Encamên lêgerînê
bax n demet, tutam (bitki ve çiçek bağlamı)
n 1. bağ (üzüm bağı) 2. ağaç bahçesi
bax bi bax demet demet
bax kirin l/gh demetlemek
bax û bexçe bağ bahçe
baxaj m 1. bagaj (otomobillerin yük konulan bölümü) 2. bagaj (taşıtlarda yük konulan yer)
baxçevan bahçıvan.
baxe (i) m boğuk ses
baxe (ii) m at ayaklarında oluşan bir tür hastalık
baxê Îrem İrem Bağı
baxek jê hilanîn tutamlamak
baxel bnr paxil
baxevan bnr baxvan
baxî nd/nt asi
baxî bûn l/ngh asileşmek
baxî kirin l/gh asileştirmek
baxîbûn m asileşme
baxik n bağcık, küçük bağ
baxîkirin m asileştirme
baxir kaya.
n yüksek kaya
baxir û şaxir kayalık uçurum
baxîtî m asilik
baxîtî kirin asillik etmek
baxkirî rd demetli, demetlenmiş
baxkirin m demetleme
baxlema m bağlama (sazı)
baxor m gedik, rahne
baxordar rd gedikli (gediği olan)
baxore nd ilkel anlamda meteorolojiden anlayan, hava değişimlerini bilen kimse
baxoşk havalandırma tertibatı.
m havanın derecesi
baxox bot/m bir tür ot
baxurdan buhurdan.
baxûz bnr bahoz
baxvan nd/nt bağcı
baxvanî m bağcılık
baxwe nd Allah
bax qada dorgirtî ya ji darên fêkiyan pêkhatî *"çi diçe ji bêx diçe, ji baxvên çi diçe?"
1. zeviya ku gul û dar lê çandî (navdêr, nêr). Gotin: bağ, baxçe, gulistan, parêz, cihê ku gul yan dar lê hatine çandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باغ/باخ.
ji: hevreha farisî باغ (baẍ: bax, baxçe), belûçî باگ (bag: bax, baxçe), pehlewî bag (baxçe; milk, erd, zevî; maliyet; qismet), hevreha bexş, bext, bac, hemû ji Proto-hindûewropî bʰeh₂g- (belav kirin, parve kirin). Wek bağ û bahçe (ji baxçe) ketiye tirkî jî û wek ܒܓܐ (bağa) jî di aramî de cih girtiye..
: baxçe baxçevan baxçevanî baxçevanîtî baxçevantî baxçeyî baxewan baxvan baxî baxvanî baxvanîtî baxvantî
baxçe 1. baxê biçûk 2. hewşa cihekî
(navdêr, nêr) cihê gul û dar lê hatine çandin.
Herwiha: bexçe.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باخچه.
Bide ber: bûstan, cinîn, gulistan, şov, zevî, ekûr.
ji: hevreha soranî باخچه (baxçe), farisî باغچه (baẍçê), avestayî vaxşe (milk), ji bax + -çe, jiari. Tevî ku -çe bi gelemperî maneya biçûk dide peyvan lê baxçe hem bi maneya yên biçûk û hem jî yên mezin tê bikaranîn. Bo hin nimûneyên din yên bi heman awayî, ku paşbendika biçûkirinê girtiye lê maneya biçûk tê de nîne, binere: parçe, jinik..
: baxçeçîn, baxçeçînî, baxçedar, baxçedarî, baxçekar, baxçevan, baxçevanî, xudanbaxçe, xwedanbaxçe, xwedîbaxçe
baxçedar (rengdêr) bibehçe.
ji: baxçe +-dar
baxçedarî (navdêr, mê) baxçevanî, baxevanî, baxvanî, rezvanî.
ji: baxçe +-darî
baxçekar (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê baxçe dike.
ji: baxçe + -kar
baxçevan kesê ku di hewşên malan an jî baxên biçûk de dixebite
(navdêr, mê) baxvan, gulvan.
ji: baxçe +-van
baxçevanî karê hildan û danîna baxçeyan
(lêker)karê hildan û danîna baxçeyan, rezvanî
baxçeyê heywanan (navdêr, nêr) baxçeyê ku gelek heywanên kûvî yên cuda di nav de tên xwedîkirin (bi taybetî bo ku mirov biçin û li wan temaşe bikin).
Herwiha: bexçeyê heywanan. Yekjimar: baxçeyek heywanan. Pirrjimar: baxçeyên heywanan.
Bi alfabeyên din: باخچه‌يێ حه‌يوانان. Devkî: baxçê heywana bexçê heywana.
ji wêjeyê: Kitêbeka nû ji bo zarokan ji nav weşanên Hêlînê derkeft. Navê vê kitêbê »Bexçeyê Heywanan« e. Ew ji nivîsîna Ghislain Zuccoloyî ye û Sacha Ilitchî ew ji fransî wergerandiye. Wêneyên tê de yên Nicolas Hunerblaesî ne.(Kulturname.com, 9/2009).
ji: baxçe + -y- + -ê + heywan + -an. Bi soranî: باخچه‌ی حه‌يوانان (baxçey heywanan)
baxçeyê zarrokan (navdêr, mê) zarrokxane, pêşdibistan, rewze, kodekistan, kreş, cihê ku dêbav rojane zarrokên xwe yên ku hê bo çûna dibistanê biçûk in bo çavdêrîkirin û lîstikan dibinê (bi taybetî dema ku dêbav bi xwe li kar in), zarrokistan.
Herwiha: baxçeyê zarokan baxçeyê zarroyan baxçeyê zaroyan baxçê zarrokan baxçê zarokan baxçê zarroyan baxçê zaroyan bexçeyê zarrokan bexçeyê zarokan bexçeyê zarroyan bexçeyê zaroyan bexçê zarrokan bexçê zarokan bexçê zarroyan bexçê zaroyan. Pirrjimar: baxçeyên zarrokan.
ji: baxçe + -yê + zarrok + -an
baxçik (navdêr, nêr) gulistan, gulzar, baxçeyên biçûk.
Herwiha: bexçik.
Bide ber: boxçik buxçik
baxdenus (Zazaki) baxdenûs, navê celekî giya ye, yo, ke ku tê xwarinê
baxewan (Soranî) (navdêr). Bi kurmancî: bexçevan, rezvan
baxî (navdêr, mê) rewşa baxbûnê, serhildêr, yaxî, asî.
ji: bax + -î.
Bikaranîn: Lêker: baxî bûn. Navdêr: baxîbûn
baxî bûn (lêker)(Binihêre:) baxî
baxîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) baxî
baxîre (navdêr, mê) keştî, vapor, gemî, papor, kelek, sefîne, beleme, qayîk, navgîna mirov pê li ser avê dimeşe.
Bide ber: bakîre.
ji: Ji erebî, têkildarî bixar.
: baxîreajo baxîreçêker baxîreçêkerî baxîregeh baxîrenas baxîrenasî baxîresaz baxîresazî baxîrevan baxîrevanî baxîrezan baxîrezanî
baxîrevanî (navdêr, mê) karê baxîrevanan.
ji: baxîrevan + -î
baxîz (navdêr, mê) berbisk, sinceq, merxesk, sincaq, qawgîr
baxkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bax kirin
baxlema (navdêr, mê) cûnek sazên muzîkê ye.
Herwiha: baglama baglema baxlama.
ji wêjeyê: Hunermend Nîlufer kî ye? Nîlufer Akbal ji malbateka welatparêz, li bajarê Wartoyê ya ser bi parêzgeha Dersimê, hatiye dinê. Nîluferê 5 xûşk û 2 bira hene. Wê xwendina xwe ya destpêkî û navendî heta lîseyê li bajarê Wartoyê kuta kiriye. Piştre sala 1986’an ew diçe Stenbolê û sê salan li mekteba “Arîksa” di warê muzîkê de baglama, note û repertuar dixwîne. Sala 1988’an, yekem albuma xwe bi navê “Biten Aleviler”ê çêdike.(Nîlûfer Akbal di hevpeyivînekê de li gel Dara Natiq, Netkurd.com, 6/2007).
ji: Ji tirkî bağlama (girêdan, bestin).
: baxlemasaz baxlemavan baxlemayî
baxlemayî (navdêr, mê) rewşa baxlemabûnê.
ji: baxlema + -yî
baxleme (navdêr, mê) cûnek sazên muzîkê ye.
Herwiha: baxlama baxlame baxlema.
ji wêjeyê: Birayekî min baxleme lêdixe, birayekî min jî gîtarê lêdixe. Birayên min ên dengxweş jî hene, lê belê ev her du birayên min tenê di vî warî de dixebitin, bi muzîkê mijûl dibin. Birayekî min jî hem nivîskar û lîstikvanê şanoyê ye hem bestekar e. Ku ev birayê min gelek salan di girtîgehê de ma, niha li derveyê welêt e. Ez bi kurtahî dikarim eviya bibêjim; malbata me bi piranî bi çand û hunerê mijûl dibe.(Hunermend Xanemîr di hevpeyivînekê de li gel Mustafa Gazî, Netkurd.com, 2/2008).
ji: Ji tirkî bağlama
baxox (navdêr, mê) angelok, kanêje, hin cûnên gulan in.
ji wêjeyê: Kanêje di cihên hûnik û di nav geniman de hêşîn dibe. Dema dexil tên çandin, di nav tovê geniman de ew jî tev li axê dibe û di nav genim de çêdibe. Bejna wê 20 -90 cm bilind dibe. Belgên wê rimane û kesk in. Li ser belgan pûrtek wek livayê heye. Kulîlka wê di mehên Gulan û Hezîranê, di serê gopîkê de vedibe.(Bavê Jiyan, Lotikxane.com, 6/2009). Navê zanistî: Centaurea (Centaurea kurdica).
: baxoxistan baxoxistanî baxoxî baxoxnas baxoxnasî
baxoxî (navdêr, mê) rewşa baxoxbûnê.
ji: baxox + -î
baxterî (navdêr) zimanek mirî yê, ji malbata zimanên îranî ye.
Herwiha: baktrî.
ji: Baxterya -î
baxtiyarî (Zazaki) Baxtiyarî, navê şêweyekî zaravaya Kurmancî
baxvan kesê ku bi baxê fêkiyan re mijûl dibe
kesê ku bi baxê fêkiyan re mijûl dibe
baxvanî karê hildan û danîna baxan
(lêker)karê hildan û danîna baxan, rezvanî
baxwarin (navdêr, mê) (Binihêre:) ba
baxweşk di xaniyan de pergala ku hewaya hundir bi ya derve re diguherîne
di xaniyan de pergala ku hewaya hundir bi ya derve re diguherîne
baxçe m. garden, yard
bax Baum
Garten
Strauß (Blumen)
Weinberg
bax dan färben
streichen
baxçe Garten
baxê delme schattenreicher Garten
baxşîş (ereb.) Bestechung
bax m. baqe m., deste n., qevse m., qevde m., qerse m.
m. boyax, boye n.
n. rez, bax n.
baxaj m. bagaj n.
baxçe n. baxçe, herim n.
baxçedar rd. baxçeyin, baxçedar
baxçevan m/n. baxçewan, baxçecî, baxçewun n.
baxçevanî m. baxçewanîye, baxbaçîyîye, baxçewanênî m.
baxçeyê mêweyan n. baxçeyê meyweyan n.
baxçeyê sêvan n. baxçeyê sayan n.
baxçeyê sipîndaran n. xêd, baxçeyê qewaxan n.
baxe m. seluloît n.
baxê nûdanî n. xarz, xarzek n.
baxenûç m. sogir m., babaxanuç, sogilme n.
baxir n. kere, aldak n.
baxor m. çixir n.
baxvan m/n. rezcî, rezwan, baxcî, baxwan n.
bax rez, bax, baxçe, gulistan
cinîn
baxel paxil, paşil