oyuncunun yapacağı vuruşu önceden görüp ona göre hamle alması) 21. bulmak (arayarak veya aramadan bir şey ile, bir kimseyle karşılaşmak, bir şeyi elde etmek) * ji bo ku ez mijarekê bibînim ez serî li hezar tiştî dixim bir konu bulmak için bin bir çeşit şeye muracaat ediyorum 22. bulmak (kaybedilen bir şeyi yeniden ele geçirmek) * min pereyê xwe dît paramı buldum 23. bulmak, keşfetmek * ez lê dixebitim raza cewhera vê hêzê bibînim şu kuvvetin, cevherin sırrını bulmağa çalışıyorum 24. bulmak (nail olmak) * tiştê ku ez tê difikirîm min di jina xwe de nedît karımda hiç düşündüğüm şeyleri bulmadım 25. bulmak (herhangi bir görüşe, bir yargıya varmak) * min jî ev yek aqilane dît ben de bunu akıllıca buldum 26. bulmak (seçmek, uygun saymak) * carinan ji wan re qiyafetên nû û xweşik didîtin bazen onlara güzel ve yeni kıyafetler buluyordu 27. bulmak (sağlamak, temin etmek) * tu meraq meke, ji bo xwarinê ez dê ji xwe re tiştinan bibînim sen merak etme, yemek için kendime bir şeyler bulurum 28. bulmak (kabahat, suç, kusur için yüklenmek) * qebahet di min de nebîne, min berê gotibû ku dê wiha bibe bana kabahat bulma, ben böyle olacağını vaktiyle söylemiştim 29. bulmak (yardımcı fiil olarak kullandığında; erişmek) * tu dê şîfayê bibînî şifa bulacaksın 30. bulmak (cezaya uğramak) * dê cezayê xwe ji Xwedê bibîne cezasını Allah’tan bulacak 31. bulmak, temin etmek ... wekî
gibi almak, almak * gotinek wekî henekan dîtin bir sözü şakaya almak
dîtina (yekî) xwestin göreceği gelmek (veya göresi gelmek)
dîtina gavekî û salekî yek e ziyaretin kısası makbuldur
dîtina kêmî xwe küçümseme, hor görme
dîtina ku min dît bir de (umulanın veya beklenenin dışında bur durum oluştuğunda) * dîtina ku min dît, li pêşberî min e bir de ne göreyim, karşımda
dîtina rihelê çeyizi görmeye gitme
dîtina teng dar görüş * dît ez im nedît diz im görürse zaten görür görmese hırsız olan ben değilim * dîtiye û derbas kiriye görmüş geçirmiş * Helik û Helwend dîtin Hanya’yı Konya’yı anlamak * nedîtin û dîtin sonradan görmüşlük * nedîtine û dîtine sonradan görme * nedîtî tu çima dibêjî heft û nîv! abacı kebeci ara yerde sen neci?
dîtinî m 1. görüş, görme 2. buluş, bulma 3. rd görsel
dîtinî-bihîstinî rd görsel-işitsel
dîtinkî rd görsel
dîtir başkası, öteki.
nd diğer, diğeri, başka, gayri, öteki, evelki
dîtirk rd digeri
dîtok rd gören
dîw bot. pazı
bot/m pazı, yaban pancarı
dîwal m dival (bir tür sırmalı işleme)
dîwan 1.divan, zirve. 2.divan, sedir.
m 1. divan 2. dîr divan (meclis) 3. wj divan (divan şairlerin şiirlerini topladıkları eser) 3. divan (sedir) 4. oda * dîwana bazirganiyê ticaret odası
dîwana bilind nd yüce divan
dîwana dadiyê (dadmendiyê an jî adaletê) Adalet Divanı
dîwana esheban nd doğudan doğup batıdan batan on taneden oluşan yıldız grubu
dîwana herbê nd divanıharp, askeri mahkeme
dîwana hesyetê nd haysiyet divanı
dîwana mezin (an jî bilind) yüce divan
dîwana muhesebat nd sayıştay
dîwana pîrmendan nd senato
dîwana rûmetiyê nd haysiyet divanı
haysiyet divanı
dîwana serokatiyê başkanlık konseyi (veya divanı)
dîwanbêj nd/nt halk ozanı
dîwançe m divançe
dîwane rd 1. divane (deli, kaçık, budala) 2.
dîwane bûn l/ngh 1. delirmek, çıldırmak 2. çılgınlaşmak
dîwanebûn m 1. delirme, çıldırma 2. çılgınlaşma
dîwanebûyî rd delirmiş, çıldırmiş kimse
dîwanebûyîn m 1. deliriş, çıldırış 2. çılgınlaşma
dîwanetî m 1. divanelik 2. çılgınlık
dîwanke m kürsü
dîwankî m dinleti müziği
dîwanxane m 1. divanhane, toplantı salonu (divanın toplandığı yer) 2. kabul salonu, misafir kabul yeri
dîwar duvar.
n 1. duvar (yapı duvarları için) * dîwarê xanî evin duvarı 2. duv(bir toprak parçasını sınırlayan taş, tuğla, kerpiçten yapılan engel)
dîwar biguh in yerin kulağı vardır
dîwar kişandin duvar çekmek
dîwar lê kirin duvar örmek, duvar çekmek
dîwarçêker n duvarcı, duvar ustası
dîwarçêkerî m duvarcılık, duvar ustalığı
dîwarê bêherî kuru duvar (harçsız örülen duvar)
dîwarê deng ses duvarı (yek)
dîwarê derve (biri) bugün var ya yok
dîwarê mezi n ana duvar
dîwarê more moloz duvar
dîwarê nav (hinekan) pelişîn aralarında saygı sevgi kalmamak
dîwarê rast hilnaweşe dürüst olana bir şey olmaz
dîwarê ziwa kuru duvar
dîwaro bêeybo bêar o insanın evi gibisi yok
dîwaro ez ji te re dibêjim, bûkê tu fehm bike kızım sana söylüyorum, gelinim sen anla (dinle veya işit)
dîwarwarî rd duvar gibi
dîweder rd saydam, şeffaf
dîwederane h saydamca, şeffafça
dîwederî rd saydamca, şeffafça
dîwederî bûn l/ngh saydamlaşmak, şeffaflaşmak
dîwederî kirin l/gh saydamlaştırmak, şeffaflaştırmak
dîwederîbûn m saydamlaşma, şeffaflaşma
dîwederîbûyîn m saydamlaşma, şeffaflaşma
dîwederîkirî rd saydamlaştırılmış olan
dîwederîkirin m saydamlaştırm, şeffaflaştırma
dîwederîtî m saydamlık, şeffaflık
dîwederkî h saydamca, şeffafça
dîwer nd/nt şahit
dîwerî mt şahitlik
dîxer bnr dîger
dîxerkam nd/nt dîgerkâm, özgeci
dîxerkamî m dîgerkâmlık, özgecilik
dîz m 1. çömlek 2. güveç (içinde yemek pişirilen toprak kap)
dîzanterî bj/m dizanteri
dîzayn m dizayn, tasar çizim
dîzayner nd/nt dizayner, tasar çizimci
dîzbelok bot/m 1. yer elması (Helianthus tuberosus) 2. yer elması (bu bitkinin besin olarak yararlanılan kök sapı)
dîzdar n dizdar (kale mühafızı, kale bekçisi)
dîzî m güveç (güveçte pişirilmiş yemek)
dîzik m 1. çömlek, küçük çömlek 2. güveç (içinde yemek pişirilen toprak kap)
dîzik dibêje binê min zêrîn e, hesk dibêje ez ji ku têm? tencere dibin kara, seninki benden kara
dîzik û xilik çanak çömlek
dîzika devgirtî ketum, kazanı kapalı kimse (yek)
dîzika devgirtî bûn (birinin) kazanı kapalı kaynamak
dîzika ku bikele wê di dev de bibêje bilq û biavêje kaynayan kazan kapak tutmaz
dîzika xericandî ji ya nexericandî çêtir e denenmiş bir şey her zaman denenmemişe tercih edilmeyidir
dîzikê got binê min zêrîn e, heskê got ez ji ku têm, niha ez ji binê te derketim tencere dibin kara, seninki benden ka(birbirimizi biliriz)
dîzil m güveç (içinde yemek pişirilen toprak kap)
1. ne ev, ne ew. Binêre; , din 2. dîtin (tewandî) (lêker) formek tewandî ji lêkera dîtin: Min ti kes nedî..
Hevwate: dît
dîbaçe (navdêr, mê) pêşgotin, destpêk, pêşekî, prolog, nivîsara destpêka pirtûkê ya ku naverroka wê dinasîne.
Herwiha: dîbace.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: دیباچه.
Dijwate: paşgotin.
ji: jiari, hevreha farisî دباچه (dibaçe), pehlewî dibaçek (duaya destpêkê) jiari
dîbace pêşgotin
dîbek (navdêr, mê) giyayek zerardar ku bi granî di nav tûtin û fringîyan de şên dihêîsal dîbekê li tûtina me xist.
Herwiha: dîba
dîber kirin 1. rave kirin 2. şîrove kirin
(lêker)rave kirin , şîrove kirin
dîbsor (navdêr, mê) pincar, silk, pazî, silq
dîcle serenav, nêr, Ava Mezin, Ava Şîn, çemek e ji Bakurê Kurdistanê dest pê dike û di Başûrê Kurdistanê re dibore û li başûrê Iraqê digihe Çemê Firat û bi hev re dirijin Kendavê (dirêjahiya wî: 1900 km).
Herwiha: Dîjle.
ji: jisumeri îndîgîna ji înd (çem) û îgîna (şîn) - bi kurdî jî jê re dibêjin Ava Şîn. In- ji destpêkê ketiye, g ji ber tinebûna di erebî de bû ye c û guherîna N/L di kurdî û gelek zimanên din de jî diyardeyeke berbelav e: nivîn > livîn, nimêj > limêj....
: dîcleyî
dîdaktîk (navdêr, mê) hînker.
ji: dîdaktî +-k
dîdar 1. hevdîtin 2. sohbet
(navdêr, mê) dîmen, xuyang, bergeh, menzere, hevdîtin.
ji: dîtin.
: dîdarî
dîdarî dîtbarî
(rengdêr) dîtbarî
dîde çav, hêza ditînê, dîdar, dîtin.
ji wêjeyê: Ey şefîê darûyê her îlletê Dîde û binahiya vê ummetê w:Mela Hisênê Bateyî
dîdem dîmen
dîmen
dîdevan çavdêr
çavdêr, nêrevan, zêrevan
dîdevanî çavdêrî
(rengdêr) çavdêrî
dîdevanî kirin (lêker)(Binihêre:) dîdevanî
dîdexane çavdêrxane
(navdêr, mê) çavdêrxane
dîdvan (navdêr, nêr) (navdêr, mê) dîdevna
dîfa' (navdêr, mê) berrevanî, bergirî, parêzvanî, parastin, defans, berhingarî, rê dan.
Herwiha: dîfah.
ji: Ji erebî.
: dîfaî, dîfaker
dîfterî xirtik, duşaxe, wenaq
dîger (navdêr, mê) dîtir, xeyrî, bilî, xeynî.
ji: dî +-ger
dîgerkam (rengdêr) altruîstîk, dilsoj, dilsoz, xemxwerê karên xelkê.
ji: bi rêya tirkî diğerkam ji farisî ديگر (dîger) (din, dî, dîtir) + erebî كام (kam: hez, arezû)
dîgerkamî (navdêr, mê) xêrxwazî.
ji: dîgerkam +-î
dîk nêrê mirîşkê; keleşêr *"dîk jî namûsa xwe dizane"
(navdêr, nêr) nêrên mirîşkan, mirîşkên nêr (bi bangdana spêdeyan navdar in), nêrên hemû firrindeyên ji binemala mirîşkan, (mecazî) wêrek, biste, mêr, mêrxas, netirs, bêtirs.
Herwiha: dîkil, dîqil.
Têkildar: çûçelk, mamir, mirîşk, varikNêzîk, elok.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: dîk, dîkil, dîqil, xoros (devoka Mereşê) soranî: kełeşêr, kelebab kelhûrî: kełeşêr, kiłeşêr hewramî: kełeşêr lekî: kiłeyşêr zazakî: dîk.
ji: ji erebî ديك (dîk), forma dîkil jî ji erebî -ديك ال (dîk el-... anku dîkê ...) hatiye, hevreha wê di hin di zimanên lêzimî erebî de jî hene, bo nimûne amharî: dekkeye (bi wateya werdek). Bo wergirtina vê pêşpirtika erebî wek paşpirtik di kurdî de bide ber sercil ji erebî serc. Ji bilî kurmancî û zazakî, dîk/dîkil di zaravayên din yên kurdî de bi hin navên din e. Herdu forman di devokên kurmancî de cihê xiros (dîk) ya kurdî-îranî (bi pehlewî xiros, bi farisî خروس/xuros > tirkî horoz) girtiye. Xiros hevreha lêkera xreos- (qîrrîn) ya avestayî ye.
dîkê berbangê bûn (biwêj) zû şiyar bûn. malavayî tu dibêjî tu dîkê berbangê yî. hê zûtika sibê qul nabe, ew li ser lingan e.
dîkê çê di hêkê de azan dide gotina pêşiyan wekî dîkê çê hê di hêkê de ye diyar e.herwiha mirovên çê di zarokatiya xwe de diyar dibe. dîsa tiştên baş diserî de diyar e. di têkiliya xwe yî serî de diyar dibe.
dîkê şevê (biwêj) (mecazî) kesê ku bi şev xewa wî nayê, kesê ku bi şev şiyar dimîne.
Herwiha: dîkilê şevê.
ji wêjeyê: Dîkê şevê li ba me bi wateya yê ku ranaze, yê ku diçe û tê tê bikaranîn.
dîkêlkirin (navdêr)peydabûna dîkêlê, :sope dîkêlê di ket
dîkik (navdêr, mê) dîklok.
ji: dîk +-ik
dîkilok stêrka tifingê
stêrka tifingê
dîkorkirin (navdêr) xemlandin
dîksilêman (navdêr) dîksilêman, dawidê dunikil, hudhud, silêmanê dunikil, dîkilê silêmanî, dîkê silêman, hophopk, hepûşk, dunikil.
ji: dîk + Silêman (pêxember) ji ber ku navê wî firrindeyî di Quranê de heye û tê de alîkariya Silêman-pêxemberî dike. Navê zanistî: Upupa epops
dîktatorî (rengdêr) diktatorî
dîl 1. hêsîr 2. bengî
(navdêr) girtî, esîr, zindanî, êsîr, êxsîr, exsîr, hefsî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دیل.
Bide ber: dil dîlan.
ji wêjeyê: ROJ TV’ê dîmenên eskerên dîl weşandin.
ji: jiarami ܕܝܠ (dîl: aîdî tiştekî, girêdayî tiştekî, bi ser tiştekî ve).
: dîlane dîlî dîlîtî dîltî.
Bikaranîn: Lêker: dîl kirin, dîl girtin, dîl ketin. Navdêr: dîlkirin, dîlgirtin, dîlketin Rengdêr: dîlkirî
dîl bûn (lêker)(Binihêre:) dîl
dîl girtin 1. hêsîr kirin 2. bengî kirin
(lêker)(Binihêre:) dîl
dîl ketin (lêker)(Binihêre:) dîl
dîl kirin (lêker)(Binihêre:) dîl
dîlan 1. dawet 2. şahî *"derdê feqîrî nan e, derdê axayî kêf û dîlan e"
1. dawet, govend (navdêr, mê) dawet, govend, mihrican, festîval, şahî, cejn, şehyan, gala, pîrozî, fest, zewq, lovyank, kêf, aheng, zemawend, hilperkê, reqas.
Bikaranîn: Lêker: dîlan kirin. Navdêr: dîlankirin Rengdêr: dîlankirî.
: dîlanane, dîlanî 2. ji dîl. Binêre; dîl
dîlan girtin (lêker)(Binihêre:) dîlan
dîlan kirin (lêker)(Binihêre:) dîlan
dîlanane (rengdêr) bi awayekî dîlan.
ji: dîlan + -ane
dîlane (rengdêr) bi awayekî dîl.
ji: dîl + -ane
dîlangirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîlan
dîlanî (navdêr, mê) rewşa dîlanbûnê, zirnazîq, texterewan, darxîç.
ji: dîlan + -î
dîlanker (navdêr) kesa/ê govendê dike, danser, semaker, reqas, govendker, dawetker, reqisker.
Herwiha: dîlankar, dîlanvan.
ji: dîlan + -ker.
: dîlankerî, dîlankerîtî, dîlankertî
dîlankerî (navdêr, mê) rewşa dîlankerbûnê.
ji: dîlanker + -î
dîlankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dîlan kirin
dîlankirin (navdêr) govendkirin, fayîkirin, kêfkirin, :werin dîlanê bi kin evro roja meye
dîlbaz (rengdêr) xweşik, balkê, ciwan, rind
dîlbazî kirin bi zarê xweş xwe dan hezkirin
(lêker)bi zarê xweş xwe dan hezkirin
dîldar (rengdêr) koledar, kolîdar, kolewar, benîdar.
ji: dîl +-dar
dîldarî (navdêr, mê) koledarî, kolîdarî, kolewarîtî, benîdarî.
ji: dîl +-darî
dîlek (navdêr, mê) daxwaz, xwestek, arezû, temenî.
ji: dîl +-ek
dîlek kirin (lêker) daxwestin, arizû kirin.
ji: dîlek + kirin
dîlema (navdêr, mê) arîşe, kêşe, pirsgirêk, gelş, gelemşe, problem, mişkîle, krîz, qeyran, pirs, doz, bela, nexweşî, girift, tengeje, alozî, nakokî, asteng, mesele.
Bide ber: çare, çareserî.
: dîlemayî
dîlemayî (navdêr, mê) rewşa dîlemabûnê.
ji: dîlema + -yî
dîlgeh (navdêr, mê) cihê mirovên girtî tê ve.
Herwiha: dîlxane.
Hevwate: esîrgeh esîrxane exsîr exsîrgeh exsîrxane êsîrgeh êsîrxane êxsîrgeh êxsîrxane girtîgeh girtîxane hefs zeftgeh zeftxane zindan.
Têkildar: dîl esîr girtî hefsî şkence tazîb.
ji: dîl + -geh.
: dîlgehî
dîlgehî (navdêr, mê) rewşa dîlgehbûnê.
ji: dîlgeh + -î
dîlgir (navdêr, mê) koledar.
ji: dîl +-gir
dîlgirtî (rengdêr) dîl, destgîr, êsîr, girtî, gêrûde.
ji: dîl +girtî
dîlgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîl
dîlik (navdêr, mê) klîtorîs, zîlik, nêrik, gilik, bezir, bizir
dîlketin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîl
dîlkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dîl kirin
dîlkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîl
dîlok kilama govendê
(navdêr, mê) cûnek stranên kurdî ye.
Herwiha: dîlûk.
ji wêjeyê: Bihîstin helbestBihîstin xwenasîn û xwezanînLi piya stran bi dîlok, bi bêlûteÛ stran stranêJi devê min û te.(Rojen Barnas: helbesta Dîcle û Firat, pirtûka Milkê Evînê, Weşanên Nûdemê, 1995, r. 9)
Serenav,mê, bajarrek mezin e li bakurê Kurdistanê.
Hevwate: Entab.
Herwiha: Dilok, Dîluk, Duluk, Dûluk.
: dîlokî
dîlokvan (navdêr, nêr) (navdêr, mê) serkê êdesteya dengbêjan ko li dîlanê di stirin
dîlxane (navdêr, mê) cihê mirovên girtî tê ve.
Herwiha: dîlgeh.
Hevwate: esîrgeh esîrxane exsîrgeh exsîrxane êsîrgeh êsîrxane êxsîrgeh êxsîrxane girtîgeh girtîxane hefs zeftgeh zeftxane zindan.
Têkildar: dîl esîr girtî hefsî şkence tazîb.
ji: dîl + -xane.
: dîlxaneyî
dîlxaneyî (navdêr, mê) rewşa dîlxanebûnê.
ji: dîlxane + -yî
dîmanatî (navdêr, mê) îzafîtî, izafiyet, rolatî vîzm, izafiye, rolatîvîzm.
ji: dîman +-atî
dîmanetî (navdêr, mê) rêjeyîtî, îzafiyet, realtîvîte, roletîvîzm, dîmaneyîparêzî
dîmaneyîparêzî (navdêr, mê) rêjeyîtî, îzafiyet, realtîvîte, roletîvîzm, dîmanetî
dîmdayene (Zazaki) (lêker) wergerrîn, qulipîn. Navdêr: dîmdayiş
dîmen 1. dirûv 2. menzere
(navdêr, mê) bergeh, menzere, dîdar, panorama, xuyang, tablo, her tişta/ê ku mereqa çavan dikêşe ser xwe, wêne, nîgar, lewhe.
ji: Ji dîtin.
Bikaranîn: Lêker: dîmen girtin. Navdêr: dîmengirtin.
: dîmenî
dîmen girtin (lêker)(Binihêre:) dîmen
dîmen kişandin (lêker)wêne kişandin.
ji: dîmen + kişandin
dîmendar (rengdêr) bergehdar, bidîmen, bimenzere.
ji: dîmen +-dar
dîmender (navdêr, mê) şaşe, şaşeya televizyonê.
ji: dîmen +-der
dîmendêr amûra ku wêne û dîmenan bi riya pêlên gêrebayî û peykê radihîne temaşevanan
amûra ku wêne û dîmenan bi riya pêlên gêrebayî û peykê radihîne temaşevanan
dîmengirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîmen
dîmenguhêz amûra ku dîmenan bi zindî radigihîne
amûra ku dîmenan bi zindî radigihîne
dîmenî (navdêr, mê) rewşa dîmenbûnê, dîtbar.
ji: dîmen + -î
dîmenkî (navdêr, mê) bi dîmenî.
ji: dîmen +-kî
dîmenkirêt kesê ku tu meymenet di rûyê wî de tuneye
kesê ku tu meymenet di rûyê wî de tuneye
dîmeşq Serenav,mê, Şam, paytextê Sûriyeyê.
: dîmeşqî, dîmeşqîtî
dîn [I] 1. ol 2. ola îslamê *"ji bo xatirê xatiran, mirov diçe ser dînê kafiran" [II] 1. cinî 2. bêhiş *"aşê dînan, bê av digere"
1. bawerî (navdêr, nêr) ayîn, bawerî, peristkarî, diyanet, ol, bîr û baweriyên mirovan li ser hindê ka dinya û mirov çawan çêbûye û Xwedê yan xweda çawan in û têkiliyên Wî yan wan û mirovan çawan: dînê îslamê, dînê fileyan, dînê êzidiyan, dînê zerdeştiyan, dînê cihûyan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دين.
ji: jirojhilati, hevreha farisî دين, pehlewî dên, avestayî deêna û belkî sanskrîtî धर्म (dherme-). Peyva dîn bi hezaran sal e ku hem di zimanên îranî û hem jî yên samî de heye: avestayî deêna, pehlewî dên, akadî dînu (di wî zimanî de bi maneya qanûnê). Bi ihtimalek mezin rehê peyvê samî ye lê ji akadî (ku zimanek samî ye) bi rêya zimanek din (belkî elamî) ketiye avestayî û ji avestayî jî ketiye pehlewî û taliyê dîsa li erebî vegeriye. Forma niha ya kurdî/farisî bi ihtimalek mezin bi rêya îslamê ji erebî hatiye wergirtin lê dîroka wê gelek dirêj û hêja ye. Bo peyvek din jî ku pêşî ji zimanên îranî ketiye zimanê erebî û paşî bi forma xwe ya erebî li zimanên îranî vegeriye, binere: birc.Idiaya Beghyani, ku dibêje dîn peyveke hindûewropî ye, bêbingeh e ji ber ku ji bilî zimanên îranî ev peyv di zimanên din yên hindûewropî de peyda nabe. Zimanên îranî jî ew ji zimanên rojhilatî wergirtiye. Gelek berî avestayî ew peyv di zimanên samî de - wek akadî - hatiye bikaranîn..
Bikaranîn: Lêker: dîn bûn, dîn kirin. Navdêr: dînbûn, dînkirin Rengdêr: dînbûyî.
: bêdîn bêdînî bidîn dîndar dîndarî dînî dînhişk dînnerm dînperist dînperistî dînperist dînperwer.
Têkildar: dua ewliya lava lawij nimêj nivêj peristin peyamber pêxember rojî xweda xwedawend xwedawendî xwedayî Xwedê Yezdan yezdanî zekat
dîn bûn 1. cin pê ketin 2. hişaloz bûn
(lêker) cin pê ketin, hişaloz bûn
dîn bûn û bi çolan ketin (biwêj) pir hêrs bûn. dema ku me qala wê meseleyêji evdal re kir. dîn bû û bi çolan ket.
dîn kirin 1. bêhiş kirin 2. behicandin
(lêker)bêhiş kirin , behicandin
dîn nêçîrvanê aqil e gotina pêşiyan mirovê dîn aqil ji wan re wekî holîka sêlekan e. tiştên ku bi aqil bi hiş çêdibin ji wan re ne pêwist e. herwiha biaqil dilîzin û wî perçe perçe dikin. bi piranî tiştên derî aqilan dikin tiştên ku mirovê saxlem nakin ew dikin.
dîn û har bêaqil û hişaloz *"siwar siwar e, li siya xwe guhdar e, li nava sêrî mexe dîn û har e"
dîn-dijmin (navdêr) dijminê/a (herî) mezin.
Herwiha: dîn-dujmin, dîn dijmin, dîn-dujmin.
ji wêjeyê: Wek hûn zanin MHP partîyek faşîst e û dîn dijminê Kurda ye.(Lotikxane.com, 7/2007).
ji: dîn + dijmin
dînamîk (rengdêr) guherrbar, tişta/ê yan kesa/ê ku dikare biguherre û xwe adapteyî rewşa pêdivî bike, xurt, bihêz, hêzdar, qayîm, aktîv, çalak(navdêr, mê) dînamîzm.
Dijwate: statîk.
Têkildar: dînamît, dînamîzm, dînema.
ji: Bi rêya frensî dynamique ji yewnanî δυναμικός (dunamikos) bihêz < δύναμις (dunamis) hêz.
Bikaranîn: Lêker: dînamîk bûn, dînamîk kirin. Navdêr: dînamîkbûn, dînamîkkirin Rengdêr: dînamîkbûyî, dînamîkkirî
dînamîk bûn (lêker)(Binihêre:) dînamîk
dînamîk kirin (lêker)(Binihêre:) dînamîk
dînamîkbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dînamîk
dînamîkbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dînamîk
dînamîkî (rengdêr) tiştê berdewam di livîn û guhorînê da
dînamîkkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dînamîk kirin
dînamîkkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dînamîk
dînamît (navdêr, mê) hin cûn teqemeniyên xurt in.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: ديناميت.
ji wêjeyê: Piştî 1961ê, peykerên Stalîn ji holê rabûn, li derveyî Goriyê, bajarê jidayikbûna wî li Gurcistanê. Li hezîrana 2010ê, serokkomar Mikhael Saakachvîlî li wir jî, peykerê wî herî mezin da rakirin. Wî her weha fermana dînamîtkirina abîdeya Kutaisiyê daye, ku ji bo bîranîna qehremanên sovyetî (ne tenê rûs) yên şerê li dij Almanyaya nazî hatibû çêkirin..
ji: ji yunanî δύναμις (hêz, qewet).
Bikaranîn: Lêker: dînamît kirin. Navdêr: dînamîtkirin Rengdêr: dînamîtkirî.
: dînamîtî dînamîtker dînamît kirin dînamîtkirin dînamîtkirî
dînamît kirin (lêker)(Binihêre:) dînamît
dînamîtî (navdêr, mê) rewşa dînamîtbûnê.
ji: dînamît + -î
dînamîtker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dînamît dike.
ji: dînamît + -ker
dînamîtkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dînamît kirin
dînamîtkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dînamît
dînamo dînemo, :amêreke di zivirit têhna karebê jê peyda di bit
dînamometre (navdêr, mê) hêzpîv.
ji: dînamo +-metre
dînane (rengdêr) gêjane, bêaqilane.
ji: dîn +-ane
dînanî (navdêr, mê) dînayî, dînî, dînîtî, dîntî, beng, nehișîbûn, bengîtatî, bengîtî, dînetî, harayî, harbûn, harî, hartî, sefêktî, sefêktî.
ji: dîn +-anî
dînar 1. diravê zêrînî yê dewra dewlata îslamî 2. diravê hin dewletên ereban ên nûjen *"li malê tune dînarek, navê keçikê Hezare"
(navdêr) navê pareyê hin welatan e(wek: Iraq, Kuwêt, Urdin, Cezayîr, Lîbya, Yemen, Sûdan, Tunîsya, Sirbistan, Makedonya), li Îranê 100 dînar dibin yek riyal.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دينار.
Bide ber: aqçe, çerxî, derhem, dirav, dolar, drakma, ewro, euro, filis, mark, pare, pere, pûl, qurûş.
ji: ji erebî دينار (dînar) jiarami דינרא (dînara) ji latinî dēnārius (pareyekê hûrde yê zîvîn yê Imparatoriya Romî, hevberî 10 asan yan 4 sēstertius) ji dēna (her deh) + -ārius ji ber ku her dînar 10 beramberî 10 hûrdeyên bi navê as bûn, dēna ji decem (deh) ku hevreha deh ya kurdî ye. Di hin zimanên ewropî de wek navê giştî yê pareyan li kar e: îtalî denaro, spanî dinero, portugalî dinheiro... Di hin zimanan de jî bi maneya hin pareyên taybet: frensî denier (hûrdeyek bû). Piraniya navên din jî yên pareyan ji Ewropayê hatine Rojhilata Navîn: dirav, derhem, pûl, filis, qurûş....
: dînarî
dînarî (navdêr, mê) rewşa dînarbûnê.
ji: dînar + -î
dînastî (navdêr, mê) bavik, xelekek qiralên li pey hev yên ji eynî binemalê.
ji: Ji frensî dynastie.
Têkildar: dînast
dînatî (navdêr, mê) sewsbûn, dîne kîtî, şêtî.
ji: dîn +-atî
dînayî (navdêr, mê) dînanî, dînî, dînîtî, dîntî, beng, nehișîbûn, bengîtatî, bengîtî, dînetî, harayî, harbûn, harî, hartî, sefêktî, sefêktî.
ji: dîn +-ayî
dînbûn (navdêr, mê) dema aqilê kesekî sivik dibe, ji tirsan dîn bû
dînbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dîn
dîndar (navdêr) bawermend, oldar, xwedanas, mûmin, kesa/ê ku bawerî bi dînekî heye û wî dînî diperêse: misilmanên dîndar (Misilmanên nivêjker, rojîgir û zikatder), dînperist, xwedaperist, ayîndar, ayînî, teqwa, ayînperist.
ji: dîn + -dar.
Bikaranîn: Lêker: dîndar bûn, dîndar kirin. Navdêr: dîndarbûn, dîndarkirin Rengdêr: dîndarbûyî, dîndarkirî.
: dîndarî, dîndarîtî, dîndartî
dîndar bûn (lêker)(Binihêre:) dîndar
dîndar kirin (lêker)(Binihêre:) dîndar
dîndarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dîndar
dîndarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dîndar
dîndarî (navdêr, mê) peristina dînekî anku olekê, oldarî, ayîndarî, dîndarbûn, ayîndarbûn.
Herwiha: dîndarîtî, dîndartî.
ji: dîndar + î
dîndarkî (navdêr, mê) bi dîndarî.
ji: dîndar +-kî
dîndarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dîndar kirin
dîndarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîndar
dîndoq (navdêr, mê) xarika ji camê mezin bi xaran zarok bi dîndoqan dileyzin.
Herwiha: cîncoq
dînê gazîkirin û naznavê jina dîn
dînemêr (rengdêr) mêrxas, mêrçak, çavnetirs, : dîne mêre her nizanit mirin heye yan ne
dînemêrî (rengdêr) mêrçakî, :dînemêrî ya wî bo her kesî xuyaye.
Bikaranîn: Lêker: dînemêrî kirin. Navdêr: dînemêrîkirin Rengdêr: dînemêrîkirî
dînemêrî kirin (lêker)(Binihêre:) dînemêrî
dînemêrîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dînemêrî kirin
dînemêrîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dînemêrî
dînemo dînamo
dîng kilka pezî ya qelew û bi bez, :dîngê mihê beranî berxê
dînha (navdêr) pirjimariya dînan.
ji wêjeyê: bi hûkme seyyide mursel nebiye axir û ewwel betal kir dînha mûcmel bi ayat û bi Quranê w:Mela Hisênê Bateyî.
Herwiha: dîn,ol,bawerî.
ji: ji farisî dîn û ha
dînî (rengdêr) dîn, ayîn, ol olî, ayînî, mezhebî, têkildarî dînekî yan dînan.
ji: dîn + -î.
: dînîtî 2. dîn, bêhiş, şêtî bêhişî, şêtî, bêaqilî, sirişta kesên dîn.
ji: dîn + -î.
: dînîtî 3. roj li: paşînî, eynî, sibeynî, dwênî
dînik 1. aqilsivik 2. kêmaqil *"bihur, bi dînikan sax nabe"
aqilsivik , kêmaqil bihur, bi dînikan sax nabe
dînikî (navdêr, mê) dînokî, dînoke, tewrdînî, şêtikî, dînoyî, sewsoyî, xêtikî, hinek filitandî, xêvokî, evdalokî, debengî, gewcî, fodilî, bomiktî, çopikî, xêtî, xêvtî, xêviktî, filqî, bomikî.
ji: dînik + -î
dînikî bûn (lêker)bengî bûn, dilikî bûn.
ji: dînikî + bûn
dînikîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dînikî
dînîkîbûn (navdêr, mê) şêtikîbûn, xêtikîbûn (mec).
ji: dînî +-kî +bûn
dînikîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dînikî
dîniktî (navdêr, mê) dînîtî, şêtî, apterî.
ji: dînik +-tî
dînîtî (rengdêr) dînî, dînatî, şêtî.
Bikaranîn: Lêker: dînîtî kirin. Navdêr: dînîtîkirin Rengdêr: dînîtîkirî
dînîtî kirin (lêker)(Binihêre:) dînîtî
dînîtîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dînîtî kirin
dînîtîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dînîtî
dînitiya xelkê hat û bat, a te bi şahad û îspat (biwêj) bêgûman tu dîn î. ez êdî çi bibêjim? dînitiya xelkê bat û bat, ya te bi şahad û îspat.
dînk cihekê kizir û bijîne alîkê lê di danin û pez û bizinî ber didin ser dako bi çerin, dardînk
dînker (navdêr, mê) har ker.
ji: dîn +-ker
dînkî (navdêr, mê) şeydayane.
ji: dîn +-kî
dînkirin (navdêr)weke mirov jiber tirs kutekî yan her sedemeka dî dîn bi be yan mejî wî têk bi de, :dengê firokan zarokêd me dînkirin
dîno bangkirin û naznavê peyayê dîn, zelamê dîn
dînok dînik *"dînok di şîn û şahiyan de kifş dibin"
dînik dînok di şîn û şahiyan de kifş dibin
dînokî (navdêr, mê) dînikî, dînoke, tewrdînî, şêtikî, dînoyî, xêtikî.
ji: dîno +-kî
dînokîtî (navdêr, mê) haritî, şêtîtî.
ji: dînok +-îtî
dînoyî (navdêr, mê) dînikî, şêtikî, sewsoyî, dînokî, xêtikî.
ji: dîn +-oyî
dînoyî bûn (lêker) aqil avêtin, cinûnî bûn.
ji: dînoyî + bûn
dînoyîbûn (navdêr, mê) aqilavêtin, dînbûn, şêtbûn, dînûharbûn, cinoyîbûn, dîwanebûn.
ji: dînoyî +bûn
dînozor (navdêr) hin heywanên gelekî gir û zexm yên hêkker bûn ku berî 60 milyon salan dijiyan.
Herwiha: dînosor.
ji: ji frensî dinosaure ji inglizî dinosaur (ji aliyê Richard Owen 1804 - 1892 ve hatiye çêkirin) ji yunanî δεινός (dêynos: tirsnak) + σαῦρος (sawros: kimkime)
dînperest (rengdêr) dîndar
dînperestî (rengdêr) dîndarî
dînperist (rengdêr) (navdêr, mê) ayînperist, bawermend, dîndar, oldar, xwedaperist, mûmin, ayîndar, ayînî, teqwa
dînsist kesê ku di erkên dînî de sistiyê dike
kesê ku di erkên dînî de sistiyê dike
dîntî (navdêr, mê) dînanî, dînayî, dînî, dînîtî, beng, nehișîbûn, bengîtatî, bengîtî, dînetî, harayî, harbûn, harî, hartî, sefêktî, sefêktî.
ji: dîn +-tî
dînxane nexweşxaneya dînan; şêtxane
(rengdêr) nexweşxaneya dînan; şêtxane
dîpaladyûm (navdêr, mê) du atomên paladyûmê di molekûlekê de.
ji: dî- + paladyûm
dîploma (navdêr, mê) bawername, govanname, îcaze, şehadet, sertîfîkat, destûrname, brove, izinname, hewiyet, belgenameya ku mirov pê dikare diyar bike ku mirovî destûr heye tiştekî bike, belgenameya ku diyar dike ku kesek di karekî de bi ser ketiye: dîplomaya dibistanê, dîplomaya pêşbaziyê, dîplomaya masteriyê, govaname, karname, şehadetname.
Herwiha: dîplom.
Bide ber: dîplomasî, dîplomat.
ji: Bi rêya inglîzî yan îtalî diploma yan frensî diplome ji latînî diploma ji yewnaniya kevn δίπλωμα (îcaze) ji διπλόος (dubare).
: bêdîploma, bidîploma, dîplomadar, dîplomadarî
dîplomadar (rengdêr) bibawername, bigovanname, biîcaze, bişehadet, bisertîfîkat, bidestûrname, bibrove, biizinname, bihewiyet.
ji: dîploma + -dar.
: dîplomadarî dîplomadarîtî dîplomadartî
dîplomadarî (navdêr, mê) rewşa dîplomadarbûnê.
ji: dîplomadar + -î
dîplomasî (navdêr, mê) karê danûstandin û peymandanîna navbera du yan çend dewletan, (mecazî) hunera qanekirina mirovan bi rêya gotûbêjan.
Herwiha: dîplomatî.
Têkildar: dîplomat, dîplomatîk.
ji: Bi rêya frensî diplomatie /diplomasî/ yan ya inglîzî diplomacy ji latînî diplomatus (dîplomedar, kesa/ê ku dîplome heye) ji diploma (dîplome) ji yewnanî δίπλωμα (dîplome) ji διπλοῦς (dubare, cot)
dîplomat (navdêr) nûnera/ hikûmeta welatê xwe li dewletek dî, kesa/ê karûbarên siyasî yên dewleta xwe li gel dewletek dî dimeşîne (bi taybetî kesa/ê bi berdewamî li wê dewleta biyan dimîne), kesa/ê karûbarên xwe bi diyalogê (ne bi zorê) dimeşîne, hosteya/ê miamelekirina li gel xelkêNêzîk, ambasador, balyoz, konsol, sefîr.
Têkildar: dîplomasî.
Bide ber: dîploma.
: dîplomatî, dîplomatîk
dîplomatîk (rengdêr) têkildarî dîplomasiyê, bi rêyên dîplomasiyê, bi rêbazên gotûbêjan û ne bi yên çekdarî.
ji: Têkildarî dîplomasî, dîplomat
dîq kirin 1. nihêrtin 2. ser dan
(lêker)nihêrtin , ser dan
dîqet baldarî
(navdêr, mê) dên, bal, sexbêrî, haydarî, sereguhî, çavdêrî, mereq, enteres, pûte, bayex, hemêt, îtina, xemxwerî, giringî, muhimî, xemjêxwarin, hişyarî, agadarî, baldarî, ihtimam, guhdarî, hay, hiş, guh, serqorî, xwedankirin, lêmiqatebûn, tekepeke, pax.
Herwiha: dîqat, dîqqat, dîqqet.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: dîqet kirin, dîqet dan. Navdêr: dîqetkirin, dîqetdan Rengdêr: dîqetkirî.
: bêdîqet, bêdîqetî, bidîqet, dîqetdar, dîqetdarî, dîqetî
dîqet dan (lêker)(Binihêre:) dîqet
dîqet kirin bi baldarî li serê rawestîn
(lêker)bi baldarî li serê rawestîn
dîqet nekirin (lêker) balne dan, ehemiyet nedan, giringî nedan.
ji: dîqet + nekirin
dîqetdan (navdêr, mê) (Binihêre:) dîqet
dîqetdar (rengdêr) bidên, bibal, bisexbêrî, bihaydarî, bisereguhî, biçavdêrî, bimereq, bienteres, bipûte, bibayex, bihemêt, biîtina, bixemxwerî, bigiringî, bimuhimî, bixemjêxwarin.
ji: dîqet + -dar.
: dîqetdarî dîqetdarîtî dîqetdartî
dîqetdarî (navdêr, mê) rewşa dîqetdarbûnê.
ji: dîqetdar + -î
dîqetî (navdêr, mê) rewşa dîqetbûnê.
ji: dîqet + -î
dîqetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dîqet kirin
dîqetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîqet
dîraset (navdêr) vekolîn, lêkolîn, analîz, nirxandin.
Herwiha: dîrasat.
ji wêjeyê: Ew demek bû gelek pêşniyar û daxwaz ji xwendevanên kurd digehan destê me û hemûyan daxwaz dikir ku beşa kurmancî (latînî) di malpera KRG de bihêt zêde kirin. Ew daxwaz û pêşniyarên giheştîn malperê hemû bo serokatiya hikûmeta herêma Kurdistanê hatin şandin. Piştî dîrasetkirinê bi fermana rêzdar Nêçîrvan Barzanî serokê hikûmeta herêma Kurdistanê biryar hat girtin ku beşa kirmancî (latînî) di malpera KRG ê de bihêt zêde kirin.(Krg.org, 7/2007).
ji: Ji erebî, têkildarî ders, dîrasî
dîreg dayîn ber dilê xwe (biwêj) ji bo sakînbûn û sebrê moralê xwe xurt kirin. ew cira min xweş e ku di demên xeter de ez b1. xwe dîreg didim ber dilê xwe.
dîrega (yekî) hebûn (biwêj) ji bo berxwedanê hêz hebûn. li min bibore, ez nikarim ji te re alîkariyê bikin1. heke dîrega te beye, tu berdewam bike.
dîrega dilê (yekî) şikestin (biwêj) ji ber derdekî giran pir xemgîn û pozîde bûn. çi hatiye serê wê nizanim, lê mirov çawa ku lê dinêre, fêm dike ku dîrega dilê wê şikestiye.
dîrek 1. rast, ne xwehr (rengdêr) rastûr, yekser, rêk, rasterê, rasterast, rikerast, ne endîrek, ne xwehr, bê çepûçûrr: Rê dîrek ji vir diçe bajarrî..
Herwiha: dîrekt, dîrêkt.
ji: Ji frensî direct.
: dîrekî, endîrek, endîrekî
dîrekî (navdêr, mê) rewşa dîrekbûnê.
ji: dîrek + -î
dîreksiyon (navdêr, mê) stêrin, çerxê ku ajovan di destê de xwe dizivirrînin û hemû tirimpêl pê dizivirre.
ji wêjeyê: Selamo pirtûka min Mirinê dide destê xwe û dev ji dîreksiyona erebeyê berdide. Niyeta wî ew e ku Hindik lê Rindik berê me bide welatê Ezraîl. Lê ez rê nadimê û jê re dibêjim Selamo, heke ez Roj TV nebînim û bimrim, diya min dê şîrê xwe li min helal neke... dibe ku min xayîn jî îlan bike!.
ji: Ji frensî
dîrektîv (navdêr, mê) şîret yan ferman, (dadnasiya Yekîtiya Ewropayê) hin cûn qanûnên şîretî ne.
Herwiha: dîrektîf.
ji wêjeyê: Buyukanit, bi tundî li dijî îddiayên ku artêşa tirk bi dîrektîfên DYA-yê ji axa Kurdistana azad vekişiya derket û got: “Ji destpêkê heta dawîyê, plana vê operasyonê me çêkir. Dema ketinê û vekişînê me destnîşan kir. Em di bin bandora tu kesî de neman.”(Netkurd.com, 2/2008).
ji: dîrekt + -îv
dîrektor (navdêr) birêveber, serkêş, serperişt, serkar, berpirs, berpirsiyar, midûr, manajer.
ji wêjeyê: Dîrektorê saziyê Mark Lattimer da xuyakirin ku di nava du salên bihurî de asta gef û xeteriyê li Sûdana Başûr, Komara Afrîka ya Navîn û Sûriyeyê bi awayekî balkêş zêde bûye û da zanîn ku şerê etnîkî û mezhebî yên li van welatan gefeke ciddî dixun. Lattimer diyar kir ku Tirkiye jî di nav de li gelek welatan asta gefa li dijî hindikayiyan zêde bûye..
ji: ji frensî directeur yan ji inglizî director ji latinî director ji directus (rast, dîrekt) ji dirigere (bi rê ve birin, sererast kirin) ji dis- + rego (binêre: rast)..
: derînerane, derînerî, derînerîtî, derînertî. Bi soranî: derêner, derhêner
dîrok dûrok, tarîx
(navdêr, mê) bûyerên demên berê: Dîrok xwe dubare dike. (Tiştên ku berê qewimîne dîsan diqewimin.), zanista ku vekolîna li ser demên berê dike: Şerefxanê Bedlîsî wek bavê dîroka kurdan tê nasîn..
Herwiha: dêrok, dûrok.
Hevwate: hîstorî, mêjû, tarîx.
ji: Li ser etîmolojiya dîrok du teoriyên cuda hene: Ji peyva dêr- anku kevn wek di peyva dêrîn (kevnar, qedîm, antîk) de. Pêşî peyv wek dêrok hatiye çêkirin lê di bin tesîra etîmolojiya gelêrî de ew veguheriye forma dîrok ji ber ku xelkê bawer kiriye ku ew ji peyva çîrok e. Varyanteke peyva çîrok e wek çawa ku ç/c/d carinan bi hev diguherin: dirrandin/çirrandin, gazind/gazinc. Bi heman awayî history (dîrok) û story (çîrok) yên inglîzî ji ἱστορία (istoria) ya yûnanî ne. Lê sebebê ku ev teorî qels e ew e ku di dîrok û çîrok de r ne wek hev tê gotin.Bide Ber, wext, dem, kêlîk, sat, kêlîk.
: bêdîrok, dîrokî, dîroknas, dîroknasî, dîroknivîs, dîroknivîsî, dîrokvan, dîrokvanî, dîrokzan, dîrokzanî
dîroka hevbeş tarîxa muşterek a çend aliyên têkildar
dîrokandin (lêker)dem danîn, kat danîn, berwarnûsîn, demnûsîn, tarîxandin.
ji: dîrok +-andin
dîrokçe (navdêr, mê) tarîxçe, kurtedîrok, mêjûçe, kurtetarîx, dîroka tiştekî bi kurtî.
ji wêjeyê: Dîrokçeya wargeha penaberên Mexmûrê.
ji: dîrok + -çe.
: dîrokçenivîs, dîrokçenivîsî, dîrokçevan, dîrokçevanî
dîrokçevanî (navdêr, mê) karê dîrokçevanan.
ji: dîrokçevan + -î
dîrokî (rengdêr) tarîxî, mêjûyî, kevnar, qedîm, tişta/ê demên berê: bajarrek dîrokî (bajarrê ku kelhe û tiştên din yên ji serdemên berê lê berçav in), giring, muhim, tişta/ê ku ihtimal e dê paşî di dîrokê de basa wê bêt kirin: peymanek dîrokî, biserkeftinek dîrokî.
Herwiha: dûrokî.
ji: dîrok + -î.
: dîrokîtî
dîrokîtî (navdêr, mê) rewşa dîrokîbûnê.
ji: dîrokî + -î
dîrokname (navdêr, mê) kronîk, bûyername, demname
dîroknas tarîxzan
(navdêr) pispora/ê dîrokê, zanaya/ê dîrokê, şarezaya/ê dîrokê.
Herwiha: dîrokvan dîrokzan.
Hevwate: mêjûnas, tarîxnas.
Bide ber: dîroknivîs.
ji: dîrok + nas.
: dîroknasî. Bi soranî: mêjûnas, mêjûzan
dîroknasîtî (navdêr, mê) dîrokzanîtî, mêjûnasî, mêjûzanî.
ji: dîroknas +-îtî
dîroknivîs (navdêr, nêr) (navdêr, mê) kesê pispor di warê nivîsîna dîrokê da
dîroknivîsî (navdêr, mê) mêjûnivîsî, bûyernivîsî.
ji: dîroknivîs + -î
dîsa cardin *"hîv çiqasî bedew be, dîsa jî qusûreke wê heye"
(hoker) ji nû ve, careke din, careke dî, hin car din: Min nebîst. Ka dîsa bêje. Dîsa were!, tevî ku, herçend e ku: Ez ta wir jî çûm lê dîsa jî min nedît. hê jî, ta niha jî, ta hingê jî: Pîr bûbû lê dîsa jî nedizanî bixwîne û binivîse..
Herwiha: dîs, dîsan, dîsanê, dîse.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: دیسا.
Hevwate: cardin, cardî.
Bide ber: dubare.
ji: jiari dî (ya/yê/yên din, dîtir) + -sa ji sat (bîsk, kêlîk, gav, dem, car) anku careke din: sat ji saet ji erebî ساعة (saet: saet, dem, bîsk, gav). Ji eynî rehî wisa/wesa (bi wî awayî), hevreha soranî ewsa (wisa; hingê), kelhurî ewsa/ewsate (hingê), soranî êsta (vê gavê/demê, niha), kelhurî îse (vê gavê/demê, niha). Bo têkiliya navbera demê û carê bide ber inglîzî time ku hem maneya demê û hem jî carê dide..
Bikaranîn: Lêker: dîsa bûn, dîsa danîn, dîsa girtin, dîsa anîn, dîsa dan. Navdêr: dîsakirin, dîsabûn, dîsadanîn, dîsagirtin, dîsaanîn, dîsadan
dîsa derketin (lêker) nûbûn.
ji: dîsa + derketin
dîsa dîtin (lêker) vedîtin, peyda kirin.
ji: dîsa + dîtin
dîsa ew tas e, ew hemam e (biwêj) dîsa eynî tişt e. gelek pesnê pêçveçûna rewşa hako dan, lê bi rastî ji bilî çend tiştên piçûk hema dîsa eynî tas û eynî hemam e.
dîsa girara me, ji “qet a wan çêtir e (biwêj) yek tişt tenê hebe, ew jî ji qet tunebûnê baştir e. piçûk be jî me tiştek pêk aniye. dîsa girara me ji “qet” a wan çêtir e.
dîsa gotin (lêker) tekrar kirin.
ji: dîsa + gotin
dîsan anîn (lêker)(Binihêre:) dîsan
dîsan bûn (lêker)(Binihêre:) dîsan
dîsan dan (lêker)(Binihêre:) dîsan
dîsan danîn (lêker)(Binihêre:) dîsan
dîsan dîtin (lêker)(Binihêre:) dîsan
dîsan girtin (lêker)(Binihêre:) dîsan
dîsan hatin (lêker)(Binihêre:) dîsan
dîsan jî (hoker) cardin jî, hê carekê yan hin carek: Dîsan jî bike. tevî ku, rexmen, herçend e ku: Min du nan xwarin lê dîsan jî birsî mam..
Herwiha: dîsa jî, dîse jî.
ji: dîsan + jî
dîsan rabûn (Binihêre:) dîsan
dîsananîn (navdêr, mê) (Binihêre:) dîsan
dîsanbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dîsan
dîsanbûyî (rengdêr) (Binihêre:) dîsan
dîsandan (navdêr, mê) (Binihêre:) dîsan
dîsandanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) dîsan
dîsanekê dîsa
dîsangirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîsan
dîsankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dîsan kirin
dîsankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîsan
dîsgotin neqerat, neqeret, neqarat
dîşî (navdêr)(navdêr, mê) 1. Rêkxistineka terorî ya, li Îraqê û Şamê dewletek bi navê Dewleta Îslamî ya Îraqê û Şamê ragihendiye. 2. daîş..
ji: Ji Erebiyê; Eddewlel Îslamiye fîl Îraq we-Şam.
dîsîplîn (navdêr, mê) rêzkarî, zeptûrept, terbiyet, perwerde, ders, tevgerra kontrolkirî, reftara li gor rêzik û bendan, îtaeta yan kontrola li ser kesekî yan tiştekî hatiye sepandin, qeyd û bendên ku tevgerra rast û ya xelet diyar dikin, tayek taybet yê zanistekê, ekol.
Herwiha: disiplîn, disîplîn, dîsiplîn.
ji: Bi rêya frensî yan inglîzî discipline ji latînî disciplina (ders) ji discere (hîn bûn, fêr bûn, elimîn)
dîsk du darikên bi destikê bangurdanî ve ne û dikevin her du çalikên seriyan
(navdêr, mê) sêlikên ku deng (bi taybetî stiran) yan jî wêne li ser tên tomarkirin, reqdîsk, tomargeha kompûterê.
ji: Ji inglîzî disk yan disc (sêlik).
: dîsket
dîsko (navdêr) dîskotek, cihê mûzîk û dansê (bi taybetî bo gencan), cûnek mûzîkê ye û bi taybetî li dîskotekan tê guhdarîkirin, reqs, sema, dîlan, govendNêzîk, bar.
Bide ber: kasîno.
ji wêjeyê: Ew jinên me ne; Carinan wekî mal dihatin dîtin, carinan bi ser de hêrs dibin, carinan biçûk dibînin, lê dîsa jî li hemberî derve bavê zarokên xwe biçûk nedixistin, digotin; “Ew stûna mala min e, mêrê min e, lê dide jî, hez jî dike.” Bi şev bê xebera dê û bavê xwe nîvê şevan li bar û dîskoyan kêf dikirin û dans dikirin; jinên me yên ku nexweş dixuyan di nav bernameyên magazînê de....
: dîskoker, dîskovan, dîskoyî
dîskoker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dîsko dike.
ji: dîsko + -ker
dîskoyî (navdêr, mê) rewşa dîskobûnê.
ji: dîsko + -yî
dîskret (rengdêr) ketûm, mit, bêdeng, bêpêjn, devgirtî, dengegaz, nehênîparêz
dîskrîmînasyon (navdêr, mê) ferq û cudahî xistin navbera mirovan, hemû mirov wek hev nehesibandin, miameleya wekhev li gel hemû kesan nekirin: Li Tirkiyê dîskrîmînasyon li dijî kurdan serdest e. (Kurd li Tirkiyê wek tirkan baş nayên hesibandin.) Li gelek welatan dîskrîmînasyona dijî jinan didome. (ew wek mêran baş nayên hesibandin), vewêrtin.
Herwiha: Diskriminanten, vewêrperestî. Tewîn: Lêker: -xeletîn-.
Têkildar: dîskrîmînatîf, dîskrîmînatîv, dîskrîmînator, dîskrîmîne.
ji wêjeyê: Peymana rakirina hemû awayên dîskrîmînasyona jinan
dîskrîmîne (rengdêr) dîskrîmîne kirin: ferq û cudahî xistin navbera mirovan, hemû mirov wek hev nehesibandin, miameleya wekhev li gel hemû kesan nekirin: Li Tirkiyê dîskrîmînekirina dijî kurdan serdest e. (Kurd li Tirkiyê wek tirkan baş nayên hesibandin.) Li gelek welatan jin tên dîskrîmînekirin. (ew wek mêran baş nayên hesibandin).
Herwiha: diskrimîne.
Têkildar: dîskrîmînasyon, dîskrîmînatîf, dîskrîmînatîv, dîskrîmînator.
ji wêjeyê: ke em rewşa kurdan a li her çar perçan bidin ber çavên xwe em ê bibîr bînin ku li ser navê yekîtiya milî, berjewendiyên milî li hemberî emperyalîzmê an komunîzmê ew çawa hatin înkarkirin û dîskrîmînekirin, bi çi çavekî neyarane li wan hat nihêrtin.(Mûrad Ciwan: Veqetiyana kurdan ji Tirkiyeyê (III), Netkurd.com, 8/2009).
ji: Bi rêya frensî discriminé ji discriminer ji latînî discriminatus ji discriminare ji discrimen (cudahî).
: dîskrîmînekar, dîskrîmînekarî, dîskrîmîneker, dîskrîmîne kirin, dîskrîmînekirin, dîskrîmînekirî
dîskrîmînekarî (navdêr, mê) rewşa dîskrîmînekarbûnê.
ji: dîskrîmînekar + -î
dîskrîmîneker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê dîskrîmîne dike.
ji: dîskrîmîne + -ker
dîskrîmînekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dîskrîmîne kirin
dîskûr (navdêr, mê) gotûbêj, diyalog, diyalekt, minaqeşe, nîqaş, suhbet, danûstandin, axiftina li ser mijarekê, peyivîna li ser babetekî.
Herwiha: dîskur, dîskurs, dîskûrs.
ji wêjeyê: Warê romanekê girîng e, ji ber ku warek bi qasî ku bandorê li ziman û şêwaza nivîskêr bike xurt e. Her war li gorî atmosfera xwe xwedî termînolojî û ferhengekê ye; her war li gorî naverok û teşeya xwe xwedî ziman û şêwazekê ye; carinan dîskûr û diyalogên warekî, ji bo warekî din dikare xav, sixte, bêxwîn û kêmbawer be. Ew jî wiha ye, heger diyalogên romanekê li warê parlamentoyekê derbas bibe, ziman û şêwaza nivîskêr jî li gorî wî warî diguhere; sar dibe, fermî dibe û polîtîk dibe. Heger îcar warê berhemê ne parlamento lê dikan an jî tamîrxaneyek be ziman rojane, germ, bi argo û bi sixêf dibe. Lê heger warê romanê ne dikan lê bibe mizgeftek îcar ziman û şêwaza nivîskêr dîsa tê guhertin argo, sixêf û peyvên beradayî ji holê radibin û termînolojiya teolojîk dikeve dewrê û dua, selewat û gotinên mîstîk zorê didin nivîskarê xwe. Rênas Jiyan: Warê wêjeyê, Azadiyawelat.com, 6/2007.
ji: Ji frensî discours.
: dîskûrî
dîskûrî (navdêr, mê) rewşa dîskûrbûnê.
ji: dîskûr + -î
dîsleksîk (rengdêr) kesê ku bi dîsleksiyayê ye.
Têkildar: dîsleksiya
dîsleksiya (navdêr) nexweşiyeke ku dibe sedema zehmetiyê di fêrbûn, xwendin û nivîsînê de.
Têkildar: • dîsleksîk.
ji: ini (xirab - hevreha dij ya kurdî) + lexsia (xwandin, xwendin)
dîşlix (navdêr, mê) sebir, tirûş, sebat, semax, tebat, bênfirehî, xweragirî, tolerans, vehewan, hedan, hedirîn, bênfirebûn, bê te dîşlîxa minê nê.
Herwiha: dişliẍ dîşlîx.
: dîşlix hatin (sebir kirin, tehemil kirin)
dîstans (navdêr, mê) mesafe, dûrî, dirêjiya navbera du cihan, dûrahî.
ji: Ji frensî yan inglîzî
dît (lêker) dema borî ji dîtin
dît ez im, nedît diz im (biwêj) li gorî rewşê xwe amade kirin. kifş e ku li me kiriye mesele, dit ez im, nedît diz im.
dîtane (navdêr, mê) teorî, spekulasyon, bawerî, texmîn, raman, bîrûbawerî, îdea, fikir, hizir, nerîn, dîtin, doktrîn, nezeriye, bîrdoz, helwest.
ji wêjeyê: Zankoya Harvard tevlî guftogoyên dûr û dirêj yên li ser dîtaneya guherînê (theory of evolution) dibe. (Zagrosê Hajo: Harvard li bingeha jiyanê digere, Netkurd.com 8/2005).
ji: Têkildarî peyva dîtin.
: dîtanevan dîtanevanî dîtaneyî
dîtanekî (navdêr, mê) bi dîtaneyî.
ji: dîtane +-kî
dîtanevanî (navdêr, mê) karê dîtanevanan.
ji: dîtanevan + -î
dîtaneyî (navdêr, mê) rewşa dîtanebûnê, zana, xwendin, korî, aşopî.
ji: dîtane + -yî
dîtbar tiştê ku bi çavan tê dîtin
(rengdêr) bînbar, tiştê ku tê dîtin yan dikare bêt dîtin, tiştê ku mirov dibîne yan dikare bibîne.
Têkildar: dîtî.
ji: dîtin - -in + -bar.
: dîtbarî, dîtbarîtî, dîtbartî, nedîtbar, nedîtbarî, nedîtbarîtî, nedîtbartî
dîtbarî tiştê ku bi çavan tê temaşekirin
(rengdêr) tiştê ku bi çavan tê temaşekirin
dîtî (rengdêr) tiştê ku hatiye dîtin.
Dijwate: nedîtî.
Têkildar: bînbar, dîtbar.
ji: dîtin - -in + -î.
: dinyadîtî, dinyanedîtî, nedîtî, vedîtî
dîtîn (lêker) xeyalî.
ji: dît +-în
dîtin 1. canazarî nekirin 2. xwe ragirtin 3. pê karîn diyanet kar û barên têkildarî ola mirovî
Tewandî(lêker)(navdêr, mê) bi çavan pê hesîn, bi çavan hay jê bûn, ketin ber çavan: Tarî bû, me ti tişt nedidît. Mirov li ber ronahiyê tiştan dibîne. Kesên ku nikarin bi çavên xwe dinyayê bibînin, kor in. qenaet, bawerî, nerîn, boçûn, helwest, ray: Bi dîtina min divê em îro biçin.. Tewîn: Lêker: -bîn-.
Têkildar: nerîn.
Bide ber: bîstin. Gotinên pêşiyan: dîtin û gotin nabe wek hev.
ji: rehê peyva dîtin Proto-hindûewropî: dheiə (pê hesîn, dîtin, bihîstin), Proto-aryayî: dai- (dîtin, bihîstin) Avestayî: dai- (dîtin ) Farisiya Kevin: dī- (dîtin) Pûnjabî: dyd- (dîtin) Middle Persian: dyd- (dîtin) Hotenî: dai- (dîtin), harezmî: dy- (dîtin) Farisî: dīdan (dîtin) Belûçî: dīt- (dîtin) … ir Kurmancî: dîtin (dîtin) Kurdî (Soranî): dîtin, bînan (dîtin) Hewramî: diyay (dîtin) ... Zazakî: diyene, vînayen- (dîtin), şexbizinî: diyin, wînandin- (dîtin) Sanskrîtî: dhay- (bihîstin) Yewnanî: theôréô (dîtin) Çavkanî: Cheung p.49, Watkins p.18 Pokorny: 243 rehê dema niha -bîn- Proto-hindûewropî: wein- (dîtin), Proto-aryayî: wain- (dîtin) Avestayî: vaēn- Farisiya Kevin: vain- Middle Persian: wyn- (MMP), wynyk /wēnīg/ (BMP) Pûnjabî: wyn- Sogdî: wyn- Farisî: bīn- Osetî: wynd Belûçî: gind- Talîşî: vind- ... ir Kurmancî: -bîn- (rehê dema niha yê lêkar dîtin) Kurdî (Soranî): bînan (dîtin) Hewramî: wīn- Zazakî: vînayen, şexbizinî: wînandin Sanskrîtî: ven- Latînî: vēnārī (nêçîr)... Çıme: Cheung p.412.
: bînahî, bînayî, bînbar, bînbarî, diyar, diyarî , diyarîtî, diyartî, dîdar, dîdarî, dîmen, dîtbar, dîtbarî
[I] fikr û raman bi ditina min bi nêrîna min
dîtin û gotin nabe wek hev gotina pêşiyan, gotineke dibêje ku wesfdan an pesindana tiştekî ticarî nikare bibe wek jiyîn û dîtina wî tiştî.
ji: dîtin û gotin nabe wek hev
dîtin û gotin nabe yek gotina pêşiyan ev gotin li se pratîkê hatiye gotin kû çiqas pratîk giring e. tiştin hene ku vegotina wan ne gengaz e. heta mirovbi çavên xwe nebîne bawer nakin .an dema gotinê mirov nikare diştinan tarîf bike lê mirov bibîne hê pir bandorêçêdike.
dîtin/dibîne/bibîne [II] 1. nihêrîn 2. temaşe kirin 3. pêrgî hatin *"dît ez im, nedît diz im"
dîtinî ramana sêwirandî
(rengdêr) ramana sêwirandî
dîtinkî (navdêr, mê) bi dîtinî.
ji: dîtin +-kî
dîtir 1. a din 2. wêdetir
(rengdêr) Cînav, yekî din, tiştekî din, tiştekî zêdetir Em çend sêvên dîtir bixwin, yekî/tişkekî cihê yan cûda ji yên têne behs kirin Şêwe û tarxek dîtir ji me ra lazime.
Têkildar: din , dinê , dî, dîtirê.
Bide ber: bêtir, çêtir, pirtir.
ji: Belkî têkildarî peyva dî Belkî ji dî + -tir
dîtirk (navdêr, mê) dîtir, diğer, dike, a din, ê din.
ji: dîtir +-k
dîvan (navdêr, mê) dîwan, salona guhdariyê.
ji: dî +-van
dîvçûn (navdêr, mê) pisyar û lêgerana tiştan bûyeran ta mirov di gehit dawîyekê, vekolîn, lêgeran, lêkolîn
dîvçûnkirin (navdêr)dîvçûn, :min dîçûna wê bûyerê kir lê hêjta ne zelale
dîvdîvk (navdêr, nêr) (navdêr, mê) tişt yan kesê herdem bi dîv mirovî yan tiştî ve texteke yan çepereke diêxin dîv cencerê jibo hulîkirina qeselê(kayê)
dîvelank (navdêr, nêr) (navdêr, mê) kesê bi dîv dujminê gel mal refa xwe bi kevit, xwefiroş, kirêgirtî
dîwan 1. meclisa mêvanan 2. berhema helbestvên 3. birek mirov 4. cureyekî rûniştekên ku çend kes li serê dikarin rûnin *"bê şêx û pîr, meçe dîwana mîr, da ku nekevî temtêla feqîr"
(navdêr, mê) koşk, eywan, seray, qesr, palas, koç, avahiyên mezin û şikodar (wek yên paşayan), civat, cemaet, koç, kesên li hev kom bûne, berhevoka helbestan, komek helbestan yên pêkve hatine weşandin, qenepe, sofa.
Bide ber: dîwar.
ji: jiari, dipi-vahanam (nivîsgeh) ji dip- (nivîsîn) jiakadi ? (ṭuppu: nivîs, tabloyê nivîsînê, belgename) jisumeri dub (tablo > dep) + vahana- (cih, binere: cih).
: dîwanî
dîwanbêj (navdêr, mê) dengbêj.
ji: dîwan +-bêj
dîwane 1. derwêşê aşiq 2. gêj
(rengdêr) derwêşê aşiq, gêj.
Bikaranîn: Lêker: dîwane bûn, dîwane kirin. Navdêr: dîwanebûn, dîwanekirin Rengdêr: dîwanebûyî, dîwanekirî
dîwane bûn (lêker)(Binihêre:) dîwane
dîwane kirin (lêker)(Binihêre:) dîwane
dîwanebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dîwane
dîwanebûyî (rengdêr) (Binihêre:) dîwane
dîwanekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dîwane kirin
dîwanekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîwane
dîwanetî (navdêr, mê) şêtî, şeydatî, dînîtî, bengîtî.
ji: dîwane +-tî
dîwanî (navdêr, mê) rewşa dîwanbûnê.
ji: dîwan + -î
dîwankî (navdêr, mê) muzîka dîwankî.
ji: dîwan +-kî
dîwanxane koçika mêvanan
(rengdêr) koçika mêvanan
dîwar sûr *"ba, li dîwarê derve dixe"
(navdêr, nêr) taq, rexên xanî, aliyên odeyê (yên ku bi gelemperî pace anku pencere lê ne; rexê serî û yê binî ne tê de), kele, kelhe, asar, asêgeh, qele.
Têkildar: ban, derî, erd, pace, pencere.
Bide ber: dewar.
ji: hevreha دیوار (dîwar) ya soranî, دیوال (dîwal) ya belûçî, دیوار (dîvar) ya farisî, dîvar ya pehlewî, diẍe-vare- ji diẍe- (libin) + vare- (-war) ji Proto-hindûewropî द्वार (dvā́ra) ya sanskrîtî, дворъ (dvoru) ya slavoniya kevn, dvãras ya lîtwanî û forum ta latînî, hemû ji Proto-hindûewropî dʰeigʰ- (sitirandin - hevîr û gêç û tiştên wisa).
Bikaranîn: Lêker: dîwar kirin. Navdêr: dîwarkirin Rengdêr: dîwarkirî.
: bêdîwar, bêdîwarî, bidîwar, bidîwarî, dîwarî, dîwark
dîwar bi guh in gotina pêşiyan ev jî tê wê wateyê ku mirov çi karî bike divê mirov ewlekariya wê çêbike. mirov di hundir de be jî divê mirovzanibe ku hinek dikarin li mirov guhdarî bike.
dîwar kirin (lêker)(Binihêre:) dîwar
dîwar kişandin (lêker)(Binihêre:) dîwar
dîwar lê kirin sûr jenîn
dîwar tep bû, xûbar rabû (biwêj) ji ber hincetekê teşqele û xirecir derxistin. hema bi wê bûyerê re dîwar tep bû, xubar rabû û her tişt tevlihev bû.
dîwarçêker (navdêr, mê) mason, mîmar, hoste, dîwarsaz, xanîçêker
dîwardanan (navdêr, mê) dana dîwaran, avakirina dîwaran
dîwarê ewlehiyê di herêmên aloz de berbendên ewlekariyê
dîwarê parastinê di malperê de pergala ewlehiyê
dîwarê rast hilnaweşe gotina pêşiyan tiştên ku mirov çê bike an karê ku mirov bike divê bingeha wî saxlem be û rast be heke ne wiha be wê xerabibe. lê dema bingeh saxlem be bi hêsanî xera nabe.diwe ê kûtkû qewil bên ezmûn ra astê varên
dîwarî (navdêr, mê) rewşa dîwarbûnê.
ji: dîwar + -î
dîwarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye dîwar kirin
dîwarkirin (navdêr) diristkirina dîwaran, avakirina dîwarên xanîyan, nijinîn, :me hew axwe jiber kewal û candarên din dîwarkirdîwargirêdan
dîwaro, eyb û qisûr staro (biwêj) dîwarek an jî perdeyek gelek eyb û qusûran vedişêre. dîwaro, eyb û qusur staro. bi dîtina min mala bêperde wekî mirovekî başewal e.
dîwarsaz (navdêr, mê) mason, mîmar, hoste, dîwarçêker, xanîçêker
dîwêr (navdêr)
dîxwemî (navdêr, mê) dîgerkam, dîxwem, ne xwexwemî.
ji: dîxwem +-î
dîyane (rengdêr) derwêş.
ji: dî +y+-ane
dîyar (navdêr, mê) aşîkar, aşkere, vedîyar, penî, pendî, diyar, zelal, eyan, kifş.
ji: dî +-yar
dîyarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) dîyar
dîyarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) dîyar
dîyayene (Zazaki) dîtin
dîyene (Zazaki) (lêker) ditîn
dîz kûz, dîzik qabên ji çemûrê hatine çêkirin û hişkkirin. keleh
dîz/dîzik [II] amana ji gil *"gûzek gûzek, dibe dîzek"
dîz/duz [I] keleh
dîzayn (navdêr, mê) nexş, nîgar, model, dirûv, şikil, dirûv dan.
ji wêjeyê: Alaya bêstêrk dê heta salekê bê bikaranîn û piştî salekê ji bo Îraqê dê alayek nû bê dizaynkirin.(Netkurd.com, 1/2008).
ji: Ji inglîzî design.
: dîzayner
dîzayner (navdêr, mê) sêwirîner, pêşnumaker.
ji: dîzayn +-er
dîzbelok (navdêr, mê) sêvsêvok, sêvarxin, sêvaxîn, sêvaxînk, qencelîsk, sêvetalk, sêva binerdê, xencelîsk, binerdî. Navê zanistî: Helianthus tuberosus bend
dîzik (navdêr, mê) beroş yan qoşxaneya ji axê hatiye çêkirin. Ji gil (clay) hatiye çêkirin. Têde xwarin tê pijandin.
Bide ber: şerbik
dîzik avêtin nav lingên (yekî) (biwêj) jê re astengî derxistin. ew jî dizane rewş çawa ye, loma dîzikê diavêje nav lingên wî.
dîzika binqul bûn (biwêj) ji bo kesên bêtedbîr û destbelaş tê gotin. malavayo! tu wekî dîzika binqul î, hema çi dikeve destê te di nava du rojan de tune dibe.
dîzika denya bûn (biwêj) xwedî derd û kul bûn. tu mîna dîzika denya yî, ji bo şikestine hatiyî vê dinyayê.
dîzika devgirtî 1. kesê ku bi razên xwe ve dijî 2. kesê ku ramana xwe ya rasteqîn vedişêre
dîzika kelijî bûn (biwêj) derd û kul li pêş çavan bûn. hûn jî dibinin ku va ye wekî dîzika kelijîye, tim li piş min wekî siyê digere.
Binêre: din
(prep.) in
other (Also see: ya dî, din)
dîcle f. the Tigris River
dîk (m.) cock
m. cockerel, rooster
m. cock
dîl (ad) captive, slave
m. prisoner.
dîl girtin v.t. to take prisoner.
v.t. to take prisoner.
dîlan wedding
(f.) dance, song
f. dance, dancing
dîlî f. imprisonment
dîmen view, sight, scene, scenery
f. view, sight, aspect
dîn (1) (ol, bawerî) religion
(2) (şêt, bêaqil) insane; crazy
(m.) religion
(ad) mad
1. m. religion. 2. crazy, mad. 3. f. gaze, attention
dîn bûn li ser to go crazy over.
dîn kirin to drive s.o. crazy.
dînane insanely
dîndar religious (person)
religious.
dînî (1) religious, relating to religion
(2) insanity; craziness
dînik slightly crazy, “screw loose”.
dînîtî f. religiosity.
dînitî f. madness
dîniya têger temporary insanity
dînperwer religious
dîploma (f.) diploma
dîplomasî diplomacy
dîplomat diplomat
dîplomatîk diplomatic
dîqet (f.) care, attention
dîrok history
history
(f.) history
f. story, history.
dîrokî historical; historic
historical
dîroknas historian
dîsa (adv.) again
again, once more
again, (+ neg) still.not
again
dîsa jî again, still
dîsan see: dîsa
dît ‘…saw it’ Siyabendî zilamek dît. ‘Siyabend saw a man’ (3rd prs. sng. past simple form for the verb dîtin‘to see’)
dîtbar visible
(ad) visible
dîtbarî visual
dîtim ‘…saw me’ Xezalê ez dîtim‘Khazal saw me’ (1sg. form of the simple past tense for the verb dîtin ‘to see’)
dîtin to see; (dozîn) to find; (helwest, boçûn) opinion
(bibine) to see
to see (bîn-)
bînv.t. to see
dîtinî (f.) sight
dîwan (f.) room
f. reception room; collected works of a poet.
dîwançe f. (obl ~çê) small reception room
dîwane (ad) mad, fool
dîwanetî (f.) madness
dîwanxane (f.) room, hall
dîwar (m.) wall
wall
m. wall
f. (obl dîwêr) wall
dîz knee
dîzik f. pan
dîbrac Kupplung
dîdar Gespräch
dîhn Achtung
dîhna xwe dan bemerken
feststellen
dîk Hahn
dîl Gefangener
Geisel
Sklave
dîl girtin gefangen nehmen
dîl kirin gefangen nehmen
dîlan Fest
Festveranstaltung
Gesang
Hochzeitsfeier
Hochzeitsfest
Rundtanz
Tanz
Unterhaltung
dîlangirtin Dîlan tanzen
dîlgirtin versklaven
dîlok Tanzgesang
dîm Gesicht
dîmen Bild
dîn dumm
Glaube
verrückt
wahnsinnig
dîn bûn irrsinnig sein
irrsinnig werden
verrückt sein
verrückt werden
dîn lê bûn in Augenschein nehmen
sehen werden
dîna xwe dan anschauen
bemerken
beobachten
feststellen
dîna xwe dayîn anschauen
dîna xwe kirin aufmerken
bemerken
erblicken
dînar Dinar
dînbûn verrückt werden
dîndar religiös
dîndarî Religiosität
dînik verrückt
dînkirin verrückt machen
dîqet Achtung
Aufmerksamkeit
Vorsicht
dîreksîyon Steuerrad
dîrok Datum
dîrokf Geschichte
dîrokî historisch
dîroknas Historiker
dîsa abermals
dennoch
erneut
noch einmal
wieder
dîsa jî dennoch
dîsgotin Kehrvers
Refrain
dîsk Diskus
dîtar Zeuge
dîtbarî optisch
visuell
dîtin meinen
Meinung
sehen
Sicht
dîtir andere
anderer
anderes
dîvan Audienzsaal
Säulenhalle
dîwan Amt
Büro
dîwane närrisch
verrückt
wahnsinnig
dîwar Mauer
Wand
dîwarlêkirin mauern
dîyar deutlich
klar
offensichtlich
transparent
dîz Schale
dîzik Schale
rd. bîn
dîbace n. vervatene, vervatis, vateyo verên n.
dîbê m. zoo. aspija lolikan, lolikaspije m.
dîcle n. dîcle, robarê dîcle n.
dîde n. çim, çism, çem n.
dîdevan m/n. pawitox, pînîtox n.
dîdevanî m. pawitoxîye, pawitoxênî m.
dîdevanî kirin lg. pawitoxîye kerdene
dîdexane m. pawitgeh, pawitxane n.
dîfterî m. tip. kurike m., xirtik /?., dîfterî n.
dîftong m. rz. divengine, dîftonge m.
dîger rd. qederî, xêca, zobîna, basqe, xeyrî, xeyca, sewbîna, zobî, zovî, sewbî
dîhn m. bal, diqet n.
dîk n. dîkil, dîk, dîkê çeke, nîkê çeke n.
n. zoo. heke, kelesîr, xoroz, dîk n.
dîkê ser n. kereze n. *serê dîkan n. dîksîr, dîkser, serê dîkan, verdayis n.
dîkik n. dîkil, dîk, dîkê çeke, nîkê çeke n.
dîklok n. dîkil, dîk, dîkê çeke, nîkê çeke n.
dîksilêman n. zoo. dîksilêman, dikulik, dudu, hophopik, huthutik, silêmano dinîkil, dodo, duede, dode n.
dîksiyon m. dîksîyon n.
dîkta m. dîkta, dîktat m.
dîktaparêz m/n. dîktacî, dîktaparêz n.
dîktaparêzî m. dîktacîyîye, dîktaparêzîye, dîktacîyênî m.
dîktator m/n. dîktator n.
dîktatorî m. dîktatorîye, dîktatorênî m.
dîkte m. dîkte, dayisnivis n.
dîl m/n. kole, esîr, bende, hêsîr, girewte, destbest n.
dîl kirin lg. . kole kerdene, bende kerdene, esîr kerdene
dîlan m. sahîye, veyvende, sayî m.
m. veyve, biyve n.
dîlan kirin lg. . sahîye kerdene, veyvende kerdene, keyf kerdene
lg. . veyve kerdene, veyve degirewtene
dîlawer rd. sêrgele, serbaz, felqe
dîlawerî m. çêrîye, sêrgeleyîye, xurtîye, qehremanîye, egîtîye, camêrdîye, mêrdeyîye, çêrênî, xirtîye, qeremanênî, camêrdênî, mêrdeyênî, jîhatîye m.
dîlbaz rd. dîlbaz, fekbaz, ziwanbaz
dîlber rd. zerîye, dilbere, rinde
dîlberane rd. dîlberane, dîlberkî, zerîyane
dîlberanî rd. dîlberane, dîlberkî, zerîyane
dîlbûn m. kolebîyayis, bendebîyayis, esîrbîyayis n.
lng. kole bîyene, bende bîyene
dîldar m/n. koledar, bendedar n.
dîldarî m. koledarîye, bendedarîye, koledarênî, bendedarênî m.
dîldayî m. yare, canane m.
dîlek m. temenî n.r nega m.r dîlege m.
dîlema m. ma n. belênê, yanê, qiyasêmuqesim, dîlem m., heyanê n.
dîlî m. koleyîye, bendeyîye, esîrîye, esaret, koleyênî, esîrênî m.
dîlîtî m. koleyîye, bendeyîye, esîrîye, esaret, koleyênî, esîrênî m.
dîlkirin m. esîrkerdis, bendekerdis, kolekerdis, hêsîrkerdis n.
dîlmar m. zoo. marîceke, kirpe, marûla, meleke, milawine, marmaluke, malmalike, malba, malwa m.
dîlok m. lawike, deyîre, kilame., deyre, lawuke, dêre, kelom, dîyre m.
dîmanetî m. îzafîyîye, bestayîye, relatîfîye, nîspîyîye, îzafîyet, îzafîyênî m.
dîmaneyî rd. nispî, bestayî, relatîf, îzafî, bestayên, nîspên
dîmax n. hes, zîhîn, dîmax, zên n.
dîme n. rî, çehre, rîçik, demûrî, sigûm, dîdar, serûçi m., sîfet, sî m., ruçik, ru n.
dîmen m. manzera, dîmene, menzere m.
dîmendar rd. manzereyin, dîmenin
dîmender m. ekran n., nîgarcunîge m.
dîmendera televizyonê n. ekranê televîzyonî, nîgarcunîga televîzyonî n.
dîn n. dîn. dîn n.
rd. xînt, xêx, delu
dîn bûn lng. . xînt bîyene, xêx bîyene, aqil pernayene, aqil vîndî kerdene, hes pernayene, cinan kewtene, hesê xo vîndî kerdene, mezg vîndî kerdene, xêxûhar bîyene, delu bîyene, aqil firnayene
dîn kirin lg. xînt kerdene, xêx kerdene, delu kerdene
dîn û har xêx û har, xînt û har, gêj û bom
dîn û har bûn lng. xînt bîyene, xêx bîyene, aqil pernayene, aqil vîndî kerdene, hes pernayene, cinan kewtene, hesê xo vîndî kerdene, mezg vîndî kerdene, xêxûhar bîyene, delu bîyene, aqil firnayene
dîn û har kirin lg. kelebnayene, xêxûhar kerdene, kelibnayene
lg. xînt kerdene, xêx kerdene, delu kerdene
dînamîk rd. fel. dînamîk
m. fiz. dînamîk n.
dînamîk bûn lng. . dînamîk bîyene, livdar bîyene, livdarîyene
dînamîkbûn m. dînamîkbîyayis, livdarbîyayis, livdarîyayis n.
dînamît m. dînamît, dînemît n.
dînamît kirin lg. dînamît kerdene, dînamîtnayene
dînamîtkirin m. dînamîtkerdis, dînamîtnayis n.
dînamizm m. dînamizme m.
dînamo m. dînamo. jenerator n.
dînamo metre m. hêzpê m., dînamometre, quwetpême m.
dînar n. dînar, nameyê pereyê tayê welatan o n.
dînarê n. dînarê, kurdî de miqamêde muzîkî yo m.
dînbûn m. xîntbîyayis, xêxbîyayis, aqilpernayis, aqilvîndîkerdis, cinankewtis, hesêxovîndîkerdis, mezgvîndîkerdis, xêxûharbîyayis, delubîyayis n.
dîndar rd. dîndar, dînd, dînperest
dîndarî m. dîndarîye, dîncîyîye, dînperestîye, dîndarênî m.
dînê hir rd. fers, tirxêx, xêxo tewtewe, xêxo hov
dînê uryayî rd. fers, tirxêx, xêxo tewtewe, xêxo hov
dînemêr rd. cîgerpol, ceresun, çêr
dînemêrî m. çêrîye, dgerpolîye, ceresunîye m.
dînguhartin lg. . dîn vurnayene
dînî rd. dînên, dînî
dînik rd. xêx, xînt, xêxik, delu
dînikî rd. xêxkî, xîntkî, tirxêxkî
dînîtî m. xîntîye, xêxîye, xîntênî, xêxênî m.
dînkirin m. xîntkerdis, xêxkerdis, delukerdis, xîntnayis, xêxnayis n.
dînokî rd. xêxkî, xîntkî, tirxêxkî
dînozor m. zoo. dînozore, dînozaure m.
dînperist rd. dîndar, dîncî, dînperest
dînperwer rd. dîndar, dînd, dînperest *dîn û ayin dîn û ayîne *dîn û îman dîn û îman
dînûharbûn m. xîntbîyayis, xêxbîyayis, aqilpernayis, aqilvîndîkerdis, cinankewtis, hesêxovîndîkerdis, mezgvîndîkerdis, xêxûharbîyayis, delubîyayis n.
dînûharkirin m. xîntkerdis, xêxkerdis, delukerdis, xîntnayis, xêxnayis n.
dînxane m. xîntxane, xêxxane n.
dîpfrîz rd. dîpfrîz, sokqeres n.
dîploma m. dîplome., sehadetname. îcazetname. destûrname. bawername m.
dîplomasî m. dîplomasî m.
dîplomat m/n. dîplomat n.
dîplomatîk rd. dîplomatîk
dîplome m. dîplome., sehadetname. îcazetname. destûrname. bawername m.
dîq rd. hered, heredis, miradis
m. tip. jano xirab, werem, tuberkuloz, jano tenik n.
dîqat m. bal, dîqet n.
dîqet m. bal, dîqet n.
dîqet kirin lg. dîqet kerdene, miqayît bîyene, balê xo dayene
dîran n. didan, nek, kelab, diran, dindan, didon, dizon, dindon, didun, dildon, dildo n.
dîran derxistin lg. . didanî vetene, didanî teberkerdene
dîran hatin in g. didan ameyene
dîran helkisandin lg. . didan antene *hestiyêdiran n. asteyêdidanîr?.
dîran jê re sûtin lg. . didanî wesuyene, didanî sawitene, didanî sanekerdene, didanî sexenayene, dida nî qi risn ayen e
dîran ker m/n. h e kîmê dida n a n, dida n cî, doktorê didanan n.
dîran ketin lng. didan kewtene, didan waroginayene
dîran kirin lg. . gaz kerdene, kit kerdene, gaz re cinayene, didan re cinayene, gaz piro bîyene, kelebnayene. kîsikê diran n. kîsikê didanî n. *koka diran n. koka didanî m.
dîran qirçandin lg. . didanî qirçnayene, didanî qirisnayene
dîran rakirin lg. . didan antene
dîran rizîn lng. didan puçbîyene, didan kermecin bîyene
dîran sidandin lg. . didan sidenayene
dîran sikandin lg. didan sikitene *taca diran n. tacê didanî n.
dîran sûtin tg. didanî wesuyene, didanî sawitene, didanî sanekerdene, didanî sexenayene, didanî qirisnayene
dîran tijî kirin didan degirewtene, didan pirkerdene kr.
dîran wesandin lg. didan risnayene
dîranajîn m. kurdan, qirs, zelik, qirsdan, qirsê didanî n.
dîranbes rd. didançîq, didanbevs, nekqîç, didanqîç
dîrandar rd. didanin
dîranê aqil n. didanê vîstî, didanê aqilî n.
dîranê axiriyê n. ona. didano kursî, erx, didano qirnî, didano erx, didanê çengî, didanê cutisî n.
dîranê bîst n. didanê vîstî, didanê aqilî n.
dîranê çav n. ona. qîlp, kelb, qîl, didanê çimî n.
dîranê kursî n. ono. didano kursî, erx, didano qirnî, didano erx, didanê çengî, didanê cutisî n.
dîranê mirinê rd. didanê sedîne, didanê sedsere n.
dîranê pasî n. ano. didano kursî, erx, didano qirnî, didano erx, didanê çengî, didanê cutisî n.
dîranê pês n. didanê verî n.
dîranê qîl n. ana. qîlp, kelb, qîl, didanê çimî n.
dîranê sedsalî n. didanê sedîne, didanê sedsere n.
dîranê sîr n. didanê sitî, sitdidan n.
dîranên pasî pj. didanên peyî
dîranên pêsîn pj. didanên verî
dîranên sîr pj. didanê sitî, sitdidanî
dîranên tuj pj. didanên tujî
dîranês m. didandej, didanhês n.
dîranfîq rd. didanbes, didanqîç
dîranfisek rd. didançîq, didanbevs, nekqîç, didanqîç
dîranî rd. didanên, didanî
dîranî fîl n. didanê fîlî, turnyes, qîlpê fîlî n.
dîranî mar n. didanê marî n.
dîrankerî m. didancîyîye, didanhekîmîye, didandoktorîye, didancîyênî m.
dîrankês rd. didanantox
dîrankêsî m. didanantoxîye m.
dîrankolk m. kurdan, qirs, zelik, qirsdan, qirsê didanî n.
dîranmezin rd. didanbevs, nekqarse, kelabin
dîranmircan rd. didanmircan, didansedef *pûka diran n. mîyantebeq n.
dîranqîç rd. didançîq, didanbevs, nekqîç, didanqîç
dîransaz m/n. hekîmê didanan, didancî, doktorê didanan n.
dîransazî m. didancîyîye, didanhekîmîye, didandoktorîye, didancîyênî m.
dîransedef rd. didanmircan, didansedef *sedefa diran n. sedefê didanî n.
dîrantuj rd. didantuj
dîrek m. dîrege, tarike, wistine m.
dîreka alayê n. dîrega beyraqe m.
dîreksîyon m. dîreksîyon n.
dîrektîf m. talîmat, dîrektîf n.
dîrhem n. dirhem, direm n.
dîrinc m. qertîboz, zirope, xeyalet, metekin, sipêla, qerqertî m., xayve,xeybe n.
dîrok m. tarîx, tarix n.
dîrok zanîn lg. . tarîx zanayene
dîroka zayînî n. tarîxê mîladî, tarîxo mîla dîn.
dîrokçe m. tarîxçe n.
dîrokî rd. tarîxî
dîroknivîs m/n. tarîxnûs, tarîxnivis, niviskarê tarîxî n.
dîroknivîsî m. tarîxnûsîye, tarîxnivisîye m.
dîrokvan m/n. tarîxcî, tarîxwan, tarîxzan n.
dîrokzan m/n. tarîxcî, tarîxwan, tarîxzan n.
dîrokzanî m. tarîxzanîye, tarîxcîyîye, tarîxzanênî m.
dîsa rd. ancî, reyena, sopêna, dolimêna, gilangêna, hewêna, geyimêna, defêna, reyêde bîne, sopêde bîne, hêna, ancîna, gilangîna, ancîya, gilane, huncî, hand, ond, wund, und, hunc
dîsan rd. ancî, reyena, sopêna, dolimêna, gilangêna, hewêna, geyimêna, defêna, reyêde bîne, sopêde bîne, hêna, ancîna, gilangîna, ancîya, gilane, hund, hand, ond, wund, und, hunc
dîsgotin m. ede. neqerate m.
dîsîmilasyon m. rz. dîsîmîlasyon, qederîbîyayis, zobînabîyayis n.
dîsiplîn m. dîsîplîn, zeftûrept n.
dîsiplîn pêk anîn lg. . dîsîplîn ronayene, zeftûrept ronayene, binê dîsîplînî kerdene
dîsk m. sp. seyle, dîsk, lap n.
dîskalîfîye m. pit, dîskalîfîye n.
dîsket m. dîskete, dîsket m.
dîsko m. dîsko, dîskotek n.
dîskotek m. dîsko, dîskotek n.
dîspanser m. dîspanser n.
dîstan m. ast. dêwezan, hîrê astareyê ke yewbîn ra nêzdîyê n.
m. dêwezan, xaçirgan, dêzlig, dêwezun n.
dît m. vînit, dî n.
dîtbar rd. sênber, vînitbar, konkret, musexes, somid
dîtin m. vînitis, ray, dîyayis, vînayis n.
dîtîn lg. . vînitene, dîyene, vînayene, vênayene, veynayene *xwe re dîtin xo ra vînitene, xo ra dîyene
dîtinî rd. vînite, vînaye, dîbar
dîtînî-bihîstinî rd. odyovîzuel, vînitênhesneyên, vînitîhesneyî
dîtir rd. qederî, xêca, zobîna, basqe, xeyrî, xeyca, sewbîna, zobî, zovî, sewbî
dîtkî b. labelê, la, çikoke, labrê, lê, feqet, e m., lakîn, lavrê
dîw m. bot. tarê silqan n., belazîya çolî m., çukundira yabanîye m., silqa çolî n., taresilq n.
dîwan m. cazik, dîwan n.
m. ede. dîwan n.
m. dîwan n.
dîwana dadiyê m. dîwanê edaletî, dîwanê dadîye n.
dîwançe rd. dîwançe
dîwane rd. dîwane, bengî
dîwanetî m. dîwaneyîye, dîwaneyênî m.
dîwar n. dîwar (awahîyan) n.
m. dês, mistiba, dîwar, sur, diyes (baxçe...) n.
dîwar çêkirin lg. . dîwar virastene, dîwar antene
dîwar hunandin lg. . dîwar virastene, dîwarantene
dîwar kisandin lg. . dês antene, mistiba antene, dês kerdene
dîwarê ziwa n. dîwaro ziwa, dîwaro bêxerc n.
dîwarkirin lg. dês antene, mistiba antene, dês kerdene
dîyabet m. tip. sekirnêwes n., dîyabet n., nêwesîya sekirî m., sekire n.
dîyafram m.fiz. dîyafram n.
dîyagram m. dîyagram n.
dîyakronîk rd. dîyakronîk
dîyalektîk m. dîyalektîk n.
dîyalektolojî m. dîyalektologî, zaravzanîye, lehçezanîye, dîyalektolojî, zaravsinasîye n.
dîyalel m. fels. dîyalel n.
dîyaliz m. kîm. dîyalîz n.
dîyalog m. dîyalog, pîyaqesekerdis n.
dîyapozîtîf m. slayt, dîyapozîtîf, slayd n.
dîyapozon m. fiz. dîyapozone m.
dîyardek m. amblem, nîsanek n.
dîyarî m. xelate, zembîl, hedîye, xela m.
dîyarker rd. dîyarler, kifseker, bellîker
dîyarkirî rd. dîyarkerde, kifskerde, bellîkerde
dîyet m. dîyet (cirmê sucî) n.
dîyez m. muz. dîyeze, dîyese m.
dîz m. vasêre m.
dîzanterî m. tip. pîzederd, dîzanterî n.
dîzayn m. dîzayn, nîgare n.
dîzdar n. dizpawitox, pawitoxê dize, pawitoxê kela n.
dîzik m. dêzike m., xilike m., ku n., qerxin m., dêza m., qerxon m. *dîzik dibêje binê min zêrîn e, hesk dibêje ez ji ku têm biros vano binê min zernên o, kunêz vano ez kotî ra êna.
dîk horoz
dîkê misrî hindi
dîkê qaze hindi
dîksilêman ibibik kuşu
dîktator diktatör
dîktatorîye diktatörlük
dîploma diploma
dîwan divan
dîwanê edaletî adalet divanı
dîwanê edaletî yê laheye Lahey Adalet Divanı
dîyalekte lehçe
dîyar belirtili
dîyarbekir Diyarbakır
dîyin ikinci
ikinci
(ya / yê / yên) dî / din / dîtir
dî ke ya / yê / yên dî / din
dîd dîtin, dîtin û raman, bîrûbawer, bîrûray: Le dîdî towe cejnekeman çon bû? Bi dîtina te cejna me çawan bû?
dîde bînahî, hinêra / şiyana / karîna dîtina tiştan / bûyeran / diyardeyan
pêbînik, çavik, çav
dîke (ya / yê / yên) dî / din / dîtir
ya / yê / yên dî / din
dîkeş (ya / yê / yên) din / dî / dîtir jî
dîl dîl, êsîr, êxsîr, girtî, zindankirî
dîlan gêjelok, peledîn, tiredîn, hepledîn, hepletiraş
dîlanê (colan) hejîn
(helperkê) govend, dîlan
dîlî dîlî, êsîrî, êxsîrî
dîqet hay, aga, dên, bal, dîqet
dîreg stûn, dîrek
dîş hûrûmûr, kelûpel
dîsan, dîsanewe dîsan, cardin, dubare, dîsa, car dî jî
dîte çiku, ji ber ku, çunke
dîtin dîtin, bi çavan aga / hay jê bûn
dîtinewe vedîtin, dîsan dîtin (t. tiştek wendabûyî)
dîw al, alî, rex, hêl
dîwan dîwan, helbestên berhevkirî
dîwan, eywan, civat, encûmen, konsey
dîwar dîwar, taq
dîwexan mêvanxane, odeya mêvanan
dîy- Bo peyvên bi dîy- dest pê dikin, binere dîy-
dîtin видеть
я вижу рекламу : ez reklamê dibînim.
dîrok historio
dîsa denove. ŝi ekridis denove
dîtin trovi (piştî lêgerînê)
vidi
dîwêr muro