Encamên lêgerînê
birinci yekem.
1. yekem, yekemîn (rengdêra rêzîn a hejmarê) 2. yekem, yekemîn (ji aliyê dem, cih û dorê ve kesê an jî tiştê ku beriya yên din tê ) 3. yekem, yekemîn, pêşîn (kesê ku ji aliyê girîngiyê ve beriya yên din e ) nd
zar qaçilê mêweyan, qalikê der ê mêweyan bot
birinci çağ serdema pêşîn, pale­ozoîk (serdemeke nêzikî sê sed milyon salî ya rûyê erdê) jeo
birinci gelmek (veya birinci çık­mak) ê yekemîn derketin, ê yekemîn ha­tin hilbijartin
birinci olmak bûn yekemîn
birinci şahıs kesê yekem.
birinci zar qaçilê mêweyan, qalikê der ê mêweyan bot
birincil bingehîn, sereta, esas
bingehîn, sereta, esas rd
birincillik yekemî, yekemînî
yekemî, yekemînî m
birinden biri jê yek, ji wan yek
birine bakış fırlatmak awir berdan (yekî), awir vedan (yekî)
birine gös­termek nîşanî (yekî) dan, nîşî (...) kirin, ray (yekî) dan
birine inat olsun diye ji rika (yekî) re, ji eksa (yekî) re
birine kafayı takmak rika xwe dan (yekî)
birine kavratmak bi serê (yekî) xistin
birine kin gütmek kîn pê re kişandin, pê re kîn kudirandin
birini afetmemek av lê venexwarin
birini çağırmak 1. gazî (yekî) kirin, banî (yekî) kirin
birinin adına li ser navê (tiştekî an jî yekî) *halk adına=li ser navê gel
birinin ağzına bakmak 1) li ber devê (yekî) sekinîn 2) li devê (yekî) nihêrtin (tevgerîna bi gotina yekî)
birinin başına kâhya kesilmek li serê (yekî) bûn amir
birinin üstüne türkü çağırmak li ser (yekî) stran gotin, li ser (yekî) kilam strîn
birin 1.götürmek. 2.taşımak.
m 1. götürme, götürüş 2. götürmek (bir kimseyi bir yere kadar yanında yürütme) 3. götürme (bir şeyi yakından uzağa yürütme) 4. götürme (yerinden ayırıp uzağa atma veya yok etme) 5. götürme (öldürme) 6. götürme (birinin yanında ona bir yere kadar arkadaşlık etme) 7. götürme (bir sonuca vardırma) 8. götürme (güvenlik görevlileri tarafından yakalanma) 9. mec götürme (kaybolmasına, yok olmasına yol açma) 10. kaldırma (hastayı hastaneye yatırma) 12. kaldırma (zorla kaçırma) 13. vardırma
l/gh 1. götürmek (taşımak, ulaştırmak) * min xeber bir haber götürdüm 2. götürm(bir kimseyi bir yere kadar yanında yürütmek) * ez jî bi xwe re birim beni de yanında götürdü 3. götürm(bir şeyi yakından uzağa yürütmek) * min erebe bir ben arabayı götürdüm 4. götürmek (yerinden ayırıp uzağa atmak veya yok etmek) * avê dîwar bir duvarı su götürdü 5. götürmek (öldürmek) * vê nexweşînê zehf mirov birin bu hastalık bir çok insanı götürdü 6. götürm(birinin yanında ona bir yere kadar arkadaşlık etmek) * ez birim heta mala me beni evime kadar götürdü 7. götürm(bir sonuca vardırmak) * riya ku me dibe encamê bizi sonuca götüren yol 8. götürmek (güvenlik görevlileri tarafından yakalanmak) * ew ji malê girtine birine onu evinden alıp götürmüşler 9. mec götürmek (kaybolmasına, yok olmasına yol açmak) * zêdek kêmekan dibe artılar eksileri götürür 10. kaldırmak (hastayı hastaneye yatırmak) 12. kaldırmak (zorla kaçırmak) 13. vardırmak
birin avê suvarmak (hayvanlara su vermek)
birin ba (nik an jî cem) xwe yanına aldırmak * em birin ba xwe bizi yanına aldırdı
birin ba dilê xwe 1) üstüne almak, alınmak, üzerine almak, (kendi) üstüne yormak, (kendine) hisse çıkarmak 2) gönlünden geçirmek (veya geçmek)
birin ba hev l/bw çiftlemek, çiftleştirmek (dişi ile erkeği bir araya getirmek) * hesp û mehîn birin ba hev atla kısrağı çiftlediler
birin ber beran l/bw koyunu koçla çiftleştirmek
birin ber darê îdamê sehpaya çekmek
birin ber darê sêpikê sehpaya çekmek
birin ber ga l/bw ineği öküzle çiftleştirmek
birin ber kindir (an jî ben) ipe çekmek
birin berê l/gh çekmek (dişi hayvanı çiftleştirmek için erkeğin yanına götürmek)
birin cem (ba an jî nik) xwe yanına aldırmak (yek)
birin çiya dağa kaldırmak
birin dilê xwe alınmak, üstüne almak
alınmak
birin leşkeriyê (an jî eskeriyê) askere almak
birin nik (an jî cem) xwe yanına aldırmak * em birin ba xwe bizi yanına aldırdı
birin qiyaleyê l/gh gölgelendirmek (hayvanları gölgede dinlendirmek)
birin ser (bir işin) sonunu getirmek
birin ser avê su vermek, suvarmak (hayvanlara su vermek)
birin serî l/gh 1. ardını almak (veya getirmek), arkasını almak, bitirmek, sona erdirmek, sonuçlandırmak, sonuca vardırmak, tamamına erdirmek, tamamlamak, başarmak 2. pişirip kotarmak, pişirmek (iş konuşulup hazırlanmak) * me ev îş bire serî biz bu işi pişirdik
sonuç almak, sonuca varmak (tiştek)
birin û anîn kök söktürmek * nebirin serî arkasını getirememek * (tiştekî) nebî dilê xwe hatırına bir şey gelmesin
gevelemek (ağız içerisinde çiğnemeden evirip çevirmek) (yek)
1) oyalamak * karê wî ew e me dibe û tîne işi gücü bizi oyalamak 2) evirmek çevirmek * bir û anî ez xistim dafê evirdi çevirdi beni tongaya düşürdü (di devê xwe de)
birinc pirinç.
birinc (i) bot/n 1. pirinç (Oryza sativa) 2. pirinç (bu bitkinin besin olarak kullanılan tanesi)
birinc (ii) n 1. pirinç (bakıra çinko katılarak elde edilen bir alaşım) 2. rd pirinç (bu alaşımdan yapılmış olan)
birincê hindê bot/nd Hint pirinci
birincê nespîkirî rd çeltikli pirinç
birincê pîlawê nd pilavlık pirinç
birinceşîr bnr birincşîr
birincî rd 1. pirinçten yapılma 2. pirinç gibi
birinckut nd pirinç döver
birincşîr n sütlaç
birincwer rd 1. pirinç yiyici 2. mec iyi halli kimse
birinczer nd bir tatlı adı
biring rd katı, sert (yumuşak karşıtı)
biringî m kaskatı olma
biringî bûn l/ngh kaskatı kesilmek
birin (lêker)(navdêr, mê) ji derek nêztir gihandin derek dûrtir, dûr xistin, derxistin, dûr kirin, li gel kesekê/î yan tiştekê/î çûn, bi kesekê/î yan tiştekê/î re çûn: Vê nameyê ji wî re bibe. Hevalên xwe jî li gel xwe bibin. weşandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: برن. Tewîn: Lêker: -b-.
Dijwate: anîn, hênan, înan.
ji: Bi pehlewî burten, bi farisî borden, bi zazakî berden. Kurmancî dyê dike winda.Proto-hindûewropî bher- (birin) Proto-aryayî: bar- (birin) Avestayî: bar- (birin) Farisiya Kevin: bar- (birin) Pûnjabî: br- (birin) Middle Persian: br- (birin) Sogdî: br- (birin) Farisî: burdan/bar- (birin) Belûçî: burt/bar- (birin) xun: birt/bir- (birin) ... ir Kurmancî: birin/bi- (birin) Kurdî (Soranî): ’’’birdin’’’ (”birin”) Hewramî: berday/bar- (birin) Zazakî: berden/bar- (birin) Sanskrîtî: bhar- (birin) Yewnanî: pherin (birin) Latînî: ferre (birin) Înglîzî: bear (hilgirtin), bring (anîn) Almanî: bringen (birin; anîn) Çavkanî: Cheung p.100, Watkins p.33 Pokorny: 464 f. Hevreh: bar.
Bikaranîn: Lêker: birin kirin. Navdêr: birinkirin Rengdêr: birinbûyî.
: derbirinBi zaravayên din, Kurdî (Soranî): birdin, Kurdiya başûr: birdin, Lekî: birdin, Hewramî: berdey
birin kirin (lêker)(Binihêre:) birin
birin serî (biwêj) temam kirin, qedandin, xilas kirin, bi dawî anîn, kuta kirin, birin jor/silal/serî, gihandin serê derekê.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: برن سه‌ری.
Bide ber: anîn serî
birin/dibe/bibe neqil kirin
birinbar (rengdêr) şikestinbar.
ji: birin +-bar
birinbûyî (rengdêr) (Binihêre:) birin
birinc cureyekî zadê ku li cihên avî hêşîn dibe *"erd birinc be jî, av rûn be jî, heke xwedî tunebe zû diqede"
1. riwekek û xwarina jê (navdêr) riz, çeltûk, riwekek danî ye ku bo xwarinê têt bikaranîn (bi taybetî girar jê têt çêkirin û dema kelandî bi gelemperî spî ye).
Herwiha: bîrinc, brinc.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: برنج Zayend: Wek riwek nêr lê wek girar mê ye..
Bide ber: savar.
Têkildar: mebred, sûxar.
ji: jisanskriti व्रीहि (vrihi), têkildarî brizi ya farisiya kevn (برنج, birinc ya farisiya nû), wrijê ya peştûyî û ὄρυζον ya yewnanî, riso ya îtalî, ris ya frencî, Reis ya elmanî û rice ya inglîzî.Peyva birinc/riz ji Hindistanê li dinyayê belav bûye. Hem birinc û hem jî riz wek peyv ji wê derê hatine girtin. Rêya belavbûnê bi ihtimaleke mezin bo herdu peyvan û herwiha peyva inglîzî û peyvên din yên ewropî wiha ye: - BIRINC: Başûrê Hindistanê (bi zimanê tamiliya kevn arici > Bakurê Hindistanê (bi sanskrîtî vrihi) > Ecemistan (farisiya kevn brizi, farisiya nû birinc > Kurdistan (kurdî birinc) > Tirkiye (tirkiya niha pirinç). Zêdebûna dengê n li peyvan diyardeyeke nas ya kurdî/farisî ye: tac > tanc, çok > çong...- RIZ: Başûrê Hindistanê (bi zimanê tamiliya kevn arici) > Erebistan (eruz > ruz) > Kurdistan riz.- RICE ya inglîzî û peyvên din yên ewropî: Başûrê Hindistanê (bi zimanê tamiliya kevn arici) > Erebistan (eruz) > Yûnanistan oruza) > latînî oryza > îtalî riso > fransî riz > inglîzî rice.Çend çavkanî: - http://www.scribd.com/doc/29704114/Etymology-of-Vrihi-Rice - http://fr.wiktionary.org/wiki/riz.
: birincî
birincî (rengdêr) wek birincî ciwan, bijare
birincok (rengdêr) tiştê ron yê meriv ronahîyê têra di bîne, ron
birindar (rengdêr) kuldar.
ji: birin +-dar
birindar bûn (lêker) kul bûn.
ji: birindar + bûn
birindar kirin (lêker) birin kirin, kul kirin.
ji: birindar + kirin
birindarbûn (navdêr, mê) nexweşbûn.
ji: birindar +bûn
birindarkirin (navdêr, mê) birinkirin.
ji: birindar +kirin
birindî (rengdêr) bi xweşikayî, bi xweşkî, bi pakî.
ji: bi- +rindî
biring (rengdêr) hişk, req, pêt, peyt, çekûr (ne ruhn yan nerm).
: biringane biringî biringîtî biringtî
biringane (rengdêr) bi awayekî biring.
ji: biring + -ane
biringî (navdêr, mê) rewşa biringbûnê.
ji: biring + -î
birinkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye birin kirin
birinkirin (navdêr, mê) birindarkirin.
ji: birin +kirin
birin (bibe) to take :., to hold, to take hold, to take away
v.t. to carry, take.
v.t. to carry, take.
birin jêr to bring/take down/away.
birin jor to bring/ take up
birinc rice
birin hinbringen
mit sich nehmen
mitnehmen
tragen
birinc Reis
birindar verletzt
birindarbûn verletzt sein
birindarkirin verletzen
birin lg. . berdene, bardene. *birin û anîn berden û ardene (fek de)
birinc n. birinc (maden) n.
n. bot. birinc, riz n.
birinci yewin, -e
yewin, -e
birinci dönem (güz dönemi) termînê payîzî (n)
birinci sömestr (güz dönemi) termînê payîzî (n)
birinci yarıyıl (güz dönemi) nêmserra payîzî (m), termînê payîzî (n)