Encamên lêgerînê
cehalet nezanî, cahili, cehalet m
nezanî, cahilî, cehalet m
cehennem 1. dojeh, dozex, cehenem, çelme 2. dojeh, dozex, cehenem (ji bo devera ku mirov lê acis dibe, tengav dibe) (mec) m
1. dojeh, dozex, cehenem, celme 2. dojeh, dozex, cehenem (ji bo devera ku mirov lê acis dibe, tengav dibe) (mec)m
cehennem azabı 1) ezabê dojehê, ezabê cehenemê, ezabê qebrê 2) eza, cefa, ezab *adam ona cehennem azabı çektiriyor=mêrik ezab pê dide kişandin (mec)
1) ezabê dojehê, ezabê cehenemê, ezabê qebrê 2) eza, cefa, ezab * adam ona cehennem azabı çektiriyor mêrik ezab pê dide kişandin (mec)
cehennem gibi eynî do­jeh, eynî cehenem (ji bo devera pir germ tê gotin)
eynî dojeh, eynî cehenem (ji bo devera pir germ tê gotin)
cehennem hayatı ezabê qebrê, ne tu heyat *bu iki kişi arasında senelerce süren bir cehennem hayatı oldu=van her duyan bi salan tu heyatek nedan hev (van herdukan bi salan ezabê qebrê dan hev)
ezabê qebrê, ne tu heyat * bu iki kişi arasında senelerce süren bir cehennem hayatı oldu van her duyan bi salan tu heyatek nedan hev (van herdukan bi salan ezabê qebrê dan hev)
cehennem kütüğü eynî qocikê celmeyê ye
cehennem kütü­ğü eynî qocikê celmeyê ye
cehennem ol! bicihime!, biteqize!
bicihime!, biteqize!
cehennem olmak cihimîn, teqizîn, qeşitîn
cihimîn, teqizîn, qeşitîn
cehennem zebanisi zebûniyê ber derê celmeyê (ji bo kesê zalim û xedar)
zebûniyê ber derê celmeyê (ji bo kesê zalim û xedar)
cehenneme göndermek bi cehenemê şad kirin, ber bi celme kirin (mec)
cehenneme gön­dermek bi cehenemê şad kirin, ber bi çel­me kirin (mec)
cehenneme kadar yolu var çelme lê kirî, celmeya (wî) (di wateya "biteqize" de)
celme lê kirî, celmeya (wî) (di wateya “biteqizeî de)
cehennemi 1. dojehî, cehenemî (tiştê bi dojehê ve têkildar) 2. xembar, xemnak (ji bo tiştê ku mirov pir bi ber dikeve, dilê mirov pir diêşîne) (mec) rd
cehennemî 1. dojehî, cehenemî (tiştê bi dojehê ve têkildar) 2. xembar, xemnak (ji bo tiştê ku mirov pir bi ber dikeve, dilê mirov pir diêşîne) (mec) rd
cehennemi boylamak cehimîn, çûn celmeyê (an jî cehenemê), ber bi celmeyê bûn, bi cehenemê şad bûn
cehimîn, çûn celmeyê (an jî cehenemê), ber bi celmeyê bûn, bi cehenemê şad bûn
cehennemin bucağı (veya cehennem dibi) perê dinyayê, orta celmê (ji bo cihê dûr) *cehennemin bucağı da olsa giderim=ber perê esmanan beji ez dê herîmê
cehennemin dibi­ne gitmek çûn celmeya (serê) xwe, çûn celmeya xwe, çûn gora xwe, qere êrî lê ki­rin, çelme li bin piyê (yekî) kirin *bıra­kın beni cehennemin dibine gidiyorum=min berdin, ez diçim celmeya serê xwe
cehennemlik 1. cihdojeh, cehenemî, çelme­yî (ji bo kesê ku piştî dimire tê bawerkirin ku liyaqî dojehê ye) rd 2. kûra himamê nd
1. cihdojeh, cehenemî, celmeyî (ji bo kesê ku piştî dimire tê bawerkirin ku liyaqî dojehê ye) rd 2. kûra himamê nd
cehil nezanî, cahilî m
nezanî, cahilî m
cehre teşî m
teşî m
ceht hewl, cehd m
hewl, cehdm
ceht etmek hewl dan, cehd kirin, cehdandin
hewl dan, cehd kirin, cehdandin
ceh arpa; hordeum
bot/n 1. arpa (Hordeum vulgare) 2. arpa (bu bitkinin taneleri)
ceh dan (yekî) genim jê stendin bir elle verdiğini öbür elle almak
ceh dide mirov genim ji mirov distîne ağzına bir zeytin verir, altına (veya ardına) tulum tutar
ceh keran şamî dike, mesqel şûran misrî dike, xizanî mêran kotî dike arpa eşeği kudurtur, keskinlik kılıcı değerli kılar, yoksulluk ise adamı perişan eder te
ceh xwar? arpa mı yedin?
cehalet m cehalet, bilmezlik
cehcehik rezene; foeniculum vulgare
bot/m rezene (Foeniculum vulgare)
cehd (=meryemxort) bodur otu; teucrium polium
m 1. çaba, gayret, uğraş 2. emek (uzun ve yorucu calışma) 3. uğraş, uğraşma, didişme, ücadele 4. mec azim
cehd dan l/gh çabalmak
cehd kirin l/gh 1. çabalamak (bir işi başarmak için uğraşmak) 2. emek harcamak 3. uğraşmak, didişmek, gayret etmek 4. azmetmek
1) çabalamak, çaba göstermek, gayret etmek 2) emek harcamak 3) azmetmek
cehd û zehmeta ji bo jiyanê hayat mücadelesi (veya kavgası)
cehda nanê xwe kirin ekmek kavgası vermek
cehdandin m 1. çabalama, koşturma (bir işi başarmak için uğraşma) 2. emek harcama 3. gayret etme, uğraşma, didişme
l/gh 1. çabalamak, koşturmak (bir işi başarmak için uğraşmak) * em li pey kar dicehdînin iş peşinden koşturuyoruz 2. emek harcamak 3. gayret etmek, uğraşmak, didişmek
cehdasî bot/m arpağan
cehdasîk bnr cehdasî
cehddan m çabalma
cehde m cadde
cehdkar rd çabalayıcı
cehdker bnr cehdkar
cehdkirin m 1. çabalama (bir işi başarmak için uğraşma) 2. emek harcama 3. uğraşma, didişme, gayret etme 4. azmetme
cehê derewîn bot/nd yabanî arpa, arpağan
cehek m şehriye
cehêl bnr cahil
cehem bnr cehenem
cehenem m 1. cehennem 2. (mec) cehennem (çok sıkıntılı yer) 3. değirmen çarkı yatağının bulunduğu yer
cehenem lê bûn cehennem olsun
cehenem lê kirin cehenneme kadar yolu var
cehenem lêkirî canı cehenneme
cehenem li bin piyê (yekî) kirin cehennemin dibine kadar gitsin
cehenema wî (an jî wê) canı cehenneme
cehenemî rd cehennemlik
cehf m posa
cehfiroş nd/nt arpacı, arpa satan kimse
cehfiroşî m arpacılık
cehî rd arpadan yapılmış olan
cehîk bot/m 1. hıyar (Cucumis sativus) 2. hıyar (bu bitkinin ürünü)
cehik (i) m hiyar, salatalık
cehik (ii) nd deve dişi (iri taneli buğday, nar vb. için)
cehikî bot/nd bir tür iri taneli nar
cehimî rd 1. gebermiş 2. argo cavlamış, zıbarmış (ölmüş)
cehimîn m 1. geberme (hayvanlar için) 2. argo cavlama, zıbarma (ölme)
l/gh 1. gebermek (hayvanlar için) 2. argo cavlamak, zıbarmak (ölmek)
cehîn rd arpadan yapılma
cehisandî rd tespitli
cehisandin m tespit etme
l/gh tespit etmek
cehkir nd/nt arpacı (arpa satın alan kimse)
cehkot zo/nd bir kuş türü
cehnemî rd cehennemlik
cehnî bnr conî
nd/nt tay
cehnîk nd/nt tay
cehnîka kalo zo/nd bir tür çekirge
cehp n cibre, küspe
cehpank bot/nd bir tür arpa
cehperî bot/m maydanoz (Petroselinum crispum)
cehr m 1. kahbet 2. kabiliyet
cehş n sıpa
cehş anîn l/gh yavrulamak (eşek için)
cehş kirin l/gh hülle yapmak
cehşanîn m yavrulama (eşek için)
cehşê kerê eşek sıpası
cehşik n sıpa, sıpacık
cehşikê kerê eşek sıpası
cehşkirin m hülle yapma
cehter kekik.
bot/m kekik (Thymus vulgaris)
cehtirî bot/m zahter (Thymus Longicaulis)
cehtra beyaban bot/nd yabanî kekik
cehûd nd/nt Yahudi
cehûdî mYahudilik
cehzer m arpa sararma dönemi
cehzeran m mayıs ayı
ceh zadê ku piranî ji bo xwedîkirina ajalan tê çandin *"ceh, qet nebûye genim"
(navdêr, nêr) giyayê têt çandin bi taybetî bo kaya wî bidin dewaran(carine arê nanî jî jê têt çêkirin).
Herwiha: ce , cev, cevh.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: جهﻫNêzîk, genim.
Bide ber: cih, geh.
: cehî, cehorr.
ji: Ji Proto-hindûewropî yewo-, Proto-aryayî yewe, hevreha avestayî yeve, sanskrîtî yeve-, pehlewî cev/yev, hewramî yewe, zazakî cew, farisî جو (cû), soranî جۆ/co, zein (genim, dexlûdan) ya yûnaniya kevn. Bo hin nimûneyên din jî yên ku tê de y vediguhere c binere: ceger, cejn, ciwan. Proto-hindûewropî: yewo- (ceh, genim) Proto-aryayî: yewe- (ceh) Avestayî: yewe- (genim) Middle Persian: cew (ceh) Farisî: cew (ceh) Kurdî: ceh (ceh) Osetî: yew (ceh) Hewramî: yewe (ceh) ... Zazakî: cew (ceh) ir Sanskrîtî: yeve- (ceh) Yewnanî: zein (genim, dexl) ... Çavkanî: Chyet, Horn p.96, Watkins p.103, MacKenzie P.128, Etymonline Pokorny: 512.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): co Zazakî: cew Kurmancî: ceh, ce Kurdiya başûr: cüye Lekî: Hewramî: yewe. Navê zanistî: Hordeum vulgare
ceh dayîn, genim standin (biwêj) ji bo kesên çavbel, zexel û sextekar tê gotin. ma tu nizanîew çi canbaz e, heta ceh nede û genini nestîne qet dibe?
ceh qet nebûye genim gotina pêşiyan tiştên di xwezayê de cîh digirin giş ji hevdû cûda ne, lê hinek tişt hene ku dişibin hevdû, hinek tişt jî hene ji hevdûpir dûr in û mirov qet wan nikare bide ber hevdû.mirovên baş û nebaş, mêr û jin, zarok û mezin, rastî û derewhwd.
ceh û garis tevlihev kirin (biwêj) ya baş û xirab tevlihev kirin. we celi û genim tevlihev kirine, lewre ew bi xwe ziyanê dibîne.
cehalet (navdêr, mê) cehl, cahilî, cahilbûn, nezanî, xeşîmî, naşîtî.
ji: Ji erebî: cahil + -et
cehcîr (navdêr, nêr) cercîr, xîzê gir yê ber avan dikin nav çîmentoyê bo karê avayîyan
cehd (navdêr, mê) bizav, têkoşîn, xebat, hewl, ked, mihawele.
Bikaranîn: Lêker: cehd dan, cehd kirin. Navdêr: cehddan, cehdkirin.
ji: Ji erebî, têkildarî cîhad.
: cehdî cehdder cehdderî
cehd dan (lêker)(Binihêre:) cehd
cehd kirin (lêker)(Binihêre:) cehd
cehdandin (lêker)hewl dan, cehd kirin.
ji: cehd +-andin
cehdas (navdêr, mê) pûşga, pîvêr, giyagenimk, biradexil, giyareşî, giyareş, cehdasî
cehdasî zadê ku hebên wî dişibihin cêh lê ji wan biçûktir in
(rengdêr) zadê ku hebên wî dişibihin cêh lê ji wan biçûktir in
cehddan (navdêr, mê) (Binihêre:) cehd
cehdder (navdêr, mê) têkoşer, xebatker, berxweder, serhilder, hewlder, mihawileker
cehde 1. rê, kolan. Binêre;, cade 2. xebat, kar. Binêre;, cehd
cehdî (navdêr, mê) rewşa cehdbûnê, tirûşî.
ji: cehd + -î
cehdker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê cehd dike, hewlder.
ji: cehd + -ker
cehdkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye cehd kirin
cehdkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) cehd
cehê (yekî) kêm bûn (biwêj) ji bo têkiliya zayendî daxwazkar bûn. zeydan dîsa bi kuçeyan ketiye, tê xuyan ku cehê wî kêm bûye.
cehek (navdêr, mê) rişte, şehîre, şehriye.
ji: ceh +-ek
cehêl (rengdêr) genc, ciwan (bi taybetî keç, ne kurr).
Têkildar: cahil.
ji: Ji erebî.
: cehêlî cehêlîtî cehêltî
cehêlî (navdêr, mê) rewşa cehêlbûnê, ecemîtî, ciwanî, xortî, gencî, tûletî, tolazî, felîtetî.
ji: cehêl + -î
cehenem li ser serî gerîn (biwêj) bela li pey gerîn. eman bela xwe ji wî segî vekin, jixwe va ye cehenem li ser serî digere.
cehenem tevî gor (biwêj) çi dibe yan jî çiqas xerabî û ziyan hebe jî tev de danîn ber çavan. cehenem tevî gor. me soz daye eni ê têkevine nav.
cehenema li rûyê dinê bûn (biwêj) pir xeter û xerab bûn. dikarim bibêjim ku ew der cehenema li rûyê dinê bû.
cehi (navdêr, nêr) (navdêr, mê) têjikê keran, ker, kesê xwe firotî û çekê dujmin dijî gel hidigirt, caş, cahi4
cehî (navdêr, mê) rewşa cehbûnê.
ji: ceh + -î
cehîk (navdêr, mê) xiyar, arûf, incare.
ji: cehî +-k
cehik aro, xiyar
cehimandin (lêker)qewirandin , kuştin , mirar kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: جه‌هماندن
cehimandin/dicehimîne/bicehimîne 1. qewirandin 2. kuştin 3. mirar kirin
cehimî (rengdêr) sekitî, mirarbûyî, mirî, finihî.
ji: cehimîn
cehimîn (lêker)qewirîn , mirin , mirar bûn se bicehime, mêvan bêşiv tên malê.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: جه‌همین
cehimîn/dicehime/bicehime 1. qewirîn 2. mirin 3. mirar bûn *"se bicehime, mêvan bêşiv tên malê"
cehimîyayene (Zazaki) (lêker) cehlmîn
cehimnayene (Zazaki) (lêker) cehimandin
cehimnîyayene (Zazaki) (lêker) hatin cehimandin
cehînî xwarinên ku ji ardê cêh hatine çêkirin *"behaneya tirekan, nanê cehînî ye"
(rengdêr) xwarinên ku ji ardê cêh hatine çêkirin behaneya tirekan, nanê cehînî ye
cehişandin (lêker) ji ser hiş birin, nehişî kirin, bi caw xwarin, vexwarin an jî bêhneke jehrînî kuştin
cehişandin/dicehişîne/bicehişîne 1. ji ser hiş birin, nehişî kirin 2. bi caw xwarin, vexwarin an jî bêhneke jehrînî kuştin
cehişîn (lêker) ji ser hişê xwe çûn, nehişî bûn, xwarinê jê girtin, ji ber bêhneke jehrînî ji xwe ve çûn, bi sedema jehrê mirin
cehişîn/dicehişe/bicehişe 1. ji ser hişê xwe çûn, nehişî bûn 2. xwarinê jê girtin 3. ji ber bêhneke jehrînî ji xwe ve çûn 4. bi sedema jehrê mirin
cehl (navdêr, mê) cehalet, cahilî, cahilbûn, nezanî, xeşîmî, naşîtî, xişîmî, torîtî, naîvîtî, ecemîtî.
Herwiha: cehil.
Bide ber: dehl sehl tehl.
ji: Ji erebî, têkildarî cahil, cehalet
cehnem (navdêr, mê) dûjeh, dozex, cihê agirîn yê tê bawerkirin ku jîngeha gunehkaran e piştî ew bimirin, her cihê pirr nexweş: Dijminan Kurdistana cenet li me kiriye cehnem!.
Herwiha: canem cenem cahnem cihnem cehenem cehennem cihennem cihenem cahennem cahenem caĥnem ceĥnem ceĥennem ciĥnem ciĥennem.
Hevwate: dûjeh dozex.
Dijwate: biheşt cenet.
ji: Ji erebî جهنم (cehennem) jiibrani גיהנום (gehennom) ji גיא בן הנם (Ge bin Hinnom: Geliyê Hinom, yek ji geliyên Qudsê ye)..
: cehnemî cehnimandin cehnimîn
cehnemî (navdêr, mê) rewşa cehnembûnê.
ji: cehnem + -î
cehter catir
catir, zembûr
cehzeran 1. dema zerbûna cehê zeviyan 2. meha pûşperê
dema zerbûna cehê zeviyan, meha pûşperê
ceh Gerste
cehenem Hölle
cehter Thymiangras
ceh cew; hordeum
n. bot. cew, riw, cow, co n.
cehcehik (=rîzyanîk) rizwanek; foeniculum vulgare
m. bot. razyane, rezene n.
cehd (=meryemxort) cad; teucrium polium
m. qêret, cehd, hewl, xîret, cat, xeyret, qîret, xêret n.
cehd kirin lg. cat kerdene, qêret kerdene, hewldayene, xêret kerdene
cehdasî n. bot. zircew n.
cehêl rd. xesîm, pese, xam, nasî, cahîl, ece m., nêzan, cahal, nehsî, xom
cehenem m. cehene m., doje, cene m., cehilme n.
cehenem bûn lng. ceheneme bîyene, doje bîyene
cehenem kirin lg. ceheneme kerdene, doje kerdene
cehf m. durd, qalik, posa n.
cehfiros m/. cewrotox n.
cehik m. bot. kute, xirtik, xitî, acûr n.
cehimîn lng. . bacîyene, geber bîyene (heywanî)
cehinî rd. cewên
cehnî m. zoo. canîye, kurîye, cuyanîye, caneye, cahana, cuna, kura m.
n. hewane, dinge, cirne, soqî, soqî m.
cehnik n. zoo. canî, kure, cuyanî, cane, kurî, cone, cuyane, cahane, cune n.
cehp n. hefit, kuspe, kusbe n.
cehperî m. bot. maydanoz, baxdenos, meydenos, baxdinoz, bexdenos n.
cehs n. zoo. cans, cehs, kurî, sîpe, kure, cansik, cehsik, kurîk, sîpik, kire n.
cehs anîn lng. zayene, cans ardene, kurik ardene (here)
cehsanîn m. zayis, cansardis, kurikardis n.
cehsik fl. zoo. cans, cehs, kurî, sîpe, kure, cansik, cehsik, kurik, sîpik, kire n.
cehter m. bot. anûx, zembûl, zaxter, anox, anix, unix, enix, onix n.
cehtra beyaban m. bot. anûxê çotî, zembûto yabanî n.
cehzeran m. cewzerdîye, cewzerdî m.
cehêl genc, nûgihayî (bi taybetî keç)
cehenem doje, cehenem, agiristan, dojeh, dozex