Encamên lêgerînê
ba kurtebêja elementa baryûmê
Ba, kurtebêja elementa baryûmê kîm
baba (I) 1. bav, bab (ji bo zilamê ku zarokê wî çêbûye) *evlendikten iki yıl sonra baba oldu=piştî zewaca xwe bi du salan bû bav 2. bav (li gorî zarokekî mêrê ku bûye sedemê çêbûna wî/wê) *Türk ana­nın ve babanın çocuğu Türk'tür=zarokê ku ji bav û diyeke Tirk çêbûye, Tirk e 3. baba (di hin terîqetan de serekê tekyayê) 4. baba (nasnavê ku didin van kesan) *Bektaşi babası=Babayê Bektaşiyan 5. ba­ba (ji bo serekê çeteya ku qaçaxiya çek, narkotik û tiştên nelirê dike) *mafya ba­bası=babayê mafyayê (mec) 6. danêr, hîmdar, bav (di wateya pêşeng û damezrenerê tiştekî de) *Herodotos tarihin babasıdır=Herodotos danêrê dîrokê ye (mec) 7. singê sertopikî (ji bo lêpêçana kindir û xelatan) der 8. aşkî 9. bav (kesê ku feydeya wî gihîştiye welatekî an jî civatekî) *fakir fukara babası=bavê feqîr û xizanan 10. bav û kal, bavkal
bav, bab.
baba adam mirovê dilrehm (ji bo kesê navsere, kamil û birehm)
baba anne dapîr, pîr, pîrik (ji bo zarok diya bavê)
dapîr, pîr, pîrik (ji bo zarok diya bavê) m
baba bucağı mal û milkê bav û kalan (ku ji wan maye)
baba değil tırabzan babası ne tu bav e (ji bavê ku bavîtî ji zarokên xwe re nake re tê gotin)
baba erik yer, oğlunun dişi kamışır meke li kesan, wê bê serê pisan, neyê serê pisan dê bê serê pisê pisan
baba evi (ocağı veya yurdu) warê (xaniyê an jî ûrta) bav û kalan, mala bavê, balîg
malbav.
baba hindi elokê panore, qelemon
baba ko­ruk yer, oğlunun dişi kamışır meke li kesan, wê bê serê pisan, neyê serê pisan dê bê serê pisê pisan
baba nasiha­ti şîreta bavîtiyê
baba oğluna bir bağ bağış­lamış, oğul babaya bir salkım üzüm vermemiş yekî da yekî rezek, wî nedayê hebûbek
baba olmak bûn bav
baba tatlısı şambaba
şambaba m
baba yiğit bnr babayiğit
baba yurdu warê bav û kalan, axa bav û kalan
babaanne dapîr.
babaç panore
panore n
babacan ciwanmêr, qelender
qelender.
ciwanmêr, qelender rd
babacanlaşmak ciwanmêr bûn, qelender bûn
ciwanmêr bûn, qelender bûn l/ngh
babacanlık ciwanmêrî, qelenderî
ciwanmêrî, qelenderî m
babacık bavik
bavik n
babacıl miriyê bav (kesê ku pir ji bavê xwe hez dike)
miriyê bav (kesê ku pir ji bavê xwe hez dike) rd
babacılık paternalîzm (felsefe)
paternalîzm fel/m
babaçko tevkutayî (ji bo jina gir a zexm)
tevkutayî (ji bo jina gir a zexm) rd
babadan babaya ji bavê xwe heta kalikên xwe ve, ji zuretê, ji sulaleyê
babadan oğula 1) ji bavê heta neviyan 2) ji bav û kalan ve *bunlar babadan oğula doktordurlar=ev ji bav û kalên xwe ve doktor in babalarımız=bav û kalên me, bav û kalikên me
babafingo babafingo
babafîngo der/m
babagannuş babaxenûc. Xwarinek ku ji bacanên reş, tehîn, ronê zeytûnan, bacan û bîberan pêk tê.
babaî Babayî, Babaî (kesê ji mezhebe Babayiyan)
Babayî, Babaî (kesê ji mezhebê Babayiyan) rd
babaîlik Babayîtî (mezhebê ku di sedsala XIII. de ji aliyê Baba îsheq ve hatiye damezirandin)
Babayîtî (mezhebê ku di sedsala XIII. de ji aliyê Baba Îsheq ve hatiye damezirandin) m
babaköş cureyekî gumgumokan e ku piyên wê nîn in û bi kurmikan xwe xwedî dike (Anguis fragilis)
cureyekî gumgumokan e ku piyên wê nîn in û bi kurmikan xwe xwedî dike (Anguis fragilis) zo
babalanmak 1. hêrs bûn, hêrsa (yekî) pê girtin, rabûn ser tetikan, hêrsa (yekî) hatinê 2. xwe gij kirin, xwe gijomijo kirin (argo)
1. hêrs bûn l/ngh, hêrsa (yekî) pê girtin l/bw, rabûn ser tetikan l/bw, hêrsa (yekî) hatinê l/bw 2. xwe gij kirin, xwe gijomijo kirin (argo) l/bw
babaları üstünde olmak hêrsa (yekî) pê girtin, hêrsa (yekî) rabûn
babalı (I) bibav, xwedî bav babalı (II) hêrsok
babalı (i) bibav, xwedî bav rd
babalı (ii) hêrsok rd
babalık 1. bavîtî, bavtî2. bavmarî, zirbav3. xezûr4. baviko (ji bo kesê kal, dema gazîkirinê)
1.bavîtî. 2.zirbav.
babalık etmek bavîtî kirin, ba­vîtî jê re kirin
babalık fırın has işler bi xêra bavê nan dixwe
babam! 1) bavê min! bav û birayê min *sen bildiğini söyle babam=tu çi zanî wî bibêje bavê min (ji bo denglêkirinê) 2) her û her *git babam git, yol bitmiyor=her û here, rê naqede
babamın adı hıdır, elimden gelen budur Ê ji min tê ev e
baban öle tu kur bî bi bavê xwe de (jin ji hev re dibêjin)
babana rahmet rehmet li bavê te (be)
babası tutmak hêrsa (yekî) pê girtin, hêrsa (yekî) rabûn
babasının çift­liği tu dibêjî qey cotgeha bavê wî ye, tu dibêjî qey malê bavê wî ye
babasının hayrı­na ji xêra dê û bavê xwe re
babasının kızı keçe bav
babasının oğlu kurebav, helal kurê wî bavî ye, helal li wî bavî çûye, helal bavê xwe ye, kurê wî bavî ye
babasız bêbav (kesê ku bavê wî/wê nîn e)
bêbav, sêwî.
bêbav (kesê ku bavê wî/wê nîn e) rd
babayani babayanî (kesê ne qure û li xwe)
babayanî (kesê ne qure û li xwe) rd
babayanilik babayanîtî
babayanîtî m
babayiğit 1. babaegîd, mêr2. qebeda, çavsor (mec)3. jêhatî, mêrxas (ji nava xwe têr)
camêr.
1. babaegîd, mêr n 2. qebeda, çavsor (mec) n 3. jêhatî, mêrxas (ji nava xwe têr) rd
babayiğitlik 1. babaegîdî, mêranî 2. qebedatî, çavsorî (mec)3. jêhatîbûn, jinavaxwetêrî
1. babaegîdî, mêranî 2. qebedatî, çavsorî (mec) n 3. jêhatîbûn, jinavaxwetêrî m
babıâli 1. Babêalî (avahiya ku di dema împeretoriya Osmanî de serokwezîrtî, wezareta karê hundirîn, wezareta karê derveyî û şûraya dewletê tê de bû) 2. Babêalî (li Stenbolê çapemeniya li dora vê avahiyê) (mec) 3. hikûmeta Osmanî
babıali 1. Babêalî (avahiya ku di dema Împeretoriya Osmanî de serokwezîrtî, wezareta karê hundirîn, wezareta karê derveyî û şûraya dewletê tê de bû) dîr/nd 2. Babêalî (li Stenbolê çapemeniya li dora vê avahiyê) (mec) 3. hikûmeta Osmanî m
babîlik Babîtî (doktrîna dînî ya ku di sedsa­la XIX. de li îranê Ali muhemmed Bab hîmê wê daniye)
Babîtî (doktrîna dînî ya ku di sedsala XIX. de li Îranê Ali muhemmed Bab hîmê wê daniye) m
babiş baviko
baviko b
babişko baviko
baviko b
baç 1. bac (di dema împeretoriya Osmanî de baca gumrikê) 2. xûgî, bêş, xerc (a ku bi zorê dihate stendin)
1. bac (di dema Împeretoriya Osmanî de baca gumrikê) 2. xûgî, bêş, xerc (a ku bi zorê dihate stendin) dîr/m
baca (ji paceyê, ango ji pencereyê tê) 1. kulek, dûkêş, rojing, kolmêşk, rojîn *şömi­ne bacası=kuleka bixêriyê 2. fame (qula ku di selep û lexeman de vedikin da ku hewa bide û bistîne)
pace, dûkêş, rojing.
(ji paceyê, ango ji pencereyê tê)
baca başı refika bixêriyê
baca kulağı milê bixêriyê
baca tomruğu tehtê kulekê
bacağı kadar pizikek, heye çar tilî, bi qasî bihost û nîvekî *bacak kadar çocuk=vî pizikê hanê
bacak 1. çîm, çîmik, çîp, çêq, çîq, çaq, çêx, pîjaq, paq, baq, pîjaq, kap, pêq, qor, pîq, qît, şek, teşk, taşk (ji bo ji ber navranê heta binê pê) 2. çîm, çîmik, çaqot (ji bo yên ajelan) 3. pê, ling *masanın bacağı=piyê maseyê 4. vale (di kaxizên îskambîlê de)
çîp, şeq, paq.
bacak bacak üstüne atmak pê avêtin ser pê, ling avêtin ser ling, çîmên xwe avêtin ser hev
bacak kadar boyu var türlü tür­lü huyu var tu li telê (wî) binêre, tu li kurm û tebîetê (wî) binêre (ji bo kesê biçûk ku kurm û xûyên cure cure hilaniye)
bacak kalemi gîtik, lûleqa stûr, hestiyê birçî (anatomî)
bacak yazı nivîsa gir û fesîh
bacakları kopmak piyên (yekî) jê de ketin, çîmê (yekî)jê weşîn, piyên (yekî) jê weşîn, ji piyên xwe de ketin, ji piyan de ketin, lingê (yekî) jê weşîn, lingê (yekî) jê de ketin (ji bo pir rehtbûnê)
bacakları tutamamak piyên (yekî) (ew) ranegirtin, piyên (yekî) pê re nehatin, lingê (yekî) pê re nehatin
bacaklarını uzatmak çîmên xwe dirêj ki­rin, ling (an jî piyhen) xwe dirêj kirin
bacaklı 1. biçîm, bipaq, biçîp, bipê, biçêq, bipîjaq 2. çîmdirêj, çîpdirêj
bacaksız 1. bêçîm, bêçîp, bêpaq, bêçaq, bêpîjaq 2. bejnbihost, qambost, bejnkin 3. qanos (ji bo zarokên ku dest diavêjin kar û barê ne li gora jî û temenên xwe)
1. bêçîm, bêçîp, bêpaq, bêçaq, bêpîjaq 2. bejnbihost, qambost, bejnkin 3. qanos (ji bo zarokên ku dest diavêjin kar û barê ne li gora jî û temenên xwe) rd
bacanak hevling, hîwer, hevçeng, hevbûk, hevzava, bacenax
hevling.
hevling, hîwer, hevçeng, hevbûk, hevzava, bacenax n
bacanaklık hevlingî, hîwerî, hevçengî, hevbûkî, bacenaxî
hevlingî, hîwerî, hevçengî, hevbûkî, bacenaxî m
bacası tütmek dû ji kuleka (ye­kî) kişîn, dû di kuleka (yekî) de çûn, îdareya roj bi rojê kirin (ji bo malbateke ku bi zorekê debara xwe dike)
bacası tütmez ol­mak dû di kuleka (yekî) de neçûn, dû ji kuleka (yekî) nekişîn
baççı bacgir
bacgir n
bacı 1. et, hek, xûç (ji bo xwişka mezin) 2. xwişk, xweng, xweh, xûşk 3. qerwaşa pîr ku ji demeke zû ve di nav malê de xebitiye (ev nasnava hanê bi piranî ji bo qerwaşên reşik tê bikaranîn) 4. dayê (di terîqetan de jina şêx)
xwang, xwîşk, xweh.
1. et, hek, xûç (ji bo xwişka mezin) 2. xwişk, xweng, xweh, xûşk 3. qerwaşa pîr ku ji demeke zû ve di nav malê de xebitiye (ev nasnava hanê bi piranî ji bo qerwaşên reşik tê bikaranîn) 4. dayê (di terîqetan de jina şêx) m
badana şêlavk, şêl, şerbet, badena
şêlavk.
badana etmek şêlavk kirin.
badana et­mek (xanî) spî kirin, (xanî) şerbet kirin, şêl kirin, badena kirin
badanacı şêlker, badenaker
şêlker, badenaker nd/nt
badanacılık şêlkerî, badenakerî
şêlkerî, badenakerî m
badanalama şêlkirin, spîkirin, badenakirin, şerbetkirin
şêlkirin, spîkirin, badenakirin, şerbetkirin l/gh
badanalamak şêl kirin, spî kirin, badena ki­rin, şerbet kirin
şêl kirin, spî kirin, badena kirin, şerbet kirin l/gh
badanalanmak hatin şêlkirin, hatin spîkirin, hatin badenakirin, hatin şerbetkirin
hatin şêlkirin, hatin spîkirin, hatin badenakirin, hatin şerbetkirin l/tb
badanalatmak dan şêlkirin, dan spîkirin, dan badenakirin, dan şerbetkirin
dan şêlkirin, dan spîkirin, dan badenakirin, dan şerbetkirin l/lb
badanalı 1. şêlkirî, spîkirî, badenakirî, şerbetkirî 2. xwehesikandî (jina ku zêde podra û boyax di rûyê xwe daye) (mec)
1. şêlkirî, spîkirî, badenakirî, şerbetkirî 2. xwehesikandî (jina ku zêde podra û boyax di rûyê xwe daye) (mec) rd
badanasız 1. spînekirî, bêspîkirin, bêbadena, badenanekirî, şerbetnekirî 2. bêspîkirin, badenenekirî (ê ku badenaya wê xera bûye
1. spînekirî, bêspîkirin, bêbadena, badenanekirî, şerbetnekirî 2. bêspîkirin, badenenekirî (ê ku badenaya wê xera bûye rd
badas binbêder, kozere (teneyê tevî ka û xweliyê ku piştî rakirina bênderê maye)
binbêder, kozere (teneyê tevî ka û xweliyê ku piştî rakirina bênderê maye) m
badat kakelûsk (botanîk)
kakelûsk bot/m
bade bade, meybadehu piştê (wê), jê pê ve
bade, mey m
badehu piştê (wê), jê pê ve h
badem 1. darbehîv, behîv (Amygdalus com­munis) (botanîk) 2. behîv, behû, peyam (mêweya vê darê)
behîv.
behîv; prunus amygdalus veya amygdalus communis
badem bıyık simbêlnivişt
badem ezmesi şekirê behîvan (cureyek şekir e ku ji kakilê behîvan tê çêkirin)
şekirê behîvan (cureyek şekir e ku ji kakilê behîvan tê çêkirin) nd
badem gi­bi xiyara şidandî, xiyara teze (xiyarê teze û gava tê xwarin xirpînî jê tê)
badem gözlü çavdûçik
badem kürk kurkê ku tenê ji postê piyên rûvî tê çêkirin
badem şekeri şekirbehîv, nuqul
şekirê bi behîv.
şekirbehîv, nuqul m
badem yağı rûnê behîvan
rûnê behîvan nd
badema ji niha û pê ve, piştî vê
ji niha û pê ve, piştî vê h
bademcik alû, behîvok, tehnûsk, behîvek, gelale, argûşk, aloq, heloq
aloq, argûşk, behîvok, gelale.
alû, behîvok, tehnûsk, behîvek, gelale, argûşk, aloq, heloq ant/n
bademcik iltihaplanması bi aloqî ketin.
bademlik bexçeyê behîvan, erda behîvan
bexçeyê behîvan, erda behîvan nd
baderna lêpêça kindir, xelat
lêpêça kindir, xelat der/nd
badi werdek, ördek
badi badi yürümek meşwerdekî çûn, wekî werdekan bi rê de çûn
badıç baqil, pêçik (ji bo qaçilê lowik, fasûlî yên mîna wan)
baqil, pêçik (ji bo qaçilê lowik, fasûlî yên mîna wan) m
badik 1. werdek, zelût (rewşa çûçik û çêlikên mîna werdek û kevokan ku hîna nû ji hêkê derketine) 2. qico, kinik, kudik (kesê kinik)
1. werdek, zelût (rewşa çûçik û çêlikên mîna werdek û kevokan ku hîna nû ji hêkê derketine) 2. qico, kinik, kudik (kesê kinik)
badiklenmek bi meşwerdekî çûn, wekî wer­dekan meşîn, bi meşê bi rê de çûn
bi meşwerdekî çûn, wekî werdekan meşîn, bi meşê bi rê de çûn l/bw
badire kotûkêş.
gît, kotûkêş, badirebadiye çol, pesar m
gît, kotûkêş, badire n
badiye çol, pesar m
badya derdaneke avê ya dev mezin, vêl û mezin
derdaneke avê ya dev mezin, vêl û mezin
bağ 1.bendik, girê. 2.pêwendî. 3.rez.
(I) 1. qeytan n, bend n, şirît*ayak­kabımın bağı çözüldü qeytanê sola min vebû 2. pêç, bend, bandaj *yaramın ba­ğını değiştireceğim ez dê pêça birîna xwe biguhêrim 3. baq n, boq n, qevd m, gürz*iki bağ maydanoz du baq bexdenûs 4. têkilî, pêwendî (mec)5. reh, kezî ant/n bağ (II) 1. rez, bax, xerzik, rêzom (devera ku darê mêwan lê hene) 2. werz (bexçeyê mêweyan)
bağ bahçe bax û bexçe
bağ böceği çemçûr.
bağ bozumu rez berdan.
rezberdan, rezçinîn
1. mehsere, hilanîna rez, çinîna tirî, çinîna rezan 2. wexta mehseran, payîz
1. mehsere, hilanîna rez, çinîna tirî, çinîna rezan 2. wexta mehseran, payîz
1. mehsere, hilanîna rez, çinîna tirî, çinîna rezan 2. wexta mehseran, payîz m
bağ boz­mak rez hilanîn, rez quraftin, rez çinîn, çûn ser mehseran
bağ budamak rez birin, rez kesaxtin, rez dapitandin, rez pêçandin
bağ çubu­ğu şiva mêwê
bağ evi xincik, mehsere
xincik, mehsere
xincik, mehsere m
bağ fiil lêkerên ku di şekle hokeran de tên bikaranîn rz
lêkerên ku di şekle hokeran de tên bikaranîn rz
lêkerên ku di şeklê hokeran de tên bikaranîn rz
bağ kütüğü mêw.
bağ sarımsağı sîrmo (botanîk)
bağ sarmısağı sîrmo bot/m
bağa 1. kosî, kwîsî, kîso, kîsel, kûsel, şkevlatok2. qalikê reqê, qalikê kosî nd 3. tiştên ku ji qalikê kosî hatiye çêkirin 4. girê, ûr n, asaw
1. kosî, kwîsî, kîso, kîsel, kûsel, şkevlatok2. qalikê reqê, qalikê kosî nd 3. tiştên ku ji qalikê kosî hatiye çêkirin 4. girê, ûr n, asaw
1. kosî, kwîsî, kîso, kîsel, kûsel, şkevlatok n 2. qalikê reqê, qalikê kosî nd 3. tiştên ku ji qalikê kosî hatiye çêkirin 4. girê, ûr n, asaw m
bağa bak üzüm olsun, yeme­ye yüzün olsun li rez binêrin wexta ku hûn tiri bixwin şerm mekin
bagaj tevtal, bagaj.
1. bar, hûrmûr, kelmêl, barê rêwiyan 2. baxaj (di amyarên mîna tren û otobusan de cihê barê rêwiyan) 3. baxaj (beşa otomobîlan a ku hûrmûr tê de têne bicihkirin, ku bi giştî li paşiya wan e)
1. bar, hûrmûr, kelmêl, barê rêwiyan 2. baxaj (di amyarên mîna tren û otobusan de cihê barê rêwiyan) 3. baxaj (beşa otomobîlan a ku hûrmûr tê de têne bicihkirin, ku bi giştî li paşiya wan e) m
bağan 1. beravêtî, zarok an jî têjikê ku beriya dema xwe bi mirîtî hatiye 2. postikê karika ku bi mirîtî hatiye
1. beravêtî, zarok an jî têjikê ku beriya dema xwe bi mirîtî hatiye 2. postikê karika ku bi mirîtî hatiye
1. beravêtî; zarok an jî têjikê ku beriya dema xwe bi mirîtî hatiye 2. postikê karika ku bi mirîtî hatiye
bağboğan lavlavk, porik (Cuscuta) (botanîk)
lavlavk, porik (Cuscuta) (botanîk)
lavlavk, porik (Cuscuta) bot/m
bağbozumu Bkz: bağ bozumu
bağcı rezaz.
rezvan, baxvan
rezvan, baxvan
rezvan, baxvan nd/nt
bağcık ben û benwêr
bendik, benik, qeytan
bendik, benik, qeytan
bendik, benik, qeytan n
bağcılık rezazî.
rezvanî m
rezvanî m
rezvanî m
bağdadî 1. şêt, şêtik, bexdadî, balix 2. şivşêt, şivika şêtikan
1. şêt, şêtik, bexdadî, balix 2. şivşêt, şivika şêtikan
1. şêt, şêtik, bexdadî, balix 2. şivşêt, şivika şêtikan m
bağdalamak pêpaşk avêtin ber (yekî), paşling avêtin ber (yekî)
pêpaşk avêtin ber (yekî), paşling avêtin ber (yekî)
pêpaşk avêtin ber (yekî), paş ling avêtin ber (yekî) l/bw
bağdamak 1. di hev re derbas kirin û girêdan (mec) 2. kirin hişkegirê
1. di hev re derbas kirin û girêdan (mec) 2. kirin hişkegirê
1. di hev re derbas kirin û girê dan (mec) 2. kirin hişkegirê l/gh
bağdaş çoç, çarmêrkî.
çoç, çarmêrkî
çoç, çarmêrkî
bağdaş kurmak çoç dan, çarmêrkî rûniştin.
çoç ki­rin, çarmêrkî rûniştin, pê dan ber xwe
çoç ki­rin, çarmêrkî rûniştin, pê dan ber xwe
bağdaşık hevgirtî, homojen
hevgirtî, homojen
hevgirtî, homojen rd
bağdaşıklık hevgirtinî, homojeni
hevgirtinî, homojeni
hevgirtinî, homojenî m
bağdaşılmak li hev hatin anîn 1/tb
li hev hatin anîn 1/tb
li hev hatin anîn l/tb
bağdaşım lêhatî, lihevhatî
lêhatî, lihevhatî
lêhatî, lihevhatî m
bağdaşma lêhatin, pevhatin, lêkkirin, pevkirin, çûna ber hev
lêhatin, pevhatin, lêkkirin, pevkirin, çûna ber hev
lêhatin, pevhatin, lêkkirin, pevkirin, çûna ber hev m
bağdaşmak 1. lê hatin, lêk kirin, li hev hatin, li hev kirin, çûn ber hev 2. (di leyîstikên zarokan de) bûn heval
1. lê hatin, lêk kirin, li hev hatin, li hev kirin, çûn ber hev 2. (di leyîstikên zarokan de) bûn heval
1. lê hatin l/ngh, lêk kirin l/gh, li hev hatin l/bw, li hev kirin l/bw, çûn ber hev l/bw 2. (di leyîstikên zarokan de) bûn heval l/ngh
bağdaşmaz nelihevhatî.
lihevnatî, pevnatî, pevnekirî, pevreneborî
lihevnatî, pevnatî, pevnekirî, pevreneborî
lihevnatî, pevnatî, pevnekirî, pevreneborî m
bağdaşmazlık lihevnehatinî, pevnehatinî, pevnekirin, pevreneborîn
lihevnehatinî, pevnehatinî, pevnekirin, pevreneborîn
lihevnehatinî, pevnehatinî, pevnekirin, pevreneborîn m
bağdaştırıcı xêrdoş, sulhker
xêrdoş, sulhker
xêrdoş, sulhker nd/nt
bağdaştırma pevanîn, lêkanîn
pevanîn, lêkanîn
pevanîn, lêkanîn m
bağdaştırmak li hev anîn, li êk anîn l/b w
li hev anîn, li êk anîn l/b w
li hev anîn, li êk anîn l/bw
bağdat Bexda.
bağdatı tamir etmek (bi henekî) zikê xwe têr kirin
baget 1. şiva kin a zirav 2. kevirê buhadar ê traşkirî nd
1. şiva kin a zirav 2. kevirê buhadar ê traşkirî nd
bağıcı 1. avsûnker, efsûnker, sêrebend 2. dilxapînok
1. avsûnker, efsûnker, sêrebend 2. dilxapînok
1. avsûnker, efsûnker, sêrebend 2. dilxapînok rd
bağıl 1. dîmaneyı, îzafî, rolatîf 2. îzafî fız/rd
1. dîmaneyı, îzafî, rolatîf 2. îzafî fız/rd
bağıl değer nirxa dîmaneyî
nirxa dîmaneyî
bağıldak (bağırdak) 1. dezbênk 2. potêber, paçê ber (potê ber ê jin û keçan ku ji bo bênimêjiyan didin ber xwe) nd
(bağırdak) 1. dezbênk 2. potêber, paçê ber (potê ber ê jin û keçan ku ji bo bênimêjiyan didin ber xwe) nd
bağıldak, bağırdak 1. dezbênk m 2. potê ber, paçê ber (potê ber ê jin û keçan ku ji bo bênimêjiyan didin ber xwe) nd
bağıllık dîmaneyîtî, îzafiyet
dîmaneyîtî, îzafiyet
dîmaneyîtî, îzafiyet m
bağım rajêrî, alûdetî, bindestî, tabiîyet
rajêrî, alûdetî, bindestî, tabiîyet
rajêrî, alûdetî, bindestî, tabiîyet m
bağımlı 1.bende, bendewar. 2.bengî.
1. rajêr, alûde, bindest, tab'i 2. pêgir, pêgirtî, xwegirtî, berbend 3. hînbûyî, meraqdar, muptela
1. rajêr, alûde, bindest, tab'i 2. pêgir, pêgirtî, xwegirtî, berbend 3. hînbûyî, meraqdar, muptela
bağımlı hale gelmek 1) bûn hînbûyê (tiştekî, bûn muptelayê (tiştekî) 2) bûn pêgirtiyê (yekî)
1) bûn hînbûyê (tiştekî, bûn muptelayê (tiştekî) 2) bûn pêgirtiyê (yekî)
bağımlı olmak 1) rajêr bûn, bindest bûn 2) xwegirtiyê (yekî) bûn, pêgirtiyê (yekî) bûn, ne bi serê xwe bûn 3) hînbûyî bûn, muptela bûn
1) rajêr bûn, bindest bûn 2) xwegirtiyê (yekî) bûn, pêgirtiyê (yekî) bûn, ne bi serê xwe bûn 3) hînbûyî bûn, muptela bûn
bağımlılık 1.bendewarî. 2.bengîtî.
rajêrî, alûdetî, bindestî
rajêrî, alûdetî, bindestî
rajêrî, alûdetî, bindestî m
bağımsız 1. serbixwe, biserxwe, xweser (kesê bi serê xwe ku bi tu awayî ne di bin bandora yekî de ye) 2. serbixwe (kesê ku ne bi tu partî û saziyekî ve ye)
1. serbixwe, biserxwe, xweser (kesê bi serê xwe ku bi tu awayî ne di bin bandora yekî de ye) 2. serbixwe (kesê ku ne bi tu partî û saziyekî ve ye)
bağımsız milletvekili parlementerê serbixwe, mebûsê serbixwe
parlementerê serbixwe, mebûsê serbixwe
bağımsız olmak bi serê xwe bûn, ser­bixwe bûn
bi serê xwe bûn, ser­bixwe bûn
bağımsızlaşmak bi serê xwe bûn, ser­bixwe bûn, xweser bûn
bi serê xwe bûn, ser­bixwe bûn, xweser bûn
bi serê xwe bûn l/bw, serbixwe bûn l/ngh, xweser bûn l/ngh
bağımsızlaştırmak serbixwe kirin, xweser kirin
serbixwe kirin, xweser kirin
serbixwe kirin, xweser kirin l/gh
bağımsızlık xweserî, serxwebûn.
serbixwebûn, serxwebûn, serbixwetî, serxwebûnî, serbixweyî
serbixwebûn, serxwebûn, serbixwetî, serxwebûnî, serbixweyî
serbixwebûn, serxwebûn, serbixwetî, serxwebûnî, serbixweyî m
bağımsızlıkçı serxwebûnxwaz nd/rd
serxwebûnxwaz nd/rd
serxwebûnxwaz nd/rd
bağımsızlıkçılık serxwebûnxwazî
serxwebûnxwazî
serxwebûnxwazî m
bağıntı 1. girêdanî, peywend, pêwend 2. dîmanatî, îzafet, rolativîte fel/m
1. girêdanî, peywend, pêwend 2. dîmanatî, îzafet, rolativîte fel/m
1. girêdanî, peywend, pêwend 2. dîmanatî, îzafet, rolativîte fel/m
bağıntıcı dîmaneyîparêz, rolativîst
dîmaneyîparêz, rolativîst
dîmaneyîparêz, rolativîst nd/nt
bağıntıcılık dîmaneyîparêzî, roletivîzm fel/m
dîmaneyîparêzî, roletivîzm fel/m
dîmaneyîparêzî, roletivîzm fel/m
bağıntılı dîmaneyî, îzafî, rolatîv fel/rd
dîmaneyî, îzafî, rolatîv fel/rd
dîmaneyî, îzafî, rolatîv fel/rd
bağıntılılık dîmaneyîtî, îzafiyet, rolativîte fel/m
dîmaneyîtî, îzafiyet, rolativîte fel/m
dîmaneyîtî, îzafiyet, rolativîte fel/m
bağır 1.biqêre! 2. hemêz, sîng, koş.
1. sing, koş 2. naveka çiyê 3. hinav ant/n
1. sing, koş 2. naveka çiyê 3. hinav ant/n
bağır yeleği bersing (êlekê çermîn ku berê di binê zirx de li xwe kirine)
bersing (êlekê çermîn ku berê di binê zirx de li xwe kirine)
bağırıcı çîrçîrok, qîrqîrok, qajqajok
çîrçîrok, qîrqîrok, qajqajok
çîrçîrok, qîrqîrok, qajqajok nd/nt
bağırıp çağırmak 1) qa­rin pê ketin, qîjîn pê ketin, qîrîn pê ketin 2) pê de kirin qarewar, pê de kirin qîjewîj, pê de kirin qîrewîr (bi hêrs bi yekî re xeyîdîn)
1) qa­rin pê ketin, qîjîn pê ketin, qîrîn pê ketin 2) pê de kirin qarewar, pê de kirin qîjewîj, pê de kirin qîrewîr (bi hêrs bi yekî re xeyîdîn)
bağırış qîrîn, qîjîn, qarîn
qîrîn, qîjîn, qarîn
bağırış çağırış 1) qîrewîr, qarewar, qîjewîj, qîjemîj, qajewaj, behrewer, hêwirze 2) bi qîrewîr, bi qajewaj h bağırma qarîn, qîrîn, qîjîn, behrîn, cirîn
1) qîrewîr, qarewar, qîjewîj, qîjemîj, qajewaj, behrewer, hêwirze 2) bi qîrewîr, bi qajewaj h bağırma qarîn, qîrîn, qîjîn, behrîn, cirîn
bağırma qarîn, qîrîn, qîjîn, behrîn, cirîn m
bağırmak qêrîn.
1. qarin, qajîn, qîrîn, qîjîn, behrîn, cirîn, qîr kirin, kirin qîrinî, kirin qajînî, kirin qîjînî, kirin cirinî, qîr dan 1/gh 2. gazî kirin (mec) *kitap hurda­yım diye bağırıyor, sen görmüyorsun pirtûk gazî dike, dibêje ez li vir im, tu nabînî 3. pê de qîrîn, pê de kirin qîrîn, lê dan qîran
1. qarin, qajîn, qîrîn, qîjîn, behrîn, cirîn, qîr kirin, kirin qîrinî, kirin qajînî, kirin qîjînî, kirin cirinî, qîr dan 1/gh 2. gazî kirin (mec) *kitap hurda­yım diye bağırıyor, sen görmüyorsun pirtûk gazî dike, dibêje ez li vir im, tu nabînî 3. pê de qîrîn, pê de kirin qîrîn, lê dan qîran
1. qarîn l/ngh, qajîn l/ngh, qîrîn l/ngh, qîjîn l/ngh, behrîn l/ngh, cirîn l/ngh, qîr kirin l/gh, kirin qîrînî l/gh, kirin qajînî l/gh, kirin qîjînî l/gh, kirin cirînî l/gh, qîr dan l/gh 2. gazî kirin (mec) * kitap burdayım diye bağırıyor, sen görmüyorsun pirtûk gazî dike, dibêje ez li vir im, tu nabînî l/gh 3. pê de qîrîn, pê de kirin qîrîn, lê dan qîran l
bağırsak rûvî.
rovî, rêvî, rodî, rodîk, loqle ant/n
bağırsak solucanı kurmê rûviyan, askarît zo
kurmê rûviyan, askarît zo
bağırsaklarını deşerim ez dê hûr û rodiyê te beri erdê bidim (argo)
ez dê hûr û rodiyê te beri erdê bidim (argo)
bağırtı qajînî, qarînî, qîrînî, qîjînî, cirinî
qajînî, qarînî, qîrînî, qîjînî, cirinî
qajînî, qarînî, qîrînî, qîjînî, cirînî m
bağırtkan qarqarok, qîjqîjok, qîrqîrok, qîjok, qîrok
qarqarok, qîjqîjok, qîrqîrok, qîjok, qîrok
qarqarok, qîjqîjok, qîrqîrok, qîjok, qîrok rd
bağırtlak çeşîdek werdeka kûvî (Querquedula)
çeşîdek werdeka kûvî (Querquedula)
çeşîdek werdeka kûvî (Querquedula)
bağırtmak 1. qîrandin, qîjandin, qajandin, qarandin, çîkandin 2. (delal dan gazîkirin, bangêr dan gazîkirin
1. qîrandin, qîjandin, qajandin, qarandin, çîkandin 2. (delal dan gazîkirin, bangêr dan gazîkirin
1. qîrandin, qîjandin, qajandin, qarandin, çîkandin l/gh 2. (delal dan gazîkirin, bangêr dan gazîkirin l/lb
bağış bexş.
1. bexşîn 2. bexş, şabaş, berarî, hîbe
1. bexşîn 2. bexş, şabaş, berarî, hîbe
1. bexşîn 2. bexş, şabaş, berarî, hîbe m
bağış toplamak Bexş berhevkirin.
bağışçı bexşende, bexşker, dayende
bexşende, bexşker, dayende
bexşende, bexşker, dayende rd
bağışık jêbexş.
1. bexşandî, cudagirtî, muaf 2. bexşang, bexşandî, pênegirtî bj/rd
1. bexşandî, cudagirtî, muaf 2. bexşang, bexşandî, pênegirtî bj/rd
1. bexşandî, cudagirtî, muaf rd 2. bexşang, bexşandî, pênegirtî bj/rd
bağışıklık jêbexşî.
1. bexşandîbûn, cudagirtîbûn, muafiyet 2. bexşangî, bexşandîbûn, pênegirtin bj/m
1. bexşandîbûn, cudagirtîbûn, muafiyet 2. bexşangî, bexşandîbûn, pênegirtin bj/m
bağışıklık bilimi îmmunolojî
îmmunolojî
îmmunolojî m
bağışıklık kazanmak lê rahatin
lê rahatin
bağışlama 1. bexşandin, lêborîn, bêtkirin, efkirin, ruste 2. bexşkirin, şabaşkirin, hîbekirin 3. bexşandin, hiştin
1. bexşandin, lêborîn, bêtkirin, efkirin, ruste 2. bexşkirin, şabaşkirin, hîbekirin 3. bexşandin, hiştin
1. bexşandin, lêborîn, bêtkirin, efkirin, ruste 2. bexşkirin, şabaşkirin, hîbekirin 3. bexşandin, hiştin m
bağışlamak bexşandin.
1. bexşandin, rustandin, lê borîn, ef kirin, bêt kirin 2. şabaş kirin, bexş kirin 3. ji wezîfeyê kişandin (an jî stendin) 4. bexşandin, hiştin (jê re hiştin) *Allah onu baba­sına bağışlasın Xwedê wê ji bavê wê re bihêle
1. bexşandin, rustandin, lê borîn, ef kirin, bêt kirin 2. şabaş kirin, bexş kirin 3. ji wezîfeyê kişandin (an jî stendin) 4. bexşandin, hiştin (jê re hiştin) *Allah onu baba­sına bağışlasın Xwedê wê ji bavê wê re bihêle
1. bexşandin l/gh, rustandin l/gh, lê borîn l/ngh, ef kirin l/gh, bêt kirin l/gh 2. şabaş kirin, bexş kirin l/gh 3. ji wezîfeyê kişandin (an jî stendin) 4. bexşandin, hiştin (jê re hiştin) * Allah onu babasına bağışlasın Xwedê wê ji bavê wê re bihêle l/gh * bağışlamamak nebexşandin, efû nekirin
bağışlamamak nebexşandin, efû nekirin
nebexşandin, efû nekirin
bağışlanma bexşîn, bêtbûn, efbûn
bexşîn, bêtbûn, efbûn
bexşîn, bêtbûn, efbûn m
bağışlanmak 1. bexşîn, bêt bûn, ef bûn 2. hatin bexşandin, hatin efûkirin l/tb
1. bexşîn, bêt bûn, ef bûn 2. hatin bexşandin, hatin efûkirin l/tb
1. bexşîn, bêt bûn, ef bûn l/ngh 2. hatin bexşandin, hatin efûkirin l/tb
bağışlatmak dan bexşandin, dan efûkirin
dan bexşandin, dan efûkirin
dan bexşandin, dan efûkirin l/lb
bağışlayan mîhrîvan, bexşende
bağışlayıcı 1. bexşîner, bexşende, canbexş, efûker 2. mihrivan (ji bo Xwedê)
1. bexşîner, bexşende, canbexş, efûker 2. mihrivan (ji bo Xwedê)
1. bexşîner, bexşende, canbexş, efûker 2. mihrîvan (ji bo Xwedê) rd
bağıt peyman, qebale, kontrat
peyman, qebale, kontrat
peyman, qebale, kontrat m
bağıtçı peymanbest, aqît (her kesê ku peymanê girê dide)
peymanbest, aqît (her kesê ku peymanê girê dide)
peymanbest, aqît (her kesê ku peymanê girê dide) nd/nt
bağıtlanmak peyman hatin girêdan, qebale hatin danîn, peyman hatin bestandin l/tb
peyman hatin girêdan, qebale hatin danîn, peyman hatin bestandin l/tb
peyman hatin girêdan, qebale hatin danîn, peyman hatin bestandin l/tb
bağıtlaşmak pev re peyman danîn, pev re peyman girê dan, pev re peyman bestan­din
pev re peyman danîn, pev re peyman girê dan, pev re peyman bestan­din
pev re peyman danîn, pev re peyman girê dan, pev re peyman bestandin l/bw
bağıtlı peymandanî, qebalegirêdayî
peymandanî, qebalegirêdayî
peymandanî, qebalegirêdayî rd
bağkesen quzgezk zo/m
quzgezk zo/m
quzgezk zo/m
bağlaç gihanek.
gihînek rz/m
gihînek rz/m
gihînek, gîhanek rz/m
bağlaçlı bigihînek rz/rd
bigihînek rz/rd
bigihînek rz/rd
bağlam 1. gurz m, deste m, baq 2. bend wj/m 3. peywend, tekilî 4. kontekst
1. gurz m, deste m, baq 2. bend wj/m 3. peywend, tekilî 4. kontekst
1. gurz m, deste m, baq n 2. bend wj/m 3. peywend, tekilî m 4. kontekst m
bağlama (I) baxlema (nave cure sazekî ye) (II) girêdan, bestandin, nûsikandin, vebestandin, hilbestandin, lehiqandin
(I) baxlema (nave cure sazekî ye) (II) girêdan, bestandin, nûsikandin, vebestandin, hilbestandin, lehiqandin
bağlama (i) baxlema (navê cure sazekî ye) m
bağlama (ii) girêdan, bestandin, nûsikandin, vebestandin, hilbestandin, lehiqandin m
bağlamacı 1. kese ku baxlema çêdike û difiroşe 2. lêderê baxlemayê
1. kese ku baxlema çêdike û difiroşe 2. lêderê baxlemayê
1. kesê ku baxlema çêdike û difiroşe 2. lêderê baxlemayê nd/nt
bağlamak girêdan, bestin.
1. girê dan, bestandin, nûsikan­din, girê kirin, dabestandin, vebestandin, hilbestandin, lehiqandin *atı ağaca bağ­ladım min hesp bi darê ve girê da 2. girê dan, girêk avêtin (tiştekî) *ayakkabı bağını bağla qeytanê pêlava xwe girê bide 3. pêçandin *yarayı ilaçla­dıktan sonra bağlamış piştî ku birin der­man kiriye pêçaye 4. girê dan, kirin 1.ding, ding kirin *eşyayı bağlamak eşya ding kirin 5. girtin (ji bo çêbûn û qewimîna tiştekî) *yara kabuk bağlamış birin qalik (an jî qemûşk) girtiye *lamba is bağlamıştı lemba tenî girtibû 6. terxan kirin, texsîs kirin *ona aylık bağla­dım min jê re mehanî terxan kir 7. peyman danîn, peyman girê dan, peyman beştin (ji bo karekî) *bu işi anlaşmaya bağladım min ji bo vî kari peyman girê da 8. (divêtiya) riayet kirin 9. lepikandin, şepikandin *bu iş beni bağladı vî karî ez lepikandim (ji bo pê ve mayîna bi karekî, bi tiştekî ve) 10. birin serî, sergihayî kirin, temam kirin 11. (yek) kişandin xwe, pê ve hatin girêdan *bu dav­ranışınızla beni kendinize bağladınız we bi van lebatên xwe ez kişandim xwe 12. rê girtin, rê birîn *bütün yolları bağ­lamışlar hemû riyan birîne
1. girê dan, bestandin, nûsikandin, girê kirin, dabestandin, vebestandin, hilbestandin, lehiqandin * atı ağaca bağladım min hesp bi darê ve girê da l/gh 2. girê dan l/gh, girêk avêtin (tiştekî) l/bw * ayakkabı bağını bağla qeytanê pêlava xwe girê bide 3. pêçandin * yarayı ilaçladıktan sonra bağlamış piştî ku birîn derman kiriye pêçaye l/gh 4. girê dan, kirin ding, ding kirin * eşyayı bağlamak eşya ding kirin l/gh 5. girtin (ji bo çêbûn û qewimîna tiştekî) * yara kabuk bağlamış birîn qalik (an jî qemûşk) girtiye * lamba is bağlamıştı lemba tenî girtibû l/gh 6. terxan kirin, texsîs kirin * ona aylık bağladım min jê re mehanî terxan kir l/gh 7. peyman danîn, peyman girê dan, peyman bestin (ji bo karekî) * bu işi anlaşmaya bağladım min ji bo vî karî peyman girê da l/gh 8. (divêtiya) rîayet kirin l/gh 9. lepikandin, şepikandin * bu iş beni bağladı vî kar ez lepikandim (ji bo pê ve mayîna bi karekî, bi tiştekî ve) l/gh 10. birin serî, sergihayî kirin, temam kirin l/gh 1
bağlanım 1. vebestan 2. alîgirî
1. vebestan 2. alîgirî m
bağlanmak 1. hatin girêdan, hatin bestan­din, hatin dabestandin, hatin vebestandin, hatin hilbestandin, hatin lehiqandin l/tb 2. pê ve hatin girêdan *o işine bağlanmış biri ew êdî bi karê xwe ve hatiye girêdan 3. pê ve man *boşuna ona bağlan­dık em beredayî pê ve man 4. hatin terxankirin, hatin texsîskirin l/tb
1. hatin girêdan, hatin bestandin, hatin dabestandin, hatin vebestandin, hatin hilbestandin, hatin lehiqandin l/tb 2. pê ve hatin girêdan * o işine bağlanmış biri ew êdî bi karê xwe ve hatiye girêdan l/bw 3. pê ve man * boşuna ona bağlandık em beredayî pê ve man l/bw 4. hatin terxankirin, hatin texsîskirin l/tb
bağlantı 1.pêwendî. 2.geh, gehinek.
1. pêwendî, girêdanî, îrtibat 2. pêwendî rz/m
bağlantı kurmak pêwendî danîn.
têkilî pê re ketin têkiliyê (an jî peywendiyê), pê re ketin îrtibatê
bağlantı yapmak (pê re) têkilî danîn, pê re ketin têkiliyê, pê re peyman danîn
bağlantılı pêwendîdar, pevgirêdayî nd/rd
bağlantılı yan cümleler hevokên pêreyî yên pêwendiyê rz
bağlantısız 1. bêpêwendî, negrêdayî, bêtêkilî 2. bêblok (dewleta ku ji hêla leşkerî û siyasî ve bu tu blokê re têkiliya wê nîn e)
bağlantısız ülkeler welatên bêblok
bağlantısızlık bêpêwendîtî, bêgirêdanîtî
bağlantısızlık siyaseti (veya bağlantısızlık politikası) siyaseta (an jî polîtiyaya) bêblokî
bağlaşık 1. hevgirtî, hevalbend, peymangirêdayî, sondxwarî (ji bo kes an jî civata ku di navbera wan de peyman hatiye danîn) 2. hevgirtî, pevgirêdayî (ji bo heyber û têgînên ku ji hêla sedem û encamê ve têkiliyek di navbera wan de heye)
1. hevgirtî, hevalbend, peymangirêdayî, sondxwarî (ji bo kes an jî civata ku di navbera wan de peyman hatiye danîn) 2. hevgirtî, pevgirêdayî (ji bo heyber û têgînên ku ji hêla sedem û encamê ve têkiliyek di navbera wan de heye) rd
bağlaşıklık 1. hevgirtinî, hevalbendî 2. hevgirtinî, pevgirêdanî
1. hevgirtinî, hevalbendî 2. hevgirtinî, pevgirêdanî m
bağlaşma hevgirtin, têvek, îtifaq
hevgirtin, têvek, îtifaq m
bağlaşmak hev girtin, têvek danîn, îtifaq ki­rin
hev girtin, têvek danîn, îtifaq kirin l/gh
bağlatmak dan girêdan, dan bestandin, dan dabestandin, dan vebestandin, dan hilbes­tandin, dan lehiqandin
dan girêdan, dan bestandin, dan dabestandin, dan vebestandin, dan hilbestandin, dan lehiqandin l/lb
bağlayıcı bendikar, girêdar.
1. girêdêr, girêker 2. pevgihanek rz 3. zarûri (tiştê ku rîayetkirina wê bi zorê ye)
1. girêdêr, girêker 2. pevgihanek rz 3. zarûrî (tiştê ku rîayetkirina wê bi zorê ye) rd
bağlı bende, girêdayî, xerend.
1. girêdayî, bestî, dabestî, vebestî, bestandî 2. pêbûn (tiştê ku çêbûn û pêkhatina wî bi şertan e) *gelişimiz sana bağlı hatina me bi te ye *geleceğimiz ona bağlı dahatûya me pê ye 3. pêvebûn *çocukla­rına bağlı bir anne diyeke ku pir bi zarokên xwe ve ye (mec) 4. sînorkirî, bisînor *tüzüğe bağlı bir işlem kirariyeke (muameleyeke) bi rêziknameyê ve sînorkiri 5. girtî *bu dağ geçiti bağlı ev geliyê hanê girtî ye 6. pêvebûn, liserêbûn, pêgirêdayî (ji bo tişt an kesê ku di bin rayedariya saziyekê de ye) *üniversiteye bağlı fakül­teler fakulteyên bi zanîngehê ve (an jî fakulteyên li ser zanîngehê) 7. girêdayî (li gorî baweriya gel mêrê ku ji hêla sêhrê ve mêraniya wî hatiye girtin) 8. dilsoz, sadiq i kalmak pê ve vebestî man, pê ve girêdayî man *bu anlaşmanın kurallarına bağlı kalacağıma ant içerim ez sond dixwim ku ez dê bi rêzikên vê peymanê ve girêdayî bimînim
bağlı olmak pê ve bûn, pê ve girêdayî bûn, tabi'î (tiştekî) bûn
bağlık rezom, rezîn (devera lê rez pir in) m
bağlık bahçelik bi rez û behçe
bağlılaşım 1. korelasyon fel/m 2. korelas­yon biy/m
1. korelasyon fel/m 2. korelasyon biy/m
bağlılık 1. girêdanî, girêdayîtî, vebestîtî, bestandîtî 2. dilsozî, sadiqî, sedeqat 3. ko­relasyon biy/m
1. girêdanî, girêdayîtî, vebestîtî, bestandîtî 2. dilsozî, sadiqî, sedeqat 3. korelasyon biy/m
bağnaz hişkbawer.
bawerhişk, muteasip
bawerhişk, muteasip rd
bağnazlık hişkbawerî.
1. bawerhişkî, teasûb (ji bo lebat û rewşa kesê bawerhişk) 2. bawerhişkî, te­asûb (ji bo rewşa kesê ku hişkehişk bi ramanekî ve girêdayî dimîne û li ber ramanên din radibe)
1. bawerhişkî, teasûb (ji bo lebat û rewşa kesê bawerhişk) 2. bawerhişkî, teasûb (ji bo rewşa kesê ku hişkehişk bi ramanekî ve girêdayî dimîne û li ber ramanên din radibe) m
bağrı yanık kezebşewitî, kezebperitî, kezebsotî, dilsotî, dilşewitî, dilsotî, sotîdil, dilsojî
kezebşewitî, kezebperitî, kezebsotî, dilsotî, dilşewitî, dilsotî, sotîdil, dilsojî
bağrı yan­mak 1) kezeba (yekî) şewitîn, kezeba (ye­kî) peritîn, nav û dilê (yekî) şewitîn, keze­ba (yekî) hatin xwarê, mêlaka (yekî) şewitîn, nav û dilê (yekî) peritîn, hinavên (ye­kî) peritîn (an jî şewitîn) 2) kezeba (yekî) ziwa bûn, kezeba (yekî) peritîn (an jî şewitîn) (ji bo pir tîbûnê)
1) kezeba (yekî) şewitîn, kezeba (ye­kî) peritîn, nav û dilê (yekî) şewitîn, keze­ba (yekî) hatin xwarê, mêlaka (yekî) şewitîn, nav û dilê (yekî) peritîn, hinavên (ye­kî) peritîn (an jî şewitîn) 2) kezeba (yekî) ziwa bûn, kezeba (yekî) peritîn (an jî şewitîn) (ji bo pir tîbûnê)
bağrı yufka dilşewat, dilsot, dilsoj, dilrehm
dilşewat, dilsot, dilsoj, dilrehm
bağrına basmak 1) hembêz kirin, dan ber dilê xwe *onu gö­rünce hemen bağrına bastı gava ew dît hema da ber dilê xwe 2) lê xwedî derketin, lê bûn xwedî
1) hembêz kirin, dan ber dilê xwe *onu gö­rünce hemen bağrına bastı gava ew dît hema da ber dilê xwe 2) lê xwedî derketin, lê bûn xwedî
bağrına taş basmak kevirek ki­rin ber dilê xwe *oğlum böyle bir şey yaparsa onu ölmüş farz ederim, bağrımada taş basarım eger kurê min tiştekî wiha bike, ez dê ferz bikim ku miriye û ez dê kevirekî bikim berdilê xwe
kevirek ki­rin ber dilê xwe *oğlum böyle bir şey yaparsa onu ölmüş farz ederim, bağrımada taş basarım eger kurê min tiştekî wiha bike, ez dê ferz bikim ku miriye û ez dê kevirekî bikim berdilê xwe
bağrını del­mek nav û dilê (yekî) qui kirin *bu olan­lar bağrımı deldi van tiştên qewimîn nav û dilê min qul kirin
nav û dilê (yekî) qui kirin *bu olan­lar bağrımı deldi van tiştên qewimîn nav û dilê min qul kirin
bağrış qîrîn, qîjîn, qajîn
bağrış çağrış 1) qîjewîj, qîrewîr, qajewaj, hêwirze, şemete 2) bi qîjewîj, bi qîrewîr, bi qajewaj, bi helahela
bağrışma 1. gazegaz, pevreqîrîn, pevreqajîn, pevreqîjîn 2. bihuzîna hev, bihîhevkirin m
1. gazegaz, pevreqîrîn, pevreqajîn, pevreqîjîn 2. bihuzîna hev, bihîhevkirin m
bağrışmak 1. bi hev re qîrîn, bi hev re qajîn, bi hev re qîjîn 2. bihuzîn hev, bihî hev ki­rin
1. bi hev re qîrîn, bi hev re qajîn, bi hev re qîjîn 2. bihuzîn hev, bihî hev kirin l/bw
baha buha n
buha n
bahadır bihadar, mêrxas.
mêrxas (kesê di şer û lihevxistinan de nav û deng daye)
mêrxas (kesê di şer û lihevxistinan de nav û deng daye) rd
bahaîlik Bahaîtî (olek e ku ji Babaîtiyê zêde bûye, ji bilî îranê li Ewrûpa û Amerîkayê belav bûye)
Bahaîtî (olek e ku ji Babaîtiyê zêde bûye, ji bilî Îranê li Ewrûpa û Amerîkayê belav bûye) m
bahane mahane, hêncet.
bahane, behane, hincet, hêncet, hêcet, pelp, abûb, bafik, mehnî, mehne, rakotî
bahane aramak li mehniyan (mehneyan) gerîn, mehnî kirin, li hêncetan gerîn, li bahaneyan gerîn, rakotî kirin
bahane bulmak jê re li mehneyan gerîn, jê re li hêncetan gerîn, jê re li bahaneyan gerîn
bahane etmek kirin mehne, kirin hêncet, kirin bahane, mehne lê girtin
bahane üstünde olmak li mehniyan bûn, li hincêtan bûn
bahanesi üstünde olmak li bar bûn, li mehneyan bûn, li hincetan bûn
bahar (I) 1. bihar (ji bo nîvkoda bakûr ji 21 'ê adarê heta 22'yê pûşperê (hezîranê) 2. bihar (pel û kulîlkên ku di vê werzê de çêdibin) 3. bihar (çaxa ciwaniyê, xortaniyê) (mec) (II) madeyên wekî qumefîl, darçin û zencefil ku çêj û bêhnê didin xwarinê
bahar (ii) madeyên wekî qurnefîl, darçin û zencefîl ku çêj û bêhnê didin xwarinê
bahar çiçeği nurojîn.
newrozîn (botanîk)
newrozîn bot/m
bahar nezlesi bnr saman nezlesi
bahar pınarı avzêm.
baharat biharat.
(piraniya bahar) biharet
(piraniya bahar) biharet m
baharatçı biharatfiroş
biharatfiroş nd/nt
baharatçılık biharatfiroşî
biharatfiroşî m
baharatlık biharatdank m
baharattık biharatdank
baharı başına vurmak wekî conegayê kel lê bûn bihar, hilê (yekî) rabûn
bahariye bahariye (qesîdeya ku di edebiya­ta dîwanê ya Osmanî de bi şayes (teswîra) biharê dest pê dike) wj/m
bahariye (qesîdeya ku di edebiyata dîwanê ya Osmanî de bi şayes (teswîra) biharê dest pê dike) wj/m
baharlı bibiharet
bibiharet rd
baharlık bihare m
bihare m
baharlık buğday bare.
bahçe bexçe, bax.
1. bexçe (cihê ku lê zebze tê xwedîkirin) 2. gulîstan, bexçeyê gulan 3. dehl, bexçeyê daran (devera ku lê dar tên xwedîkirin)
bahçe kapısı derizgeh
bahçe kekiği çeşîdekî catiriyê ye ku jê esans jî tê çêkirin
bahçe makası Meqesa baxçeyê.
bahçe nanesi bnr nane
bahçeci bexçevan (kesê ku debara xwe bi xwedîkirina zebze, gul û daran dike)
bexçevan (kesê ku debara xwe bi xwedîkirina zebze, gul û daran dike) nd/nt
bahçecilik 1. bexçevanî 2. bexçevanî, karê bexçe çêkirinê
1. bexçevanî 2. bexçevanî, karê bexçe çêkirinê m
bahçeli bexçedar, bibehçe
bexçedar, bibehçe rd
bahçelik devera ku lê bax û bexçe hene nd
devera ku lê bax û bexçe hene nd
bahçesiz bêbexçe
bêbexçe rd
bahçıvan bexçevan.
1. bexçevan (kesê ku debara xwe bi xwedîkirin û firotana berên bexçe dike) 2. bexçevan, bexçenêr (kesê erkedarê lêxewytîkirin û sererastkirina bexçe)
1. bexçevan (kesê ku debara xwe bi xwedîkirin û firotana berên bexçe dike) 2. bexçevan, bexçenêr (kesê erkedarê lêxewytîkirin û sererastkirina bexçe) nd/nt
bahçıvanlık bexçevanî
bexçevanî m
bahir 1. behr, derya2. pêlawaz (di wezna erûzê de) wj/m 3. ji her beşeke mewlûdê yek
1. behr, derya m 2. pêlawaz (di wezna erûzê de) wj/m 3. ji her beşeke mewlûdê yek
bahis 1.miçilgê. 2.qal, behs.
1. dabaş, miçelge, çêl, behs *bu bah­si başka zamana bırakalım em vê dabaşê ji careke dinê re bihêlin2. şertanî m, şertik n, şert
bahis açmak (veya bahis açılmak) jê hatin behs kirin, jê hatin qalkirin, jê hatin çêlîkirin, behs jê hatin kirin
bahis konusu mijara qalê.
bahis tutmak şert girtin, pê re şert girtin
bahis tutuşmak bi hev re şert girtin, bi hev re ketin şertê
bahname berhema ku tê de wêneyên vekirî û nivîsên cinsî hene
berhema ku tê de wêneyên vekirî û nivîsên cinsî hene
bahreyn Bahreyn.
bahreynli Bahreynî.
bahrî deryayî (tiştê bi deryayê ve têkildar e)
deryayî (tiştê bi deryayê ve têkildar e) rd
bahriye deryayî.
behriye, tevahiya hêz û saziyên der­yayî yên welatekî
behriye, tevahiya hêz û saziyên deryayî yên welatekî m
bahriyeli deryavan.
1. behriyeyî, leşkerê hêzên deryavaniyê 2. xwendekarê dibistana şerevaniyê ya deryavaniyê
1. behriyeyî, leşkerê hêzên deryavaniyê 2. xwendekarê dibistana şerevaniyê ya deryavaniyê n
bahse gir­mek pê re şert girtin, pê re ketin şertê
bahsetme çêlkirin, behskirin, qalkirin
çêlkirin, behskirin, qalkirin m
bahşetme bexşandin, pêşkêşkirin
bexşandin, pêşkêşkirin m
bahsetmek qal kirin.
çêl kirin, behs kirin, qal kirin, jê çel kirin, jê behs ki­rin, jê qal kirin, çêlî (yekî an jî tiştekî) kirin, qala (yekî an jî tiştekî) kirin l/bw, behsa (yekî an jî tiştekî) kirin *bu gün bize savaşın yıkıcılığından bahsetti îro ji me re ji wêrankeriya şer behs kir, îro ji me re çêlî wêrankeriya cengê kir
çêl kirin l/gh, behs kirin l/gh, qal kirin l/gh, jê çel kirin l/bw, jê behs kirin l/bw, jê qal kirin l/bw, çêlî (yekî an jî tiştekî) kirin l/bw, qala (yekî an jî tiştekî) kirin l/bw, behsa (yekî an jî tiştekî) kirin l/bw * bu gün bize savaşın yıkıcılığından bahsetti îro ji me re ji wêrankeriya şer behs kir, îro ji me re çêlî wêrankeriya cengê kir
bahşetmek bexşandin, pêşkêş kirin
bexşandin, pêşkêş kirin l/gh
bahsi geçmek behsa (yekî an jî tiştekî) hatin ki­rin
bahsi kapamak devê behsê girtin
bahsi kay­betmek şert lê ketin (ji bo şert windakirinê)
bahsi kazanmak şert lê xistin (ji bo şertqezenckirinê)
bahşiş bexşîş.
bexşîş
bahşiş vermek bexşîş dan
baht bext, yom.
bext n, talih n, qeder m, felek m, gîhevişi (karê) bi talih ve
bahtı açık bextvekirî, bitalih
bahtı bağlı olmak 1) bextê (yekî) girtî bûn, bext û talihê (yekî) hatin girtin 2) bextê (wê) girtî bûn (ji bo keçên xama ku hatiye zewacê lê kesê ku bê wê bixwazin nîn in)
bahtı kara bextbireş, feleqreş, şansbireş
bahtına sığınmak xwe avêtin bextê (yekî)
bahtiyar bextiyar, kamran
bextiyar, dil şad, bextewer, bextewar, kamiran
bextiyar, dilşad, bextewer, bextewar, kamiran rd
bahtiyarlık bextiyarî, dilşadî, bextewarî, kamiranî
bextiyarî, dilşadî, bextewarî, kamiranî m
bahtlı bextiyar, kamiran, dilşad, bitalih
bextiyar, kamiran, dilşad, bitalih rd
bahtsız bêyom, bêbext.
bextbireş, bextreş, bêtalih, dilneşad, nekamiran
bextbireş, bextreş, bêtalih, dilneşad, nekamiran rd
bahtsızlık bextbireşî, bextreşî, bêtalihî, dilneşadî
bextbireşî, bextreşî, bêtalihî, dilneşadî m
bahusus bi taybetî, nemaze h
bi taybetî, nemaze h
bak bak! tu lê! tu lê binêre!, ca tu lê! *bak bak neler olmuş da haberimiz yok tu lê binêre, çi qewimiye, haya me jê nîn e
tu lê! tu lê binêre!, ca tu lê! *bak bak neler olmuş da haberimiz yok tu lê binêre, çi qewimiye, haya me jê nîn e
bak sen ha! te dîtiye!, tu lê!
te dîtiye!, tu lê!
bakaç dûrbîn, dûrebîn
dûrbîn, dûrebîn m
bakakalmak lê man heyîrîn, lê zik bûn, lê zûr bûn, zûrbûn lê nihêrtin, lê bûn heyret, ji xwe re şaş man, ecêba (yekî) jê re çêbûn
lê man heyîrîn, lê zik bûn, lê zûr bûn, zûr bûn lê nihêrtin, lê bûn heyret, ji xwe re şaş man, ecêba (yekî) jê re çêbûn l/bw
bakalım (bakayım) ez lê binêrim, ca ez lê binêrim *sonra bakalım, ilçeye araba var mı? paşê em dê lê binêrin ka erebe diçe navçeyê
(bakayım) ez lê binêrim, ca ez lê binêrim *sonra bakalım, ilçeye araba var mı? paşê em dê lê binêrin ka erebe diçe navçeyê
bakalit bakalît kîm/m
bakalît kîm/m
bakalorya bekelorya, berê ji bo ezmûna ku pê diketin zanîngeh û dibistanên bilind
bekelorya, berê ji bo ezmûna ku pê diketin zanîngeh û dibistanên bilind m
bakan wezîr, şahyar.
1. lênêr (kesê ku karê lênêrînê dike) 2. wezîr, şalyar *ticaret bakanı wezîrê (şalyarê) bazirganiyê *adalet bakanı wezîrê dadiyê | çalışma bakanı wezîrê kar û xebatê (an jî wêzîrê bazara kar) *dış ticaret bakanı wezîrê bazirganiya derveyî *çevre bakanı wezîrê hawirparêziyê *ekonomi bakanı wezîrê aboriyê *enerji bakanı wezîrê enerjiye *içişleri bakanı wezîrê kare hundirîn *imar ve iskan ba­kanı wezîrê avakirin û bicihkirinê, wezîrê avadanî û cîûwarkirinê *kültür bakanı wezîrê çandê *maliye bakanı wezîrê darayî *milli eğitim bakanı wezîrê hêvotina (perwerdehiya) neteweyî *milli savunma bakanı wezîrê parastina (berevaniya) neteweyî *orman bakanı wezîrê daristaniyê *sağlık bakanı wezîrê tenduristiyê *turizm bakanı wezîrê turîzmê, wezîrê geşt û guzarê *ulaştırma bakanı wezîrê ragihandinê
bakanak çimê kor (simûçka ji par re) nd
çimê kor (simûçka ji par re) nd
bakanlar kurulu civata wezîran.
encûmena wezîran (an jî şalyaran), heyeta wezîran, civata wezîran
bakanlık 1.wezîrî. 2.wezîrxane.
1. wezîrî, şalyarî, wezaret 2. wezîrxane, şalyarxane (an jî hemû sazî, dem û dezgehên li ser wezaretê)
1. wezîrî, şalyarî, wezaret 2. wezîrxane, şalyarxane (an jî hemû sazî, dem û dezgehên li ser wezaretê) m
bakar kör tewekor.
1. kelekor, kilekor, tewekor 2. zirarok, xesarok (mec)
1. kelekor, kilekor, tewekor 2. zirarok, xesarok (mec) rd
bakar mısınız! ca li min binêre, ca bala xwe bi­de min (baneşana denglêkirinê)
ca li min binêre, ca bala xwe bi­de min (baneşana denglêkirinê)
bakara di leystika îskambîlê de navê cureyeke leystikê ye
di leystika îskambîlê de navê cureyeke leystikê ye
bakarak li gorî (...): sen onlara bakarak daha iyisin tu li gorî wan baştir î
li gorî (...): sen onlara bakarak daha iyisin tu li gorî wan baştir î
bakar­sın te dît ku... *evde tedarikli olmak lazım, bakarsın misafir gelir divê mirov li malê tim bi tedarek be, te dît ku hêr û mêvan hatin
te dît ku... *evde tedarikli olmak lazım, bakarsın misafir gelir divê mirov li malê tim bi tedarek be, te dît ku hêr û mêvan hatin
bakaya 1. (piraniya) bermayî 2. baqaye; kesê ku dema leşkeriya wî hatiye lê neçûye leşkeriyê hiq 3. baca ku di sala xwe de nehatiye berhevkirin ab
1. (piraniya) bermayî 2. baqaye; kesê ku dema leşkeriya wî hatiye lê neçûye leşkeriyê hiq 3. baca ku di sala xwe de nehatiye berhevkirin ab
baki mayî, akam.
1. mayînde, baqî 2. jêmayî, jibermayî (mixdara ku ji ber tiştekî dimîne)
1. mayînde, baqî 2. jêmayî, jibermayî (mixdara ku ji ber tiştekî dimîne)
bakı 1. berojk, beroşk erd/m 2. fal, fehl
1. berojk, beroşk erd/m 2. fal, fehl m
baki kal­mak 1) mayîde bûn 2) ji ber zêde man
1) mayîde bûn 2) ji ber zêde man
bakıcı nihêrvan.
1. nêrevan, lênêr, padar *kadın hasta­lanınca ona bir bakıcı temin ettiler gava ku jinik nexweş ket jê re nêrevanek peyde kirin 2. lênêr (kesê ku tişt nakire lê ji xwe re lê dinêre) 3. fehlavêj
1. nêrevan, lênêr, padar * kadın hastalanınca ona bir bakıcı temin ettiler gava ku jinik nexweş ket jê re nêrevanek peyde kirin nd/nt 2. lênêr (kesê ku tişt nakire lê ji xwe re lê dinêre) nd/nt 3. fehlavêj rd
bakıcılık nihêrvanî.
1. nêrevanî, lênêrî, padarî 2. fehlavêjtî m
1. nêrevanî, lênêrî, padarî 2. fehlavêjtî m
bakılmak hatin nihêrîn.
hatin nihêrtin, hatin mêzandin, hatin nêrîn, hatin mêzekirin, hatin fedkirîn, lê hatin nêrîn, lê hatin nihêrtin, lê ha­tin mêzandin *çocuğa iyi bakılıyor baş li zarok tê nihêrtin l/tb
hatin nihêrtin, hatin mêzandin, hatin nêrîn, hatin mêzekirin, hatin fedkirîn, lê hatin nêrîn, lê hatin nihêrtin, lê hatin mêzandin * çocuğa iyi bakılıyor baş li zarok tê nihêrtin l/tb
bakım lênihêrîn.
1. xwedîkirin, xweytî, dêhndanî, guhpêdanî *anneler çocuk bakımını iyi bilmeli divê dê xwedîkirina zarokan xweş zanibin *bölgeye yeterince bakım yapıl­mamış li herêmê têr xweytî nehatiye kirin 2. lênêrîn, nêrîn 3. ji aliyî... ve, ji hêla... ve, ji vî/wî awirî ve *bilim bakımında ji aliyê zanistê ve (mec) 4. ji bo, ji bonî, ji bo yî~ yapılmak xweytî lê bûn
1. xwedîkirin, xweytî, dêhndanî, guhpêdanî *anneler çocuk bakımını iyi bilmeli divê dê xwedîkirina zarokan xweş zanibin *bölgeye yeterince bakım yapıl­mamış li herêmê têr xweytî nehatiye kirin 2. lênêrîn, nêrîn 3. ji aliyî... ve, ji hêla... ve, ji vî/wî awirî ve *bilim bakımında ji aliyê zanistê ve (mec) 4. ji bo, ji bonî, ji bo yî~ yapılmak xweytî lê bûn
bakım evi xweytîxane (cihê lêxweytîkirinê)
xweytîxane (cihê lêxweytîkirinê)
xweytîxane (cihê lêxweytîkirinê) m
bakım yap­mak 1) xweyî kirin, guh danê, muqayetî lê kirin *bahçeye bakım yapılmamış guh nedane bexçe 2) lê nihêrtin, lê mêzandin *hastaya iyi bakın baş li nexweş binêrin 3) lê xweytî kirin, xweytî lê kirin *bölgeye bakım yapılmamış xweytî li herêmê nehatiye kirin
1) xweyî kirin, guh danê, muqayetî lê kirin *bahçeye bakım yapılmamış guh nedane bexçe 2) lê nihêrtin, lê mêzandin *hastaya iyi bakın baş li nexweş binêrin 3) lê xweytî kirin, xweytî lê kirin *bölgeye bakım yapılmamış xweytî li herêmê nehatiye kirin
bakım yurdu wargeha lêxweytîkirinê, da­rulaceze m
wargeha lêxweytîkirinê, da­rulaceze m
wargeha lêxweytîkirinê, darulaceze m
bakımcı xwedîker, lêxweytîker (kesê ku karê lêxweytiyê dike)
xwedîker, lêxweytîker (kesê ku karê lêxweytiyê dike)
xwedîker, lêxweytîker (kesê ku karê lêxweytiyê dike) rd
bakımını yapmak xweyî kirin, lê xweytî kirin, guh dan (...)
xweyî kirin, lê xweytî kirin, guh dan (...)
bakımlı xwedîkirî, xweyîkirî, xweytîkirî, dêhndayî
xwedîkirî, xweyîkirî, xweytîkirî, dêhndayî
xwedîkirî, xweyîkirî, xweytîkirî, dêhndayî rd
bakımsız nexwedîkirî, nexweykirî, dêhnnedayî, bêxwedî, bêxweyî
nexwedîkirî, nexweykirî, dêhnnedayî, bêxwedî, bêxweyî
nexwedîkirî, nexweykirî, dêhnnedayî, bêxwedî, bêxweyî rd
bakımsızlık xwedînekirin, nexweytîkirin *bu bakımsızlık içinde çocuğun iyi ola­cağı şüpheli di nav vê xwedînekirinê de şik tê de heye ku zarok baş be
xwedînekirin, nexweytîkirin *bu bakımsızlık içinde çocuğun iyi ola­cağı şüpheli di nav vê xwedînekirinê de şik tê de heye ku zarok baş be
xwedînekirin, nexweytîkirin * bu bakımsızlık içinde çocuğun iyi olacağı şüpheli di nav vê xwedînekirinê de şik tê de heye ku zarok baş be m
bakıncak nîşangeh *tüfeğin bakıncağı nîşangeha tivingê
nîşangeh *tüfeğin bakıncağı nîşangeha tivingê
nîşangeh * tüfeğin bakıncağı nîşangeha tivingê m
bakındı lê heyiri *bakındı şu çocuklara li van zarokan heyirî
lê heyiri *bakındı şu çocuklara li van zarokan heyirî
lê heyirî * bakındı şu çocuklara li van zarokan heyirî b
bakınmak 1. nihêrtin, nêrîn, lê mêzandin, fedkirîn *şaşkın gözlerle çevresine ba­kındı bi şavên metelbûyî li hawirê xwe nihêrt 2. xwe nîşan dan, xwe mueyne kirin
1. nihêrtin, nêrîn, lê mêzandin, fedkirîn *şaşkın gözlerle çevresine ba­kındı bi şavên metelbûyî li hawirê xwe nihêrt 2. xwe nîşan dan, xwe mueyne kirin
1. nihêrtin, nêrîn, lê mêzandin, fedkirîn * şaşkın gözlerle çevresine bakındı bi şavên metelbûyî li hawirê xwe nihêrt l/gh 2. xwe nîşan dan, xwe mueyne kirin l/bw
bakir xam.
1. bakir (mêrê ku ji aliyê cinsî ve têkiliya wî çênebûye) 2. destpênebûyî, destlênegeriyayî 3. (erda) xam, beyar 4. kevnnebûyî, nenûhiyayî, nû
1. bakir (mêrê ku ji aliyê cinsî ve têkiliya wî çênebûye) 2. destpênebûyî, destlênegeriyayî 3. (erda) xam, beyar 4. kevnnebûyî, nenûhiyayî, nû
1. bakir (mêrê ku ji aliyê cinsî ve têkiliya wî çênebûye) 2. destpênebûyî, destlênegeriyayî 3. (erda) xam, beyar 4. kevnnebûyî, nenûhiyayî, nû rd
bakır sifir, mis.
1. sifir, paxir, mis, elementeke ku nimroya wê ya atomê 29, siftiya wê 8,95 û di 1084 C'yî de dihele û kurtebejeya wê Ta ye kîm/n 2. sifir, paxir (derdana, kaçaniya ji sifir) *sofrada bakır bir tas vardı li ser sifreyê taseke sifir hebû 3. sifirîn, ji sifir (tiştê ku ji sifir hatiye çêkirin)
1. sifir, paxir, mis, elementeke ku nimroya wê ya atomê 29, siftiya wê 8,95 û di 1084 C'yî de dihele û kurtebejeya wê Ta ye kîm/n 2. sifir, paxir (derdana, kaçaniya ji sifir) *sofrada bakır bir tas vardı li ser sifreyê taseke sifir hebû 3. sifirîn, ji sifir (tiştê ku ji sifir hatiye çêkirin)
bakır çalığı 1) zincar (tiştê ji ber xwêya sifir jehrdar bûye) 2) rengê zincarê (hêşînê ku dirûvê rengê kesk lê dikeve)
1) zincar (tiştê ji ber xwêya sifir jehrdar bûye) 2) rengê zincarê (hêşînê ku dirûvê rengê kesk lê dikeve)
bakır çal­mak zincarî bûn
zincarî bûn
bakır rengi 1. rengê sifir nd 2. rengê sifir (tiştê ji renghe sifir e)
1. rengê sifir nd 2. rengê sifir (tiştê ji renghe sifir e)
1. rengê sifir nd 2. rengê sifir (tiştê ji renghe sifir e) rd
bakır taşı kevirê şîn, malakit nd
kevirê şîn, malakit nd
kevirê şîn, malakît nd
bakırcı sefar, misger.
1. çilingdar, misger (kesê ku ji sifir derdanan çêdike) 2. sifîrker 3. sifirfiroş 4. sifirfiroş (derdanfiroşê ji sifir, kesê ku derdanên ji sifir hatine çêkirin difiroşe)
1. çilingdar, misger (kesê ku ji sifir derdanan çêdike) 2. sifîrker 3. sifirfiroş 4. sifirfiroş (derdanfiroşê ji sifir, kesê ku derdanên ji sifir hatine çêkirin difiroşe)
1. çilingdar, misger (kesê ku ji sifir derdanan çêdike) 2. sifirker 3. sifirfiroş 4. sifirfiroş (derdanfiroşê ji sifir, kesê ku derdanên ji sifir hatine çêkirin difiroşe) nd/nt
bakırcılık sefarî, misgerî.
1. çilingdarî, misgerî 2. sifirkerî 3. sifirfiroşî 4. derdanfiroşiya ji sifir
1. çilingdarî, misgerî 2. sifirkerî 3. sifirfiroşî 4. derdanfiroşiya ji sifir
1. çilingdarî, misgerî 2. sifirkerî 3. sifirfiroşî 4. derdanfiroşiya ji sifir m
bakire xama, duşîze.
dûşîze, keçîn, qîzîn, bakîre
dûşîze, keçîn, qîzîn, bakîre
dûşîze, keçîn, qîzîn, bakire rd
bakirelik dûşîzeyî, keçanî, qîzanî, bekaret
dûşîzeyî, keçanî, qîzanî, bekaret
dûşîzeyî, keçanî, qîzanî, bekaret m
bakırlaşma jincaribûn
jincaribûn
jincarîbûn m
bakırlaşmak jincarî bûn (ji bo tiştê ku ren­ge jincarê lê dikeve)
jincarî bûn (ji bo tiştê ku ren­ge jincarê lê dikeve)
jincarî bûn (ji bo tiştê ku rengê jincarê lê dikeve) l/ngh
bakış nihêrîn.
awir n, nêrin m, nezer
awir n, nêrin m, nezer
bakış açısı bergeh
bergeh
bakışık bnr bakışımlı
bnr bakışımlı
bnr bakışımlı
bakışıksız bnr bakışımsız
bnr bakışımsız
bnr bakışımsız
bakışım 1. hevkirî, hevhatî (ji bo tiştên ku ji hêla teşe, statû û pîvanê ve ahengek di nav wan de heye) 2. hevnêr, simetrî mat/m
1. hevkirî, hevhatî (ji bo tiştên ku ji hêla teşe, statû û pîvanê ve ahengek di nav wan de heye) 2. hevnêr, simetrî mat/m
1. hevkirî, hevhatî (ji bo tiştên ku ji hêla teşe, statû û pîvanê ve ahengek di nav wan de heye) 2. hevnêr, sîmetrî mat/m
bakışımlı hevnêrî, simetrîk mat/rd
hevnêrî, simetrîk mat/rd
hevnêrî, sîmetrîk mat/rd
bakışımsız hevnenêrî, nesîmetrîk mat/rd
hevnenêrî, nesîmetrîk mat/rd
hevnenêrî, nesîmetrîk mat/rd
bakışımsızlık hevnenêrîtî, nesîmetrîkî mat/m
hevnenêrîtî, nesîmetrîkî mat/m
hevnenêrîtî, nesîmetrîkî mat/m
bakışma pevnêrîn, pevmêzîn, pevnihêrtin, pevfedkirin, pevmêzekirin
pevnêrîn, pevmêzîn, pevnihêrtin, pevfedkirin, pevmêzekirin
pevnêrîn, pevmêzîn, pevnihêrtin, pevfedkirîn, pevmêzekirin m
bakışmak 1. li hev nêrîn, li hev mêzîn, li hev nihêrtin, li hev fed kirin, li hev mêze kirin 2. di bin çavan re li hev nêrîn, bi dizîka li hev mêzîn
bakiye mayî, bermayî, jêrmayî.
mayî, bermayî, jêmayî, saldo, baqiye *bu bir kilise bakiyesidir ev bermahiyeke ji dêrê ye
mayî, bermayî, jêmayî, saldo, baqiye *bu bir kilise bakiyesidir ev bermahiyeke ji dêrê ye
mayî, bermayî, jêmayî, saldo, baqiye * bu bir kilise bakiyesidir ev bermahiyeke ji dêrê ye m
bakkal dûkandar.
1. beqal 2. beqal, dukana beqaliyê
1. beqal 2. beqal, dukana beqaliyê
bnr boz bakkal
bakkal çakkal beqal çeqal
beqal çeqal
bakkal defteri gibi deftera tevlihev
deftera tevlihev
bakkal kâğıdı gibi kaxizê qalind
kaxizê qalind
bakkaliye dûkan.
1. beqalî (tiştê ku li dukana beqaliyê tê firotin) nd 2. beqalî, beqaliye (du­kana mezin)
1. beqalî (tiştê ku li dukana beqaliyê tê firotin) nd 2. beqalî, beqaliye (du­kana mezin)
1. beqalî (tiştê ku li dukana beqaliyê tê firotin) nd 2. beqalî, beqaliye (dukana mezin) m
bakkallık beqalî, beqaltî
beqalî, beqaltî
beqalî, beqaltî m
bakkam beqem (Haematoxylon campechianum) (botanîk)
bnr bam
bnr bam
beqem (Haematoxylon campechianum) bot/m
bnr bam
bakla baqil.
1. baqil, keşol, peqle, beqilk (Vicia faba) bot/n 2. baqil, keşol, peqle, beqilk (berê vê riwekê ya teze an jî hebên wê) 3. qulp, xelek (xeleka zincîrê an jî, ji her xeleka zincîrê)
1. baqil, keşol, peqle, beqilk (Vicia faba) bot/n 2. baqil, keşol, peqle, beqilk (berê vê riwekê ya teze an jî hebên wê) 3. qulp, xelek (xeleka zincîrê an jî, ji her xeleka zincîrê)
şoqil; vicia faba
bakla çiçeği 1. rengê spiyê bi zere ve nd 2. tiştê ji vî rengî
1. rengê spiyê bi zere ve nd 2. tiştê ji vî rengî
1. rengê spiyê bi zere ve nd 2. tiştê ji vî rengî rd
bakla dökmek (veya bakla at­mak) bi beqle li fehlê nihêrtin
(veya bakla at­mak) bi beqle li fehlê nihêrtin
bakla ıslanmamak bnr ağzında bakla ıslan­mamak
bnr ağzında bakla ıslan­mamak
bakla kadar wekî beqekî, bi qasî beqekî (ji bo gir û mezinbûna spî, keç û tiştên wisa tê gotin)
wekî beqekî, bi qasî beqekî (ji bo gir û mezinbûna spî, keç û tiştên wisa tê gotin)
bakla kırı cûn, rengî cûn
cûn, rengî cûn
cûn, rengî cûn rd
bakla oda nohut sofa bnr nohut oda
bnr nohut oda
baklagiller hewêc.
famîleya baqilan bot/nd
famîleya baqilan bot/nd
famîleya baqilan bot/nd
baklalık zeviya baqilan nd
zeviya baqilan nd
zeviya baqilan nd
baklamsı beqlokî
beqlokî
baklamsı meyve bnr badıç
bnr badıç
baklan çirg, cureyek qaza kûvî (Otis tarda) zo/m
çirg, cureyek qaza kûvî (Otis tarda) zo/m
çirg, cureyek qaza kûvî (Otis tarda) zo/m
baklava beqlewe.
peqlewe, beqlawe
peqlewe, beqlawe
baklava açmak fetîrê beqlaweyê çêkirin
fetîrê beqlaweyê çêkirin
baklava börek 1) eynî dewet e (gava karekî mirov li karekî din qiyas bike ku kirina wî kari ji karê din xweştir be, tê gotin) 2) beqlewa be jî (xwarin bê berê yekî û ew jî gava têr be, dibêje)
1) eynî dewet e (gava karekî mirov li karekî din qiyas bike ku kirina wî kari ji karê din xweştir be, tê gotin) 2) beqlewa be jî (xwarin bê berê yekî û ew jî gava têr be, dibêje)
baklava dilimi niviştokî, çorekî *bakla­va dilimi şeklinde di şeklê çorekî de ye
niviştokî, çorekî *bakla­va dilimi şeklinde di şeklê çorekî de ye
baklavacı 1. beqlewafiroş 2. beqlewaçêker/nd
1. beqlewafiroş 2. beqlewaçêker/nd
1. beqlewafiroş 2. beqlewaçêker rd/nd
baklavacılık 1. beqlewafiroşî 2. beqlewaçêkerî m
1. beqlewafiroşî 2. beqlewaçêkerî m
1. beqlewafiroşî 2. beqlewaçêkerî m
baklavalık ê beqleweyan (tiştê ku di çêkirina beqlewayê de tê bikaranîn, an jî tiştê ku ji bo çêkirina beqlewayê bi kêr tê) nd
ê beqleweyan (tiştê ku di çêkirina beqlewayê de tê bikaranîn, an jî tiştê ku ji bo çêkirina beqlewayê bi kêr tê) nd
ê beqleweyan (tiştê ku di çêkirina beqlewayê de tê bikaranîn, an jî tiştê ku ji bo çêkirina beqlewayê bi kêr tê) nd
baklayı ağzından çıkarmak 1) hew hemilandin (tiştekî ku nedabe gotinê, lê ji ber ku hew xwe ragire bibêje) 2) gotin ji devê (yekî) derketin, ji devê xwe go­tin derxistin *bırak öyle konuşmayı çı­kar ağzından baklayı dev ji vê axaftina xwe berde, wê gotinê ji devê xwe derxe (ji bo derbirina gotineke ku ji ber fikarekirinê nedihate gotin)
1) hew hemilandin (tiştekî ku nedabe gotinê, lê ji ber ku hew xwe ragire bibêje) 2) gotin ji devê (yekî) derketin, ji devê xwe go­tin derxistin *bırak öyle konuşmayı çı­kar ağzından baklayı dev ji vê axaftina xwe berde, wê gotinê ji devê xwe derxe (ji bo derbirina gotineke ku ji ber fikarekirinê nedihate gotin)
bakliyat beqliyat, berê beqlayan nd
beqliyat, berê beqlayan nd
beqliyat, berê beqlayan nd
bakliye bnr baklagiller
bnr baklagiller
bnr baklagiller
bakma nêrîn, nihêrin, nihêrtin, mêzîn, mêzekirin, fedkirin, feyîn, eyişandin
nêrîn, nihêrin, nihêrtin, mêzîn, mêzekirin, fedkirin, feyîn, eyişandin
nêrîn, nihêrîn, nihêrtin, mêzîn, mêzekirin, fedkirin, feyîn, eyişandin m
bakmak mêze kirin, qayt kirin, nihêrîn, fekirin.
1. nêrîn, nihêrîn, nihêrtin, mêzandin, meyzandin, mêze kirin, mêz kirin, qayt kirin, fed kirin, fe kirin, feyîn, eyşandin, fericîn, here kirin (ji bo bi çavan li tiş­tekî temaşe kirin) *baktım ama göreme­dim min nêri lê nedît 2. lê gerîn, se kirin (ji bo li tiştekî gerîn) 3. nêrin, mêzandin, nihêrtin, mêze kirin, fed kirin, ber lê bûn l/bw (ji bo cih û tiştê ku berê wê li cihekî ye) *limana bakan pencereden deniz görünüyordu di paceya ku li benderê dinihêrt, derya dixuya 4. xweytî kirin, lê nihêrtin, lê mêzandin, lê mêze kirin, lê miqate kirin (keddana ji bo geşepêdana tiştekî) *çok yaşlı, fakat kendine iyi bakmış pir kal e, lê baş li xwe nihêrtiye 5. lê nêrîn, lê mêzandin, lê nihêrtin, lê mêze kirin, lê fed kirin (ji bo xwedîkirin û debirandinê) *üç çocuklu bir aileye bakıyor li malbateke ku xwedî sê zarokan e, dinêrê 6. li hêviyê bûn, li bendê bûn (ji bo kar) *evin işleri bana bakıyor karên malê li hêviya min in l/b w 7. nêrin, mêzandin, nihêrtin, lê mêze kirin, lê fed kirin (ji bo muayenekirin û tedawîkirina nexweşan) *getirdiğimiz dok­tor hastamıza iyicene baktı doktorê ku me ew anî têr baş li nexweşa me mêzand 8. nêrîn, mêzandin, nihêrtin, mêze kirin, fed kirin, bala xwe danê, dêhna xwe danê (ji bo vekolandin û telesîkirinê) *şu hesa­ba sen de bir bak ca tu jî li vî hesabî binêre *bu esere bir de bak ca tu jî bala xwe bide vê berhemê *git bak evdeler mi? ka bimêze li malê ne? 9. nêrîn, mêzandin, nihêrtin (ji bo kesê ku karekî dike an jî erkedar û lênêrê wî kari ye) *pasaport işlerine polis bakar li karê pasapörtan polîs mêze dike 10. pêwistî pê bûn, hewcedari pê bûn *bu iş beş mil­yona bakar ji bo vî kari pêwistî bi pênc milyonan heye 11. raçav kirin, têkildar bûn, eleqedar bûn 12. dirûv lê xistin, ber pê de çûn (ji bo rengan) *bu renk yeşile bakıyor ev reng ber bi rengê kesk ve diçe, dirûvê rengê kesk lê dixe 13. nêrin, mêzandin, nihêrtin, mêze kirin, fed kirin, hay jê hebûn (ji bo girîngîpêdanê) *o sadece para kazanmaya bakıyor ew tenê li karkirina pereyan dimêze (an jî haya wî tenê ji qezenckirina pereyan he­ye) 14. tê gihiştin, tê derxistin, bîr gihandin (kesekî), jê fêm kirin, bala (dêhna) xwe danê *baktim kı anlamıyor, sesimi kestim min bir gihandê ku fêm nake, min dengê xwe biri 15. nêrîn, mêzandin, nihêrtin, mêze kirin, fed kirin (ji bo mijûlbûna tenê bi tiştê ber xwe) *yemeğini yemeye bak li xwarina nanê xwe binêre
1. nêrîn, nihêrîn, nihêrtin, mêzandin, meyzandin, mêze kirin, mêz kirin, qayt kirin, fed kirin, fe kirin, feyîn, eyşandin, fericîn, here kirin (ji bo bi çavan li tiş­tekî temaşe kirin) *baktım ama göreme­dim min nêri lê nedît 2. lê gerîn, se kirin (ji bo li tiştekî gerîn) 3. nêrin, mêzandin, nihêrtin, mêze kirin, fed kirin, ber lê bûn l/bw (ji bo cih û tiştê ku berê wê li cihekî ye) *limana bakan pencereden deniz görünüyordu di paceya ku li benderê dinihêrt, derya dixuya 4. xweytî kirin, lê nihêrtin, lê mêzandin, lê mêze kirin, lê miqate kirin (keddana ji bo geşepêdana tiştekî) *çok yaşlı, fakat kendine iyi bakmış pir kal e, lê baş li xwe nihêrtiye 5. lê nêrîn, lê mêzandin, lê nihêrtin, lê mêze kirin, lê fed kirin (ji bo xwedîkirin û debirandinê) *üç çocuklu bir aileye bakıyor li malbateke ku xwedî sê zarokan e, dinêrê 6. li hêviyê bûn, li bendê bûn (ji bo kar) *evin işleri bana bakıyor karên malê li hêviya min in l/b w 7. nêrin, mêzandin, nihêrtin, lê mêze kirin, lê fed kirin (ji bo muayenekirin û tedawîkirina nexweşan) *getirdiğimiz dok­tor hastamıza iyicene baktı doktorê ku me ew anî têr baş li nexweşa me mêzand 8. nêrîn, mêzandin, nihêrtin, mêze kirin, fed kirin, bala xwe danê, dêhna xwe danê (ji bo vekolandin û telesîkirinê) *şu hesa­ba sen de bir bak ca tu jî li vî hesabî binêre *bu esere bir de bak ca tu jî bala xwe bide vê berhemê *git bak evdeler mi? ka bimêze li malê ne? 9. nêrîn, mêzandin, nihêrtin (ji bo kesê ku karekî dike an jî erkedar û lênêrê wî kari ye) *pasaport işlerine polis bakar li karê pasapörtan polîs mêze dike 10. pêwistî pê bûn, hewcedari pê bûn *bu iş beş mil­yona bakar ji bo vî kari pêwistî bi pênc milyonan heye 11. raçav kirin, têkildar bûn, eleqedar bûn 12. dirûv lê xistin, ber pê de çûn (ji bo rengan) *bu renk yeşile bakıyor ev reng ber bi rengê kesk ve diçe, dirûvê rengê kesk lê dixe 13. nêrin, mêzandin, nihêrtin, mêze kirin, fed kirin, hay jê hebûn (ji bo girîngîpêdanê) *o sadece para kazanmaya bakıyor ew tenê li karkirina pereyan dimêze (an jî haya wî tenê ji qezenckirina pereyan he­ye) 14. tê gihiştin, tê derxistin, bîr gihandin (kesekî), jê fêm kirin, bala (dêhna) xwe danê *baktim kı anlamıyor, sesimi kestim min bir gihandê ku fêm nake, min dengê xwe biri 15. nêrîn, mêzandin, nihêrtin, mêze kirin, fed kirin (ji bo mijûlbûna tenê bi tiştê ber xwe) *yemeğini yemeye bak li xwarina nanê xwe binêre
1. nêrîn, nihêrîn, nihêrtin, mêzandin, meyzandin, mêze kirin, mêz kirin, qayt kirin, fed kirîn, fe kirin, feyîn, eyşandin, fericîn, hêre kirin (ji bo bi çavan li tiştekî temaşe kirin) * baktım ama göremedim min nêrî lê nedît l/gh 2. lê gerîn l/ngh, se kirin l/gh (ji bo li tiştekî gerîn) 3. nêrîn l/gh, mêzandin l/gh, nihêrtin l/gh, mêze kirin l/gh, fed kirîn l/gh, ber lê bûn l/bw (ji bo cih û tiştê ku berê wê li cihekî ye) * limana bakan pencereden deniz görünüyordu di paceya ku li benderê dinihêrt, derya dixuya 4. xweytî kirin l/gh, lê nihêrtin l/gh, lê mêzandin l/gh, lê mêze kirin l/bw, lê miqate kirin l/bw (keddana ji bo geşepêdana tiştekî) * çok yaşlı, fakat kendine iyi bakmış pir kal e, lê baş li xwe nihêrtiye 5. lê nêrîn l/gh, lê mêzandin l/gh, lê nihêrtin l/gh, lê mêze kirin l/bw, lê fed kirîn l/bw (ji bo xwedîkirin û debirandinê) * üç çocuklu bir aileye bakıyor li malbateke ku xwedî sê zarokan e, dinêrê 6. li hêviyê bûn, li bendê bûn (ji bo kar) * evin işleri bana bakıyor karên malê li hêviya min in l/bw 7. nêrîn l/gh, mêzandin l/gh, nihêrtin l/gh, lê mêze kirin l/bw, lê fed kirîn l/bw (ji bo muayenekirin û tedawîkirina nexweşan) * getirdiğimiz doktor hastamıza iyicene baktı doktorê ku me ew anî têr baş li nexweşa me mêzand 8. nêrîn, mêzandin, nihêrtin, mêze kirin, fed kirîn, bala xwe danê, dêhna xwe danê (ji bo vekolandin û telesîkirinê) * şu hesaba sen de bir bak ca tu jî li vî hesabî binêre * bu esere bir de bak ca tu jî bala xwe bide vê berhemê * git bak evdeler mi? ka bimêze li malê ne? l/gh 9. nêrîn, mêzandin, nihêrtin (ji bo kesê ku karekî dike an jî erkedar û lênêrê wî karî ye) * pasaport işlerine polis bakar li karê pasaportan polîs mêze dike l/gh 10. pêwistî pê bûn, hewcedarî pê bûn * bu iş beş milyona bakar ji bo vî karî pêwistî bi pênc milyonan heye l/bw 1
bakmaya kıyamamak taqet nekirin bi du çavân lê nihêrtin
taqet nekirin bi du çavân lê nihêrtin
bakraç çingul, satil.
1. satil, sîtîl2. satil (mêjera ku satilek hiltîne) *kadın bir bakraç yoğurt götürüyor jinik satilek mast dibe
1. satil, sîtîl2. satil (mêjera ku satilek hiltîne) *kadın bir bakraç yoğurt götürüyor jinik satilek mast dibe
1. satil, sîtîl m 2. satil (mêjera ku satilek hiltîne) * kadın bir bakraç yoğurt götürüyor jinik satilek mast dibe rd
baksana! (baksanıza) 1) ca binêrel ca binêrin (ji bo denglêkirinê) 2) bala xwe bidê!, dêhna xwe bidê! lê binêre! *baksa­na akşam oluyor bala xwe bidê êdî êvar e
(baksanıza) 1) ca binêrel ca binêrin (ji bo denglêkirinê) 2) bala xwe bidê!, dêhna xwe bidê! lê binêre! *baksa­na akşam oluyor bala xwe bidê êdî êvar e
bakteri bakterî.
dirmî, bakterî (giyanewerek yekşaneyî) zo/m
dirmî, bakterî (giyanewerek yekşaneyî) zo/m
dirmî, bakterî (giyanewerek yekşaneyî) zo/m
bakteridi bakterîdî zo/m
bakterîdî zo/m
bakterîdî zo/m
bakterigiller famîleya bakteriyan zo/nd
famîleya bakteriyan zo/nd
famîleya bakteriyan zo/nd
bakterisit bakterîsît
bakterîsît
bakterîsît rd
bakteriyolog bakteriyolog
bakteriyolog
bakteriyolog nd/nt
bakteriyoloji bakteriyolojî.
bakteriyolojî
bakteriyolojî
bakteriyolojî m
baktık­ça alır tu çiqas lê dinêri hê bi xweşikiya wê dihesî
tu çiqas lê dinêri hê bi xweşikiya wê dihesî
baktırmak nihêrandin.
1. fekirandin, nêrandin 2. dan nihêrtin, dan mêzandin, dan mêzekirin, dan fedkirandin, lê dan nihêrtin, lê dan mêzandin I'/lb
1. fekirandin, nêrandin 2. dan nihêrtin, dan mêzandin, dan mêzekirin, dan fedkirandin, lê dan nihêrtin, lê dan mêzandin I'/lb
1. fekirandin, nêrandin l/gh 2. dan nihêrtin, dan mêzandin, dan mêzekirin, dan fedkirandin, lê dan nihêrtin, lê dan mêzandin l/lb
bal hingiv.
1. hingiv, hungiv 2. gezo, gezoya hêjîrê 3. benîştê daran nd
1. hingiv, hungiv 2. gezo, gezoya hêjîrê 3. benîştê daran nd
bal alacak çiçeği bilmek (veya bal alacak çiçeği bulmak) derba nişterê dîtin û çeq û lêxistin (ji bo kesê ku zane beıjewendiya wî li ku ye)
(veya bal alacak çiçeği bulmak) derba nişterê dîtin û çeq û lêxistin (ji bo kesê ku zane beıjewendiya wî li ku ye)
bal arısı mêşa hingiv.
mêşhingiv, mêşa hingiv, moza hin­giv (Apis melifica) zo/m
mêşhingiv, mêşa hingiv, moza hin­giv (Apis melifica) zo/m
mêşhingiv, mêşa hingiv, moza hingiv (Apis melifica) zo/m
bal ayı şîrînmeh, mehhingivîn
şîrînmeh, mehhingivîn
şîrînmeh, mehhingivîn m
bal başı sere hin­giv (ji bo hıngive têr baş)
sere hin­giv (ji bo hıngive têr baş)
bal demekle ağız tatlanmaz bi sozdanê tişt çênabe (kirinek ji hezar gotinî çêtir e)
bi sozdanê tişt çênabe (kirinek ji hezar gotinî çêtir e)
bal dök de yala! tu rûn birêjî rûn tê hilanîn! (ji bo cihekî têr paqij tê gotin)
tu rûn birêjî rûn tê hilanîn! (ji bo cihekî têr paqij tê gotin)
bal dudaklı zarşîrîn, devxweş
zarşîrîn, devxweş
zarşîrîn, devxweş rd
bal gibi 1) eynî (an jî wekî) hingiv e (ji bo tiştên ku pir şîrîn e tê gotin) 2) jê re şik nîn e, bêşik, bêguman, wisa xweş *bal gibi de bu iş olur hema wisa xweş jî ev kar çêdibe
1) eynî (an jî wekî) hingiv e (ji bo tiştên ku pir şîrîn e tê gotin) 2) jê re şik nîn e, bêşik, bêguman, wisa xweş *bal gibi de bu iş olur hema wisa xweş jî ev kar çêdibe
bal gümeci cureyek kêlên kurîşkî ku dişibe nanikê şana hingiv
cureyek kêlên kurîşkî ku dişibe nanikê şana hingiv
cureyek kêlên kurîşkî ku dişibe nanikê şana hingiv
bal kabağı kundirê mîranî, kundirê şîrîn, kundirê qerewe, kulindê mîran, kundirê şamî (Cucurbita moschata) bot/nd 2. kundir (ji bo kesê xirexaf û totikvala) (mec) *lâf söyledi bal kabağı=kundir axivî (ga­va kesê xirexaf tiştekî ku eletewş dibêje û têkiliya wê bi dabaşê nîn e)
kundirê mîranî, kundirê şîrîn, kundirê qerewe, kulindê mîran, kundirê şamî (Cucurbita moschata) bot/nd 2. kundir (ji bo kesê xirexaf û totikvala) (mec) *lâf söyledi bal kabağı=kundir axivî (ga­va kesê xirexaf tiştekî ku eletewş dibêje û têkiliya wê bi dabaşê nîn e)
bal kelebeği celebek mînmînika ku zirar û ziyanê dide kewara mêşan (Balleria mellonella) zo
bal köpüğü rengê zer ê vekirî nd
rengê zer ê vekirî nd
rengê zer ê vekirî nd
bal mumu 1. şima, mûm, şema (ji bo şimaya ji hingiv) 2. şima (şimaya ku di pîşesaziyê de tê bikaranîn û ku sûn'î ye)
1. şima, mûm, şema (ji bo şimaya ji hingiv) 2. şima (şimaya ku di pîşesaziyê de tê bikaranîn û ku sûn'î ye)
bal mumu gibi erimek bûn wekî şimayê (ji bo pir jarbûnê)
bûn wekî şimayê (ji bo pir jarbûnê)
bal mumu macunu mecûna şimayê (ku di xiratiyê de tê bikaranîn)
mecûna şimayê (ku di xiratiyê de tê bikaranîn)
bal mumu yapıştır­mak wê gotina xwe ji bîra meke
wê gotina xwe ji bîra meke
bal özü şîreya şîrîn (a kulîlkan), nektar nd
şîreya şîrîn (a kulîlkan), nektar nd
bal özü bezi bizrê kulîlkan ku jê şîre tê
bizrê kulîlkan ku jê şîre tê
bal özülük cihê bizrê kulîlkan
cihê bizrê kulîlkan
cihê bizrê kulîlkan
bal rengi 1. hingivî, ,rengê zerê qehweyî, rengê hingivê makan 2. hingivî (tiştê ji vî rengî)
1. hingivî, ,rengê zerê qehweyî, rengê hingivê makan 2. hingivî (tiştê ji vî rengî)
1. hingivî, rengê zerê qehweyî, rengê hingivê makan m 2. hingivî (tiştê ji vî rengî) rd
bal sağmak hingiv derxistin (ji kewara mêşan hingiv derxistin)
hingiv derxistin (ji kewara mêşan hingiv derxistin)
bal tutan parmağı­nı yalar li qûnê ketin kasika cacarûnê
li qûnê ketin kasika cacarûnê
bala 1. çêl, çêlik, çêjik, têjik 2. zarok, mindal 3. xemş, xumş, xifş (çêjika xezalan)
1. çêl, çêlik, çêjik, têjik 2. zarok, mindal 3. xemş, xumş, xifş (çêjika xezalan)
1. çêl, çêlik, çêjik, têjik 2. zarok, mindal 3. xemş, xumş, xifş (çêjika xezalan) nd/nt
balaban (I) 1. gir, girs, mezin 2. (kes an jî zarokê) liserxwe, qelew, şîşman (II) balaban, cureyek teyr zo/n
kuşu çûkeke gir a ku li avzêmka dijî, goştê wê bibez û xwarina wê giran e (Botaurus) zo
(I) 1. gir, girs, mezin 2. (kes an jî zarokê) liserxwe, qelew, şîşman (II) balaban, cureyek teyr zo/n
kuşu çûkeke gir a ku li avzêmka dijî, goştê wê bibez û xwarina wê giran e (Botaurus) zo
balaban (i) 1. gir, girs, mezin 2. (kes an jî zarokê) liserxwe, qelew, şîşman rd
balaban (ii) balaban, cureyek teyr zo/n
balaban kuşu çûkeke gir a ku li avzêmka dijî, goştê wê bibez û xwarina wê giran e (Botaurus) zo
balabanlaşmak qelew bûn, wekî balabanê bûn
qelew bûn, wekî balabanê bûn
qelew bûn, wekî balabanê bûn l/gh
balabanlık balabanî, qelewî
balabanî, qelewî
balabanî, qelewî m
balak bnr malak
bnr malak
bnr malak
balalayka balalayka (sazê gelê Uris, ku sêgoşe û sê têlê wê hene)
balalayka (sazê gelê Uris, ku sêgoşe û sê têlê wê hene)
balalayka (sazê gelê ğris, ku sêgoşe û sê têlê wê hene) m
balama 1. di "orta oyunu"yê de karekterê kesê Rûm 2. gotina ku di leystikên wekî karagöz û matîz de ji tîpên welatên biyan re tê gotin şn
1. di "orta oyunu"yê de karekterê kesê Rûm 2. gotina ku di leystikên wekî karagöz û matîz de ji tîpên welatên biyan re tê gotin şn
1. di “orta oyunu”yê de karekterê kesê Rûm 2. gotina ku di leystikên wekî karagöz û matîz de ji tîpên welatên biyan re tê gotin şn
balans parseng, denge, balans
parseng, denge, balans
balans ayarı eyara balansê
eyara balansê
balar çembilheya m
çembilheya m
çembilheya m
balast 1. xurdik, rişte (kevirên hûrik ên li ri­ya trênê werdikin)2. balast der/m
1. xurdik, rişte (kevirên hûrik ên li ri­ya trênê werdikin)2. balast der/m
balast gemi keştiya ku di enbarên wê de bar nîn e
keştiya ku di enbarên wê de bar nîn e
balat 1. balad (di serdema Navîn de cureyeke helbesta Rojavahî, ku ji sê benda tê pê) 2. balad (cureyek strana ku li Rojava bi hinek reqsan tê strîn) mzk/m
1. balad (di serdema Navîn de cureyeke helbesta Rojavahî, ku ji sê benda tê pê) 2. balad (cureyek strana ku li Rojava bi hinek reqsan tê strîn) mzk/m
1. balad (di serdema Navîn de cureyeke helbesta Rojavahî, ku ji sê benda tê pê) 2. balad (cureyek strana ku li Rojava bi hinek reqsan tê strîn) mzk/m
balata balata m
balata m
balata m
balayı şirînmeh.
balçak 1. qevd m, destî n, deste n, deştik n 2. sîpera hesin a dêstî
1. qevd m, destî n, deste n, deştik n 2. sîpera hesin a dêstî
1. qevd m, destî n, deste n, destik n 2. sîpera hesin a destî
balcı 1. hingivfıroş 2. hingivkir, kiroxê hin­giv (kesê ku hingiv dikire) 3. xweykerê mêşan (kesê ku mêşên hingiv xwedî dike û ji wan hingiv bi dest dixe) nd/ht
1. hingivfıroş 2. hingivkir, kiroxê hin­giv (kesê ku hingiv dikire) 3. xweykerê mêşan (kesê ku mêşên hingiv xwedî dike û ji wan hingiv bi dest dixe) nd/ht
1. hingivfiroş 2. hingivkir, kiroxê hingiv (kesê ku hingiv dikire) 3. xweykerê mêşan ( kesê ku mêşên hingiv xwedî dike û ji wan hingiv bi dest dixe) nd/ht
balçık çamûr, ritam.
1. ritam, bekre, remî, lewe, lostik, reşik, çirav, gilk 2. teniya bidon (kesê ku dijwariyê derdixe) (mec) 3. derem, erda de­rem (axa reş a ku av tê de naçe xwarê)
1. ritam, bekre, remî, lewe, lostik, reşik, çirav, gilk 2. teniya bidon (kesê ku dijwariyê derdixe) (mec) 3. derem, erda de­rem (axa reş a ku av tê de naçe xwarê)
balçık hurması (veya balçık inciri) xurme an jî hêjîra ku li ser tiştekî tê hişkirin
(veya balçık inciri) xurme an jî hêjîra ku li ser tiştekî tê hişkirin
balçıklı 1. biritam, bireml, bibekre, bilewe, bilostik, bireşik 2. erda biderem
1. biritam, bireml, bibekre, bilewe, bilostik, bireşik 2. erda biderem
1. biritam, bireml, bibekre, bilewe, bilostik, bireşik 2. erda biderem rd
balcılık 1. hingivfiroşî 2. hingivkirî 3. xweykeriya mêşên hingiv
1. hingivfiroşî 2. hingivkirî 3. xweykeriya mêşên hingiv
1. hingivfiroşî 2. hingivkirî 3. xweykeriya mêşên hingiv m
baldır çîp, ran, lûlaq, teşk.
1. çîm, çîp, çêq, çîq, çaq, paq, baq, pîjaq, teşk, taşk 2. gîtir, gurçika pê ant/n
1. çîm, çîp, çêq, çîq, çaq, paq, baq, pîjaq, teşk, taşk 2. gîtir, gurçika pê ant/n
baldır bacak taşk maşk (ji bo tazîtiya lingê pîrekê)
taşk maşk (ji bo tazîtiya lingê pîrekê)
baldır kemiği qîtik.
lûleqa zirav ant
lûleqa zirav ant
baldırak 1. pancik (ji çokê beijê yê derpê û şalan) 2. parçeyê jêr a qayişa şûr
1. pancik (ji çokê beijê yê derpê û şalan) 2. parçeyê jêr a qayişa şûr
1. pancik (ji çokê berjê yê derpê û şalan) 2. parçeyê jêr a qayişa şûr m
baldıran 1. zirgêjnok, giyajehrk (Conium maculatum) (botanîk) 2. zirgêjnok, giyajehrk (jehra ku ji vî giyayî tê derxistin)
1. zirgêjnok, giyajehrk (Conium maculatum) (botanîk) 2. zirgêjnok, giyajehrk (jehra ku ji vî giyayî tê derxistin)
baldıran otu zirgêjnok.
baldıran şerbeti ked û heda ku bi zehmetî hatiye bidestxistin
ked û heda ku bi zehmetî hatiye bidestxistin
baldıranlık devera ku lê giyajehrk pir hêşîn dibe
devera ku lê giyajehrk pir hêşîn dibe
devera ku lê giyajehrk pir hêşîn dibe
baldırgan 1. zirgêjnok, giyajehrk 2. kaşme (Ferula assafoetida) (botanîk)
1. zirgêjnok, giyajehrk 2. kaşme (Ferula assafoetida) (botanîk)
1. zirgêjnok, giyajehrk 2. kaşme (Ferula assaĞfoetida) bot/m
baldırı çıplak çîprût.
çîprût, çîmrût, çaqrût, çaqrût, rantazî, teşkrût, kaprût, ebeboz, pêxwas
çîprût, çîmrût, çaqrût, çaqrût, rantazî, teşkrût, kaprût, ebeboz, pêxwas
baldırıkara kerefzê maran, porê keçikan bot/nd
kerefzê maran, porê keçikan bot/nd
kerefzê maran, porê keçikan bot/nd
baldırsokan cureyek mêşan e ku li xwînê dimije û ji bo tenduristiya ajelan xeternak e (Stomaxys calcitrans) zo
cureyek mêşan e ku li xwînê dimije û ji bo tenduristiya ajelan xeternak e (Stomaxys calcitrans) zo
cureyek mêşan e ku li xwînê dimije û ji bo tenduristiya ajelan xeternak e (Stomaxys calcitrans) zo
baldız diş.
dişk, diş, jinxweh, xwehjin, xwişkjin (baldûz, baltûz)
dişk, diş, jinxweh, xwehjin, xwişkjin (baldûz, baltûz)
dişk, diş, jinxweh, xwehjin, xwişkjin (baldûz, baltûz) m
baldudak bnr bal dudak
bnr bal dudak
bale 1. bale 2. bale (civata baleyê)
1. bale 2. bale (civata baleyê)
1. bale 2. bale (civata baleyê) m
balerin balerîn (hunermenda jin an jî keç a ku baleyê dike)
balerîn (hunermenda jin an jî keç a ku baleyê dike)
balerîn balerîn (hunermenda jin an jî keç a ku baleyê dike) m
balerinlik balerînî m
balerînî m
balerînlik balerînî m
balet balet (hunermendê mêr ku baleyê di­ke) n
balet (hunermendê mêr ku baleyê di­ke) n
balet (hunermendê mêr ku baleyê dike) n
balgam belxem.
belxam, kilmû
belxam, kilmû
balgam çatmak leke lê xistin (ji bo lekedarkirina kirina karekî an jî dabaşekê)
leke lê xistin (ji bo lekedarkirina kirina karekî an jî dabaşekê)
balgam taşı muhreseng
muhreseng
muhreseng n
balgamlı bibelxem, bikelmûç
bibelxem, bikelmûç
bibelxem, bikelmûç rd
baliğ bîrbir, gêran, xama(kızlar için).
herzekar, balix
herzekar, balix
baliğ olmak 1) gihîştin, gihan *borç yirmi milyona baliğ oldu deyn gihîştê bîst milyonî 2) balix bûn, herzekar bûn balina neheng, hût, hûf
1) gihîştin, gihan *borç yirmi milyona baliğ oldu deyn gihîştê bîst milyonî 2) balix bûn, herzekar bûn balina neheng, hût, hûf
balığa çıkmak çûn masiyan, çûn girtina masiyan
çûn masiyan, çûn girtina masiyan
balık Masî, Birca masî ast/nd
Masî, Birca masî ast/nd
masî.
masî zo/n
masî zo/n
adam xewas, noqar nd/nt
otu masîjehr, giyaşîrk bot/m
Masî, Birca masî ast/nd
balık adam mêrêavî.
xewas, noqar
xewas, noqar
balık ağı tor, xeraf.
tora masiyan nd
tora masiyan nd
tora masiyan nd
balık baştan kokar xeta xwar ji gayê pîr e, masî ji serê xwe genî dibe, av di serê kaniyê de şolî (şêlo) dibe, ava şêlî di cihikan de zelal nabe
xeta xwar ji gayê pîr e, masî ji serê xwe genî dibe, av di serê kaniyê de şolî (şêlo) dibe, ava şêlî di cihikan de zelal nabe
balık eti (balık etinden) tevkutayî (ne qelew û ne jî jar)
(balık etinden) tevkutayî (ne qelew û ne jî jar)
balık gözü ji bo qeytan di sol û pêlavan de qulpa ku ji hesin û hestî hatiye çêkirin
ji bo qeytan di sol û pêlavan de qulpa ku ji hesin û hestî hatiye çêkirin
balık gözü objektif cureyeke objektîfa mezin
cureyeke objektîfa mezin
balık istifi wekî hewma masiyan (ku mirov di cihekî de pir in û bi hev ve zeliqandî ne)
wekî hewma masiyan (ku mirov di cihekî de pir in û bi hev ve zeliqandî ne)
balık kartalı cureyek teyrê dirende ku lu dora avan dijî, xwe bi masiyan xwedî dike û xetên spî û qehweyî tê de hene (Pandion haliaetus) zo
cureyek teyrê dirende ku lu dora avan dijî, xwe bi masiyan xwedî dike û xetên spî û qehweyî tê de hene (Pandion haliaetus) zo
cureyek teyrê dirende ku lu dora avan dijî, xwe bi masiyan xwedî dike û xetên spî û qehweyî tê de hene (Pandion haliaetus) zo
balık kavağa çıkınca roja nehşemê (bi henekî, ji bo tiştê ku çêbûna wî ne gengaz e tê gotin)
roja nehşemê (bi henekî, ji bo tiştê ku çêbûna wî ne gengaz e tê gotin)
balık ne­fesi cureyek rûnê ku ji serê balîna tê der­xistin û di madeyên kozmetîk û mûmên bixeml de tê bikaranîn
cureyek rûnê ku ji serê balîna tê der­xistin û di madeyên kozmetîk û mûmên bixeml de tê bikaranîn
balık otu masîjehr, giyaşîrk (botanîk)
masîjehr, giyaşîrk (botanîk)
balık sırtı li sirta masî (li ser pot û pertalan nîgareyê ku di teşeya dasiyê masiyê de ye) 2. çeşîdekî sukrê avê ye da ku av li vî alî û li wî alî here nd
li sirta masî (li ser pot û pertalan nîgareyê ku di teşeya dasiyê masiyê de ye) 2. çeşîdekî sukrê avê ye da ku av li vî alî û li wî alî here nd
1. sirta masî (li ser pot û pertalan nîgareyê ku di teşeya dasiyê masiyê de ye) 2. çeşîdekî sukrê avê ye da ku av li vî alî û li wî alî here nd
balık tabağı 1) teyfika masiyan, lengeriya masiyan (ku masiyan dixinê) 2) lengeriya vêl a ji bo servîsê
1) teyfika masiyan, lengeriya masiyan (ku masiyan dixinê) 2) lengeriya vêl a ji bo servîsê
balık tutkalı cureyek zemqa ku ji bermayên pîşesaziya masiyan tê çêkirin
cureyek zemqa ku ji bermayên pîşesaziya masiyan tê çêkirin
balık tutmak ma­sî girtin
ma­sî girtin
balık tuzağı maşel, xefik.
balık yağı rûnêmasî.
bnr balık yağı
1. rûnê masiyan, donê masiyan 2. donê masiyan (yê ku ji masiyê bi navê morîna tê derxistin û di hekîmtiyê de ji bo rêlibergirtina jar û lewazbûnê tê bikaranîn) nd
bnr balık yağı
1. rûnê masiyan, donê masiyan 2. donê masiyan (yê ku ji masiyê bi navê morîna tê derxistin û di hekîmtiyê de ji bo rêlibergirtina jar û lewazbûnê tê bikaranîn) nd
1. rûnê masiyan, donê masiyan 2. donê masiyan (yê ku ji masiyê bi navê morîna tê derxistin û di hekîmtiyê de ji bo rêlibergirtina jar û lewazbûnê tê bikaranîn) nd
balık yumurta­sı 1) hêka masiyan 2) havyar
1) hêka masiyan 2) havyar
balıkçı masîgir, torvan.
1. masîgir, masîvan 2. masîfiroş 3. masîgir, masîvan (tiştê ku xweserî masîgir û masîvanan e)
1. masîgir, masîvan 2. masîfiroş 3. masîgir, masîvan (tiştê ku xweserî masîgir û masîvanan e)
balıkçı gemisi keştiya masîvaniyê, keştiya masîgiriyê
keştiya masîvaniyê, keştiya masîgiriyê
balıkçı kahvesi qehwexaneya masîvanan
qehwexaneya masîvanan
balıkçı kazağı cureyek qazaxê ku beşa stû tê hata ber çeneyê û lê tê qelaptin
cureyek qazaxê ku beşa stû tê hata ber çeneyê û lê tê qelaptin
balıkçı yaka kincên wekî gomlek û blûz ku berstûkên wan gilover e
kincên wekî gomlek û blûz ku berstûkên wan gilover e
balıkçıl 1. masîxur (ê ku masiyan dixwe, xwe bi masiyan xwedî dike) 2. şîrînşaho, masîgir (Ardea cinerea) zo/m
1. masîxur (ê ku masiyan dixwe, xwe bi masiyan xwedî dike) 2. şîrînşaho, masîgir (Ardea cinerea) zo/m
1. masîxur (ê ku masiyan dixwe, xwe bi masiyan xwedî dike) 2. şîrînşaho, masîgir (Ardea cinerea) zo/m
balıkçılık 1. masîgirî, masîvanî 2. masîfiroşî 3. xweykeriya masiyan
1. masîgirî, masîvanî 2. masîfiroşî 3. xweykeriya masiyan
1. masîgirî, masîvanî 2. masîfiroşî 3. xweykeriya masiyan m
balıkçıllar famîleya masîgiran zo/nd
famîleya masîgiran zo/nd
famîleya masigiran zo/nd
balıkhane masîxane, hala mesiyan
masîxane, hala mesiyan
masîxane, hala mesiyan m
balıklama 1. li serserkî (ji bo xwe avêtina avê) 2. li serserkî (ji bo karekî, ji bo rewşekê, ku mirov nizane encama wê çi ye û xwe liserserkî lê xistin) *meselenin ne olduğunu bilmeden balıklama atlama ku tu nizanî dabaş çi ye li serserkî xwe lê mexe (mec) h
1. li serserkî (ji bo xwe avêtina avê) 2. li serserkî (ji bo karekî, ji bo rewşekê, ku mirov nizane encama wê çi ye û xwe liserserkî lê xistin) *meselenin ne olduğunu bilmeden balıklama atlama ku tu nizanî dabaş çi ye li serserkî xwe lê mexe (mec) h
balıklama atlamak 1) xwe li serser­kî berdan 2) xwe li tiştan werkirin (mec)
1) xwe li serser­kî berdan 2) xwe li tiştan werkirin (mec)
balıklava hewma masiyan nd
hewma masiyan nd
hewma masiyan nd
balıklı masîdar, bimasî
masîdar, bimasî
masîdar, bimasî rd
balina neheng, hût.
(Balaena mistycetus) zo/m
(Balaena mistycetus) zo/m
neheng, hût, hûf, balîna (Balaena mistycetus) zo/m
balinalar famîleya balînayan zo/nd
famîleya balînayan zo/nd
famîleya balînayan zo/nd
balistik balîstîk Işk/m
balîstîk Işk/m
balîstîk lşk/m
balkabağı kundirê zer.
balkan balkan, çiyarêzên asê û bidar û devî nd
balkan, çiyarêzên asê û bidar û devî nd
balkan, çiyarêzên asê û bidar û devî nd
balkanbal kelebeği celebek mînmînika ku zirar û ziyanê dide kewara mêşan (Balleria melIonella) zo
celebek mînmînika ku zirar û ziyanê dide kewara mêşan (Balleria melIonella) zo
balkanlar Hêrêma Balkanan, hêrêma ku Yewnanîstan, Yugoslavya, Amawid, Bulga­ristan, Romanya û Trakya di nav de ye nd
Hêrêma Balkanan, hêrêma ku Yewnanîstan, Yugoslavya, Amawid, Bulga­ristan, Romanya û Trakya di nav de ye nd
Hêrêma Balkanan, hêrêma kuYewnanîstan, Yugoslavya, Arnawid, Bulgaristan, Romanya û Trakya di nav de ye nd
balkanlı Balkanî (kesê ku ji Balkanan e, tiştê ku xweserî Balkanan e) nd/rd
Balkanî (kesê ku ji Balkanan e, tiştê ku xweserî Balkanan e) nd/rd
Balkanî (kesê ku ji Balkanan e, tiştê ku xweserî Balkanan e) nd/rd
balkanolog Balkanolog, pisporê Balkanan
Balkanolog, pisporê Balkanan
Balkanolog, pisporê Balkanan nd/nt
balkanoloji Balkanolojî
Balkanolojî
Balkanolojî m
balkar Balkar, gelekî li Kafkasyayan nd
Balkar, gelekî li Kafkasyayan nd
Balkar, gelekî li Kafkasyayan nd
balkarca Balkarî, Balkarkî, zimanê
Balkarî, Balkarkî, zimanê
Balkarî, Balkarkî, zimanê Balkarî m
balkı 1. birqok, birsok 2. jan, sanco
1. birqok, birsok 2. jan, sanco
1. birqok, birsok rd 2. jan, sanco m
balkımak biriqîn, çirisîn
biriqîn, çirisîn
biriqîn, çirisîn l/ngh
balkır 1. şewq, birq 2. birq, birûsk, bilêç, tirîşke m
1. şewq, birq 2. birq, birûsk, bilêç, tirîşke m
1. şewq, birq 2. birq, birûsk, bilêç, tirîşke m
balkon şaneşîn, berban.
1. şahnişin, şaneşîn, berban, berbanok, rasîf, banoke, telar, bancîle, balkon, bêla 2. balkon (di tiyatroyan de qata duyemîn) m
1. şahnişin, şaneşîn, berban, berbanok, rasîf, banoke, telar, bancîle, balkon, bêla 2. balkon (di tiyatroyan de qata duyemîn) m
1. şahnişîn, şaneşîn, berban, berbanok, rasîf, banoke, telar, bancîle, balkon, bêla 2. balkon (di tiyatroyan de qata duyemîn) m
ballandıra ballandıra xweş xweş kirin
xweş xweş kirin
ballandırma xweşkirin
xweşkirin
xweşkirin m
ballandırmak hingivandin.
xweş kirin (mec) *konuşur­ken öyle ballandırıyor ki, imrenmek el­de değil gava ku dipeyîve wisa xweş dike ku mirov nikare xweziya pê neyne
xweş kirin (mec) *konuşur­ken öyle ballandırıyor ki, imrenmek el­de değil gava ku dipeyîve wisa xweş dike ku mirov nikare xweziya pê neyne
xweş kirin (mec) * konuşurken öyle ballandırıyor ki, imrenmek elde değil gava ku dipeyîve wisa xweş dike ku mirov nikare xweziya pê neyne l/gh * ballandıra ballandıra xweş xweş kirin
ballanma 1. têgerîna hingiv 2. şîrînbûn, hingivbûn (ji bo têr şîrînbûn û gihîştina mêweyan) (mec)
1. têgerîna hingiv 2. şîrînbûn, hingivbûn (ji bo têr şîrînbûn û gihîştina mêweyan) (mec)
1. têgerîna hingiv 2. şîrînbûn, hingivbûn (ji bo têr şîrînbûn û gihîştina mêweyan) (mec) m
ballanmak 1. bi hingiv bûn, hingiv tê gerîn *elbiselerim ballanmış hingiv di kincên min geriyaye 2. bûn hingiv, şîrîn bûn *kaysılar iyice ballanmış arûng têr baş şîrîn bûne (mec)
1. bi hingiv bûn, hingiv tê gerîn *elbiselerim ballanmış hingiv di kincên min geriyaye 2. bûn hingiv, şîrîn bûn *kaysılar iyice ballanmış arûng têr baş şîrîn bûne (mec)
1. bi hingiv bûn, hingiv tê gerîn * elbiselerim ballanmış hingiv di kincên min geriyaye l/bw 2. bûn hingiv, şîrîn bûn * kaysılar iyice ballanmış arûng têr baş şîrîn bûne (mec) l/ngh
ballı hingivîn.
bihingiv, hingivdar, hingivîn
bihingiv, hingivdar, hingivîn
ballı baba gezika derewîn, hingivîn (Lamiumalbum) (botanîk)
gezika derewîn, hingivîn (Lamiumalbum) (botanîk)
gezika derewîn, hingivîn (Lamiumalbum) bot/m
ballı babagiller famîleya gezika derewîn bot/nd
famîleya gezika derewîn bot/nd
famîleya gezika derewîn bot/nd
ballı börekli ol­mak kerekî bi kurtan di nav wan re derbas nebûn, canêcanê bûn (ji bo kesên ku xweş li hev dikin)
kerekî bi kurtan di nav wan re derbas nebûn, canêcanê bûn (ji bo kesên ku xweş li hev dikin)
ballı bö­rek pir bilezet, zehf biekl
pir bilezet, zehf biekl
ballık 1. hingivdank (derdana ku hingiv dikinê) 2. dew (nexweşîneke ku li rezan dikeve) 3. gezika derewîn bot/nd
1. hingivdank (derdana ku hingiv dikinê) 2. dew (nexweşîneke ku li rezan dikeve) 3. gezika derewîn bot/nd
1. hingivdank (derdana ku hingiv dikinê) m 2. dew (nexweşîneke ku li rezan dikeve) n 3. gezika derewîn bot/nd
ballıklı dewlêxistî
dewlêxistî
dewlêxistî rd
balmumu şima.
balo balo.
balo m
balo m
balo m
balon 1. nepox, pifik, balor, balon (amyara ku bi gaza ji hewayê siviktir hatiye tijekirin û bihewayê dikeve) 2. nepox, pifdanik, balor, balon (nepoxa plastîk a zarokan), pimpimok
1. nepox, pifik, balor, balon (amyara ku bi gaza ji hewayê siviktir hatiye tijekirin û bihewayê dikeve) 2. nepox, pifdanik, balor, balon (nepoxa plastîk a zarokan) m
baloncu nepoxfiroş, balonfiroş
nepoxfiroş, balonfiroş
nepoxfiroş, balonfiroş nd/nt
baloncuk belboq, ciqciqok, peqik, peqok m
belboq, ciqciqok, peqik, peqok m
baloncuk vermek çiçik dan, peqik dan
çiçik dan, peqik dan
balotaj di hilbijartinekê de endamên ku rayên hewcekirî nestendine û ji ber vê yekê jî bêencambûna hilbijartinê
di hilbijartinekê de endamên ku rayên hewcekirî nestendine û ji ber vê yekê jî bêencambûna hilbijartinê
di hilbijartinekê de endamên ku rayên hewcekirî nestendine û ji ber vê yekê jî bêencambûna hilbijartinê
baloz devera bi reqs û araq ku keştîvan û karker diçinê
devera bi reqs û araq ku keştîvan û karker diçinê
devera bi reqs û araq ku keştîvan û karker diçinê
balsam mestekî (curcyeke mestekî ku ji da­ra tê derxistin û di çêkirina parfûm û dermanan de tê bikaranîn)
mestekî (curcyeke mestekî ku ji da­ra tê derxistin û di çêkirina parfûm û dermanan de tê bikaranîn)
mestekî (cureyeke mestekî ku ji dara tê derxistin û di çêkirina parfûm û dermanan de tê bikaranîn) m
balsıra 1. êşa ku mîna kufikê li ser pelan çêdibe 2. gezo, celebeke gezo nd
1. êşa ku mîna kufikê li ser pelan çêdibe 2. gezo, celebeke gezo nd
1. êşa ku mîna kufikê li ser pelan çêdibe 2. gezo, celebeke gezo nd
balta bivir.
bivir
bivir
balta değmemiş (balta girmemiş veya balta görmemiş) cihê dehl û dêş, şewl û şafir (daristan an jî dehla ku dar û berên wê di hev de ne û gur e)
(balta girmemiş veya balta görmemiş) cihê dehl û dêş, şewl û şafir (daristan an jî dehla ku dar û berên wê di hev de ne û gur e)
balta olmak pêşkarî (yekî) bûn, raselatî (yekî) bûn, museletî ser serê (yekî) bûn (argo)
pêşkarî (yekî) bûn, raselatî (yekî) bûn, museletî ser serê (yekî) bûn (argo)
balta sapı destîbivir
destîbivir
balta vurmak bivir lê xistin, bivir lê dan
bivir lê xistin, bivir lê dan
baltacı 1. bivirfiroş 2. bivirker3. agirkujê teberdar 4. bivirdar, teberdar (di dema Osmaniyan de erkedarê ku di çaxê seferan de di nav dar û deviyan de rê vedikir, konan vedigirt û hildianî, bar bardikir û radikir) dîr/n
1. bivirfiroş 2. bivirker3. agirkujê teberdar 4. bivirdar, teberdar (di dema Osmaniyan de erkedarê ku di çaxê seferan de di nav dar û deviyan de rê vedikir, konan vedigirt û hildianî, bar bardikir û radikir) dîr/n
1. bivirfiroş n 2. bivirker n 3. agirkujê teberdar n 4. bivirdar, teberdar (di dema Osmaniyan de erkedarê ku di çaxê seferan de di nav dar û deviyan de rê vedikir, konan vedigirt û hildianî, bar bardikir û radikir) dîr/n
baltalama 1. sabotaj 2. peşklêxistin, sabotekirin m
1. sabotaj 2. peşklêxistin, sabotekirin m
1. sabotaj 2. peşklêxistin, sabotekirin m
baltalamak bivir kirin.
1. (bi bivir) hûr kirin, şikandin 2. peşk lê xistin, sabote kirin
1. (bi bivir) hûr kirin, şikandin 2. peşk lê xistin, sabote kirin
1. (bi bivir) hûr kirin, şikandin 2. peşk lê xistin l/bw, sabote kirin l/gh
baltalayıcı peşklêxist, saboteker
peşklêxist, saboteker
peşklêxist, saboteker nd/nt
baltalık 1. daristana ku tim tê birin 2. satar, hemî (herêma daristanê an jî dehlê ya ku ji bo gundiyan hatiye terxankirin, ji bo pêwistiya wan a êzingan)
1. daristana ku tim tê birin 2. satar, hemî (herêma daristanê an jî dehlê ya ku ji bo gundiyan hatiye terxankirin, ji bo pêwistiya wan a êzingan)
1. daristana ku tim tê birîn 2. satar, hemî (herêma daristanê an jî dehlê ya ku ji bo gundiyan hatiye terxankirin, ji bo pêwistiya wan a êzingan) n
baltası kütükten çıkmak derketin firehiyê, ji tengasiyê derketin
derketin firehiyê, ji tengasiyê derketin
baltayı taşa vurmak das li çîma xwe xistin
das li çîma xwe xistin
baltık denizi Deryaya Baltikê.
balya dink, balye.
ding, şelig, balye, balî (ji bo male bazirganiyê ku bi çember an jî têlê hatiye girêdan)
ding, şelig, balye, balî (ji bo male bazirganiyê ku bi çember an jî têlê hatiye girêdan)
balya yapmak kirin balî
kirin balî
balyalamak dingkirin, balîkirin
kirin ding, kirin balî
dingkirin, balîkirin
kirin ding, kirin balî
dingkirin, balîkirin m
kirin ding, kirin balî l/gh
balyalanmak hatin dingkirin, hatin balîki­rin l/tb
hatin dingkirin, hatin balîki­rin l/tb
hatin dingkirin, hatin balîkirin l/tb
balyemez topa ji simê zer, navçap, menzîldirêj ku berê di şerê deryayê de dihate xebitandin
topa ji simê zer, navçap, menzîldirêj ku berê di şerê deryayê de dihate xebitandin
topa ji simê zer, navçap, menzîldirêj ku berê di şerê deryayê de dihate xebitandin
balyos peyamber (di dema Osmaniyan de navê ku li qasidê Freng û bi taybetî jî li yê Venedîkan dihate kirin)
peyamber (di dema Osmaniyan de navê ku li qasidê Freng û bi taybetî jî li yê Venedîkan dihate kirin)
peyamber (di dema Osmaniyan de navê ku li qasidê Freng û bi taybetî jî li yê Venedîkan dihate kirin) nd/nt
balyoz varyoz, kerane.
geran, giran, kerane, zomp, hors, mezrebe
geran, giran, kerane, zomp, hors, mezrebe
balyoz gibi wekî geran (ji bo derba kulm û dest) (mec)
wekî geran (ji bo derba kulm û dest) (mec)
balyozlamak geran lê xistin, kerane lê dan
geran lê xistin, kerane lê dan
geran lê xistin, kerane lê dan l/bw
bam teli 1. têla bemê (di sazan de jiya ku dengê stûr jê derdikeve) mzk/nd 2. riyê di binê lêva jêr de (birinin)
1. têla bemê (di sazan de jiya ku dengê stûr jê derdikeve) mzk/nd 2. riyê di binê lêva jêr de (birinin)
bam teline basmak (veya bam teline dokunmak) hêrsa (yekî) rakirin
(veya bam teline dokunmak) hêrsa (yekî) rakirin
bambaşka herî cûda.
cipcuda, cipcihê, cihêreng
cipcuda, cipcihê, cihêreng
cipcuda, cipcihê, cihêreng rd
bambaşkalık cipcudatî, cipcihctî, cihcrcngî
cipcudatî, cipcihctî, cihcrcngî
cipcudatî, cipcihêtî, cihêrengî m
bambu hêzeran.
1. hezaren, arc, bambû (cureyek qamîş e ku telê wê hetanî 25 metroyan radibe) (Bambusa vulgaris) (botanîk) 2. hezaren, bambû (tiştê ku ji bambûyê hatiye çêkirin)
1. hezaren, arc, bambû (cureyek qamîş e ku telê wê hetanî 25 metroyan radibe) (Bambusa vulgaris) (botanîk) 2. hezaren, bambû (tiştê ku ji bambûyê hatiye çêkirin)
1. hezaren, arc, bambû (cureyek qamîş e ku telê wê hetanî 25 metroyan radibe) (Bambusa vulgaris) bot/m 2. hezaren, bambû (tiştê ku ji bambûyê hatiye çêkirin) rd
bambul kêzikek e ku di dema kurmiktiya xwe de qirnê ziyanan (debrê) û di çaxê mezinbûna xwe de jî pelê wan dikurisîne (Anisoplia austrica) zo
kêzikek e ku di dema kurmiktiya xwe de qirnê ziyanan (debrê) û di çaxê mezinbûna xwe de jî pelê wan dikurisîne (Anisoplia austrica) zo
kêzikek e ku di dema kurmiktiya xwe de qirnê ziyanan (debrê) û di çaxê mezinbûna xwe de jî pelê wan dikurisîne (Anisoplia austrica) zo
bamya bamye, bamî.
1. bamî, bamye (Hibiscus esculentus) (botanîk) 2. bamî, bamye (berê vê riwekê ku hem bi tezetî û hem jî dikare bi hişkkirin û paşê bê xwarin)
1. bamî, bamye (Hibiscus esculentus) (botanîk) 2. bamî, bamye (berê vê riwekê ku hem bi tezetî û hem jî dikare bi hişkkirin û paşê bê xwarin)
bamya tarlası goristan (argo)
goristan (argo)
ban nasnavê ku di dema împeretoriya Os­manî de didan mîrên sancaxên Macaristan û Hirwatistanê û mîrekên biçûk dîr
nasnavê ku di dema împeretoriya Os­manî de didan mîrên sancaxên Macaristan û Hirwatistanê û mîrekên biçûk dîr
nasnavê ku di dema Împeretoriya Osmanî de didan mîrên sancaxên Macaristan û Hirwatistanê û mîrekên biçûk dîr
ban ağacı darbeng (botanîk)
darbeng (botanîk)
darbeng bot/m
ban yağı done benge nd
donê bengê nd
bana ji min re.
min, ji min re
min, ji min re
bana bak! li min binêre!
li min binêre!
bana da ... de­mesinler bila ez kurê (qîza) çi bim, bila navê ... ne li ser min be, bila ez ne ji bavê xwe bim *bu yaptığını babana söylemesem, bana da adam demesinler ez vê ki­ra te ji bavê te re nebêjim bila navê mêraniyê ne li ser min be
bila ez kurê (qîza) çi bim, bila navê ... ne li ser min be, bila ez ne ji bavê xwe bim *bu yaptığını babana söylemesem, bana da adam demesinler ez vê ki­ra te ji bavê te re nebêjim bila navê mêraniyê ne li ser min be
bana dokunmayan yılan bin yıl yaşasın tiştê ku zirara wî ji min re tune be eleqeya min çi jê ye, çi min jê ye
tiştê ku zirara wî ji min re tune be eleqeya min çi jê ye, çi min jê ye
bana kalırsa ku bi min bimîne.
bana mısın dememek jê re qet, negotin ay *iki paket sigara içtim bana mısın demedi min du paket cigare kişandin, ji min re qet
jê re qet, negotin ay *iki paket sigara içtim bana mısın demedi min du paket cigare kişandin, ji min re qet
bana ver bide min
bide min
banak parî n, loq*bir banak ekmek pariyek nan
parî n, loq*bir banak ekmek pariyek nan
parî n, loq m * bir banak ekmek pariyek nan
banal 1. banal (tiştê ku her kes bi kar tîne, herkes jê fêm dike) 2. remakî, ji rêzê, adî
1. banal (tiştê ku her kes bi kar tîne, herkes jê fêm dike) 2. remakî, ji rêzê, adî
1. banal (tiştê ku her kes bi kar tîne, her kes jê fêm dike) 2. remakî, ji rêzê, adî rd
banallik 1. banaltî 2. ramakîtî, adîtîbanço banço (amûreke muzîkê ku dişibe gîtarê, pênc an jî ji pêncan zêdetir têlên wê hene û reşikê Amerikayê bi kar tînin)
1. banaltî 2. ramakîtî, adîtîbanço banço (amûreke muzîkê ku dişibe gîtarê, pênc an jî ji pêncan zêdetir têlên wê hene û reşikê Amerikayê bi kar tînin)
banallık 1. banaltî 2. ramakîtî, adîtî m
banço banço (amûreke muzîkê ku dişibe gîtarê, pênc an jî ji pêncan zêdetir têlên wê hene û reşikê Amerikayê bi kar tînin) m
banda almak girtin bantê, qeydî bantê kirin
bandaj 1. bandaj 2. pêç, pêçîn, gûsik
1. bandaj 2. pêç, pêçîn, gûsik
1. bandaj 2. pêç, pêçîn, gûsik m
bandıra 1. bandira (alaya ku dide nîşan dan keştî aîdî kîjan dewletî ye) 2. bandira, ala­ya dewleta biyan *Fransız bandırası bandiraya Fransiz
1. bandira (alaya ku dide nîşan dan keştî aîdî kîjan dewletî ye) 2. bandira, alaya dewleta biyan * Fransız bandırası bandiraya Fransiz m
bandıralı bibandira
bibandira rd
bandırma 1. têdekirin, têhildan 2. şaran, meşlûr, benî
1. têdekirin, têhildan 2. şaran, meşlûr, benî m
bandırmak tê de kirin, tê hildan
tê de kirin l/bw, tê hildan l/gh
bando bando mzk/m
bando mzk/m
bandocu bandovan, bandojen ndlnt
bandovan, bandojen nd/nt
bandrol 1. bandrol (etiket an jî şirîta ku li devê şûşe û pakêtan dixin) 2. bandrol (etîketa ku nîşan dide ji hêla dewletê ve bac hatiye stendin) 3. bandrol (şirîta qumaş a dirêj ku wekî xemlê li serê dîreka alayan tê xistin)
1. bandrol (etîket an jî şirîta ku li devê şûşe û pakêtan dixin) 2. bandrol (etîketa ku nîşan dide ji hêla dewletê ve bac hatiye stendin) 3. bandrol (şirîta qumaş a dirêj ku wekî xemlê li serê dîreka alayan tê xistin) m
bang otu beng, bene (Hyoscyamus niger) (botanîk)
beng, benc (Hyoscyamus niger) bot/m
bangır bangır bi dengê bilind, bi hêwirze h
bangır bangır ağlamak bi îskeîsk girin, bi kûrekûr girin
bangır bangır bağırmak bi dengê bilind qîr ki­rin, bi dengê bilind dan qîran
bangırdama borînîkirin, berînîkirin, qîrinîkirin, boreborkirin, qîrewîrkirin
borînîkirin, berînîkirin, qîrînîkirin, boreborkirin, qîrewîrkirin m
bangırdamak kirin borînî, kirin borebor, kirin qîrinî, kirin qîrewîr, kirin berînî, ki­rin barebar
kirin borînî, kirin borebor, kirin qîrînî, kirin qîrewîr, kirin berînî, kirin barebar l/gh
bangladeş Bengladeş.
bangladeşli bengladeşî.
Bengladeşî (kesê ji gelê Bengladeşê) nd
Bengladeşî (kesê ji gelê Bengladeşê) nd
bani 1. avaker, hîmdar, damezrîner 2. daner, çêker
1. avaker, hîmdar, damezrîner 2. daner, çêker nd/nt
bank seko.
(I) bank m (II) textebend n, yane m, seko m, bank (textebendê li parkan ên ji bo rûniştinê)
bank (i) bank m
bank (ii) textebend n, yane m, seko m, bank m (textebendê li parkan ên ji bo rûniştinê)
banka bank.
1. banka (saziya ku bi çalakiyên abori bilî dibe) 2. banka (cihê ku lê muemeleyên bankavaniyê tê kirin)
banka cüzdanı cuzdanê bankayê
banka gibi (kesê) pir zengîn
bankacı bankavan, bankgêr (ji bo kesê ku li bankayê erkedar e an jî kesê ku bi muemeleyên bankavaniyê bilî dibe)
bankavan, bankgêr (ji bo kesê ku li bankayê erkedar e an jî kesê ku bi muemeleyên bankavaniyê bilî dibe) nd/nt
bankacılık bankêri.
1. bankavanî, bankgêrî (ji bo karê kirina muemeleyên bankavaniyê) 2. bankavanî (pîşeya bankavan)
1. bankavanî, bankgêrî (ji bo karê kirina muemeleyên bankavaniyê) 2. bankavanî (pîşeya bankavan) m
bankadan çekmek (veya bankadan almak) ji bankayê kişandin (ji bo rewşa kesê ku ji bankayê ji hesabê xwe pere dikişîne)
bankaya yatırmak (pere) razandin bankayê
banker bankêr.
1. bankdar, banker (kesê xwediyê bankayê) 2. bankavan 3. banker (kesê ku bi bazirganiya pere, zêr û tiştên wisa mijûl di­be) 4. banker, kesê pir zengîn (mec)
1. bankdar, banker (kesê xwediyê bankayê) 2. bankavan 3. banker (kesê ku bi bazirganiya pere, zêr û tiştên wisa mijûl dibe) 4. banker, kesê pir zengîn (mec) nd/nt
bankerlik bankerî, bankertî
bankerî, bankertî m
bankerzede bankerjentî, bankerzede
bankerjentî, bankerzede nd/nt
banket banket (riya ji xîçan an jî ya xweliyê, ku li her du kêleka riyên navbajaran ji bo peyayan an jî sekna erebeya hatiye çêkirin)
banket (riya ji xîçan an jî ya xweliyê, ku li her du kêleka riyên navbajaran ji bo peyayan an jî sekna erebeya hatiye çêkirin) m
bankiz bankîz erd/m
bankîz erd/m
banknot banknot.
banknot, baqnot (pereye kaxiz ku ji hêla dewletê ve ji bo piyaseyê tê derxis­tin) n
banknot, baqnot (pereyê kaxiz ku ji hêla dewletê ve ji bo piyaseyê tê derxistin) n
banko 1. dezgeh2. banko (pereyê ku di leystikên şans û talih de ji layê kesê ku leystikê bi rê ve dibe, hatiye danîn) 3. banko (rêveberê leystikên şans û talih) 4. banko (gava banko, wekî baneşan tê gotin, dide nîşan ku ew dixwaze li ser hemû pereyê li rastê bileyîze) h
1. dezgeh n 2. banko (pereyê ku di leystikên şans û talih de ji layê kesê ku leystikê bi rê ve dibe, hatiye danîn) m 3. banko (rêveberê leystikên şans û talih) nd/nt 4. banko (gava banko, wekî baneşan tê gotin, dide nîşan ku ew dixwaze li ser hemû pereyê li rastê bileyîze) h
bankong Bankong (Tayland’ın Başkenti).
banlamak 1. bang dan, azan dan 2. xulxulîn (ji bo azandana dîk) 3. kirin berînî, kirin qîrînî, kirin borînî
1. bang dan, azan dan l/gh 2. xulxulîn (ji bo azandana dîk) l/ngh 3. kirin berînî, kirin qîrînî, kirin borînî l/gh
banliyö berbajar.
berbajêr, guhê bajêr, perê bajêr, banliyo
banliyö treni trena banliyo, trena berbajar (trena ku di navbera bajar û berbajar de dişixule)
banma têdekirin, têhildan, têderakirin
têdekirin, têhildan, têderakirin m
banmak tê heldan.
tê de kirin, tê de rakirin, tê hildan *reçele ekmeğimi banar yerim ez nanê xwe di rîçalê de dikim û dixwim
tê de kirin l/bw, tê de rakirin l/bw, tê hildan l/gh * reçele ekmeğimi banar yerim ez nanê xwe di rîçalê de dikim û dixwim
banotu (patlıcangiller(mor çiçeklisi))beng; hyoscamus niger
(krem-sarı) beng; hyoscyamus alba
bant 1. band, zûlê pot (paçê teng ê wekî şirît) 2. band (şirîta dermankirî ya ji bo birînê) 3. şerît, band (ji bo dengirtinê)
bant doldurmak bant tije kirin, şerît tije kirin
bantlama bandkirin
bandkirin m
bantlamak band kirin, band jê xistin
band kirin l/gh, band lê xistin l/bw
banttan vermek ji bantê weşandin (weşandina deng û dîmenan di radyo an jî televizyonê de, ku berê hatiye amadekirin)
banyo serşok, hemamok.
1. şerşok, hemamok, banyo 2. xwcşûştin, xwehemamkirin 3. ava biderman 4. banyo (di bin bandora tiştekî fızîkî an jî kîmycwî de hiştina vicûdê an jî beşeke wê) *güneş banyosu xwe dan ber tavê, banyoya tavê 5. banyo *fotoğraf banyo­su banyoya fotografanküveti kuweta serşokê almak serê xwe şûştin, xwe hemam kirin
banyo yapmak xwe şûştin, xwe banyo kirin
bap I. derî 2. sernivîs, beş (di pirtûkan de)3. dabaş, mijar, babet 4. di rêzimana Erebî de ji cureyên raderê her hebek rz
1. derî n 2. sernivîs, beş (di pirtûkan de) m 3. dabaş, mijar, babet m 4. di rêzimana Erebî de ji cureyên raderê her hebek rz
bar bar.
(I) cureyeke govendê ye ku bi piranî li aliye Erzirom û bajaren li derdora wê tê ley istin (II) 1. bur (cihc bezm û hengê ku bi dans û alkol e) 2. bar (meyxaneya kuleli ser pi­yan alkol lê tê vexwarin) 3. bar (di salon û liwanekê de quncikê ku ji bo vexwarina al­kol û vexurik hatiye amadekirin) (III) bar (yekeya pestoya hewayê) (IV) 1. deleme (telpa ku di derdanên cam de çêdibe) 2. tebeq, deleme, kerme (delemeya ku ji ber berşoşkbûnê li ser ziman çedibe) *dili bar tutmuştu zimanê wî tebeqî bûbû
bar (i) cureyeke govendê ye ku bi piranî li aliyê Erzirom û bajarên li derdora wê tê leyîstin
bar (ii) 1. bar (cihê bezm û hengê ku bi dans û alkol e) 2. bar (meyxaneya ku lê li ser piyan alkol lê tê vexwarin) 3. bar (di salon û lîwanekê de quncikê ku ji bo vexwarina alkol û vexurik hatiye amadekirin) m
bar (iii) bar (yekeya pestoya hewayê) m
bar bağlamak deleme girtin, qirêj girtin, gemar girtin, zengarî bûn, tebeqî bûn
bar bar barebar *bar bar bağırıyordu bû­bû berebera wî h
barebar * bar bar bağırıyordu bûbû berebera wî h
baraj bendav.
1. bendav m, sikur n, pindam m, beraj 2. bend, baraj (mercê pêwist ji bo ku di warekî de serketinê pek bîne) *doktora yapmak için baraj notu yedidir ji bo kirina doktorayê notê barajê heft e
baraj (küçük baraj) sukre.
baraj ate­şi remîkirina gur, bi awayekî tund lê reşandin Işk
baraj kurmak (veya baraj yapmak) ba­raj çêkirin, bend çêkirin, xwe li ber qaleyê birêzkirin sp
barajı aşmak ji bendê derbas ki­rin, ji barajê derbas kirin
barak 1. kulavekî bi pirç 2. cinsekî seyê nêçîrê yê bipirç
1. kulavekî bi pirç 2. cinsekî seyê nêçîrê yê bipirç
baraka holik, kepir.
bereqe m
bereqe m
barata 1. barata (serpoşekî ji kulavê sor ku serî bi dûçik e) 2. barata (serpoş an jî kulehê ku doktorên zanistê û kardinal didin serê xwe)
1. barata (serpoşekî ji kulavê sor ku serî bi dûçik e) 2. barata (serpoş an jî kulehê ku doktorên zanistê û kardînal didin serê xwe) m
baratarya baratarya (ziyana ku kaptanê keştiyê bi zanebûn digihîne xwediyê keştiyê û pişkdariya sîgortayê) der/m
baratarya (ziyana ku kaptanê keştiyê bi zanebûn digihîne xwediyê keştiyê û pişkdariya sîgortayê) der/m
barbakan çeşîdekî şivakê ku di dîwarên kelan de hatiye vekirin, da ku tîrkêş tê de tîran biavêjin neyarên ku cerd û êriş tinin ser kelê
çeşîdekî şivakê ku di dîwarên kelan de hatiye vekirin, da ku tîrkêş tê de tîran biavêjin neyarên ku cerd û êrîş tînin ser kelê
barbar barbar.
1. barbar, şaristanînebûyî 2. hov, çors (mec)
1. barbar, şaristanînebûyî 2. hov, çors (mec) rd/nd
barbarca 1. barbarkî, barbari 2. hovane, çorskî h
1. barbarkî, barbarî rd 2. hovane, çorskî h
barbarizm barbarîzm (şaşitiya mezin a ku di peyvekê de ji aliyê fonetîk û morfolojîk ve tê kirin)
barbarîzm (şaşitiya mezin a ku di peyvekê de ji aliyê fonetîk û morfolojîk ve tê kirin) m
barbarlaşma hovbûn, barbarîbûn
hovbûn, barbarîbûn m
barbarlaşmak hov bûn, barbarî bûn
hov bûn, barbarî bûn l/ngh
barbarlık hovîtî, barbarî
hovîtî, barbarî m
barbata paliqe, kungî
paliqe, kungî m
barbunya barbûnye.
1. barbûnya (Mulius barbatus) (botanîk) 2. cureyek fasûliyan
1. barbûnya (Mullus barbatus) bot/m 2. cureyek fasûliyan
barbunyagiller famîleya barbûnyeyan bot/nd
famîleya barbûnyeyan bot/nd
barbut barbût (cureyek leystika xumarê ku bi zaran tê leyistin)
barbût (cureyek leystika xumarê ku bi zaran tê leyistin) m
barça 1. keştiya bixêlî û bêrik ku di Serdema Navîn de ji bo hilgirtin û kişandina mal û mirovan hatiye bikaranîn 2. keştîcenga ku biçûk a û di teşeya kalyonan de
1. keştiya bixêlî û bêrik ku di Serdema Navîn de ji bo hilgirtin û kişandina mal û mirovan hatiye bikaranîn 2. keştîcenga ku biçûk a û di teşeya kalyonan de
barçak sîpera qevda şûr
sîpera qevda şûr
bardağı taşıran damla dilopa eniyê (ji bo lebat û tevgera ku hêrsa mirov radike)
bardağı taşırmak çap bi serî bûn
bardak badîn, piyale.
1. piyale, piyan, badîn, qedeh, îskan, istekan, stekan (derdana ji cam) 2. piyale, piyan, badîn, pîvan, qedeh, îskan, istekan (mêjera ku piyanek hiltîne) *bir bardak toz şeker verebilir misin? tu dikarî piyanek şekirê hûr bidî min? 3. cêr, şerbikaltı binik
bardak eriği incaseke gir a şirîn
încaseke gir a şîrin
bardaktan boşanırcasına yağmak wekî devê meşkê baran hatin xwarê, xulexula baranê bûn, te digot qey esman qul bûye û baran dibare
barem barem (liste û sîstema mehaniya kar­inende dewletê ku li gorî rade û yekime te amadekirin)
barem (lîste û sîstema mehaniya karmendê dewletê ku li gorî rade û yekûnê tê amadekirin) m
barfiks barfîks
barfîks m
bargam navê cureyek masî
navê cureyek masî
barhane 1. barxane n, qefle m, karwana biçûk 2. barxane, bar û barxane (têkberên koçê, têkberên malê) n
bari balê, qe nebe.
qene, dena, qet nebe, balo d
barî qene, dena, qet nebe, balo d
barı bend, sênc, sênca bexçe m
barikat berbest.
berbestî, tawî, qelaçe, barîkat
berbestî, tawî, qelaçe, barîkat m
barınak hêwirgeh, sitare.
stare, star, hewing, penah, hemet, êwir, êwirgeh, hêwirgeh m
barındırma hewandin, vehewandin, hewirandin, êwirandin, êwirkirin, stirandin, penihandin
hewandin, vehewandin, hêwirandin, êwirandin, êwirkirin, stirandin, penihandin m
barındırmak hewandin, vehewandin, hêwirandin, êwirandin, stirandin, penihandin, êwir kirin, hemilandin. ŞEYTAN XWEDÊ YE Û XWEDÊ JÎ ŞEYTAN. EZ HATİM HÎNKİRİN KU HERDUYAN JÎ BİHEWÎNİM. (GUNNAR EKELÖF) = ŞEYTAN TANRIDIR VE TANRI DA ŞEYTANDIR. İKİSİNİ DE BARINDIRMAM ÖĞRETİLDİ BANA. (GUNNAR EKELÖF)
hewandin, vehewandin, hêwirandin, êwirandin, stirandin, penihandin, êwir kirin, hemilandin l/gh
barınma hewîn, vehewin, hêwirin, êwirîn, êwirbûn, sitirîn, starbûn, penihîn
hewîn, vehewîn, hêwirîn, êwirîn, êwirbûn, sitirîn, starbûn, penihîn m
barınmak hêwirîn, sitar bûn.
1. hewîn, vehewin, hewirîn, ewirin, êwir bûn, stirîn, star bûn, penihîn 2. bi cih bûn l/b w, lê hewîn, lê strîn *koca memlekette barınacak yer bulamadılar di welat de cihekî ku lê bihewin nedîtin 3. qûna (yekî) erd girtin *doğru dürüst hiç bir işte barınmadı rasterast di tu karî de qûna wî erd negirt (mec)
1. hewîn, vehewîn, hêwirîn, êwirîn, êwir bûn, stirîn, star bûn, penihîn l/ngh 2. bi cih bûn l/bw, lê hewîn l/ngh, lê strîn l/ngh * koca memlekette barınacak yer bulamadılar di welat de cihekî ku lê bihewin nedîtin 3. qûna (yekî) erd girtin * doğru dürüst hiç bir işte barınmadı rasterast di tu karî de qûna wî erd negirt (mec) l/bw
barış haşîtî, aştî.
1. lihevhatin, lihevaştbûn 2. aştî, aşanî, sulh 3. aştî, sulh (domana pişti aştiyê) *barış içinde yaşıyoruz em di aştiyê de dijîn
barış görüş olmak pê re li hev hatin
barışçı haşîtîxwaz.
1. aştîxwaz, aştiperest, sulhxwaz, xêrdoş 2. aştîxwaz (kes an jî tiştê ku) aştiyê dixwaze, aştiyê dide pêş
1. aştîxwaz, aştîperest, sulhxwaz, xêrdoş 2. aştîxwaz (kes an jî tiştê ku) aştiyê dixwaze, aştiyê dide pêş rd
barışçıl aştiyane, aştîxwazane h
aştiyane, aştîxwazane h
barışçılık aştîxwazî, aştîperestî, sulhxwazî, xêrdoşî m
aştîxwazî, aştîperestî, sulhxwazî, xêrdoşî m
barisfer barîsfer
barîsfer m
barışı sağlamak aştî çêkirin, sulh çêkirin
barışık aştbûyî, lihevkirî, lihevhatî, lêkhatî, lihev *biz barışığız em lihev in
barışık ol­mak li hev bûn
barışma lihevaşbûn, lihevhatin, lêkhatin, selihîn m
lihevaşbûn, lihevhatin, lêkhatin, selihîn m
barışmak li hev hatin, li hev haş bûn.
li hev aş bûn, li hev aşt bûn, li hev hatin, li êk hatin, lek hatin, selihîn
li hev aş bûn l/bw, li hev aşt bûn l/bw, li hev hatin l/bw, li êk hatin l/bw, lêk hatin l/ngh, selihîn l/ngh
barışsever haşîtîperwer.
aştîperwer, sulhperwer
aştîperwer, sulhperwer rd
barışseverlik aştîperwerî, sulhperwerî
aştîperwerî, sulhperwerî m
barıştırma lihevanîn, pevanîn, lêkanîn, lihevaşkirin, selihandin
lihevanîn, pevanîn, lêkanîn, lihevaşkirin, selihandin m
barıştırmak li hev anîn, li hev haşkirin.
li hev anîn, li ek anîn, li hev aş kirin, li hev aşt kirin, (li hev) selihandin
li hev anîn, li êk anîn, li hev aş kirin, li hev aşt kirin, (li hev) selihandin l/bw
barit barît kim/m
barît kîm/m
baritin barîtîn (baryum sulfata siruştî) in/m
barîtîn (baryum sulfata siruştî) mîn/m
bariton 1. barîton (denge meran ê di navbera tenor û bas de) 2. barîton (cureyek amûra ku bi devan tê jendin û dengeki di navbera basso û alto de jê derdikeve) mzk/m
1. barîton (dengê mêran ê di navbera tenor û bas de) 2. barîton (cureyek amûra ku bi devan tê jendin û dengekî di navbera basso û alto de jê derdikeve) mzk/m
bariz eşkere, diyar.
aşîkar, diyar, aşkere, xuya nd
aşîkar, diyar, aşkere, xuya nd
barizleşmek aşkere bûn, xuya bûn
aşkere bûn, xuya bûn l/ngh
bark bnr ev bark
bnr ev bark
barka qeyîkeke mezin e der
qeyîkeke mezin e der
barma gava deng li meyxanevanên kal ê Rûm tê kirin, tê bikaranîn b
barmen barmen (dezgehdarê barê) nd/nt
barmenlik barmenî, barmentî m
barmenî, barmentî m
baro baro.
jûra parêzeran, baro (saziya pîşeyî ya parêzeran)m
jûra parêzeran, baro (saziya pîşeyî ya parêzeran) m
barograf bilindayîpîv, barograf
bilindayîpîv, barograf m
barok müzik muzîka barok
barometre barometre (amraza ku pestoya hewayê dipîve) Jiz/m
barometre (amraza ku pestoya hewayê dipîve) fiz/m
baron baron (li welatên Rojava nasnavê di navbera Vîkont û şowalye de) n
baronluk baronî
baronî m
baroskop baroskop m
baroskop m
barsama marsama navê pişkdar ê nane û cehtiriyê
barsama, marsama navê pişkdar ê nane û cehtiriyê
barudi reşê girtî
barudî reşê girtî
barut barûd, têz.
şûre, barûd, têz
barut fıçısı (gibi) wekî agir û barûdê ye (ji bo cihê ku dike lê şer an jî tevlihevi biqewime)
barut gibi 1) eynî barûd e (ji bo kesê sirt) 2) eynî barûd e (ji bo tiştên tûj)
barut kesilmek (veya barut ol­mak) bûn wekî barûdê, bên barûd
barut ko­kusu gelmek li şer bar bûn (têderxistina qewimîna şer)
barutçu barûtpêj (kesê ku barûdê çêdike)
barûtpêj (kesê ku barûdê çêdike) dîr/nd
baruthane xelît, barûtxane
xelît, barûtxane m
barutla oynamak bi barûdê leyîstin
barutluk barûdank, qutiya barûdê
barûdank, qutiya barûdê m
baryum baryûm, elementeke ku nimroya wê ya atomê 56, siftiya wê 3,78 û kurtebêja wê Ba ye kîm/m
baryûm, elementeke ku nimroya wê ya atomê 56, siftiya wê 3,78 û kurtebêja wê Ba ye kîm/m
bas 1. bas (dengê heri stûr ê mêran) mzk/m 2.bas (hunermendê ku dengê wî bas e) 3.bas (amûra orkestrayê a herî dengstûr)
baş serî, ser.
(I) 1. ser, serî, kur, qaf ant/n 2. serok, serek, ser, serî (kesê serê civatekê, komekê) *oymak başı serê êlê3. ser n, destpêk *hafta başı serê heftiyê *ay başı serê mehê 4. ser (hîm, xîm) *her şeyin başı sağlıktır serê her tiştî tenduristî ye5. ser (niqteya heri bilind a arazî) *dağın başı serê çiya 6. ser, şerik (ji bo serê tiştê gupikî) *sigara başı serikê cixareyê 7. ser (ji bo serê tiştekî) *köprünün başları se­ren pirê 8. serî (ji bo heywanê şerjêkirinê û hin xurekan, di şûna lib, heb, tane de), kap (ji bo şekir) *bir baş şeker kapek şekir *bir baş soğan seriyek pîvaz 9. pereyê serê, gava mirov pere diguhêre tiştek di ser re dide an jî distîne, serafiye 10. ber, ser *ateş başı=ber agir *başı­ma üşüşmeyin=li ser serê min nehêwirin 11. ser (di şûna heyîneke rastî de) *baş belası belaya serî *başın sağ olsun bila serê te xweş be 12. ser (gava ku wekî pêrkîtek, pêşgirek tê bikaranîn) *baştabib sertabîb 13. di pêlewaniyê (gulaşê) de pileya heri mezin 14. ser *adam başına beş milyon serê mirovê pênc milyon 15. ser , pêşî (di amyarên deryayê de hêla pêş) (II) kînor, kwînêr, kunêrbaşabaş deqedeq nd
baş (i) 1. ser, serî, kur, qaf ant/n 2. serok, serek, ser, serî (kesê serê civatekê, komekê) * oymak başı serê êlê n 3. ser n, destpêk m * hafta başı serê heftiyê * ay başı serê mehê 4. ser (hîm, xîm) * her şeyin başı sağlıktır serê her tiştî tenduristî ye n 5. ser (niqteya herî bilind a arazî) * dağın başı serê çiya n 6. ser, serik (ji bo serê tiştê gupikî) * sigara başı serikê cixareyê n 7. ser (ji bo serê tiştekî) * köprünün başları serên pirê n 8. serî (ji bo heywanê şerjêkirinê û hin xurekan, di şûna lib, heb, tane de), kap (ji bo şekir) * bir baş şeker kapek şekir * bir baş soğan seriyek pîvaz n 9. pereyê serê, gava mirov pere diguhêre tiştek di ser re dide an jî distîne, serafiye m 10. ber, ser * ateş başı ber agir * başıma üşüşmeyin li ser serê min nehêwirin n 1
baş (ii) kînor, kwînêr, kunêr m
baş ağırlık sîkleta giran sp/nd
sîkleta giran sp/nd
baş ağırtmak serî êşandin, serî werimandin, serî kirin dolab, aciz kirin
baş ağrısı serêş.
baş ağrısı olmak bûn emelê serê (yekî), bûn belaya serê (yekî)
baş alama­mak jê firsend netîdin, keys neketin (tiş­tekî), keysa (yekî) tune bûn *bu sanattan memnun değil, baş alamıyorum ki ez ji vê hunerê ne kêfxweş im, ez jê firsend nabînim ku...
baş altı 1. ji pênc pileyan (dereceyan), pileya duyemîn a di gulaşa bizeyt de sp 2. di keştiyan de qawîşa muretebatên ji dereceya nizm ku li aliyê pêşiya keştiyê ye der
1. ji pênc pileyan (dereceyan), pileya duyemîn a di gulaşa bizeyt de sp 2. di keştiyan de qawîşa muretebatên ji dereceya nizm ku li aliyê pêşiya keştiyê ye der
baş aşağı li serserkî, sernişûv, serberjêr, berjêrî, sernişîv, sernigûn
serbeijêr, derbejêr, sernişîvî, sernişîv, seijêrek
baş aşağı düşmek li ser erkî ketin
baş aşağı gelmek li serserkî hatin
baş aşağı gitmek ters çûn, dolaba (yekî) çep gerîn, şans û siûda (yekî) çep gerîn
baş aşağı olmak serbeijêr bûn, derbejêr bûn, semişîvî bûn
baş aşa­ğı olmak sernivşîv bûn, serbeijêr bûn, sernigûn bûn
baş bağlamak 1) serê xwe gir­tin *niye başını bağlamıyorsun? tu çima serê xwe nagirî? 2) serî girê dan *buğday başak bağlamış genim serî girê daye 3) pê ve hatin girêdan
baş bakan bnr başbakan
bas bariton bas barîton mzk/m
bas barîton mzk/m
baş başa pevre, bi hev re, beranber *bir yer bul da başbaşa oturalım cihekî bibîne ku em pev re rûnin
deqedeq *iki gü­reşçi başa baş güreştiler her du pêlewan deqedeq derketin
baş başa kalmak (bir şeyle veya kim­seyle) bi tena serê xwe pê re man, bi (yekî) re tena serê xwe man *kız onunla başbaşa kalmamalı divê keçik bi tena serê xwe pê re bimîne
baş başa vermek Civîn. Kom bûn. Li hev şêwirîn. Piştgirî dan hev. Gûftûgo kirin.
baş başa vermek (veya ka­fa kafaya vermek) 1) serî kutan hev (ji bo ku gava çend kes tên cem hev û li ser tiş­tekî di nav xwe de dipeyivin) 2) serî qutan hev, qûn kutan hev (ji bo kirina piştgiriya hev)
baş belâsı emelê serî, belaya serî *bir köpeğim var, başımın belası kûçikekî min heye, belaya serî ye
baş bulmak kar (qezenc) tê de man (ji bo di dan û stendinc de) *bu fiyata verirsem baş bulmaz eger ez bi vê fiyetê bidim te, ji min re kar tê de namîne
baş çanağı qerqûde, kilox, qaqotê serî, tasa serî ant
baş çekmek serkêşî kirin
baş döndürücü 1) aqil sekinandin (ji bo lez û surete) 2) hiş pê re çûn (ji bo tiştê ku mirov ji berê ji bîr ve diçe)
baş dönmesi dewx.
baş dön­mesi çûna hiş, hiş çûn, sergêjbûn
baş edebilmek çax pê xistin, serî pê re kirin der
baş eğmek serîtewandin.
1) jê re serî xwar kirin, jê re serî tewandin (ji bo hirmet nîşandanê) 2) jê re serî danîn, li be­re serî danîn, jê re serşûrî bûn (ji bo têkçûnê)
baş elde iken hîna ku em nemirine, hê ku em li heyatê ne, hê ku em sax in
baş et­mek (veya baş etmemek) 1) pê karin (an jî nekarîn), sereder lê kirin (an jî nekirin), serî pê re kirin der (an jî serî pê re nekirin der), pê karibûn (an jî nikaribûn), qeweta (yekî) gihîştinê (an jî negihîştinê), serî pê re derxistin (an jî dernexistin), ta pê re ba dan (an jî nedan) 2) pê re gihîştin (an jî negihîştin)
baş fiyat zêdetir fiyet, fiyeta he­rî zêde (fiyeta herî zêde ya tespîtkirî)
baş gelmek ji heq derketin, pê karibûn
baş gös­termek lê peyde bûn *Leyla'da bir has­talık baş gösterdi nexweşînek li Leyla peyde bû
baş göz etmek bi serî kirin *bu gece oğlumu baş göz ediyoruz em îşev lawê xwe bi serî dikin
baş göz olmak bi se­rî bûn *çocuk sonunda baş göz oldu lawik di dawiyê de bi serî bû
baş haber sernûçe m
sernûçe m
baş hemşire serek hevşîre.
baş kaldırma raperîn, serhildan, îsyan
raperîn, serhildan, îsyan m
baş kaldırmak serîhildan.
serî bilind kirin, serî rakirin, îsyan kirin *baş kaldıran köylü tutuklandı gundiyê ku serî bilind kir, hate girtin
raperîn, serî hildan, serî rakirin, li ber rabûn, ser xwe rabûn, îsyan kirin
raperîn l/ngh, serî hildan l/gh, serî rakirin l/gh, li ber rabûn l/bw, ser xwe rabûn l/bw, îsyan kirin l/gh
baş kent bnr başkent
baş kesmek bi serî silav dan
baş kıç vurmak seroqûnko bûn, rabûn û rûniştin (gava pêlê deryayê li keştiyê dikeve, keştî li ser serî û qûnê radibe û bilind dibe) der
baş kırılır fes içinde, kol kırılır yen içinde devê dîzikê vemekin, di malê de ding û aş tenê nagere (ji bo pevçûn, dilmayî û tiştên wisa ku di nav malbat, heval û hogiran de diqewime, pêwist e ku kes pê nehise, mebe dengî)
baş komak (veya baş koymak) serî dan ser riyekê, serî kirin serê
baş komutan bnr başkomutan
baş konsolos bnr başkonsolos
baş koşmak lê cedandin (xebata pir a ji bo serketinê)
baş kumandan bnr başkomutan
baş makale sernivîsyar.
baş mal sermaye m
sermaye m
baş muharrir bnr başmuharrir
baş murakıp serperişt
serperişt nd/nt
baş mü­fettiş bnr başmüfettiş
baş nereye giderse, ayak da oraya gider mezin çi bikin biçûk jî li wê rêçê diçin, biçûk li rêça mezinên xwe diçin
baş ol da, istersen soğan başı ol bila lawikê malê şane be, bila qet meaşê wî tune be
baş olan boş olmaz 1) helbet pê tîne loma bûye seriyek, helbet dikare loma daye milê xwe 2) (di wateya) karê ke­se li serî, pir e
baş örtü bnr başörtü
baş örtücü xêlîvan m
xêlîvan m
baş örtüsü çit, temezî, laçik, dolbend, şar.
baş parmak tiliya beranekê.
beranek, qamk, tiliya mezin, tiliya beranekê, tiliya beranê, pêçiya me­zin, pêçiya beranê (ji bo tiliya mezin a dest û pê) ant/nd
beranek, qamk, tiliya mezin, tiliya beranekê, tiliya beranê, pêçiya mezin, pêçiya beranê (ji bo tiliya mezin a dest û pê) ant/nd
baş redaktör serredaktor
baş sağlığı serxweşî, sersaxî
serxweşî, sersaxîbaşsavcı serekdozger, serdozger, serdoznêr
serxweşî, sersaxî m
baş sağlı­ğı dilemek serxweşî tê dan, dilê (wan) xweş kirin
baş sallamak ji her tiştî re serî hejandin, ji her tiştî re ê gotin
baş şehir bnr başşehir
baş tacı taca serî, gula (tiştekî) *nereye giderse onu baştacı ediyorlar hema bi ku de diçe dibe taca se­re hevalan (an jî dibe gula cuvatan)
baş tanımazlık sêlûbêlî, geremolî, anarşîzm
sêlûbêlî, geremolî, anarşîzm m
baş tutamamak (gemi) serî jê stendin (ji boji rê derketina keştiyê)
bas tutmak hevaltîkirina amûrekê bi perdeyeke tenê bi amûrên dengzirav re
baş tutmak di riya (rota) xwe de bûn (ji bo keştiyê ku bi gotina dumenê dike)
baş ucu li ber serî, berserî *elinin baş ucunda gezdirdi destê xwe li ber seriyê xwe gerand nd
baş ucu noktası robilindî ast
baş uşak serxulam
baş üstünde yeri var cihê (yekî) li ser ser û çavê me heye
baş üstüne! li ser seran!, li ser ser û çavan!
baş üs­tünde tutmak (yek) dan ser ser û çavên xwe
baş vekâlet bnr başvekâ­let
baş vekil bnr başvekil
baş vermek 1) serî dan (ji bo kînorê) 2) serî dan, seridîn, serî girê dan (ji bo genim, ceh û riwekên nolî wan)
baş vurmak serî lê dan.
bnr başvurmak
baş vuru bnr başvuru
baş yakmak serê (yekî) kirin belayê, serê (yekî) di av de kirin
baş yap­mak serî çêkirin (ji bo kuaforan)
baş yarılır börk içinde, kol kırılır kürk içinde girar pîso ye, kevanî ji malê ye, aş û ding tenê di malê de tune (an jî nagere) (ji bo tiştên ku di hundirê malê de diqewime divê mi­rov nede der)
baş yaver bnr başyaver
baş yazar sernivîskar.
baş yazı sernivîs.
baş yemek xwarina sereke (a li ser sifreyê)
baş yemek (başını yemek) 1) serê (yekî) xwarin 2) serê (yekî) xistin belayê
baş yukarı setjorek bat cureyek taqozê ji dara şimşadê
serjorek rd
başa çık­mak pê re serî kirin der, bi (yekî) re serî kirin der, çax pê xistin *o belâlının teki­dir, onunla başa çıkamazsın ew yekî belakir e, tu nikarî pê re serî bikî der
başa geç­mek serkêşî kirin, bûn serî, bûn serê (tiş­tekî) *oğul babanın yerine sen başa geç lawo, tu di şûna bavê xwe de bibe serê me
başa gelen çekilir tiştê ku bê serê me em dê bikişînin
başa gelmek deqedeq hatin, wek ev derketin
hatin serî *başıma gelenleri sana anlatmak istiyorum tiştên ku hatine serê min ez dixwazim ji te re vebêjim
başa güreşmek 1) di gulaşa ku zeytê di xwe didin de ji bo serpêlewantiyê gulaş girtin 2) serê xwe dan beranan, li loqa mezîn gerîn, li ba gayên mezin rêx ki­rin (cehdandina li tiştê herî baş)
başabaş deqedeq nd
başağaç dara ku serserkî di navê de tê jêkirin da ku damara salê wê tê de xuya dike
dara ku serserkî di navê de tê jêkirin da ku damara salê wê tê de xuya dike
başağrısı serêş m
serêş m
başak Simbil, ?ehrîwar, Birca ?ehrîwarê ast/m
simbil.
1. simbil, sinbil, silm *buğday başa­ğı silma genim 2. leqat, liqat, qurf (sinbila genim, ceh û hwd. ku tek tûk di zeviyê de dimîne) 3. efare (ji bo piştî xeritandina bax û bexçeyan, berhevkiran mêwe û zebzeyên ku di wan de mane)
Simbil, Şehrîwar, Birca Şehrîwarê ast/m
başak bağlamak (veya başak tutmak) serî girê dan, seridîn
başak burcu şehrîwar.
başak kılçığı bijî
başak toplamak liqat kirin
başaka durmak serî dan, seridîn
başakçı 1. leqatdorî, leqatker (kesê ku simbêlê genim, ceh û hwd. berhev dike) 2. efarevan, efareker
1. leqatdorî, leqatker (kesê ku simbêlê genim, ceh û hwd. berhev dike) 2. efarevan, efareker nd/nt
başaklamak 1. leqat kirin, efare kirin, qurf kirin
1. leqat kirin, efare kirin, qurf kirin l/gh
başaklanma seridîn, silmgirêdan, sinbilgirtin m
seridîn, silmgirêdan, sinbilgirtin m
başaklanmak 1. seridîn, silm girê dan l/bw, sinbil girtin, serî tije kirin, şonik girê dan
1. seridîn l/ngh, silm girê dan l/bw, sinbil girtin l/gh, serî tije kirin l/bw, şonik girê dan l/bw
başaklı 1. bisilm, bisimbil, sinbilgirêdayî (ji bo debr û ziyanê) 2. tîra ku qûna wê wekî sinbilê ye
1. bisilm, bisimbil, sinbilgirêdayî (ji bo debr û ziyanê) 2. tîra ku qûna wê wekî sinbilê ye rd
başaltı bnr baş altı
basamak pêlik.
1. pêpelok, paplûk, pêpelûk, pêling, pêpeling, pêlik, pêping, pêpik, pêlpelik, pêlpêlok, pêpilang, pêlekan, pêweran, pêpilanik *merdiven basamağı pêpelûka nêrdewanê 2. gihanek, merhale
basamak basamak pêpelûk bi pêpelûk, pêling bi pêling, pêlik bi pêlik, pêpeling bi pêpeling (ji bo bilindbûnê)
basamaklı bipêpelok, bipêping, bipêlik, bipaplûk, bipêpeling, bipêling
bipêpelok, bipêping, bipêlik, bipaplûk, bipêpeling, bipêling rd
basari binayî (tiştê bi dîtinê ve têkildar e)
başarı serketin, serfirazî.
serketin, serkevtin, helketin, serfirazî, serefrazî, miyaserî, serfinazî
basarî bînayî (tiştê bi dîtinê ve têkildar e) rd
başarı göstermek bi ser ketin, serfiraz bûn, serfina­zî nîşan dan
başarı olmak serketî bûn, serfirazî bûn, serfinazî bûn
başarılı serketî, serfiraz.
1. serketî, helketî, serfiraz, serefraz, serfînaz, miyaser 2. serketî, serfirazbûyî (kesê ku bi ser ketiye) 3. serketiyane, serfînazane, serfirazane, bi awayekî ser­ketî h
başarılmak bi ser hatin ketin l/tb
bi ser hatin ketin l/tb
başarım performans sp/m
performans sp/m
başarısız 1. nejêhatî, serneketî, neserfiraz *başarısız bir öğrenci=xwendekareke nejêhatî 2. biserneketî, serfiraznebûyî 3. bi awayekî biserneketî h
başarısız kılmak herwandin
başarısızlık 1. nejêhatîbûn, serneketîbûn 2. bisemeketîtî, serfinaznebûnî, serfiraznebûn m
1. nejêhatîbûn, serneketîbûn 2. biserneketîtî, serfinaznebûnî, serfiraznebûn m
başarma biserketin, serketin, serfirazbûn, serefrazbûn, miyaserbûn, muhefaqbûn
biserketin, serketin, serfirazbûn, serefrazbûn, miyaserbûn, muhefaqbûn m
başarmak serketin.
bi ser ketin, serfiraz bûn, serefraz bûn, miyaser bûn, serfinaz bûn, bi ser xistin, muwefaq bûn
bi ser ketin l/bw, serfiraz bûn l/ngh, serefraz bûn l/ngh, miyaser bûn l/ngh, serfinaz bûn l/ngh, bi ser xistinl/bw, muwefaq bûn l/ngh
başasistan serasîstan
serasîstan nd/nt
başasistanlık 1. serasîstanî (ji bo rewşê se­rasîstan) 2. serasîstanî (ji bo erka serasîs­tan) m
1. serasîstanî (ji bo rewşê serasîstan) 2. serasîstanî (ji bo erka serasîstan) m
başat sereke.
sereta, sereke, serekîn, sereyî, serdest, dominant
başat etmek 1. hicinandin, hûr hêra kirin, hûrhûrî kirin, korkusandin, xişirandin. pelkut kirin, repin kirin, melhika dilê (yekkî) danê, hile dan milê (wî)
başat karakter karaktera sereta biy/nd
başat olmak sereke bûn
başatlık seretatî, sereketî
başatlık yasası qanûna seretatiyê (qanûna ku îspatkiriye di tevîhevbûna nijadan de taybetiya nîjada ser­dest di nifşên dahatû de derdikeve pêş)
başbakan serekwezîr, serokwezîr.
serokwezîr, serekwezîr, serokşalyar, serekşaryar (ji bo serê hikûmetê, serê kabîneyê)
serokwezîr, serekwezîr, serokşalyar, serekşaryar (ji bo serê hikûmetê, serê kabîneyê) nd/nt
başbakanlık 1.serekwezîrî, serokwezîrî. 2.serekwezîrxane, serokwezîrxane.
1. serekwezîrî, serokwezîrî, serokşalyarî (ji bo bûna serokwezîr û erk û vatiniya wî) 2. wezîrgeh, meqamê serokwezîr 3. wezaretxane (avahiya ku serokwezîr û erkedar lê dixebitin)
1. serekwezîrî, serokwezîrî, serokşalyarî (ji bo bûna serokwezîr û erk û vatiniya wî) 2. wezîrgeh, meqamê serokwezîr 3. wezaretxane (avahiya ku serokwezîr û erkedar lê dixebitin) m
başbaşa vermek Bkz: baş başa vermek
basbayağı ramekî nd
ramekî nd
başbuğ 1. ser, serek, serok, fermandar, serleşker 2. serokmiiîs (di heyna Osmani­yan de) dir/n
1. ser, serek, serok, fermandar, serleşker n 2. serokmilîs (di heyna Osmaniyan de) dîr/n
başçavuş serçavîş.
1. sitvanyar, pêrefser, serpel Işk/n 2. di heyna Osmaniyan de çawîşê "yenîçeri"yan dır/n
1. sitvanyar, pêrefser, serpel lşk/n 2. di heyna Osmaniyan de çawîşê “yenîçeriîyan dîr/n
başçavuşluk sitvanyarî, pêrefserî, serpelî
sitvanyarî, pêrefserî, serpelî m
başçı 1. serkar (serê karkeran) 2. kese ku se­re pez difiroşe (çi pehtî çi nepehtî)
1. serkar (serê karkeran) 2. kesê ku serê pez difiroşe (çi pehtî çi nepehtî) n
başçık tovilik (kîsikê kulîlkan ku tê de bizr heye) bot/n
tovilik (kîsikê kulîlkan ku tê de bizr heye) bot/n
başçoban serşivan, serekşivan
serşivan, serekşivan n
başdanışman serekşêwirdar, serekşêwirmend
serekşêwirdar, serekşêwirmend nd/nt
başdizgici sertîprêz, sermuretîp
sertîprêz, sermuretîp nd/nt
başefendî semivîsevan, serkatip, di daîreyên dewletê de qidemtirîn karmend
sernivîsevan, serkatip, di daîreyên dewletê de qidemtirîn karmend nd/nt
başeksper serekpispor, serekê ekspêran nd
serekpispor, serekê ekspêran nd
başeser serberhem, şaheser
serberhem, şaheser m
başeski 1. kesê herî biqidem 2. di tofên "yeniçeri"yan de leşker û efserê herî bêqidem dîr
1. kesê herî biqidem 2. di tofên “yeniçeriîyan de leşker û efserê herî bêqidem dîr
başgardiyan sergardiyan, serekê gardiyanan n
sergardiyan, serekê gardiyanan n
başgarson sergarson, serekê garsonan
sergarson, serekê garsonan n
başgarsonluk 1. sergarsonî (bûna sergar­son) 2. sergarsonî (ji bo karê serekê garso­nan) m
1. sergarsonî (bûna sergarson) 2. sergarsonî (ji bo karê serekê garsonan) m
başgedikli sitvanyarê bapeyebilind nd
sitvanyarê bapeyebilind nd
başhakem serekhakem (serokê hakemên ku leyîstinekê bi rê ve dibin)
serekhakem (serokê hakemên ku leyîstinekê bi rê ve dibin) n
başhekim serbijîşk, sertabîb (hekîmê ku bi rêvebirina nexweşxaneyê hatiye erkedarkirin)
serbijîşk, sertabîb (hekîmê ku bi rêvebirina nexweşxaneyê hatiye erkedarkirin) nd/nt
başhekimlik 1. serbijîşkî, sertabîbî 2. meqamê sertabîb
1. serbijîşkî, sertabîbî 2. meqamê sertabîb m
başhemşire serekhemşîre, sereka xwişkên dilovaniyê
serekhemşîre, sereka xwişkên dilovaniyê m
başhemşirelik serekhemşîretî
serekhemşîretî m
bası çap m
çap m
başı açık serqot, sertazî, servekirî, serkol, serpas, serxwas
serqot, sertazî, servekirî, serkol, serpas, serxwas
serqot, sertazî, servekirî, serkol, serpas, serxwas rd
başı ağrımak serê xwe pê re êşandin
başı bağlı 1) benikê pey hebanê, ne bi sere xwe 2) bi serî, zewicandî
başı belâda serî di belayê de, serî di gêjahiyan de ye
başı belâya girmek serê (yekî) ketin belayê
başı boş beredayî, terkeser.
bnr başıboş
başı bozuk bnr başıbozuk
başı bütün kesê ku jina wî (an jî jina ku mêrê wê) li heyatê ye
başı çatlamak serê (ye­kî) belav bûn, serê (yekî) dike biteqe
başı çekmek serî kişandin, serkêşî kirin
başı darda kal­mak ketin destengiyê, ketin tengiyê (ji hêla pereyan ve)
başı da­ralmak destteng bûn, di destengiyê de bûn (ji aliyê pereyan ve)
başı derde girmek serê (yekî) ketin teq û reqan, serê (yekî) ketin gêjahiyan
başı dertte serî di teq û reqan de ye, serî di gêjahiyê de ye, serî di derdan de ye
başı devletli serê (yekî) bidewlet e, bidewelt e (ango bi bext û talih e)
başı dimdik serbilind e, serê (yekî) ji ba xwedê ve bi­lind e, eniya (yekî) bilind e, xweynamûs e
başı dinç serê (yekî) seqirandî ye
başı dön­mek 1) hişê (yekî) çûn, gêja (yekî) çûn 2) gêj bûn, hişê (yekî) çûn (ji bo rewşa ku yek li hemberî tiştekî dikeve tengiyê û nikare ji navê derkeve) 3) jê re heyîrî man, heyreta (yekî) jê re çêbûn, man êcêbmayî (ji bo rewşa li pêşberî tiştekî muezam) 3) xwe winda kirin, ji serê xwe çûn, ji serê xwe derketin
başı dumanlı 1) serî bidûman, serî bimij, serî bimij û dûman (ji bo çiyayê ku mij girtiye serê 2) sewdaser
başı eğik sertewandî, senizm, serşûr.
serşor, serxwar, semixûn, serkubandî, sernixwîn
başı eğiklik sernixwînî, serkubandîbûn, serxwarî
başı göğe ermek (veya başı göğe değ­mek) serê (yekî) gihîştin esmanan (ji kêfan)
başı havada serbilind, bikêf
başı hoş olmamak jê zewq nestendin (an jî negirtin), tehm jê nestendin
başı için bi serê (yekî) kirin, ji bo xatirê (yekî), dan xatirê (yekî) *Ali Bey'in başı için beni ele vermeyin hûn bi serê Alî Beg bikin min medin dest (an jî, hûn bidin xatirê Alî Beg, min medin dest)
başı kabak serzelût.
1. serzelût 2. serqotki, sertazîkî h
1. serzelût rd 2. serqotkî, sertazîkî h
başı kalabalık dora (yekî) qerebalix e, serê (yekî) di gêjahiyê de ye
başı kazan gibi olmak serê (yekî) bûn wekî dolabê, serî lê bûn kundir
başı kırık serşikandî, serşikestî
başı nâra yanmak kuştiyo di ber xelkê de, di ber (yekî) de ketin belayê, ji rûyê (yekî) de ketin belayê, di agirê (yekî) de şewitîn
başı önünde serî di ber de
başı örtülü serbixêlî
başı sıkılmak tê deman
başı sıkıya gelmek ketin tengasiyê, ke­tin tengiyê, lê qewimîn
başı taşa değmek wekî miriyê ku serê (wî) li hedan (an jîtabûtê) ketin, hişê (yekî) hatin serê (wî)
başı tutmak êş bi serî girtin, êş pê girtin
başı üs­tünde yeri olmak 1) cihê (yekî) li ser ser *çavê (yekî) hebûn (ji bo ezimandinê) 2) li ser ser û çavên xwe qebûl kirin (ji bo munasîp dîtina ramanek an jî lebatekê)
başı yastığa düşmek serî danîn, serî danîn û bilind nekirin (ji ber rehtbûn û bêmecaliyê xwe ranegirtin û ke­tin xewê)
başı yastık yüzü görmemek serî dananîn ser balîfe, xew neketin çavê (yekî), serê (yekî) neçûn ser balîfe
başı yerde serî di erdê de ye, serî di ber de ye (ji ber şermîbûn, dilmayîn û biberketinê)
başı yerine gelmek hişê (yekî) hatin serê (yekî)
başı yukarda pozbilind, qure, kuşpene
başı yumuşak semerm
başı zapt olunmamak serî jê stendin (ji bo hespê ku serî ji siwarê xwe distîne)
başıboş 1. serberdayî, terkeser, beredayî, zolik 2. berdayî, tor (negirêdayî) 3. biserêxwe (mec)
1. serberdayî, terkeser, beredayî, zolik 2. berdayî, tor (negirêdayî) 3. biserêxwe (mec) rd (birinI)
başıboş bırakmak (yek) serberdayî kirin, beredayî kirin, serî ber dan
başıboş büyümek bi serê xwe rabûn
başıboş kalmak beredayî man, serber­dayî man
başıboşluk serberdayîtî, terkeserî, zolikî, beredayîtî
serberdayîtî, terkeserî, zolikî, beredayîtî m
başıbozuk bêser û ber.
1. şervanê sivîl ê ku ketiye nava leşkeran 2. bêserî, bêserûber (ji bo civateke beredayî ku kes li ser sere wan nîn e)
1. şervanê sivîl ê ku ketiye nava leşkeran 2. bêserî, bêserûber (ji bo civateke beredayî ku kes li ser serê wan nîn e) rd
başıbozukluk 1. bêserîtî 2. bêserûberî m
1. bêserîtî 2. bêserûberî m
basıcı çaper, çapker, çapger, çapder (ê ku karê çapê dike)
çaper, çapker, çapger, çapder (ê ku karê çapê dike) nd/nt
basıcılık çaperî, çapkerî, çapgerî, çapderî
çaperî, çapkerî, çapgerî, çapderî m
basık 1. newî, pelçixî, gepsoyî, pehn 2. nizm, ketî
basık burunlu difinpelixî
başıkabak bnr başı kabak
basıklık 1. newîtî, gepsoytî 2. nizmî
1. newîtî, gepsoytî 2. nizmî m
basil basîl (cureyek bakteri ye ku zirav û dirêj e) zo/m
basîl (cureyek bakterî ye ku zirav û dirêj e) zo/m
basıla bila çap be (ji bo fermana çapkirinê) nd
bila çap be (ji bo fermana çapkirinê) nd
basılı 1. dewsandî, çewsandî *basılı peynir küpü kûpê dewsandî yê penêr 2. çapandî, çapkirî, matbû
1. dewsandî, çewsandî * basılı peynir küpü kûpê dewsandî yê penêr 2. çapandî, çapkirî, matbû rd
basılmak çapbûn m
1. çap bûn 2. hatin çapkirin, hatin çapandin l/tb 3. hatin pêlîkirin l/tb 4. bi ser de hatin girtin l/tb
1. çap bûn l/ngh 2. hatin çapkirin, hatin çapandin l/tb 3. hatin pêlîkirin l/tb 4. bi ser de hatin girtin l/tb
çapbûn m
basım çap.
1. çapberî, tabaat (hunerê çapberiyê) 2. çap *kitabın basımına başlandı dest bi çapa pirtûkê hate kirin
1. çapberî, tabaat (hunerê çapberiyê) 2. çap * kitabın basımına başlandı dest bi çapa pirtûkê hate kirin m
basım evi çapxane, metbe'a
çapxane, metbe’a m
başimam serekîmam (di mizgefiekê de serekê îmaman)
serekîmam (di mizgeftekê de serekê îmaman) n
basımcı çapdar, çapdêr, çapemend (xweyî çapxaneyê)
çapdar, çapdêr, çapemend (xweyî çapxaneyê) nd/nt
basımcılık çapdarî, çapderî, çapemendî
çapdarî, çapdêrî, çapemendî m
basımevi çapxane.
başımla beraber me bi serê xwe qebûl e
basın çapemenî.
çapemenî, metbûat
basın odası holmedya
başın sağ olsun bila serê (te) xweş be, bila serê (we) sax be
basın toplantısı civîna çapemeniyê.
civîna çapemeniyê
başına belâ olmak bûn belaya serê (yekî), bûn emelê serê (yekî)
başına bir hal gelmek 1) lê qewimîn, lê bûn pêsîrtengî, tiştek ha­tin serê (yekî) 2) tiştek pê bûn (gava îhtimala mirinê hebe tê gotinê)
başına birşey gelmek 1) tiştek hatin serê (yekî), pê de hatin *başına bir kaza geldi qezayek pê de hat 2) tiştek li berê bûn
başına buyruk xweser, serbixwe.
bi serê xwe (ye)
başına çalmak li nav çavê (yekî) xistin, li ser û çavê (yekî) xistin, avêtin nav çavê (yekî)
başına çalsın bila di çavê xwe bike, bila bike çavê xwe
başına çıkarmak dan ser serê xwe (ji bo bi delalî xwedîkirina zarokekî)
başına çıkmak derketin ser serê (yekî)
başına çorap örmek dek anîn serê (ye­kî), lê dek û dolap çêkirin, dek û dolab li serê (yekî) çêkirin, lê fend û fût çêkirin, fend û fut anîn serê (yekî), tor li serê (ye­kî) gerandin
başına dert etmek serê xwe pê êşandin, ji xwe re kirin derd
başına devlet kuşu konmak dewleta (yekî) rêstin, dewleta (yekî) lê xistin, şansê (yekî) lê xistin, siûda (yekî) lê xistin
başına dikilmek 1) xwe dan ser serê (yekî), xwe ji balê nedan alî (ji bo kontrolkirina kesekî) 2) li ser se­re (yekî) sekinîn, di ser re sekinîn (ji bo heta kar biqede mirov xwe ji cem kar ne­de alî)
başına dolamak (yek) beri (yekî) dan, pêşkarî (yekî) kirin
başına ekşimek 1) kirin belaya serê (yekî), ketin stûyê (yekî) 2) di stûyê (yekî) de man
başına geçirmek 1) dan serê xwe *şapkasını başına geçirdi şewqeya xwe da serê xwe 2) xistin serê (yekî), kirin serê (yekî), li serê (yekî) xistin *tencereyi başına ge­çirdi beroş xiste serê wî
başına geçmek 1) çûn ser (tiştekî) *işinin başı­na geçecek dê here ser karê xwe 2) hatin ser (tiştekî) *tekrardan kurumun başı­na geçti ji nû ve hate ser saziyê 3) dest pê kirin
başına gelmek bi serî de hatin.
1) hatin serê (yekî) *hiç böyle bir şey başına geldi mi? qet tiştekî wiha hate serê te? 2) lê qewimîn, hatin serê (yekî) (ji bo tiştekî ku ji nişka ve li mirov diqewime)
başına güneş geç­mek tav li (yekî) xistin
başına iş açmak ji xwe re kar (iş) derxistin, serê ku nediêşiya rabûn benik lê girê dan
başına iş çıkar­mak kar ji (yekî) re derketin, gêjayî ji (ye­kî) re derketin, gêjayî jê re derxistin
başına kakmak serevde kirin.
kirin qar dan serê (yekî), kirin qar dan nav çavên (yekî)
başına kalmak di stûyê (yekî) de man, li (yekî) man
başına karalar bağlamak reş girê dan
başına musallat olmak mixeserî (yekî) bûn, museletî (yekî) bûn
başına sarmak kirin bela û beri (yekî) dan, (tiştek) li (yekî kirin bela
başına taç etmek kirin tac dan serê xwe
başına taş düşmek (veya başına taş yağmak) kevir û kuçik bi (yekî) de barîn, kevir û kuçik pê de barîn
başına üşüşmek lê hatin hev, lê hêwirîn, lê piçikîn, lê kom bûn
başına vur, ağzından lokması­nı al tu berê (yekî) bi ku de bikî nabêje na (ji bo kesên dengnekir û semerm)
başına vurmak 1) li serî ketin (ji bo rewşa kesê ku araq vexwariye û nizane çi dike) 2) li serî xistin (ji bo tav û gazê) *güneş başı­na vurmuş tavê li serê wê xistiye
basınç çews, pest.
pesto, palepesto, guşar, fişar, tazyîk
pesto, palepesto, guşar, fişar, tazyîk m
basınç yapmak çewsandin, pestandin.
basınçölçer pestopîv, barometre
pestopîv, barometre m
başında di serî de, serê pêşîn, beriya her tiştî *öl­dürücü hastalıkların başında kanser hastalığı geliyor di serê nexweşînên kujende de şêrpençe tê
başında beklemek (veya başında durmak) li serê sekinîn, li berê sekinîn
başında değirmen çevirmek li ber serê (yekî) kirin girînî, li ber serê (yekî) kirin giregir
başında kalmak li berê man *malının başında bekle li ber malê xwe bimîne
başında kavak yeli es­mek 1) haya (yekî) ji bayê felekê tune bûn, sergerm bûn (ji bo xortên ku tenê li xwe û zewqa xwe dinêre) 2) beredayî li pey (tiştekî) gerîn
başında olmak (rewşek) li serê (yekî) bûn
başında paralansın (ha ji te re) bike çavê xwe
başında torbası eksik qemç (doçik) lê kem e
başından aşağı kaynar sular dökül­mek aveke kelandî bi ser û çokê (yekî) de hatin
başından atmak 1) (karek) avêtin pişt guhê xwe, xwe jê filitandin 2) avêtin pişt guhê xwe (ji bo dawîanîna li têkiliyekê)
başından bü­yük işlere girişmek (veya kalkışmak) zêdeyê xwe dan milê xwe, xwe di ber tiştên mezin re kirin
başından geçmek hatin serê (yekî), bi serê (yekî) de hatin *bu hastalık benim de başımdan geçti ev nexweşîn hatibû serê min jî
başından kaynar su dökmek cêrek ava sar bi nava serê (yekî) de kirin u bi çokên wan de hatin xwarê, weka beroşek ava kelandî bi canê (yekî) de hatin xwarê, ava sar bi çokên (yekî) de hatin xwarê
başından korkmak ji serê xwetirsîn, ji xwe tirsîn, ji canê xwe tirsîn
başından savmak qewitandin.
1) defa (yekî) ji xwe kirin, (yek) ji xwe dûr xistin, ji xwe dûr dan, qetha (yekî) ji xwe kirin 2) ji stûyê xwe kirin
başını ağrıtmamak (veya başınızı ağrıtmayayım) serê (yekî) pê neêşandin (an jî ez serê we pê neêşînim)
başını ağrıt­mak 1) serê (yekî) êşandin 2) serê (yekî) genî kirin, serê (yekî) birin *ikide bir şu oldu bu oldu deyip başımı ağntma tutêyî dibêjî ev bû, filan bû, bes e te êdî serê min bir
başını alamamak serê xwe jê neseqirandin, serê xwe jê nefilitandin *başını dertten alamıyor serê xwe ji derdan naseqirîne
başını alıp gitmek serê xwe hilanîn, serê xwe hilanîn û çûn, lê xistin û çûn, terkeserî bûn, terkeselatî bûn
başını ateşlere yakmak serê (yekî) ketin teq û reqan, serê (yekî) ketin derd û belayan
başını bağlamak benikê (yekî) kirin stûyê (ye­kî), benikê (yekî) pê ve danîn, (yek) bi se­rî kirin (ji bo nîşanîkirin an jî zewicandina yekî)
başını beklemek li berê bûn, li ber serî bûn
başını belâya sokmak serê (yekî) kirin belayê
başını bir yere bağ­lamak (yek bi cihekî ve) girê dan (ji bo gava mirov yekî dike karekî)
başını boş bırakmak (yek) bi tena serê (wî) hiştin, serê (yekî) berdan
başını çatmak benik li serê xwe girê dan, paç li serê xwe gi­rê dan
başını çekmek serî kişandin.
başını derde sokmak serê ku nediêşiya rabûn benik lê girê dan
serê (yekî) ki­rin derd û belayê, serê (yekî) xistin derd û belayan
başını dik tutmak eniya (yekî) hildayî bûn, serê (yekî) bilind bûn
başını din­lemek serê xwe seqirandin, serê xwe rihet kirin
başını ezmek serê (yekî) şema (yekî) kişandin (ji bo terbiyekirina kesekî nepak)
başını gözünü yarmak herimandin, lewitandin (ji bo ne bi awayekî baş kirina ka­rekî) *kardeşim sen bu işin başını gözü­nü yardın birayê min te ev kar herimandiye
başını istemek windakirina serê (yekî) xwestin (ji bo xwestina kuştina yekî)
başını kaldırmak (veya başını kaldırama­mak) 1) serê xwe ji serê rakirin (an jî ranekirin) serê xwe ji serê hilanîn (an jî hilneanîn), serî ji ser (karekî) rabûn (an jî ranebûn) (bêatlebûrî kar kirin) 2) serî ji ser balîfe bilind nekirin (ji bo bêhalbûna nexweşekî)
başını kaşımaya vakti olmamak (veya başını kaşıyacak vakti olmamak) fersenda (yekî) tune ye ku serê xwe bixurîne, keysa (yekî) neketinê ku serê xwe bixurîne, wexta (yekî) tune ye ku serê xwe bixurîne
başını koltuğunun altına almak mirina xwe dan ber çavê xwe
başını kurtar­mak 1) serê xwe jê filitandin, canê xwe jê filitandin, canê xwe jê xelas kirin) 2) serê xwe xelas kirin, xwe filitandin (ji bo rewşa ku êdî mirov karibe debara xwe bike)
başını nâra yakmak (yek) xistin zirerarê, belaya xwe di (yekî) gerandin,peşka xwe li (yekî) xistin, peşka xwe tê gerandin
başını ortaya koymak kuştina xwe dan ber çavê xwe
başını sok­mak ketin binê (cihekî) (strîn û hewîna di xaniyekî de)
başını taştan taşa vurmak se­rö xwe li vî dîwarî li wî dîwari (an jî vî kevirî li wî kevirî) xistin
başını toplamak se­rê xwe bi keys kirin, porê xwe bi keys ki­rin, porê xwe dan hev
başını uçurmak serê (yekî) firandin, serê (yekî) hilfirandin (an jî hilqetandin)
başını vermek serê xwe di ber de dan (ji bo fedakirina canê xwe)
başını yakmak serê (yekî) kirin gêjahiyan, serê (yekî) kirin geremolê
başını ye­mek bnr baş yemek
başının altında di bin serê (yekî) de (di bin balgiyê de)
başının altından çıkmak (tiştek) ji binê (yekî) derketin *bu iş Saniye'nın ıstanbullu anasının başının altında çık­tı ev tişt ji binê diya Saniye ya Stenbolî derket
başının belası olmak bûn bela serê (yekî), bûn cil û ketin milê (ye­kî)
başının çaresine bakmak li çareya serê xwe nihêrtin, ji xwe re çareyek dîtin
başının derdine düşmek ketin etra xwe, ketin etra serê xwe
başının dikine gitmek tîk çûn (ji bo kesê ku tenê bi ya xwe dike û guh nade pend û şîretan)
başının etini yemek serê (yekî) birin, serê (yekî) genî kirin, (yek) gêj kirin, hetka (yekî) birin
başının gözünün sadakası tesediqa seriyan
başın­dan kesmek di serê ser de rê lê birin, di serî de peşk lê xistin, di serî de pêşî lê bi­rin, di serî de rê lê girtin *ben bu kız is­teme olayını başından kestim min di se­re ser de rê li meseleya keçxwestinê birî
basıölçer manometre fiz/m
manometre fiz/m
basıp geçmek 1) jê bihurin, jê derbas bûn *atımız diğer atları basıp geçti hespê me lê xist ji hespên din bihuri 2) guh pê nekirin, girîngî pê nedan
basıp gitmek lê dan û çûn, lê xistin çûn
basiret basîret.
dûrendîşî, besîret, degelî
dûrendîşî, besîret, degelî m
basiretli degel, dûrendîş, bibesîret
degel, dûrendîş, bibesîret rd
basiretsiz nedegel, nedûrendîş, nekêr, bêbesîret
nedegel, nedûrendîş, nekêr, bêbesîret rd
basiretsizlik nedegelî, nedûrendîşî, nekêrî, bêbesîretî
nedegelî, nedûrendîşî, nekêrî, bêbesîretî m
basit hêsan.
1. hêsan, hêsa, sihêl, rihet, asan, sivik, besît (tiştê ku kirina wî û têgihîştina wî hêsan e, netevlihev) *basit bir yöntem azîneke hêsan *basit bir dil kullanılmış zimanekî sivik hatiye bikaranîn 2. sade (tiştê bêxeml û sade) (mec) 3. sivik, adî, remakî *basit bir adam mirovekî sivik (mec) 4. ji rêzê, asayî *hergün gördüğü­müz basit olaylardan ji bûyerên asayî ne ku her roj em wan dibînin (mec) 5. rihet, hêsan *basit bir iş karekî hêsan 6. sade, salgir rz/rd
basit cisim cismê sade Mm
basit cümle hevoka hêsan (rihet) rz
basit faiz faîza sermiyan
basit kelime peyva xwerû, peyva sade, peyva saltgir rz
basitleşme hêsanbûn, asanbûn, rihetbûn, sivikbûn, sadebûn, besîtbûn
hêsanbûn, asanbûn, rihetbûn, sivikbûn, sadebûn, besîtbûn m
basitleşmek hêsan bûn, asan bûn, rihet bûn, sivik bûn, sade bûn, besît bûn
hêsan bûn, asan bûn, rihet bûn, sivik bûn, sade bûn, besît bûn l/ngh
basitleştirme hêsankirin, asankirin, rihetkirin, sivikkirin, sadekirin, besîtkirin
hêsankirin, asankirin, rihetkirin, sivikkirin, sadekirin, besîtkirin m
basitleştirmek hêsan kirin, asan kirin, rihet kirin, sivik kirin, sade kirin, besît kirin
hêsan kirin, asan kirin, rihet kirin, sivik kirin, sade kirin, besît kirin l/gh
basitlik hêsanî, asanî, sihêltî, sadetî, sadeyî, siviktî, besîtî
hêsanî, asanî, sihêltî, sadetî, sadeyî, siviktî, besîtî m
başka cihê, cê, din, bilî, xeyrî.
1. din, dî *başka bir eve taşındık me bar kire maleke din 2. cihê, cuda, cihêreng *o, başka bir adamdır ew, mirovekî cihê ye 3. dîtir, cudatir 4. ji bil, jê pê ve, xeynî, ji xeynî, xîncî, wekî din *bundan başka ji bilî vê, wekî din d
başka başka cihê cihê, cuda cuda
başka biri yekî din, yekî dîtir
başka işi yok mu? çi îşê (yekî) pê neketiye?, çi îşê (yekî) pê ye
başkaca ji bil (...), wekî din h
ji bil (...), wekî din h
başkahraman serleheng, serekgernas, qehremanê berhemekê wj/nd
serleheng, serekgernas, qehremanê berhemekê wj/nd
başkalaşım teşeguhirîn, dirûvguhirîn, veguheran, metamorfîzm jeo/m
teşeguhirîn, dirûvguhirîn, veguheran, metamorfîzm jeo/m
başkalaşma 1. cihêrengbûn2. teşeguhiribûn, metamorfoz biy/m
1. cihêrengbûn m 2. teşeguhirîbûn, metamorfoz biy/m
başkalaşmak veguhêrîn.
1. cihêreng bûn, guherîn 2. dirûvguherî bûn, teşeguhirî bûn 3. xera bûn, nepak bûn, kotî bûn (mec)
1. cihêreng bûn, guherîn l/ngh 2. dirûvguherî bûn, teşeguhirî bûn l/ngh 3. xera bûn, nepak bûn, kotî bûn (mec) l/ngh
başkale Elbak (Navçeyeke girêdayî Wanê)
başkalık cudabûnî.
cihêrengî, ciyawazî, cudayî
cihêrengî, ciyawazî, cudayî m
başkan serek, serok.
1. serok, serek, sermiyan, serkirde, reîs 2. serok, serek (li hin welatan serekê dewlet û hikûmetê)
başkan vekili cîgirê serok, cîgirê serek, şûngirê serek, cihnişînê serok, birîkarê serok, wekîlê serek
başkan yardımcısı alîkarê serok, alîkarê serek
başkanlık serokatî.
1. seroktî, serokatî, serektî, serokayî 2. serokatî (ji bo erk û meqamê se­rok)
başkanlık etmek serokatî kirin, serektî ki­rin
başkanlık konseyi (veya başkanlık divanı) encûmena serokatiyê, dîwana serokatiyê
başkası yê/ya din, yê/ya dîtir, yekî din h
yê/ya din, yê/ya dîtir, yekî din h
başkâtip bnr başkâtip
sernivîsevan, sernivîsyar, sereknivîsevan, serekê katiban
başkatip sernivîsevan, sernivîsyar, sereknivîsevan, serekê katiban nd/nt
başkâtiplik sernivîsevanî, sernivîsyarî
başkatiplik sernivîsevanî, sernivîsyarî m
başkent paytext, serbajar.
paytext m, serbajar
paytext m, serbajar n
başkesit ferîş, felqê darê (parçeyê darê gava ku li serserkî qolê wê tê birîn damarê ku emrê wê didin nîşan, xuya dibe)
ferîş, felqê darê (parçeyê darê gava ku li serserkî qolê wê tê birîn damarê ku emrê wê didin nîşan, xuya dibe) m
basket basket sp/m
basket yapmak basket kirin
basketbol basketbol.
basketbol sp/m
basketbol sp/m
basketçi basketvan, leyzvanê basketbolê
basketvan, leyzvanê basketbolê nd/nt
baskı 1.çap. 2.çewsî, zordestî, pest.
1. çap *sözlüğün baskısı güzel=çapa ferhengê baş em 2. çap (hejmar an mêjera çapê) *bu gazetenin baskısı yüz bin­dir çapa vê rojnameyê sed hezar e 3. çap (ji bo tekrarkirina çapa nû ya berhemeke) *sözlüğün yeni baskısı çapa nû ya ferhengê 4. kef û şel (ji bo kêldana kincan ji hûndir ve) 5. pest, guşar, fîşar, pêkutî, çewsan, tehde, tehdeyî, kotekyarî, zor û zerp *halk baskı altında gel di binê pêkutiyê de ye *baskı araçları amrazên kotekyariyê 6. pres (ji bo alava çewsandinê) 7. pest, guşar, fîşar psî/m 8. biserdeçûn sp/m
baskı altında tutmak di bin bin tehdeyê de hiştin, di bin pêkutî û tehdehiyê de hiştin, di bin pest û guşarê de hiştin
baskı kalıbı qalibê çapê
baskı uygulamak zor dan ser (...), zora xwe dan ser (yekî), pê kirin ser (yekî), zext lê kirin, zext dan ser (yekî)
baskı yapmak 1.çap kirin. 2.çewisandin, zordestî lêkirin, pestandin.
pestandin, tehde lê kirin, pêkutî lê kirin, pê dan ser (yekî), pest lê kirin, çewsandin, guşarî lê kirin
baskıcı çewsîner.
1. çapker (ji bo kesê ku bi qaliban resm û şeklan çapî ser qumaşan dike) 2. tehdekar, fîşalker, çewsîner, stemkar, zorker, zordest (ji bo kesê ku zordestî û pêkutiyê li kesên din dikin)
1. çapker (ji bo kesê ku bi qaliban resm û şeklan çapî ser qumaşan dike) nd/nt 2. tehdekar, fîşalker, çewsîner, stemkar, zorker, zordest (ji bo kesê ku zordestî û pêkutiyê li kesên din dikin) * baskıcı rejim rejîma çewsîner, rejîma tehdekar rd
baskıcı rejim rejîma çewsîner, rejîma tehdekar
baskıcılık 1. çapkerî 2. tehdekarî, fîşalkerî, çewsînerî, zorkerî, zordestî
1. çapkerî 2. tehdekarî, fîşalkerî, çewsînerî, zorkerî, zordestî m
baskıda kalmak serî dan der, serî dan (gava ku baran li erdê dike erd dişide û pişt re tov serî bide)
baskil Baskîl (Navçeyeke girêdayî Xarpêtê)
başkilise katedral m
katedral m
baskın nijd, cerd.
1. cerd, sergirtin *köye baskın yap­tılar girtin ser gund 2. êrîş (êrîşa ji bo demeke kin) 3. raser, serdest *çocuk arka­daşlarına göre baskın geldi kurik li gorî hevalên xwe serdest derket
baskın çıkmak (veya baskın gelmek) jê re serdest hatin
baskın ver­mek cerdî ser (kesekî an jî cihekî) kirin
baskın yapmak 1) avêtin ser (kesekî an jî cihekî), girtin ser (kesekî an jî cihekî), cerd kirin 2) ji nişka ve girtin ser (kesekî an jî cihe­kî) 3) girtin serê (ji bo gava ku mêvan ji nişka ve tên) (mec)
baskına uğramak 1) rastî cerdê hatin, duçarî cerdê bûn 2) li serê (li ser sûc) hatin girtin 3) mêvan girtin ser (kesekî)
baskıncı cerdevan n
cerdevan n
baskıncılık cerdevanî m
başkişi serleheng, lehengê sereke yi berhemekê wj/nd
serleheng, lehengê sereke yê berhemekê wj/nd
baskısız 1. bêpest, bêçewsan, bêzordestî, bêpêkutî *baskısız rejimler rejîmên bêpest 2. bêdîsîplîn 3. bêterbiye, bêexlaq (mec)
1. bêpest, bêçewsan, bêzordestî, bêpêkutî * baskısız rejimler rejîmên bêpest 2. bêdîsîplîn 3. bêterbiye, bêexlaq (mec) rd
baskıya maruz kalmak tehde lê bûn, zor lê bûn
basklârnet basklarnet mzk/m
basklarnet basklarnet mzk/m
baskmcılık cerdevanî
başkomutan serfermandar.
serfermandar, serfermander, serleşker, serdar
serfermandar, serfermander, serleşker, serdar n
başkomutanlık serfermandarî, serfermanderî, serleşkerî, serdarî
serfermandarî, serfermanderî, serleşkerî, serdarî m
başkonsolos serekkonsul, serekkonsolos
serekkonsul, serekkonsolos nd/nt
başkonsolosluk 1. serekkonsulî, serekkonsolosî 2. konsulxane, konsolosxane
1. serekkonsulî, serekkonsolosî 2. konsulxane, konsolosxane m
başköşe quncê odeyê, kuncê odeyê, cihê baş (cihê ji bo rûniştinê ku ji kesên mezin re hatiye veqetîn) nd
başköşeye kurulmak li quncê odeyê rûniştin
baskül 1. qapan, qeynter 2. baskul
1. qapan, qeynter 2. baskul m
başkumandan serfermandar, serleşker, ser­dar, serkumandan
serfermandar, serleşker, serdar, serkumandan n
başkumandanlık serfermandarî, serleşkerî, serdarî, serkumandanî (ji bo erk û meqam) m
serfermandarî, serleşkerî, serdarî, serkumandanî (ji bo erk û meqam) m
başkurt 1. Başkîr (gelekî ku li Rûsyayê dijî) 2. Başkirî (tiştê xweserî vî gelî) nd/rd
1. Başkîr (gelekî ku li Rûsyayê dijî) 2. Başkirî (tiştê xweserî vî gelî) nd/rd
başkurtça Başkîrî, Başkîrkî (zimanê Başkîran) m
Başkîrî, Başkîrkî (zimanê Başkîran) m
başlâhana bnr baş lâhana
cureyekî keleman e ku pelên wê di hev de û serê wê topikî ye (Brassica oleracea) bot.
başlahana cureyekî keleman e ku pelên wê di hev de û serê wê topikî ye (Brassica oleracea) bot
başlama destpêkirin
destpêkirin m
başlama! bibir! dîsa dest pê meke!
başlamak dest pê kirin.
1. dest pê kirin *yazmaya başladım min dest bi nivisandinê kir 2. dest pê kirin (ji bo rewşa tiştekî ku dişixule, dimeşe, berdewam dike) *oyun başla­dı leystik dest pê kir 3. bûn, çêbûn, welidîn 4. xuya bûn *kasabanın kenar mahallelerinden sonra mezarlık başlar piştî taxên perê bajarok goristan xuya dibe 5. dest pê kirin (ji bo tiş­tek ku bandora xwe bide nîşan dan) *kış başladı zivistanê dest pê kir l/b w 6. dest pê kirin (ji bo destpêkirina lebat û tevgereke ne baş) *yine küfiir etmeye başla­dı dîsa dest bi çêran kir
1. dest pê kirin l/bw * yazmaya başladım min dest bi nivisandinê kir 2. dest pê kirin (ji bo rewşa tiştekî ku dişixule, dimeşe, berdewam dike) * oyun başladı leystik dest pê kir l/bw 3. bûn, çêbûn, welidîn l/ngh 4. xuya bûn * kasabanın kenar mahallelerinden sonra mezarlık başlar piştî taxên perê bajarok goristan xuya dibe l/ngh 5. dest pê kirin (ji bo tiştek ku bandora xwe bide nîşan dan) * kış başladı zivistanê dest pê kir l/bw 6. dest pê kirin (ji bo destpêkirina lebat û tevgereke ne baş) * yine küfür etmeye başladı dîsa dest bi çêran kir l/bw * başlama! bibir! dîsa dest pê meke!
başlangıç destpêk.
1. destpêk *hayatın başlangıcı destpêka jînê 2. pêşek, destpêk (ji bo pêşgotin an jî destpêka berhemekê) wj/m
1. destpêk * hayatın başlangıcı destpêka jînê m 2. pêşek, destpêk (ji bo pêşgotin an jî destpêka berhemekê) wj/m
başlanılmak 1. dest pê bûn, li dar ke­tin, dest pê hatin kirin l/tb
1. dest pê bûn l/bw, li dar ketin l/bw, dest pê hatin kirin l/tb
başlanma destpêbûn, lidarketin
destpêbûn, lidarketin m
başlanmak 1. dest pê bûn, li dar ketin, dest pê hatin kirin (an jî hatin destpckirin) l/tb 2. serî girê dan *soğan baş­landı pîvazê serî girê da
1. dest pê bûn l/bw, li dar ketin l/bw, dest pê hatin kirin (an jî hatin destpêkirin) l/tb 2. serî girê dan * soğan başlandı pîvazê serî girê da l/bw
başlatılmak hatin destpêkirin, hatin lidarxistin l/tb
hatin destpêkirin, hatin lidarxistin l/tb
başlatmak 1. dan destpêkirin l/tb, li dar xis­tin 2. dan destpêkirin l/tb, li dar xis­tin (ji bo bi awayekî ne baş, bûna sedcmc axaftina yekî) *sen başlattın, yok­sa böyle konuşmazdı te li daran xist, heke na wiha xeber nedida
1. dan destpêkirin l/tb, li dar xistin l/bw 2. dan destpêkirin l/tb, li dar xistin l/bw (ji bo bi awayekî ne baş, bûna sedemê axaftina yekî) * sen başlattın, yoksa böyle konuşmazdı te li daran xist, heke na wiha xeber nedida
başlayıcı destpêker (ji bo kesê ku hîna nû dest bi hînbûna tiştekî dike) nd/rd
destpêker (ji bo kesê ku hîna nû dest bi hînbûna tiştekî dike) nd/rd
başlayış destpêkî
destpêkî m
başlı biserik
biserik rd
başlı başına bi serê xwe.
bi serê xwe *yazmak başlı başına bir sanattır nivisandin bi serê xwe hunerek e h
bi serê xwe * yazmak başlı başına bir sanattır nivisandin bi serê xwe hunerek e h
başlı diken kerbeş (botanîk)
kerbeş bot/m
başlıca sereke.
giringtirin, bingehîn *eleştirme her okurun başlıca hakkıdır rexnekirin mafekî bingehîn î xwendevan e
girîngtirîn, bingehîn * eleştirme her okurun başlıca hakkıdır rexnekirin mafekî bingehîn î xwendevan e h
başlık qelen, next.
1. serpûş (ji bo tiştê mîna kum, kumik û telik ku mirov dide serê xwe)2. serkele (ji bo hefsarê ku dikin serê heywanê bar)3. qub (ji bo serê kutek û stûnan)4. sername m, sernav n, sernivîs(ji bo pirtûk û tiştên wisa) 5. şerik (ji bo alav û hacetan) 6. qelen, qelind, nexd*başlık parası pereyê qelen
başlık atmak (veya başlık koymak) sernav lê kirin, sernivîs lê danîn
başlık vermek qelend dan, next dan
başlıkçı 1. serpûşfiroş 2. serpûşvan (kesê ku serpûşan çêdike)
1. serpûşfiroş 2. serpûşvan (kesê ku serpûşan çêdike) nd/nt
başlıklı 1. biserpûş, sergirtî *başlıklı ka­dınlar jinên sergirtî 2. biserî, biserik *başlıklı kalem pênûsa biserik 3. bisernivîs, bisernav
1. biserpûş, sergirtî * başlıklı kadınlar jinên sergirtî 2. biserî, biserik * başlıklı kalem pênûsa biserik 3. bisernivîs, bisernav rd
başlıksız 1. bêserpûş, servekiri 2. bêserî, bêserik 3. bêsernivîs, bêsemav
1. bêserpûş, servekirî 2. bêserî, bêserik 3. 3. bêsernivîs, bêsernav rd
basma 1. pestandin, pêlîkirin, pêpes 2. çapkirin, çapandin 3. cureyek qumaşê bipembû ku li serê şekl hene 4. ji bo tiştê ku ji vî qumaşî hatiye çêkirin 5. metbûa (tiştên ku bi çapkirinê hatine amadeki­rin) 6. çapbûyî, çapkirî, matbû 7. cu­reyek leystikek e ku bi kaxizê îskambîlê tê leyîstin 8. sergîn n, tepik n, zibil
1. pestandin, pêlîkirin, pêpes m 2. çapkirin, çapandin m 3. cureyek qumaşê bipembû ku li serê şekl hene 4. ji bo tiştê ku ji vî qumaşî hatiye çêkirin rd 5. metbûa (tiştên ku bi çapkirinê hatine amadekirin) m 6. çapbûyî, çapkirî, matbû rd 7. cureyek leystikek e ku bi kaxizê îskambîlê tê leyîstin 8. sergîn n, tepik n, zibil m
basma kalıp vetûrî, klîşebasso bnr
vetûrî, klîşe m
başmabeynci serekmabeynvan (di seraya Osmanî de serekê mabeynvanan)
serekmabeynvan (di seraya Osmanî de serekê mabeynvanan) rd
basmak çap kirin, pê lê kirin.
1. pestandin, pêlî kirin, pêpes kirin *çimenlere basmayınız pêlî çîmenan mekin 2. xwe li piyan girtin, xwe li ser lingan girtin (ji bo zarokên biçûk ku êdî dikarin rabin ser piyên xwe) 3. tehm dan, def dan (ji bo defdana tiştekî ku mirov hêza xwe dide serê û tehm dide) 4. dewisandin, çewisandin, tepisandin, repisandin, dehişandin, avandin *kü­pe peynir bastı penêr dewisande kûp 5. çapandin, çap kirin (ji bo mîna pirtûk û rojnameyan) 6. nixamtin, nixumandin, zeft kirin, girtin *yolları ot basmış giya rê nixamtiye 7. lê xistin, lê dan (ji bo ku mirov bi tiştekî rêç û şop li ser tiştekî bihêle) *buraya parmağını bas tiliya xwe li virê bixe 8. girtin ser (ke­sekî an jî cihekî), avêtin ser (kesekî an jî cihekî), cerdî serê kirin, bi ser de girtin *ilçeyi basmışlar girtine ser navçeyê 9. çelpandin, lê dan, lê xistin *tokadı bastı şeqamek çelpandê 10. pê kirin *bu gün yirmi yaşına basacak dê îro pê bike bîstan 11. girtin (ser) *çevreyi sis basmış mij girt iye derûdorê 12. lê xistin *havayı bas hewayê lê bixe 13. bi qup ketin, bi kurk ketin (li ser hêkan) qerimîn (ji bo heywanên nav malê) *bas (veya bas git) biteqize, biqeşite, lêxe here (argo)
1. pestandin, pêlî kirin, pêpes kirin * çimenlere basmayınız pêlî çîmenan mekin l/gh 2. xwe li piyan girtin, xwe li ser lingan girtin (ji bo zarokên biçûk ku êdî dikarin rabin ser piyên xwe) l/bw 3. tehm dan, def dan (ji bo defdana tiştekî ku mirov hêza xwe dide serê û tehm dide) l/gh 4. dewisandin, çewisandin, tepisandin, repisandin, dehişandin, avandin * küpe peynir bastı penêr dewisande kûp l/gh 5. çapandin, çap kirin (ji bo mîna pirtûk û rojnameyan) l/gh 6. nixamtin, nixumandin, zeft kirin, girtin * yolları ot basmış giya rê nixamtiye l/gh 7. lê xistin, lê dan (ji bo ku mirov bi tiştekî rêç û şop li ser tiştekî bihêle) * buraya parmağını bas tiliya xwe li virê bixe l/gh 8. girtin ser (kesekî an jî cihekî), avêtin ser (kesekî an jî cihekî), cerdî serê kirin, bi ser de girtin * ilçeyi basmışlar girtine ser navçeyê l/bw 9. çelpandin, lê dan, lê xistin * tokadı bastı şeqamek çelpandê l/gh 10. pê kirin * bu gün yirmi yaşına basacak dê îro pê bike bîstan l/gh 1
başmak 1. şekal (ji bo sola kevn) 2. pêlav, sol m
1. şekal (ji bo sola kevn) 2. pêlav, sol m
başmakale serbend, sergotar, benda sereke
serbend, sergotar, benda sereke m
başmakçı 1. pêlavfiroş, solfiroş 2. pêlavker, solker (kesê ku solan, pêlavan çêdike) 3. pêlawan, solvan (kesê ku li camiyan li ber solan dimîne, nobedariyê dike)n
1. pêlavfiroş, solfiroş nd/nt 2. pêlavker, solker (kesê ku solan, pêlavan çêdike) nd/nt 3. pêlavvan, solvan (kesê ku li camiyan li ber solan dimîne, nobedariyê dike) n
başmakçılık 1. pêlavfiroşî, solfiroşî 2. pêlavkerî, solkerî 3. solvanî (nobedariya so­lan) m
1. pêlavfiroşî, solfiroşî 2. pêlavkerî, solkerî 3. solvanî (nobedariya solan) m
başmaklık 1. texsîsata ku didan de, xwişk û keça padîşah dîr 2. soldank, pêlavdank (a li mizgeftan)
1. texsîsata ku didan dê, xwişk û keça padîşah dîr 2. soldank, pêlavdank (a li mizgeftan) m
başmal bnr baş mal
başmisafir mêvanê heri hêja, hêjatirin mêvan nd
mêvanê herî hêja, hêjatirîn mêvan nd
başmubassır serekçavnêr, sereke çavnêran nd
serekçavnêr, serekê çavnêran nd
başmüdür serekgerînende, sergerînende, serekmudir
serekgerînende, sergerînende, serekmudir nd/nt
başmüdürlük 1. serekgerînendetî, sergerînendetî, serekmudirî 2. daîreya ku serek­gerînende lê dixebitebaş
1. serekgerînendetî, sergerînendetî, serekmudirî 2. daîreya ku serekgerînende lê dixebite m
başmüfetiş serçavdêr, serperişt nd/nt
başmüfetişlik 1. serçavdêrî, serperiştî
1. serçavdêrî, serperiştî m
başmuharir sernivîskar
sernivîskar nd/nt
başmuharirlik sernivîskarî
sernivîskarî m
başmühendis serekendezyar
serekendezyar nd/nt
başmürettip serektîprêz, sermuretîp
serektîprêz, sermuretîp nd/nt
başöğretmen gerînende, mudir, serekmamoste (mamosteyê ku li dibistana seretayî ji rêvebirina dibistanê berpirs e)
gerînende, mudir, serekmamoste (mamosteyê ku li dibistana seretayî ji rêvebirina dibistanê berpirs e) nd/nt
başöğretmenlik serekmamostetî
serekmamostetî m
başorakçı serpale n
serpale n
başörtü, başörtüsü çît, çîtik, temezî, çarik, xêlî, laçik, şimaqî, poşî... (ku jin pê serê xwe dinixêmin)
çît, çîtik, temezî, çarik, xêlî, laçik, şimaqî, poşî ... (ku jin pê serê xwe dinixêmin) m
başörtülü bixêlî, bipoşî, bilaçek, biçîtik (ji bo jina ku sere xwe bi tiştekî girtiye)
bixêlî, bipoşî, bilaçek, biçîtik (ji bo jina ku serê xwe bi tiştekî girtiye) rd
başoyuncu serleyzvan, serekleystikvan (sîn/şn)
serleyzvan, serekleystikvan (sîn/şn) nd/nt
başpapaz serekkeşe, serekkeşîş ol/n
serekkeşe, serekkeşîş ol/n
başpapazlık 1. serekkeşetî, serekkeşîşî 2. herêma ku di bin rêvebirina serekkeşe de ye) m
1. serekkeşetî, serekkeşîşî 2. herêma ku di bin rêvebirina serekkeşe de ye) m
başparmak tiliya beranekê.
başparmak otu gêjlok
başpehlivan serekpêlewan n
serekpêlewan n
başpehlivanlık serekpêlewanî
serekpêlewanî m
başpiskopos sermetran.
sermetran ol/n
sermetran ol/n
başpiskoposluk 1. sermetranî 2. meqamê sermetran ol/n
1. sermetranî 2. meqamê sermetran ol/n
başrahip serekrahib ol/n
serekrahib ol/n
başrol bnr baş rol
1. serleyzvan 2. serekerol, rola sere­ke
1. serleyzvan 2. serekerol, rola sereke nd/nt
başsağlığı sersaxî.
başsavcı serekdozger, serdozger, serdoznêr nd/nt
başsavcılık 1. serekdozgerî, serdozgerî, serdoznêrî 2. meqam an jî peywira serdozger
1. serekdozgerî, serdozgerî, serdoznêrî 2. meqam an jî peywira serdozger m
başşehir paytext, serbajar.
serbajar n, paytext
serbajar n, paytext m
başsız 1. bêser, bêserik, bêsefî 2. bêserî, bêserek, bêsermiyan (mec) *düşmana kar­şı ordu başsız bırakılmamalı divê li hemberî dijmin artêş bêserî neyê hiştin
1. bêser, bêserik, bêserî 2. bêserî, bêserek, bêsermiyan (mec) * düşmana karşı ordu başsız bırakılmamalı divê li hemberî dijmin artêş bêserî neyê hiştin rd
başsızlık 1. bêserî, bêserîtî, bêserekî 2. anar­şî sos/m
1. bêserî, bêserîtî, bêserekî 2. anarşî sos/m
basso bnr bas (II)
başsütün serstûn
serstûn m
başta bulunmak (veya başında bulunmak) li serê (kare­kî) bûn (ji bo birêveberê karekî)
başta gel­mek (cihek, tiştek) di serî de hatin *tü­tüncülükte Muş başta gelir di warê titûnê de Muş di serî de tê
başta gitmek di serî de (...) bûn
başta taşımak dan ser serê xwe (ji bo hurmetdanê)
baştabib serbijîşk, sertabîb
serbijîşk, sertabîb nd/nt
baştabiblik serbijîşkî, sertabîbî
serbijîşkî, sertabîbî m
baştabip serbijîjk.
baştan ji serî de, ji nû ve *meseleyi baştan anlat meseleyê ji serî de vebêje
baştan aşağı ji serî heta binî.
baştan aşağı (baştan ayağa veya baştan başa) seranser, seranpê, serdanpê, sertaser, seranpêl, serbiser
baştan aş­mak di ser serî de qelaptin (ji bo zêdebûn û pirbûna tiştekî)
baştan başa seranser.
baştan beri ji serî ve.
baştan çıkarmak ji rê derxistin.
hiş ji serê (yekî) kirin, (yek) ji serî derxistin (ji bo xirandin û xapandina kesekî)
baştan çık­mak ji serê xwe derketin, ji serî derketin (ji bo xerabûna kurm û exlaqê yekî)
baştan kalmış (veya baş kalma) xizmetkirî (ji bo eş­ya û malên ku ji hêla kesên din ve hatibe şixulandin)
baştan kara etmek di rewşa xetereya noqbûna keştiyê de bi zanebûn berê keştiyê dan ser reşahiyê û tê de sekinandin
baştan kara gitmek hesabê paş û pêşiya xwe nekirin
baştan savma kirtûpan.
ji stûyê xwe kirin, di ser guhê xwe re avêtin, pûte pê nedan
kirtûpanbaştarda cureyek cengkeştî ku demên berê di stola Osmanî de hatiye bikaranîn
kirtûpan m
baştankara fîsqegul (Parus maior) zo/m
fîsqegul (Parus maior) zo/m
baştankaragiller famîleya fîsqegulan zo/nd
famîleya fîsqegulan zo/nd
bastarda bnr baştarda
bnr baştarda
baştarda cureyek cengkeştî ku demên berê di stola Osmanî de hatiye bikaranîn
başteknisyen serteknîsyen
serteknîsyen nd/nt
bastı zebzeyê ku bi goştê hûrkirî re tê pehtin
zebzeyê ku bi goştê hûrkirî re tê pehtin
bastıbacak 1. vêç, vajî (ji bo kesê ku piyên wî li hev weribandî) 2. qotikî (ji bo kesê ku çîmê wî kin in) 3. pizik, netebt, nehs (ji bo zarokên nerihet) (mec)
1. vêç, vajî (ji bo kesê ku piyên wî li hev weribandî) 2. qotikî (ji bo kesê ku çîmê wî kin in) 3. pizik, netebt, nehs (ji bo zarokên nerihet) (mec) rd
bastığı yerde ot bitmez cihê ku pêgeha (yekî) bikevê giya lê hêşîri nabe
bastığı yeri bilmemek 1) ji kêfan nizane çawa here 2) li hev şaş bûn
bastık bastêq, bastiq
bastêq, bastiq n
bastırık 1. kutek (darê ku ji hundir ve didin pişta deri da ku ji derve ve kes nikaribe deri veke) 2. giranî m, bar n, pest
1. kutek (darê ku ji hundir ve didin pişta derî da ku ji derve ve kes nikaribe derî veke) m 2. giranî m, bar n, pest m
bastırılmak 1. hatin pêlîkirin, hatin pêpeskirin 2. hatin dewisandin, hatin tepisandin 3. bi ser de hatin girtin 4. hatin tepeserkirin 5. hatin pêdewskirin l/tb
1. hatin pêlîkirin, hatin pêpeskirin 2. hatin dewisandin, hatin tepisandin 3. bi ser de hatin girtin 4. hatin tepeserkirin 5. hatin pêdewskirin l/tb
bastırma (I) bnr bastı (II) 1. serkutkirin, hepirkirin, kevandin 2. qerimîn, bikurkketin
bastırma (i) bnr bastı
bastırma (ii) 1. serkutkirin, hepirkirin, kevandin 2. qerimîn, bikurkketin m
bastırmak 1.dan çap kirin. 2.dewisandin
1. dan pêlîkirin, dan pêpeskirin 2. dan dewisandin, dan avandin, dan çewisandin, dan pêkutîkirin, dan pêpeskirin, dan tepisandin, dan repisandin 3. serkut kirin, hepir kirin, kevandin *isyanı bastırdı serhildan serkut kirin 4. zora (yekî) birin *kurnazlıktan arkadaşını bastırdı di xasûkiyê de zora hevalê xwe bir 5. lê qelaptin, di ber ve kirin *elbisenin kenarını bastırmış kenarê kine di ber ve kiriye 6. xwe tev dan, xwe ragirtin *bir lokma ekmek yiyip açlığını bastır pariyek nan bixwe, xwe tev bide 7. (pê re) bersiv dan *cevabını bas­tırdı pê re bersiva wê dayê 8. girtin ser(...) *misafirler ansızın bizi bastırdı­lar mêvanan ji nişka ve girte ser me 9. bi ser de hatin *kara kış bize hazırlık­sız bastırmıştı çileyê zivistanê bêtedarek girtibû ser me 10. bi kurk ketin, bi qup ketin l/b w, qerimîn (ji bo heywanên malê mîna mirişkan)
1. dan pêlîkirin, dan pêpeskirin l/lb 2. dan dewisandin, dan avandin, dan çewisandin, dan pêkutîkirin, dan pêpeskirin, dan tepisandin, dan repisandin l/lb 3. serkut kirin, hepir kirin, kevandin * isyanı bastırdı serhildan serkut kirin l/gh 4. zora (yekî) birin * kurnazlıktan arkadaşını bastırdı di xasûkiyê de zora hevalê xwe bir l/bw 5. lê qelaptin l/gh, di ber ve kirin l/bw * elbisenin kenarını bastırmış kenarê kinc di ber ve kiriye 6. xwe tev dan, xwe ragirtin * bir lokma ekmek yiyip açlığını bastır pariyek nan bixwe, xwe tev bide l/bw 7. (pê re) bersiv dan * cevabını bastırdı pê re bersiva wê dayê l/bw 8. girtin ser (...) * misafirler ansızın bizi bastırdılar mêvanan ji nişka ve girte ser me l/bw 9. bi ser de hatin * kara kış bize hazırlıksız bastırmıştı çileyê zivistanê bêtedarek girtibû ser me l/bw 10. bi kurk ketin l/bw, bi qup ketin l/bw, qerimîn l/ngh (ji bo heywanên malê mîna mirîşkan)
baston gopal.
1. gopal, goçan, goçel, çotik, kopal, qamir 2. parçeyê dîreka xwarkirî ya pêşiya keştiyê ku dirêjî derve bûye
baston fran­cala nanê firnê yê zirav û dirêj
baston gibi (ve­ya baston yutmuş gibi) qup, çik (kesû ku bi rê de qup dimeşê)
baston yutmuş gibi tu dibêjî qey nîskan li esman tov dike
basübadelmewt basubadelmewt, vejîna piştî mirinê nd
başucu bnr baş ucu
başülke bnr baş ülke
serekwelat, welatê serek (di împeratorîtiya mêtîngehan de welatê ku serekê mêtîngehan e)
serekwelat, welatê serek (di împeratorîtiya mêtîngehan de welatê ku serekê mêtîngehan e) n
basur bawesîr.
bawesîr, babasîl bj/m
otu riwekek e ku ji qirna wê dermanê bawesîrê tê çêkirin (Ranunculus ficaria) bot
basur memesi çiçika bawesîrê (ku di rûniştina mezin de derdikeve) ant
başuzman serpispor, serekpispor
serpispor, serekpispor nd/nt
başuzmanlık serpisporî, serekpisporî (ji bo bûyîna serekpispor û erka serekpispor)
serpisporî, serekpisporî (ji bo bûyîna serekpispor û erka serekpispor) m
başvekâlet serokwezîrî
başvekalet serokwezîrî
başvekil serokwezîr, serekwezîr, serekşalyar
serokwezîr, serekwezîr, serekşalyar nd/nt
başvurma serîlêdan, qesidîn, murecaet
serîlêdan, qesidîn, murecaet m
başvurmak qesidandin, serî lê dan, serî lê xistin, murecaet kirin
qesidandin l/gh, serî lê dan l/bw, serî lê xistin l/bw, murecaet kirin l/gh
başvuru serîlêdan.
serîlêdan, wajgerî, serlêdan
serîlêdan, wajgerî, serlêdan m
başvurucu serlêder, wajger, serlêxist, mureceatker
serlêder, wajger, serlêxist, mureceatker nd/nt
başyapıt şaheser, berhema sereke m
şaheser, berhema sereke m
başyardımcı serekalîkar
serekalîkar nd/nt
başyargıcı serekhakem sp/n
serekhakem sp/n
başyaver serekyawer n
serekyawer n
başyazar sernivîskar
sernivîskar nd/nt
başyazarlık sernivîskarî (ji bo bûna sernîvskar û erka serniviskar)
sernivîskarî (ji bo bûna sernîvskar û erka serniviskar) m
başyazı sernivîsar, sergotar, nivîsara sereke
sernivîsar, sergotar, nivîsara sereke m
başyazman sernivîsyar, sernivîsevan
sernivîsyar, sernivîsevan nd/nt
başyazmanlık 1. sernivîsyarî, sernivîsevanî 2. erk an jî meqamê semivîsyar
1. sernivîsyarî, sernivîsevanî 2. erk an jî meqamê sernivîsyar m
başya­zar bnr başyazar
başyıldız di nav stêrên cot de, mezintirîn stêr
di nav stêrên cot de, mezintirîn stêr
bat cureyek taqozê ji dara şimşadê
batağa saplanmak ke­tin çamûrê, ketin heriyê (mec)
batak 1. hezek, cimcime, teqn, herz, hevûk, avzêl, lîl, lîtav, boxin, mexeri (erda ku ga­va mirov pêlî dike, tê de diçe xwarê)2. bêkêr, bêxêr (mec)
çulluğu qarîtika avî (Gallinago gallinago) zo/nd
batak çulluğu qarîtika avî (Gallinago gallinago) zo/nd
batakçı 1. deynnexweş, heqnexweş (kesê ku ji dana deyn û qerzê xwe re ne xweş e) 2. destbelav (kesê ku pereye dikeve dest vir de û wê de diavêje) nd/rd
1. deynnexweş, heqnexweş (kesê ku ji dana deyn û qerzê xwe re ne xweş e) 2. destbelav (kesê ku pereyê dikeve dest vir de û wê de diavêje) nd/rd
batakçıl ajel û riweka ku ji deverên şilek, lî­tav û avzêm hez dike
ajel û riweka ku ji deverên şilek, lîtav û avzêm hez dike
batakçılık 1. heqnexweşî 2. destbelavî
1. heqnexweşî 2. destbelavî m
batakhane 1. cihê ku lê mirovan dixapînin û dikin halekî xerab 2. devera ku lê kar di wextê xwe de û li gorî pêwistiyê nayê ki­rin (mec)
1. cihê ku lê mirovan dixapînin û dikin halekî xerab 2. devera ku lê kar di wextê xwe de û li gorî pêwistiyê nayê kirin (mec)
bataklı bilîtav, biteqn, bihezek, biavzêm, bimexerî, pengavî
bilîtav, biteqn, bihezek, biavzêm, bimexerî, pengavî rd
bataklık teqin.
lîtav, cimcime, avzêl, avzêmk, avzêm, avzêlk, avevek, şilek, avgîr, çirav, pengav ridam (herêma hezek a ku bi avên ne kûr tije ye)
sinir otu gafiş, melvaş bot/m
bataklık gazı metan
bataklık sinir otu gafiş, melvaş (botanîk)
batar zature m
zature m
bateri baterî mzk/m
baterî mzk/m
baterist baterîjen, baterîst
baterîjen, baterîst nd/nt
baterya 1. baterya (yekîneya biçûktirîn a topavêjiyê) Işk/nd 2. baterya (di keştîcengan de beşa ku lê top hene) lşk/nd 3. baterya *elektrik bataryası bataryaya elektrîkê
1. baterya (yekîneya biçûktirîn a topavêjiyê) lşk/nd 2. baterya (di keştîcengan de beşa ku lê top hene) lşk/nd 3. baterya * elektrik bataryası bataryaya elektrîkê m
bati giran, hêdî
giran, hêdî rd
batı rojava.
1. rojava, roava (cihê ku lê roj lê diçe ava) 2. rojavayî, xerbî 3. rojava (herêma ku li rojava dikeve) 4. rojava (ji ali­ye siyasî ve Ewrûpa û Amerîkaya bakur) 5. rojava (niqteya ku roj di 22'ye adar û 23'yê rezberê de lê diçe ava) ast/erd
1. rojava, roava (cihê ku lê roj lê diçe ava) n 2. rojavayî, xerbî rd 3. rojava (herêma ku li rojava dikeve) n 4. rojava (ji aliyê siyasî ve Ewrûpa û Amerîkaya bakur) 5. rojava (niqteya ku roj di 22’yê adar û 23’yê rezberê de lê diçe ava) ast/erd
batıcı rojavahez, rojavaparêz (kesê ku ji ali­ye rojava ye, meyla wî li ser wan e)
rojavahez, rojavaparêz (kesê ku ji aliyê rojava ye, meyla wî li ser wan e) nd/nt
batıcılık rojavahezî, rojavaparêzî
rojavahezî, rojavaparêzî m
batık noqavbûyî.
1. noqbûyî, binavbûyî (ji bo keştiya ku xerq bûye) 2. lewitandî, lewitî (ji ber heri û qirêjê)
1. noqbûyî, binavbûyî (ji bo keştiya ku xerq bûye) 2. lewitandî, lewitî (ji ber herî û qirêjê) rd
batıl netêw.
1. netêw, betal (ji bo tiştê ku ne rast û mafdar e) 2. pûç, bêbinî
batıl itikat bnr boş inanç
batılı rojavayî.
1. rojavayî (ji bo kesê ku ji gelên welatên rojava an jî ji herêma rojava ye) 2. rojavayî (ji bo kesê ku şaristaniya rojava pejirandiye) nd/rd
1. rojavayî (ji bo kesê ku ji gelên welatên rojava an jî ji herêma rojava ye) 2. rojavayî (ji bo kesê ku şaristaniya rojava pejirandiye) nd/rd
batılılaşma rojavayîbûn
k rojavayî bûn l/ngh
rojavayîbûn m
batılılaşmak rojavayî bûn.
rojavayî bûn
batılılaştırma rojavayîkirin
rojavayîkirin m
batılılaştırmak rojavayî kirin
rojavayî kirin l/gh
batılılık 1. rojavayîtî (ji bo rewşa rojavayîbûnê) 2. rojavayîtî (ji bo pejirandina şaris­taniya rojava)
1. rojavayîtî (ji bo rewşa rojavayîbûnê) 2. rojavayîtî (ji bo pejirandina şaristaniya rojava) m
batın 1. zik, batin 2. bav, nifş, nesi (mec) *o, dördüncü batından dedesi oluyor ew, ji bavê çaran de dibe kalê wî
1. zik, batin 2. bav, nifş, nesl (mec) * o, dördüncü batından dedesi oluyor ew, ji bavê çaran de dibe kalê wî n
batini 1. Batinî (kesê ji mezhebê Batiniyê) nd 2. batinî fel/rd
batinî 1. Batinî (kesê ji mezhebê Batiniyê) nd 2. batinî fel/rd
batiniye Batiniye (navê tarîqetên ku bawer dikin di hundirên tiştên xuya de tiştên pendî hene)
batinîye Batiniye (navê tarîqetên ku bawer dikin di hundirên tiştên xuya de tiştên pendî hene) m
batırılmak 1. hatin noqkirin, hatin binavkirin, hatin noqandin, hatin xerqkirin, tê de hatin kirin *gemi batırıldı keştî hate binavkirin *kalem hokkaya batırıldı qelem di hibirdankê de hate kirin 2. hatin lewitandin, hatin petixandin, hatin herimandin, hatin hesikandin l/tb
1. hatin noqkirin, hatin binavkirin, hatin noqandin, hatin xerqkirin, tê de hatin kirin * gemi batırıldı keştî hate binavkirin * kalem hokkaya batırıldı
batırma 1. noqandin, binavkirin, xerqkirin 2. îflaskirin 3. lewitandin, hetikandin, pe­tixandin, herimandin, hesikandin, cirisandin 4. mehfkirin 5. têrekirin
1. noqandin, binavkirin, xerqkirin 2. îflaskirin 3. lewitandin, hetikandin, petixandin, herimandin, hesikandin, cirisandin 4. mehfkirin 5. têrekirin m
batırmak 1.noq kirin. bin av kirin. 2.xewirandin.
1. noqandin, noq kirin, xerq kirin, bi nav kirin (ji bo tiş­tekî ku mirov di nav şelemeniyê de bike û tê de here xwarê) 2. îflas kirin, (sermaye) winda kirin 3. jê axaftin, jê xeber dan (ji bo rewşa ku mirov di eleniya yekî de dipeyîve û dike ku navê wî bi xerabiyê derkeve) 4. hetikandin, lewitandin, peti­xandin, herimandin, hesikandin, cirisandin *üstünü başını batırmış xwe lewitandiye 5. edem kirin, mehf kirin *gençliğimi batırmışım min ciwaniya xwe mehf kiriye 6. tê re kirin (gava ku mi­rov nan di xwarinekê re dike)
1. noqandin l/gh, noq kirin l/gh, xerq kirin l/gh, bi nav kirin l/bw (ji bo tiştekî ku mirov di nav şelemeniyê de bike û tê de here xwarê) 2. îflas kirin, (sermaye) winda kirin l/gh 3. jê axaftin, jê xeber dan (ji bo rewşa ku mirov di eleniya yekî de dipeyîve û dike ku navê wî bi xerabiyê derkeve) 4. hetikandin, lewitandin, petixandin, herimandin, hesikandin, cirisandin * üstünü başını batırmış xwe lewitandiye l/gh 5. edem kirin, mehf kirin * gençliğimi batırmışım
batış noqîn, binavbûyin, xerqbûyîn
noqîn, binavbûyin, xerqbûyîn m
batkı îflasbatkın îflaskirî
îflas m
batkın îflaskirî rd
batkınlık îflas (ji bo bazirganê ku bi biryara dadgehê îflasa wî hatiye pejirandin)
îflas (ji bo bazirganê ku bi biryara dadgehê îflasa wî hatiye pejirandin) m
batma 1. noqîn, noqbûn, binavbûn 2. çûna ava 3. îflaskirin 4. lewitîn, hetikîn, herimîn, petixîn, hesikîn 5. têreçûn, têdeçûn
1. noqîn, noqbûn, binavbûn 2. çûna ava 3. îflaskirin 4. lewitîn, hetikîn, herimîn, petixîn, hesikîn 5. têreçûn, têdeçûn m
batmak 1.noq bûn, binavbûn. (suda) 2.çûn ava (ay ve güneş için). 3. xewirîn (bataklıkda ve çamurda).
1. noqîn, noq bûn, binav bûn, xerq bûn *kayık battı qeyîk binav bû 2. çûn ava (ji bo roj, heyv û stêrkan) *ay battı heyv çû ava 3. îflas kirin 4. iewitîn, hetikîn, herimîn, petixîn, hesi­kîn (ji bo qirêjîbûnê) *pantolonum bat­mış şalê min lewitiye 5. tê re çûn, tê de çûn (xwarê) *elime diken batmış, onu çıkarabilir misin? stri di destê min de çûye, tu dikari jê derxî? 6. li telê (ye­kî) ketin *onun sözleri bana batıyor gotinê wê li telê min dikevin 7. tê de xurîn *paraları ona batıyor pereyên wî tê de dixurên 8. rezîl bûn, hetikîn 9. tune bûn, mehf *bata çıka bi zorekê, bi çi kul û halekî...
1. noqîn, noq bûn, binav bûn, xerq bûn * kayık battı qeyîk binav bû l/ngh 2. çûn ava (ji bo roj, heyv û stêrkan) * ay battı heyv çû ava l/ngh 3. îflas kirin l/gh 4. lewitîn, hetikîn, herimîn, petixîn, hesikîn (ji bo qirêjîbûnê) * pantolonum batmış şalê min lewitiye l/ngh 5. tê re çûn, tê de çûn (xwarê) * elime diken batmış, onu çıkarabilir misin? strî di destê min de çûye, tu dikarî jê derxî? l/bw 6. li telê (yekî) ketin * onun sözleri bana batıyor gotinê wê li telê min dikevin l/bw 7. tê de xurîn * paraları ona batıyor pereyên wî tê de dixurên l/bw 8. rezîl bûn, hetikîn l/ngh 9. tune bûn, mehf l/ngh * bata çıka bi zorekê, bi çi kul û halekî... * battı balık yan gider me daye navê ha li çokê ha li qirikê, me daye navê ha li saqê, ha li çokê, avê di ser serê me de jixwe qelaptiye, ya bihostek ya jî çartilî
batman Êlih (Bajareke kurdistana bakur)
ritil
ritil m
batöz patos m
patos m
battal 1. bikêrnehatî *bu bir battal gemi­dir artık ev êdî keştiyeke bikêrnehatî ye 2. himhime, betal (ji normaliyê mezintir) Ji alê firehî û bilindahiyê ve ya herî mezin; Mezintirîn. Hût.
battal etmek betal kirin
battal olmak betal bûn
battaniye betanî.
nivîno, mêzer, betaniye, karpêt
nivîno, mêzer, betaniye, karpêt m
battı balık yan gider me daye navê ha li çokê ha li qirikê, me daye navê ha li saqê, ha li çokê, avê di ser serê me de jixwe qelaptiye, ya bihostek ya jî çartilî
batur mêrxas (kesê di şer û lihevxistinan de nav û deng daye)
mêrxas (kesê di şer û lihevxistinan de nav û deng daye) rd
batyal deryaya ku kuraniya wê di navbera 200 û 2000 metreyî de ye
deryaya ku kuraniya wê di navbera 200 û 2000 metreyî de ye erd
bav karê hînkirina heywan a ji bo nêçîrê
karê hînkirina heywan a ji bo nêçîrê
bavcı kesê ku şahin û kûçikan hînî nêçîrkirinê dike
kesê ku şahîn û kûçikan hînî nêçîrkirinê dike
bavlamak hînkirina şahin û kûçikan ji bo nêçîrkirinê
hînkirina şahîn û kûçikan ji bo nêçîrkirinê
bavlı heywanê hînî nêçîrêkirinê bûye
heywanê hînî nêçîrêkirinê bûye
bavul bahol.
bahol, bawul m
bahol, bawul m
bay camêr.
(I) zengîn (kesê ku mal, mülk û pereyên wî pir in) (II) 1. mirza, beg 2. camêr *bir bay si­zi arıyor camêrek li we digere
bi xatirê we nd
bay (i) zengîn (kesê ku mal, mulk û pereyên wî pir in) rd
bay (ii) 1. mîrza, beg 2. camêr * bir bay sizi arıyor camêrek li we digere n
bay etmek destê xwe li ba kirin, destê xwe hejandin
bayağı ji rêzê.
1. firûmaye, pespaye 2. nekubar, amiyane, adî *bayağı bir söz gotineke ami­yane 3. wekî her gav 4. hemen hemen, hema mabûn h 5. êpê, pir, gelek *bayağı sevindim ez gelek kêfxweş bûm h 6. têr baş, pir baş h
bayağı kaçmak ne munasib bûn
bayağılaşma firûmayebûn, pespayebûn, adîbûn, amiyanebûn
firûmayebûn, pespayebûn, adîbûn, amiyanebûn m
bayağılaşmak firûmaye bûn, pespaye bûn, adî bûn, amiyane bûn
firûmaye bûn, pespaye bûn, adî bûn, amiyane bûn l/ngh
bayağılaştırma firûmayekirin, pespayekirin, adîkirin, amiyanekirin mh
firûmayekirin, pespayekirin, adîkirin, amiyanekirin mh
bayağılaştırmak firûmaye kirin, pespaye kirin, adî kirin, amiyane kirin
firûmaye kirin, pespaye kirin, adî kirin, amiyane kirin l/gh
bayağılık firûmayetî, pespayetî
firûmayetî, pespayetî m
bayan canik, sitî, xanim, xatûn.
1. xanim, xatûn, stî, stîk (ji bo nasnav) 2. xanim, xatûn (di şûna navê jinan de) *bayan ne içiyor sunuz? xanim hûn çi vedixwin?
1. xanim, xatûn, stî, stîk (ji bo nasnav) 2. xanim, xatûn (di şûna navê jinan de) * bayan ne içiyor sunuz? xanim hûn çi vedixwin? m
bayan öğretmen fêrmende, mamhostade.
bayancık xanimok, stîkok
xanimok, stîkok m
bayat kartî.
1. mijû, kitût, kartû, kitûk, kartî (ji bo nan û xwarinê) *bayat ekmek nanê kar­tû 2. ne teze (ji bo tiştê ku girîngiya xwe winda kiriye) (mec)
1 mijû, kitût, kartû, kitûk, kartî (ji bo nan û xwarinê) * bayat ekmek nanê kartû 2. ne teze (ji bo tiştê ku girîngiya xwe winda kiriye) (mec) rd
bayati beyat mzk/m
bayatî beyat mzk/m
bayatlama mijûyîbûn, kitûtîbûn, kartûbûn
mijûyîbûn, kitûtîbûn, kartûbûn m
bayatlamak mijûyî bûn, kitûtî bûn, kartû bûn
mijûyî bûn, kitûtî bûn, kartû bûn l/ngh
bayatlatma mijûyîkirin, kitûtîkirin, kartûkirin m
mijûyîkirin, kitûtîkirin, kartûkirin m
bayatlatmak mijûyî kirin, kitûtî kirin, kartûkirin
mijûyî kirin, kitûtî kirin, kartûkirin l/gh
bayatlık mijûtî, kitûtî, kartûtîbay
mijûtî, kitûtî, kartûtî m
baygın bîrçûyî.
1, bêhiş, jibîrveçûyî, jixweveçûyî, xayîs 2. nîvkêşî (ji bo çavan) *baygın ba­kış awirên nîvkêşî 3. dildayî, dilikî 4. jihişker *baygın bir koku bêhneke jihişker
baygın düşmek ji bîr ve çûn, ji pertav ke­tin, ji mecal ketin
baygınlaşmak xayîs ketin, bîr ve çûn l/bw, ji xwe çûn l/b w
xayîs ketin l/gh, ji bîr ve çûn l/bw, ji xwe çûn l/bw
baygınlık bîr çûyîn.
1. bêhişî, xayisî, jibîrveçûnî 2. bêhişketin, xeriqîn, jixweçûn 3. nîvkêşîtî
baygınlık geçirmek dilborîn.
baygınlık geçirmek (baygınlıklar geçirmek) ji bîr ve çûn, xeriqîn, ji xwe ve çûn, bêhiş ketin
baygınlık gelmek (baygınlıklar gelmek) tengijîn, pir tengav bûn
baygıntı 1. bnr baygınlık 2. axpoç (nexweşîna ku li kurmê qozan dikeve û ji berê qoze çênake)m
1. bnr baygınlık 2. axpoç (nexweşîna ku li kurmê qozan dikeve û ji berê qoze çênake) m
bayi bayî.
firoşer, bayî (kes, dukan û saziya ku destûra wê ya firotinê ya hin tiştan heye)
bayii firoşer, bayî (kes, dukan û saziya ku destûra wê ya firotinê ya hin tiştan heye) nd/nt
bayilik 1. firoşerî, bayîtî (karê tim firotina tiştekî) 2. firoşgeh, cihê ku tim lê firotina tiştekî tê kirin
1. firoşerî, bayîtî (karê tim firotina tiştekî) 2. firoşgeh, cihê ku tim lê firotina tiştekî tê kirin m
bayılma gemişîn, xeriqîn, xewirin, jibîrveçûn, jixweveçûn, bêhişketin
gemişîn, xeriqîn, xewirîn, jibîrveçûn, jixweveçûn, bêhişketinm
bayılmak bîrveçûn.
1. gemişîn, xeriqîn, xewirin, kewirin, ji hiş ve çûn, bêhiş ketin, ji bîr ve çûn l/b w, ji xwe ve çûn, ji dil ve çûn, ji hişê xwe çûn 2. jê re kêfa (yekî) hatin, jê re mirin (ji bo hezkirina pir) l/b w 3. dilê (yekî) bihurîn (an jî borin), dilê (yekî) xewirin, dilê (yekî) xeriqîn, dilê (yekî) ji bîr ve çûn, hişê (yekî) çûn (ji ber birçîbûn, tîbûn, germê û betilînê) 4. dan (argo) *bayıla bayıla bi kêf kirin, bi dilekî xweş, bi kêfxweşî *yazdıklarını herkes ba­yıla bayıla okuyor her kes bi kêfxweşî nivîsên te dixwîne
1. gemişîn l/ngh, xeriqîn l/ngh, xewirîn l/ngh, kewirîn l/ngh, ji hiş ve çûn l/bw, bêhiş ketin l/ngh, ji bîr ve çûn l/bw, ji xwe ve çûn l/bw, ji dil ve çûn l/bw, ji hişê xwe çûn l/bw 2. jê re kêfa (yekî) hatin, jê re mirin (ji bo hezkirina pir) l/bw 3. dilê (yekî) bihurîn (an jî borîn), dilê (yekî) xewirîn, dilê (yekî) xeriqîn, dilê (yekî) ji bîr ve çûn, hişê (yekî) çûn (ji ber birçîbûn, tîbûn, germê û betilînê) l/bw 4. dan (argo) l/gh * bayıla bayıla bi kêf kirin, bi dilekî xweş, bi kêfxweşî yazdıklarını herkes bayıla bayıla okuyor her kes bi kêfxweşî nivîsên te dixwîne
bayıltıcı 1. bîrveber, gewişîner, xewirîner, xeriqîner, bêhişker (tiştê ku mirov bêhiş dixîne) *bayıltıcı ilâç dermanê bîrveber 2. jihişker *bayıltıcı bir koku bêhneke jihişker
1. bîrveber, gewişîner, xewirîner, xeriqîner, bêhişker (tiştê ku mirov bêhiş dixîne) * bayıltıcı ilaç dermanê bîrveber 2. jihişker * bayıltıcı bir koku bêhneke jihişker rd
bayıltma gemişandin, xeriqandin, xewirandin, kewirandin, bêhişxistin
gemişandin, xeriqandin, xewirandin, kewirandin, bêhişxistin m
bayıltmak gemişandin, xeriqandin, xewirandin, kewirandin, bêhiş xistin
gemişandin, xeriqandin, xewirandin, kewirandin, bêhiş xistin l/gh
bayındır ava, avadan.
ava, avadan, avanî
bayındır yer avahîgeh
bayındırlaşma avabûn, avadanîbûn
avabûn, avadanîbûn m
bayındırlaşmak ava bûn, avadanî bûn l/ngh
ava bûn, avadanî bûn l/ngh
bayındırlaştırma avakirin, avadanîkirin
avakirin, avadanîkirin m
bayındırlaştırmak ava kirin, avadanî kirin
ava kirin, avadanî kirin l/gh
bayındırlık avahî, avadanî.
avadanî, avanî
avadanî, avanî m
bayındırlık bakanlığı wezareta avahiyê/avadaniyê.
bayır hevraz.
kaş
pal, berpal, nişêw, kendal, hevraz, berjor, derbejor erdim
pal, berpal, nişêw, kendal, hevraz, berjor, derbejor erd/m
bayır aşağı binkaş, nişîv
derbejêr nd
bayır aşağı indirmek derbejêr kirin
bayır aşağı inmek derbejêr bûn
bayır kuşu çivîka şeytanok zo/n
çivîka şeytanok zo/n
bayır turpu 1. cureyek tivir, tevr (Cochlearia armoracia) bol 2. mêrê bêterbiye (mec)
1. cureyek tivir, tevr (Cochlearia armoracia) bot 2. mêrê bêterbiye (mec) rd
bayır üstü serkaş
bayır yukarı derbejor nd
bayır yukarı çıkarmak der­bejor kirin
bayır yukarı olmak derbejor bûn
bayırlaşmak hevraz bûn
hevraz bûn l/ngh
baykan Hawêl (Navçeyeke girêdayî sêrtê)
baykuş bûm, kund.
bûm, pûm, kund, pû zo/n
baykuş gibi eynî bûm e, bêpêûpar, pêreş, bêyewm
baykuşgiller famîleya bûman, famîleya kundan zo/nd
famîleya bûman, famîleya kundan zo/nd
baylan delalî, nehs/h
delalî, nehs rd/h
baylanmak nazikî kirin, nazdarî bûn l/ngh, nehs bûn
nazikî kirin l/gh, nazdarî bûn l/ngh, nehs bûn l/ngh
baymak pê ketin, pê berşoşkî bûn (ji ber xurikan)
pê ketin l/ngh, pê berşoşkî bûn (ji ber xurikan) l/bw
bayrağı yarıya indirmek (bayrakları yarıya indirmek) ala daxistin nîvî (ji bo şîngirtinê)
bayrak al.
1. ala, al, beyreq (ji bo alaya netewe, civat û saziyan) 2, pêşeng, peyamber, ala (ji bo kesên ku di warê hüner û ramanê de bûye xwediyê rêbazekê) (mec) 3. reniz, sembol (mec)
bayrak açmak 1) bi dilê xwe dest bi berhevkirina leşkeran kirin 2) di ri­ya daxwaziyekê de lê xebitîna hatina cem hev
bayrak altı leşkerî, eskerî, xizmetkirina ji bo artêşê
bayrak çekmek al kêşan.
bayrak çekmek (veya bayrak asmak) ala dabinartin, ala daleqandin (an jî dardekirin)
bayrak dikmek ala daçikandin, ala çikilandin
bayrak gibi wekî ala (an jî beyreq) (ji bo wekî beyreq xwe dan xuyakirin)
bayrak indirmek al daxistin.
bayrak töreni merasîma alayê
bayrakları açmak bi navê ketin (mec)
bayraklaşma k bûn pêşeng, bûn ala * bayraklaşan isimler navên ku bûne ala l/ngh
bayraklaşmak bûn pêşeng, bûn ala *bayraklaşan isimler navên ku bûne ala
bayraklı aladar, biala, beyreqdar 2. bnr eli
bayraktar alahilgir, alagir, beyreqdar
aladar, biala, beyreqdar 2. bnr eli bayraklı rd
bayraktar alemdar, aldar.
alahilgir, alagir, beyreqdar n
bayraktarlığını yapmak pêşengiya (tiştekî) kirin (pêşengîkirina ji bo belavbûna ramanekê, rêbazekê)
bayraktarlık alahilgirî, alagirî, beyreqdari m
bayraktarlık etmek pêşengî kirin
bayram cejn.
cejn, îd, eyd, eydî *kurban bayra­mı cejna qurbanê 2. cejn, îd (kêf, eşq) (mec)
bayram arifesi devê îdê
bayram ayı li gorî salnameya koçberî (hicrî) meha ku piştî remezanê tê, şewal
bayram değil, seyran değil, eniştem beni niye öptü kêfa ku ji me re dike xêr e, gelo çima li dora me diçe û tê
bayram etmek wekî di dawet û dîlanê de bûn (ji bo kêf û eşqkirineke pir)
bayram etmek (veya bayram yap­mak) têr kêf kirin, kêf û eşq kirin
bayram haftasını mangal tahta­sı anlamak nizane mala dawetê kîjane radike kevçî (bi henekî)
bayram havası wekî dawetê ye, kêf û şahî
bayram koçu gibi xemlandina wan eynî wekî leystina zarokan e
bayram üs­tü beriya cejnê, nêzî îdê (ji bo rojên nêzika îdê)
bayram yeri cihê cejnê, cihê îdê (ku lê ji bo ku zarokan ji xwe re kêf û şahî bikin) nd
cihê cejnê, cihê îdê (ku lê ji bo ku zarokan ji xwe re kêf û şahî bikin) nd
bayrama gitmek çûn îdaniya (yekî)
bayramda seyranda di şên û şayiyan de, kêm caran, car caran
bayramdan bayrama salê carekê, car carinan, kêm caran
bayramlaşmak çûn cejna hev, cejna hev pîroz kirin, îda hev pîroz kirin, îdana hev ki­rin, îdaniya hev kirin, çûn îdaneya hev
bayramlık cejnî.
1. tiştê ji bo cejnê (îdê) *bay­ramlık elbise cilê îde 2. cejnane, îdane, îdanî (diyariyê ku di cejnê de tê dayîn) *çocuğun bayramlığını verdim min îda­neya zarok dayê
bayramlık ad nav û nûçik (navê ku ji bo heqaretkirinê mirov li yekî datîne)
bayramlık ağız çêr, dijûn (argo)
bayramlık ağzını aç­mak devê xwe li (yekî) vekirin (ji bo çêrkirin û xeberdana qebe) (argo)
bayrı dêrin, qedîm
dêrin, qedîm rd
bayrılık dêrinî m
dêrinî m
baysal seraza, serseqirandî, hizûrdar
seraza, serseqirandî, hizûrdar rd
baysallık serazatî, hizûrdari
serazatî, hizûrdarî m
baysungur çûkeke di cinsê şahîn de, ku di­rende ye nd
çûkeke di cinsê şahîn de, ku dirende ye nd
baytar beytar.
beytar, seytar, veterîner
beytar, seytar, veterîner nd/nt
baytarlık beytarî, seytarî, veterînerî
beytarî, seytarî, veterînerî m
baz 1. hîm, xîm, binyat, bingeh, binaxe2. esas (gava ku bi asîdekî re tevlihev bibe, xwê çêdike) kim/n 3. esraq (mec)bazal bazal, esasî kîm/m
1. hîm, xîm, binyat, bingeh, binaxe n 2. esas (gava ku bi asîdekî re tevlihev bibe, xwê çêdike) kîm/n 3. esraq (mec) m
bazal bazal, esasî kîm/m
bazalt bazalt jeo/m
bazalt jeo/m
bazen geh, carinan, carcaran.
carinan, car caran, car car, hin caran, hinde car, hin gav, car h
carinan, car caran, car car, hin caran, hinde car, hin gav, car h
bazı hin, hinek.
1. hin, hinde, hindek, kesin, hin kes 2. carinan, car caran, car car, hin caran, hinde car h
bazı bazı car caran, hin caran
bazik 1. bazîk (tiştê ku wesfên baz nîşan di­de) 2. cureyek xwê/kîm
bazik oksitler oksîdên bazîk
bazıları (veya bazısı) kesin jê, hin kes jê
bazilika 1. seraya kral 2. dadgeha Romayê ku çargoşe ye 3. dêra çargoşe nd
1. seraya kral 2. dadgeha Romayê ku çargoşe ye 3. dêra çargoşe nd
bazit bazît (botanîk)
bazît bot/m
mantarlar kivkarikên bazît bot/nd
bazit mantarlar kivkarikên bazît bot/nd
bazlama, bazlamaç 1. nanê sêlê 2. şilekî, avkî, maxtuf
1. nanê sêlê 2. şilekî, avkî, maxtuf m
bazlaşma bazbûyîn (bûyîna madeyekî ya wekî xwê) kîm/m
bazbûyîn (bûyîna madeyekî ya wekî xwê) kîm/m
bazuka bazoka roketavêj, bazûka m
bazuka, bazoka roketavêj, bazûka
ba 1.yan, nezd, 2.romatizma, 3.hava, rüzgâr, yel.
kîm Ba (Baryum elementinin kısaltması)
n 1. rüzgâr, yel * bayê anî bagerê bir yel gibi gelen sel gibi gider 2. bj yel, romatizma ağrısı 3. yel (bağırsaklardaki gaz)
ba (ii) nd yan, kat, nezd * bê ba min yanıma gel
ba (iii) m kösnü (hayvanlarda çiftleşme durumu) * kuçik bi ba ye köpek kösnüdür
ba anîn babilîsk birin rüzgâr gibi geçmek
ba bi ber (yekî) ketin yellenmek
ba bi ber ketin l/bw yellenmek
ba bi bin ketin sevinçten uçmak
ba birin yel almak
ba çandin bahoz çinîn rüzgâr ekip fırtına biçmek
ba çi ji tehtê bibe yel kayadan ne koparır
ba dan l/gh 1. bükmek 2. bükmek (bir kaç tel ipi burarak sarmak) * ben ba dan ip bükmek 3. burmak * milê min ba mede, diêşe kolumu burma, acıyor 4. çevirmek, döndürmek (döndürerek hareket ettirmek) * destikê makîneyê ba dan makinanın kolunu çevirmek 5. kıvırmak (saçlarını kıvırmak) 6. kurmak (yayı veya zembereği germek)
ba danîn rüzgâr dinmek
ba derçûn l/ngh yellenmek
ba di ber de neçûn nefes bile almamak
ba girtin yel almak, romatizmalı olmak
ba gobilîn (wezîn an jî hatin) yel esmek
ba hat keviran bidêrin, ku ba nehat guh bidêrin her zaman tetikte olun
ba hatin rüzgâr esmek
ba hatin (ii) l/ngh 1. rüzgârlanmak, yel esmek 2. esmek * li der bayekî pir dijwar tê dışarda felaket bir rüzfâr esiyor
ba jê derketin hava kaçırmak
ba jê, baran jê hem suçlu hem güçlü
ba ji ber çûn l/bw yellenmek
ba ji te bager ji te hem suçlu hem güçlü
ba ji tehtê çi dibe yel kayadan ne koparır
ba ji we, bager ji we hem suçlu hem güçlü
ba ketin l/gh (biriyle) düşüp kalkmak, refiki olmak
ba ketin bêvilan sersemleşmek
ba kirin (i) l/gh 1. çağırmak 2. seslenmek 3. çağırmak, davet etmek * ba dikin me ku em herin dîlanê bizi düğüne çağırıyorlar
ba kirin (ii) l/gh savurmak * bêder ba kirin harman savurmak
ba kirin (iii) l/gh haydamak (çifte koşan hayvanı sürmek, dehlemek)
ba lê anîn l/bw 1. tozunu atmak 2. punduna getirmek
tozunu almak (veya atmak, silkmek veya silkelemek) dövmek, hırpalamak
ba lê hatin rüzgâr almak * ba li vî xaniyî tê bu ev rüzgâr alıyor
ba lê rabûn l/bw fırtınaya tutulmak
ba leqîn l/ngh yel esmek
yel esmek
ba pê ketin l/bw 1. yellenmek 2. haşeri olmak
ba rabûn l/ngh rüzgârlanmak, rüzgar esmek
rüzgâr çıkmak
ba sekinîn rüzgâr dinmek
ba sîtila dagirtî gêr nake boş çuval dik durur mu?
ba tê ji tehtê çi dibe yel kayadan ne koparır (kaybedecek bir şeyi olmamak)
ba û bager rabûn fırtına kopmak (veya patlamak)
ba yekî nermenerm hatin efil efil esmek
bab (i) bnr bav
bab (ii) n kapı
baba n 1. baba 2. baba (çocuk dilinde) 3. baba (tarikatların bazısında tekke büyüğü) 4. baba (bu kimselere verilen unvan) * Babayê Bektaşiyan Bektaşı babası 5. mec baba (silâh kaçakçılığı, uyuşturucu madde ticareti vb. gibi kirli işler yapan çetenin başı) * babayê mafyayê mafya babası
baba derwêş nd derviş baba
baba gaxand nd Neol Baba
babaegîd n babayiğit
babaegîdî m babayiğitlik
babafîngo der/m babafingo
babaqunûç m babağenuç
babasîl bj/m basur, mayasıl
babatî m babalık
babax rd kibirli
babaxenûç m babağenuç
babaxî m kibirlilik
babayanî rd babayani (gösterişsiz kimse)
babayanîtî m babayanilik
babayî, babaî rd Babaî (Babaî mezhebine mensup kimse)
babayîtî m Babaîlik
babçak rd asil
babêalî dîr/nd 1. Babıâli (Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul’da sadaret, hariciye ve dahiliye nezaretleri ile Şûrayî Devlet dairelerinin bulunduğu yapı) 2. Babiâli İstanbul’da bu çevredeki basın)
babelîç yüzük parmağı.
m adsız parmak, yüzük parmağı
babelîçk bnr babelîç
babelîsk m 1. hortum fırtınası 2. mec asır, yüzyıl
babelûş bnr babelîsk
babesk m karıncalama
babet 1.cins. 2.husus, konu. 3.vesile.
rd 1. lâyık, uygun, yaraşır 2. şayan
m 1. konu 2. tür, cins 3. cins, tür (aralarında ortak benzerlikler bulunan varlıklar topluluğu)
babet babet çeşit çeşit
babet bi babet cins cins
babet bûn l/ngh lâyık olmak, yaraşmak, uygun olmak
babet dîtin l/gh yakıştırmak
babet û liyaqî nav û dengê (yekî) bûn (bir şey birinin) şanından olmak (veya şanına yaraşmak)
babetbûn m lâyık olma, yaraşma, uygun olma
babetdîtin m yakıştırma
babetî (tiştekî) bûn -e lâyık olmak
babetî (yekî) bûn (birine) yaraşmak, uygun olmak
babetî (yekî) dîtin -e yakıştırmak * keçik babetî kurik nedîtine kızı oğlana yakıştıramamışlar
babetî cihê xwe bûn yerini doldurmak (görevini başarı ile yapar olmak)
babetî mîr û began e krallara lâyık
babetî xwe dîtin lâyıkını bulmak
babetkî rd konusal
babezk m karıncalanma (vücudun bir yerindeki uyuşukluktan sonra kan dolaşımının başlamasıyla, o yerde karıncalar dolaşır gibi bir izlenim uyanma)
babezk lê çûn l/bw karıncalanmak (vücudun bir yerindeki uyuşukluktan sonra kan dolaşımının başlamasıyla, o yerde karıncalar dolaşır gibi bir izlenim uyanmak)
babezkî rd karıncalı
babî m babalık
babiberketin m yellenme
babidest rd yoksul, sefil
babidestî m yoksulluk, muhtaç olma
babidestî bûn l/ngh muhtaç olmak
babidestîbûn m muhtaç olma
babihewa m karavana (atış taliminde hedef tahtasını bile vurmama)
babik (i) sos/n 1. kuşak, nesil 2. boy 3. babacık, üvey baba
babik (ii) m 1. ocakta sac altında pişirilen bir tür ekmek 2. ekmek, helva ve tereyağıyla yapılan bir tür yemek
babiko m ekmek, sarımsak ve tereyağından yapılan geleneksel bir Kürt yemeği
babikzan nd/nt soy bilimci, şecereci, soy ağacı uzmanı
babikzanî m soy bilim, şecere, soy ağacı
babil nd/nt rakip
babilî mt rakiplik
babilîsek m hortum (havanın hızla dönüp sütun biçiminde yükselmesiyle oluşan, alanı dar bir siklon çeşidi)
babilîsk m hortum (havanın hızla dönüp sütun biçiminde yükselmesiyle oluşan, alanı dar bir siklon çeşidi)
babin m bir tür çiçek
babir paravan.
babir (i) m paravan
babir (ii) zo/n kaplan (Felis tigris)
babir (iii) m 1. rüzgâr önleyici 2. cemre
babirç papatya; matricaria recutita
babirek yelken.
der/rd yelkesen
babirîsok bnr bablîsok
babirk der/m yelken
babirk bi keştiyê ve kirin yelken dikmek, yelken takmak
babirk vekirin l/gh yelkenlemek
yelken açmak
babirkdar nd/nt 1. yelkenci (yelkenleri diken kimse) 2. yelkenci (yelkenleri indirmek, açmak ve toplamakla görevli kimse) 3. rd yelkenli
babirkdarî m yelkencilik
babirkvekirin m yelkenleme
babîsok bnr babilîsk
babistîn sos/m boy, kabile, klân
babîtî m Babîlik (XIX. yüz yılda İranda Ali Muhammed Bab’ın kurduğu dinî öğreti)
babîzok bnr babilîsk
bablekan nd Botan yöresinde çok yaygın bir halay
bablekanî bnr bablekan
bablîsk bnr babilîsk
bablîsok bnr babilîsk
babnav nd isim babası
babok nd -den dolayı
babole m 1. dürüm 2. sandviç
baboleçêker nd/nt sandviççi
babolefiroş nd/nt sandviççi (satan kimse)
babolk bnr babole
baborî m bir tür değerli çökelek
baboyî rd/nd yabancı
baboyî bûn l/ngh bir şeye yabancılaşmak
baboyîbûn m bir şeye yabancılaşma
babtîs kirin l/gh vaftizetmek
babûle bnr babole
babûne bot/m ilkbaharda beyaz çiçekler açan bir çiçek
babûr zo/n kaplan
babûrî nd küflü peynir
babûtan m birdir bir
babûtanî m tahtarevali
bac m 1. vergi 2. salgın (para veya mal olarak toplanan geçici vergi)
bac (i) bnr haj û bac
bac avêtin ser (yekî) vergiye bağlamak, vergilendirmek, vergi koymak
bac danîn l/gh vergilemek
bac girtin (an jî stendin) vergi almak
bac jê hatin stendin (birinden) vergi alınmak
bac stendin l/gh vergi almak
baca ajalan (an jî heywanan) hayvan vergisi
baca bihayê komkirî katma değer vergisi
baca dahatê (an jî derametê) gelir vergisi
baca heywanan hayvan vergisi
baca rê nd ayakbastı, geçmelik, toprakbastı, yol harcı
baca ronîdarkirin û paqijkirinê temizlik ve aydınlatma vergisi
baca serbar ek vergi
baca yekser dolaysız vergi
bacan bot/n 1. patlıcan (Solanum melongena) 2. patlıcan (bu bitkinin ürünü) 3. domates (Hakkari gibi bazı bölgeler için)
bacanê biraştî nd közleme patlican
bacanê dagirtî nd karnıyarık
bacanê deştî bot/nd yabanî patlıcan
bacanê kebabî nd patlıcan kebabı
bacanê reş nd patlican
patlican
bacanê sor domates.
bnr bacansork
bacanreş bnr bacanreşk
bacanreşk bot/n patlıcan
bacansork bot/m 1. domates (Lycopersicon esculentum) 2. domates (bu bitkinin yenilen ürünü)
bacdanîn m vergileme
bacdar rd 1. vergili 2. nd vergi mükelefi
bacdar kirin l/gh vergilendirmek
bacdarî m vergilendirme
bacdarî kirin l/gh vergilendirmek
bacdarîkirin m vergilendirilme
bacdarkirin m vergilendirme
bacemok zo/m yarasa (Vespertilio)
bacenax n bacanak
bacenaxî m bacanaklık
bacerê m yol geçti parası, toprakbastı, geçmelik
baçermik zo/m yarasa (Vespertilio)
baçermok zo/m yarasa (Vespertilio)
bacgir nd/nt 1. vergici, vergi tahsildarı 2. salgıncı
bacgirî m 1. vergicilik 2. salgıncılık
bacî bir müzik makamı.
bacî (i) m şarkı, türkü
bacî (ii) m bacı, kız kardeş
baçîk bot/m yulaf (Avena sativa)
baçik bot/m 1. mısır (Zea mays) 2. mısır (bu bitkinin koçan üzerindeki taneli ürünü)
baçik (ii) m sigara
baçik qelandin mısır patlatmak
baçikê stenbolî bot/m 1. mısır (Zea mays) 2. mısır (bu bitkinin koçan üzerindeki taneli ürünü)
baçikkêş rd sigara tiryakisi
baçikkêşî m sigara tiryakiliği
baçil n kabuk
bacîlok nd 1. çingene 2. dilenen çingene
baçimêlk zo/m yarasa (Vespertilio)
baçmêlk bnr baçimêlk
bacstendin m vergi alma
baçûre m lafı güzaf
bad m büküm
badak sarmaşık.
m sarmaşık
badan bükmek, kıvırmak.
m 1. bükme 2. bükme (bir kaç tel ipi burarak sarma) 3. burma 4. çevirme, döndürme (döndürerek hareket ettirme) 5. kıvırma (saçlarını kıvırma) 6. kurma (yayı veya zembereği germe)
badanaj m patinaj
badanaj kirin patinaj yapmak
badar (i) rd romatizmalı
badar (ii) rd 1. havadar 2. rüzgârlı, yelli
badas m kesmik
badayî bükülü.
rd 1. bükme, bükük, bükülü * benê badayî bükülü ip (bükülmüş kaytan veya ip) 2. burma, burmalı * bazinê badayî burma bilezik 3. burma (burulmuş, kıvrılmış olan) * simbêlê badayî burma bıyık 4. buruk (burulmuş olan) 5. kıvrık 6. kuruk, kurulmuş
badayîn m 1. büküş 2. buruş 3. kıvırış
badayîtî m 1. büküklük 2. burmalı oluş 3. kıvrıklık
bade (i) rd boş, boşuna * keda me bade çû emeğimiz boşa gitti * bade xwe mede xeberdan boşuna konuşma
bade (ii) m 1. bade (şarap, içki) 2. şarap bardağı
badef m tipi
badefiroş nd/nt rakı satıcısı, şarap satıcısı
badek burgu, delgi.
jeo/m 1. kıvrım, kıvrıntı
badek (i) bot/m sarılgan, sarmaşık
badek (iii) m 1. burgu 2. sıkacak 3. sıkıştırıcı 4. mec aldatıcı
badek (iv) m 1. kurgu (anahtar, bir zembereği kurmada kullanılan araç) 2. kurgu (zembereğin kurulmuş olma durumu) 3. civata anahtarı 4. tornavida
badek badekî kıvrım kıvrım * riyên badek badekî kıvrım kıvrım yollar
badekî rd 1. helezonik 2. kıvrımlı, kıvrımlıca
badekî bûn l/ngh 1. helezonlaşmak 2. kıvrımlanmak
badekîbûn m 1. helezonlaşma 2. kıvrımlanma
badena m badana
badena kirin l/gh badanalamak
badana etmek
badenaker nd/nt badanacı
badenakerî m badanacılık
badenakirî rd badanalı (badanalanmış olan)
badenakirin m badanalama
badenanekirî rd badanasız
badenos bnr bexdenûs
badenoş nd/nt 1. içkici (rakıcı, rakı içen, şarap içen) 2. şerefe (veya şerefinize)
badenoşî m içkicilik
bader m tornavida
badev m 1. kar fırtınası 2. fırtına, kasırga, bora 3. soğuk rüzgâr (güçlü ve soğuk rüzgâr)
badew bnr badev
badexane m meyhane
badexur nd/nt içkici
badexurî m içkicilik
badî (i) n taşak
badî (ii) m çöl
badî adem bnr beni adem
badîhewa boşuna, faydasız, yararı olmayan iş.
rd 1. beleş 2. boş, boşuna * qet xwe badî hewa virde wirde neke hiç boşuna o tarafa bu tarafa kıvırma
badilhewa rd 1. beleş 2. boş, boşuna
badîn m 1. kadeh 2. kadeh(bir kadehin alacağı miktar)
badîn (ii) m bade
badîn bilind kirin kadeh kaldırmak
badîn li hev xistin (an jî dan) kadeh tokuşturmak
badîn rakirin kadeh kaldırmak
badincan bnr bacan
badire n badire
badiros m burgu
badiros kirin l/gh burarak bükmek
badiroskirin m burarak bükme, büküş
badnok m ot sarma aracı
badok direksiyon.
badok (i) jeo/m 1. kıvrım, dönemeç 2. kıvrım (saç kıvrımı gibi) 3. böküm
badok (ii) m sıkacak
badoke (i) m burgu
badoke (ii) rd spiral
badros bnr badiros
badye m ağzı geniş büyük kab
bafik m bahane, mahana, mahna
bafirî nd/nt pilot
bafirik m uçurtma
bafirok m uçurtma
bafişmar zo/m keler
bafon bnr bafûn
bafrû m iftira
bafûn alüminyum.
m alüminyum
bagaj bagaj.
m bagaj
bagêj bnr bagêje
bagêje hava hortumu (met.).
m m kasırga, hortum
bagemî m yelkenli gemi
bagêr bnr bager
bager m 1. bora, fırtına, kasırga 2. fırtına (saatteki hızı 70 mil olan rüzgâr) 3. kar tipisi
bager çêbûn fırtına çıkmak
bager rabûn fırtına kopmak (veya patlamak)
bageran m burağan, fırtına
bagerênek m burağan
bagerîn m vantilatör
m hava akımı
bagerkî rd kasırga gibi
bagerok m hava akımı
bagez m meltem
bagir nd fırtınayı tutan
bagiranî m hava ağırlığı
bagirdank m vantilatör yeri
bagirîsok m fırtına
bagirtî rd pohpohlanmış kimse
bagje bnr bagêje
baguhartin m hava değişikliği
baguhêr m hava değiştirici
baguhêrk m klima, iklim cihazı
bagur n sert rüzgâr
bagurdan n 1. loğ 2. silindir makinesi
bagurdan kirin loğlamak
bagurdanek n loğ
baha bnr biha
bahaîtî m Bahaîlik
bahan m evin yanındaki tarla
bahane m 1. bahane, mahana, mahna 2. gerekçe 3. vesile * bi bahaneya vî tiştî bu vesileyle
bahane dîtin 1) bahane bulmak 2) vesile bulmak
bahane kirin l/gh bahane etmek
bahane nîşan dan 1) bahane göstermek 2) gerekçe göstermek
bahanebar rd bahaneli
bahanekirî rd bahaneli
bahanekirin m bahane etme
bahar (i) bnr bihar
bahar (ii) m grip
baharat baharat.
bahatin (i) m eritme
l/gh eritmek
bahatin (ii) m 1. rüzgârlanma, yel esme 2. esme
bahîn (i) m etin kızıllığı
bahîn (ii) m 1. esinti 2. kara meltemi, kara yeli
bahînk m bir tür romatizma
bahol (i) m bavul
bahol (ii) m harman rüzgârı
baholî rd kokuşuk, kokuşmuş * penerê baholî kokuşmuş peynir
bahor grip.
bahor (i) bj/m nezle
bahor (ii) m buhran, bunalım, kriz
bahor (iii) m 1. meltem 2. meltem rüzgarı
bahorde rd berdoş
bahordetî m berdoşluk
bahorî grip hastalığına yakalanan.
rd nezleli
bahorî (i) rd ayaz (hava ve gece için; soğuk)
bahorî bûn l/ngh nezle olmak
bahorîbûn m nezle oluş, nezle olma
bahoz m 1. kasırga, büyük fırtına 2. fırtına
bahoz rabûn fırtına kopmak (veya patlamak)
bahoza pelan Temmuz ayında oluşan bir fırtına
bahoze bnr bahoz
bahûk m kasıklarda oluşan şişkinlik
baîs m sebep (olumsuz olarak)
bajar kent, şehir.
n şehir, kent
bajar bûn l/ngh şehirleşmek, kentleşmek
bajarbûn m şehirleşme, kentleşme
bajarbûnî m şehirleşme, kentleşme
bajarbûyîn m şehirleşme, kentleşme
bajarê însan serî ye insanın en önemli parçası kafasıdır
bajarê mezin büyük şehir, metropol.
bajarê sereke nd metropol
bajarê serî ant konuşma merkezi
bajarge m ilçe, kaza
bajargîr rd fatih
bajargirî m futuhat
bajarî (i) rd 1. şehirli, kentli 2. nd/nt burjuva, kent soylu 3. beledî, şehirle ilgili olan
bajarî (ii) nd bir üzüm türü
bajarî bûn l/ngh şehirlileşmek, kentlileşmek
bajarîbûn m şehirlileşme, kentlileşme
bajarîbûyîn m şehirlileşme, kentlileşme
bajarîtî m 1. şehirlilik, kentlilik 2. burjuvalık, kent soyluluk
bajariyî rd şehirsel, kentsel
bajark n ilçe
bajarkî rd şehir usulü
bajarnişîn nd şehir sakini
bajarok belde, ilçe, kasaba.
n ilçe, kaza
bajarokî rd kasabalı
bajarsaz nd/nt kentçi, şehirci, şehir uzmanı
bajarsazî m kentçilik, şehircilik, şehircilik uzmanılığı
bajarvan nd/rd 1. kentçi 2. belediye başkanı
bajarvanî şehircilik.
rd 1. kentli, şehirli 2. m belediyecilik 3. şehircilik 4. uygarlık
bajarvanî bûn l/ngh şehirlileşmek
bajarvanîbûn m şehirlileşme
bajarvanîtî m şehirlilik, kentlilik
bajele m bir tür cilt hastalığı, özellikle çocukların el ve ayaklarında çıkar
bajen m yelpaze
bajen kirin l/gh yelpazelemek
bajenkirin m yelpazeleme
bajêrge m ilçe
bajiberçûn m yellenme
bajirnî m 1. şıvgın (fırtınayla yağan yağmur) 2. serpinti (rüzgâr serpintisi) 3. çipilti (yağmur
bajirnî kirin l/gh yağmurlamak (yağmur yağacak gibi olmak)
bajirnîkirin m yağmurlama
bakalît kîm/m bakalit
bakêş tek/m 1. havalandırıcı 2. vantilâtör (tarım aletlerinde)
bakêşî m havalandırma
bakeştî m yelkenli gemi
bakêzirk m sert rüzgâr
bakir rd bakir (cinsel ilişkide bulunmamış erkek)
bakîre rd bakire, erden
bakîretî m bakirelik, erdenlik
bakirî (i) rd çağrılı
bakirî (ii) rd savruk, savrulmuş
bakirin (i) m 1. çağırma, çağırış 2. seslenme, sesleniş 3. çağırma, davet etme
bakirin (ii) m savurma
bakoxa bot/m yenilen bir ot türü
bakterî bakteri.
zo/m bakteri
bakterîdî zo/m bakteridi
bakterîsît rd bakterisit
bakteriyolog nd/nt bakteriyolog
bakteriyolojî m bakteriyoloji
bakur n 1. kuzey, şimal 2. rd kuzey (kuzeyde kalan yer)
bakurê rojava nd 1. kuzeybatı 2. rd kuzeybatı (bu yönle ilgili olan)
bakurê rojhilat nd 1. kuzeydoğu 2. rd kuzeydoğu (bu yönle ilgili olan)
bakurî nd/nt 1. kuzeyli 2. rd kuzeye özgü, kuzeyle ilgili, şimalî
bakut m kürtün (rüzgârın etkisiyle kuytu yerde oluşmuş kar yığını)
bakût m gıda
bakuzirk n toz toprak karışımı esen rüzgâr
bal rd 1. yüksek 2. açık (engelsiz)
m 1. dikkat * min bala xwe dayê lê min tiştek fehm nekir dikkat ettim, ama bir şey anlayamadım 2. akıl, zihin * ji bala min nayê der aklımdan çıkmıyor
m 1. boy(bir şeyin tabanı ile en yüksek noktası arasındaki uzaklık) 2.boy pos
bal (ii) n kanat (kuşlarda ve böceklerde uçmayı sağlayan organ)
bal (iv) nd 1. yan, huzur, nezd, nezdinde, kat (birlikte, beraber olma) * li bal min sê kes hene yanımda üç kişi var 2. -e doğru (yön belirtir) * balî gund ve çû köye doğru gitti
bal avêtin l/gh boyatmak
1) boy almak (veya sürmek) 2) boy atmak
bal bûn l/ngh gelişmek * geş û bal bû gelişti serpildi
bal dan dikkat etmek.
bal kirin l/gh (gözlerini) dört açmak * çavên xwe bal kir gözlerini dört açtı
bal kişandin dikkat çekmek.
l/gh 1. ilgi çekmek, dikkat çekmek 2. ihtar etmek, ikaz etmek, uyarmak 3. vurgulamak
1) dikkat çekmek 2) vurgulamak
bal kişandin ser xwe 1) dikkati çekmek 2) alâka çekmek (toplamak veya uyandırmak)
1) dikkat çekmek, dikkatleri üzerine çekmek 2) ilgi görmek, ilgi toplamak
bal kişandin serê altını çizmek, belirtmek
bal lê bûn l/bw dikkat etmek, mukayet olmak
gözünden kaçmamak
bal nedan (...) -e dikkat etmemek
bal û bejn nd boy pos
bal û pal uçsuz bucaksız
bal vedan l/gh dikkat etmek
bala rd 1. yüce, yüksek (altı ile üstü arasındaki uzaklık çok olan) * çiyayên bala yüksek dağlar 2. boy pos, endam
bala (yekî) jê ketin dikkatından kaçmak
bala (yekî) ketin (tiştekî) 1) (bir şeye) gözü takılmak 2) farkına varmak
bala (yekî) kişandin 1) (birinin) dikkatını çekmek 2) alâka çekmek (toplamak veya uyandırmak)
bala (yekî) lê bûn 1) dikkat etmek 2) mukayit olmak, göz kesilmek, dikkat etmek
bala (yekî) li (....) bûn gözü bir şeyde (veya bir şeyin üzerinde) olmak
bala (yekî) neketin (tiştekî) gözünden kaçmak
bala bûn l/ngh yücelmek, yükselmek
bala kirin l/gh yüceltmek
bala min li te ye sana bakıyorum da
bala te lê be ona mukayet ol
bala te li min e beni dinliyor musun
bala û wala yüce
bala xwe berdan (...) -e bakmak, -e dikat etmek
bala xwe berdan ser (...) dikkatını üstüne toplamak
bala xwe bidê! baksana! (veya baksanıza!) dikkat çekme sözü * bala xwe bidê êdî êvar e baksana akşam oluyor
bala xwe dan dikkat etmek.
bala xwe dan (...) 1) dikkat etmek * we bala xwe dayê ku bê çi got? dikkat ettiniz mi ne söyledi? 2) dikkat etmek (gözüne çarpmak veya ilgisini çekmek) * min heta wê gavê bala xwe nedabûyê ben o zamana kadar buna dikkat etmemişim 3) gözden geçirmek, göz atmak, kontrol etmek (kısaca bakıvermek) * car carinan bala xwe dida odeya doktor ara sıra doktorun odasına göz atıyordu 4) göz gezdirmek (derinlemesine incelemeden okumak) 5) gözden geçirmek, gözlemlemek (incelemek, muayene etmek) 6) ilgi toplamak, ilgisini yoğunlaştırmak
bala xwe dan ser (tiştekî) dikkat kesilmek, konsantre olmak
bala xwe danê 1) anlamak, farkina varmak, bakmak * min bala xwe dayê ku fehm nake, min dengê xwe birî baktım ki anlamıyor, sesimi kestim 2) bakmak (yoklamak, incelemek, denemek) * ca tu jî bala xwe bide vê berhemê bu esere bir de bak
bala xwe pê dan dikkat vermek
balaban (i) nd at konvoyu
balaban (ii) mzk/m mey
balaban (iii) zo/n balaban, çakır doğan
balaban (iv) rd gürbüz, şişman
balabanî m balabanlık, şişmanlık, gürbüzlük
balabanjen nd/nt mey çalan kimse
balabanjenî m mey çalma
balabanvan nd çakırcı (kuş avında çakır doğanı tutan kimse)
balabûn m yücelme, yükselme
balabûyîn m yüceliş, yükseliş
balad wj/m 1. balat Orta Çağda üç bentten oluşan bir Batı şiir türü) 2. mzk/ balat (Batı’da belirli danslara eşlik eden bir tür şarkı)
balafir m 1. uçak 2. rd yüksek uçan kuş
balafira banimayê meteoroloji uçağı
balafira barkêş nakliye uçağı
balafira bombardûmanê bombarduman uçağı
balafira bombeavêj bombardıman uçağı
balafira dûdar nd tepkili uçak
balafira dûrger nd uzak menzilli uçak
balafira nêçîrvan lşk avcı uçağı
balafira vizkedar nd tepkili uçak
balafirajo nd/nt pilot
balafirajotî m pilotluk
balafirgeh m hava alanı, hava limanı
balafirhilgir nd uçak gemisi
balafirok m uçurtma * balafirok firandin uçurtma uçurtular
balafirqewêr lşk/m uçaksavar
balafirsazî m uçak yapımı, uçak sanayisi
balafirşikên uçaksavar.
lşk/m uçaksavar
balafirvan nd/nt pilot, tayyareci
balafirvanî m pilotluk, tayyarecilik
balafirxane m uçak hangarı
balakirin m yüceltme
balalayka m balalayka (üç telli Rus halk sazı)
balandin dolamak.
m dikkat çektirme
l/gh dikkat çektirmek
balanî m masura
balans m balans
balast der/m balast
balastî rd yalanmış
balastin m 1. yalama, yalayış 2. sıyırma 3. silip süpürme (ne var ne yok hepsini yeme)
l/gh 1. yalamak (bir şeyin üzerinden dilini sürüp geçirmek) 2. yalamak (dilini gezdirerek bir şeyin üzerindekini almak) 3. silip süpürmek (ne var ne yok hepsini yemek), sıyırmak (silerek üzerinde veya içinde hiçbir şey bırakmamak) * bi nan binê teyfikê jî balast ekmekle tabağın dibini de sıyırdı
balata m balata
balatî m yücelik, yükseklik
balav çamaşır yıkama günü su kenarı.
bnr berav
balavan bnr balaban
balave m yüksek yer
balavek m yıkama aracı, lif
balavêtin m boyatma
balaxane n gökdelen
balayî m yücelik, yükseklik
balbalîsk bnr babilîsk
balbalok zo/m peygamber devesi (Mantis religiosa)
balbaz nd/nt polis
balbazî m polislik
balbelîç bnr babelîç
balcan patlıcan.
balçemok bnr balçimok
balçermek zo/m yarasa (Vespertilio)
balçimk zo/m yarasa (Vespertilio)
balçimok zo/m yarasa (Vespertilio)
baldan m dikkat etme
l/gh dikkat etmek
baldar rd dikkatlı
baldar be dikkat!,dikkatlı ol!
baldar bûn l/ngh dikkatlı olmak
baldarane h dikkatlice
baldarbûn m dikkatlı olma
baldarî m dikkat
baldarkî h dikkatlice
baldirêj rd 1. dikkatlı 2. sabırlı
baldûz, baltûz m baldız
balê h hiç değilse (veya olmazsa), en azından
bale (i) rd rd 1. aptal, alık, geri zekalı, ahmak 2. b aptal, ahmak (küçümseme belirten seslenme) aptal, ahmak,
bale (ii) m 1. bale 2. bale (bale topluluğu)
bale (iii) m bilye
balêanîn m 1. tozunu atma 2. punduna getirme
baleban afacan.
bnr balaban
balebanjen bnr balabanjen
balekî rd aptalca, ahmakça
baleqîn m yel esme
balêrabûn m fırtınaya tutulma
balerîn m balerin
balerînî m balerinlik
balêsok rd yalayıcı
balet n balet
balête m yeni olgunlaşmış ürün ya da meyve
balête ketin tirî üzüm olgunlaşmaya başlamak
balêteyê tirî yeni olgunlaşmış üzüm
baletî m aptallık, alıklık, ahmaklık
baletî (ii) m baletlik
baletî kirin aptallık etmek
baletûn m soğuk su deposu
balexane m köşk
balexanî n gökdelen
baleyî rd aptalca, ahmakça
baleyî bûn l/ngh aptallaşmak, ahmaklaşmak
baleyî kirin l/gh aptallaştırmak, ahmaklaştırmak
baleyîbûn m aptallaşma, ahmaklaşma
baleyîkirin m aptallaştırma, ahmaklaştırma
balfireh rd çok dikkatlı
balge (i) m yastık
balge (ii) m kağnının dingil yastığı
balgeh yastık.
m yastık
balgî (i) m 1. yastık 2. üzerine bir çaput sarılarak hamurun tandıra yapıştırılmasında kullanılan yastık şeklinde geniş bir tahta
balgî (ii) m çift sürüşte saban dönüş alanı, nadasa devredilmiş alan
balgih (i) bnr balgî
balgih (ii) nd yanıbaş, hemen yakını
balgît m yastık
balî m balya
balî kirin l/gh balyalamak
balîcan bot/n 1. patlıcan (Solanum melongena) 2. patlıcan (bu bitkinin ürünü)
balîcan tije kirin patlıcann dolması yapmak
balîcanê biraştî nd közde patlıcan
balîcanê navqelaştî nd karnıyarık
balîcanê reş patlican
balîcanê şeliqandî nd közde patlıcan
balîcanên tijekirî nd patlıcan dolması
balîcanî rd patlıcanî (patlıcan renginden olan)
balîcî m yüzük parmağı
balîf m yastık
balîfa mar zo/m salyangoz (Helix)
balîfa maran zo/nd bir tür keler
balîfa mêr zo/nd bir tür keler
balîfe bnr balîf
balîfk m 1. yastıkcık 2. karasabanın bir parçası adı
balîfmar zo/nd bir tür keler
balîfok m yastık (küçük yastık)
balîfzerk zo/nd bir tür iri ve sarı kertenkele
balîg m baba evi (ocağı veya yurdu)
balîk m yastık
balîke m siğil (deriden çıkan pürtüklü küçük ur)
balîkirin m balyalama
balîloçk m dürüm, dürmaç (yufka ekmeğin içine türlü katıklar konulan sarılma biçimi)
balîloçkî rd dürüm şeklinde olan
balîloçkî kirin l/gh dürümlemek
balîloçkîkirin m dürümleme
balilûk m dürüm
balîn m 1. yastık 2. başucu
balîna zo/m balina (Balaena mistycetus)
balinde nd kuş (her türlü kuş)
balindegeh m kuşhane (kuş yetiştirilen yer)
balindegir nd kuş avcısı
balindegirî m kuş avcılığı
balindemalî rd evcil kuş
balindeyê dirende zo gündüz yırtıcıları
balindezan nd/nt kuş bilimci
balindezanî m kuş bilimi
baling m yastık
balîngeh m yastık
balîş bnr balîf
balîsk m şimşek
balîsk vehatin şimşek çakmak
balişme m kapı ve pencere kasası
balîşne m yastık
balîsok bnr balîstok
balistandin m yalatma
l/gh yalatmak
balîstîk lşk/m balistik
balîstok m hortum (havanın hızla dönüp sütun biçiminde yükselmesiyle oluşan, alanı dar bir siklon çeşidi)
balîx m mandıra
balix (i) m bağdadî
balix (ii) rd baliğ, erin
balix bûn l/ngh baliğ olmak, bulûğa ermek
balixbûn m baliğ olma, bulûğa erme
balixî m bulûğ, erinlik
balîzerk zo/nd bir sürüngen hayvan
balkan nd balkan
balkanî nd/rd Balkanlı
balkanolog nd/nt Balkanolog
balkanolojî m Balkanoloji
balkar nd Balkar (Kafkaslar’da bir halk)
balkarî m Balkarca
balkarkî m 1. Balkarca 2. Balkarlara özgü (veya yaraşır bir şekilde)
balkêş ilgi çekici, enteresan, göz alıcı, dikkat çekici.
rd 1. ilgi çekici, cazip, dikkat çekici 2. ilginç, enteresan 3. sürükleyici (ilgiyi sürdüren) * romaneke balkêş sürükleyici bir roman 4. h vurgulu * axaftineke balkêş vurgulu bir konuşma
balkêş bûn l/ngh 1. ilgi çekici hale gelmek 2. ilginçleşmek 3. sürükleyici olmak
balkêş kirin l/gh 1. ilgi çekici hale getirmek 2. ilginçleştirmek 3. sürükleyici kılmak
balkêş kişandin ilgi çekmek, ihtar etmek.
balkêşan rd cazip, ilgi çekici
balkêşbûn m 1. ilgi çekici hale gelme 2. ilginçleşme 3. sürükleyici olma
balkêşî m 1. ilgi çekicilik, dikkat çekiciliği 2. ilginçlik, enteresanlık 3. sürükleyicilik
balkêşkirin m 1. ilgi çekici hale getirme 2. ilginçleştirme 3. sürükleyici kılma
balkêşname m ihtarname
balkêşwar rd ilgi çekici, dikkat çekici
balkişan m uyarma, ihtar, ikaz
balkişandin m 1. ilgi çekme, dikkat çekme 2. ihtar, ihtar etme, ikaz etme, dikkat çekme, uyarma 3. vurgulama
balkişîner rd çekici, cazip
balkişînerî m çekicilik, caziplik
balkon m 1. balkon (evlerde) 2. balkon (tiyatro salonunda)
ballêbûyî rd dikkatli (özen gösteren)
ballêbûyîn m dikkat etme, mukayet olma
ballênebûn rd dikkatsiz
ballênebûnî m dikkatsizlik
ballênebûyî rd dikkatsiz
ballênebûyîtî m dikkatsizlik
balme m saçma (tüfek saçması) * balmeyên tivingê tüfek saçması
balmedank m saçmalık
balmidêr m yıl boyunca, tüm bir yıl
balnekêş rd ilgi çekmeyen, ilgisiz
balnîş bnr balîşne
balo balo.
m balo
balo (i) d/h bari, en azında, hiç değilse (veya olmazsa)
balo ya birûpoş (an jî bimaske) maskeli balo
balo ya cilûbergan kıyafet balosu
baloke (i) m elin sırtı
baloke (ii) m gezegen
balol m dürüm, dürmaç (yufka ekmeğin içine türlü katıklar konulan sarılma biçimi)
balole m 1. dürüm 2. dürüm, dürme (silindir biçiminde kıvrılma)
balolî rd dürüm şeklinde olan
balolî bûn l/ngh dürümlenmek
balolî kirin l/gh dürümlemek
balolîbûn m dürümlenme
balolîç m dürüm, dürmaç
balolîkirin m dürümleme
balon m balon
balon dan l/gh kabarmak (ıslanıp veya ısınıp yerinden kurtulmak)
balondan m kabarma
balonfiroş nd/nt baloncu (satan kimse)
balonik m baloncuk
balor silindir.
balor (i) m merdane (türlü işlerde kullanılan silindir biçimindeki araç)
balor (ii) m balon
balor kirin l/gh 1. merdanelemek 2. rulo yapmak
balore m Kürtçede kızların söylediği hicivli bir şarkı türü
balorkî rd 1. silindirik şeklinde, rulo şeklinde 2. h aşağıya yuvarlanarak inme
balorkirin m 1. merdaneleme 2. rulo yapma
balot m domalma
balot bûn l/ngh domalmak
balot kirin l/gh domaltmak
balotbûn m domalma
balotkirin m domaltma
balrakêş rd çekici, dikkat çekici
balte m balta
balûg bnr balûk
balûk m siğil (deriden çıkan pürtüklü küçük ur)
balûl (i) bnr balûk
balûl (ii) dürüm, dürmaç * balûlek çêkir bir ber devê xwe bir dürüm yapıp ağzına doğru götürdü
balûle bnr balûl (II)
balûpal rd 1. engin, uçsuz bucaksız, alabildiğine (çok geniş, ucu bucağı görünmüyecek kadar geniş olan) 2. geniş (kapsamı büyük, dar sınırlar içinde kalmayan, yaygın) 3. sonsuz 4. göz alıcı
balûpal bûn l/ngh enginleşmek
balûpalbûn m enginleşme
balûpalî m enginlik
balûpalîya deryayê engin (çok geniş, ucu bucağı görünmüyecek kadar geniş olan)
balûr (i) m civciv
balûr (ii) bnr balûk
balvedan m dikkat etme
balye m balya
balyoz büyük elçi, sefir.
nt/nt elçi, sefir
balyozê mezin büyük elçi
balyozê navîn orta elçi
balyozger nd/nt elçilik görevlisi
balyozî m elçilik, sefirlik
balyoztî m elçilik, sefirlik
balyozxane m sefaret, sefarethane, elçilik (binası)
bamarî üvey baba.
bambû bot/m 1. bambu (Bambusa vulgaris) 2. rd bambu (bu kamıştan yapılmış olan)
bamî bnr bamye
bamişt m 1. kürtün (rüzgârın etkisiyle kuytu yerde oluşmuş kar yığını) 2. kar tipisi
bamişt kirin l/gh tozutmak (kar için)
bamiştkirin m tozutma (kar için)
bamye bamya.
bot/m 1. bamya (Hibiscus esculentus) 2. bamya (bu bitkinin hem taze hem kuru yenilen ürünü)
ban dam.
n 1. ev (yanlız bir ailenin oturabileceği biçimde yapılmış yapı) 2. ev(bir kimsenin veya ailenin içinde yaşadığı konut) 3. dam, çatı (evin çoğu kiremitle kaplı bölümü) 4. dam, toprak damlı ev 5. tavan, ev tavanı * ban qul be binban şil e tavan delikse taban da ıslak olur 6. yüksek yer 7. set (bulunan yerde daha yüksekte kalan düzlük)
m çağrı, çağırma
ban (ii) n otlak, çayırlık, mera
ban (iii) bnr rê û ban
ban (iv) n mandıra
ban kirin l/gh 1. çağırmak (birine seslenmek) 2. çağırmak, davet etmek * ban dikin me ku em herin dîlanê bizi düğüne çağırıyorlar
banal rd banal
banaltî m banallık
banan m yetiştirim (hayvana birtakım alışkanlıklar kazındırma)
banandî rd alıştırılmış
banandin alıştırmak.
m alıştırma
l/gh 1. alıştırrmak 2. annesi ölmüş hayvan yavrusunu başka bir hayvana alıştırmak
banax m toprak döşeme
banbanke zo/nd firavun faresi (Herpestes ichneumon)
banbihêrk m üst geçit
bancîle m 1. teras 2. balkon
banço m banço (bir müzik aleti)
band m 1. bant (düz, ensiz yassı bez) 2. bant (yara üzerine bastırılan ilâçlı şerit) 3. bant (ses alma cihazlarında kullanılan şerit) 4. kasset 5. seloteyp
band kirin l/gh bantlamak
band lê xistin bantlamak
band tije kirin bant doldurmak
bandaj m bandaj
bandemjimêr m çalar saat, duvar saati
bandemjmêr çalar saat.
bander bnr bandêr
bandêr (i) m bayrak, flama
bandêr (ii) n müezzin
bandêr (iii) m 1. etki 2. rd etkin 3. rd hükümran
bandêr bûn l/ngh etkinleşmek
bandêr kirin l/gh etkinleştirmek
bandêrbûn m etkinleşme
bandêrî etkinlik.
m 1. etkinlik 2. hükmetme
bandêrî lê kirin l/bw hükmetmek, etkilemek
bandêrkirin m etkinleştirme
bandev bir şeyin üst çıkış ağzı.
erd/m 1. doruk, zirve 2. (mec) zirve * bandeva hunerê sanatın zirvesi
bandeva çiyê nd kerempe (dağın en yüksek yeri)
bandew bnr bandev
bandfiroş nd/nt kasetçi (satan kimse)
bandfiroşî m kasetçilik
bandir m yırtıcı saçak (evlerde)
bandira m bandıra * bandiraya Fransiz Fransız bandırası
bandkirî rd bantlı, bantlanmış olan
bandkirin m bantlama
bando mzk/m bando
bandojen nd/nt bandocu
bandojenî m bandoculuk
bandor etken, etki, tesir.
m 1. etki, tesir(bir kimse veya nesnenin başka bir kişi veya şey üzerindeki gücü) 2. etki(bir etken veya bir sebebin sonucu) * bandora şîrqamê ne baş bû tokadın etkisi kötü oldu 3. mec etki(bir kimse üzerinde bırakılan izlenim) * bandoreke baş li ser min hişt bende olumlu bir etki bıraktı
bandor girtin l/gh etkilenmek
bandor jê girtin l/bw etkilenmek
bandor kirin l/gh 1. etkilemek, tesir etmek 2. işlemek, etkilemek
bandor lê bûn l/bw etkilenmek, tesir edilmek, müessir olmak
bandor lê kirin etkilemek.
l/bw 1. etkide bulunmak, etkilemek, kâr etmek, etki yapmak * lêdan bandor lê nake dayak kâr etmiyor 2. etkilemek, büyülemek
bandor lê nebûn l/bw 1. etkide bulunmamak 2. fayda etmemek
bandor li hev kirin l/bw etkileşmek
bandora layekî yan etki
bandordar rd etkili
bandordar bûn l/ngh 1. etkilenmek 2. işlenmek
etkili olmak
bandordarbûn m etkilenme
bandordarbûyîn m etkileniş, etkilenme
bandordarî m etkililik
bandorgir rd kapılgan
bandorgirî m kapılganlık
bandorgirtî rd etkilenmiş
bandorgirtin m etkilenme
bandorî m etkilik
bandorjêgirtin m etkilenme
bandorker rd 1. etkileyici, etkili 2. etkileyici, etkili, çarpıcı, dokunaklı * axaftineke bandorker etkileyici bir konuşma 3. etkileyici, büyüleyici
bandorkerî m 1. etkililik 2. etkileyicilik, dokunaklılık
bandorkirin m 1. etkileme 2. işleme, etkileme
bandorlêbûn m etkilenme, tesir edilme, müessir olma
bandorlêkirî rd etkide bulunmuş, kâr etmiş, etkilemiş olan
bandorlêkirin m etkide bulunma, tesir etme
bandovan nd/nt bandocu
bandrol m 1. bandrol (paket veya şişelerin ağızlarına konulan şerit veya etiket) 2. bandrol (devletçe verginin kesildiğini gösteren etiket) 3. bandrol (bayrak direğinin tepesine süs olarak konulan uzun, kumaş şerit)
bandûr bnr bandor
bandûrk bnr bandor
bane (i) m ailenin geçici olarak bir yere gitme durumu, ya da ailenin bir kısmı bir başka yerde ikamet etmesi
bane (ii) m mandıra
bane (iii) m otlak
banê çav göz kapağının iç kısmı
banê cencerê döğme makinasının sürücü kulesi
banê dev damak
banedar (i) nd/nt 1. mandıracı 2. süt sağan
banedar (ii) rd alışkın
banedarî m 1. mandıracılık 2. süt sağıcılık
banegeh satıh, yüzey.
n yüzey, satıh
banegehî rd yüzeysel, sathî
banehî m yaylada davarlarla ilgilenen kadın
banek alışkın, müptela, itiyat.
rd 1. alışık, alışkın 2. mec idmanlı 3. alışık, yatkın, alışılmış
banekî m alışıklık
banekî bûn l/ngh alışmak, istinas etmek, alışklık kazanmak
banekîbûn m alışma, istinas etme, alışklık kazanma
banektî m alışklık
banemer m nisan ayı
banend rd benzer
banendî m benzerlik
baneşan rz/m ünlem, nida
bang çağrı, ezan, hitap, nida.
ol/m 1. ezan 2. çağrı (bilgilendirmek ve seslenmek için) 3. çağrı (davet etme için)
bang dan l/gh 1. ezan okumak 2. banlamak, ötmek (horoz çin)
ezan okumak
bang hildêran l/gh 1. ezan okumak 2. çağrı yapmak 3. ilân etmek
bang kirin l/gh 1. çağırmak (birine seslenmek) 2. çağırmak, davet etmek * bang dikin me ku em herin dîlanê bizi düğüne çağırıyorlar
bang lê kirin l/bw çağırmak, çağrıda bulunmak
çağrıda bulunmak
banga eşayê yatsı ezanı
banga êvarê akşam ezanı
bangane m ünlem
bangav m akşam ile yatsı arası zaman
bangbêj ol/n müezzin
bangbêjî m müezzinlik
bangdan m 1. ezan okuma 2. banlama, ötme (horoz çin)
bangdêr nd/nt 1. müezzin, ezan okuyan 2. çağrıcı, çığırtkan, tellâl
bangdêrî m 1. müezzinlik, ezan okuma 2. çağrıcılık, çığırtkanlık
bangêr bankacı.
nd/nt çağırtmaç, çığırtkan, tellâl
banger n loğ
bangêr dan gazîkirin tellâl bağırtmak (veya çağırtmak)
banger kirin l/gh loğlamak
bangeran n loğ, yuvak
bangêran bnr bangeran
bangeran kirin l/gh loğlamak, yuvgulamak
bangêran kirin bnr bangeran kirin
bangêrane rd/h çığırtkanca
bangerankirin m loğlama, yuvgulama
bangerdan n loğ
bangêrê şer savaş çığırtkanı
bangêrî m çağırtmaçlık, çığırtkanlık, tellâllık
bangerîk n loğ
bangerîn n loğ
bangerîn kirin l/gh loğlamak
bangerînkirin m loğlama
bangerîtik m merdanecik, tomarcık
bangerkêş loğ ağacı.
bangerkirin m loğlamak
bangerok n loğ
bangerok kirin l/gh loğlamak
bangerokkirin m loğlama
bangeşe m propaganda
bangeşe dan meşandin propaganda yürütmek
bangeşe kirin propaganda yapmak
bangeşedêr nd/nt propagandacı, tanıtıcı
bangeşedêrî m propagandacılık, tanıtıcılık
bangeşeker nd/nt propagandacı, tanıtıcı
bangeşekerî m propagandacılık, tanıtıcılık
bangeşevan propagandacı.
bangeşî m propaganda
bangewaz imdat, yardım talebî, çağrı.
nd/nt 1. çağrıcı 2. duyurucu
bangewazî m 1. çağrı 2. duyuru * ji raya giştî re ev bangewaziya me ya dawî ye bu kamuoyuna son duyurumuzdur
bangewazî hildêran l/gh ilân etmek, duyurmak
bangewazîkar nd/nt ilâncı
bangewazîkarî m ilâncılık
bangewazîtî m 1. çağrıcılık 2. duyuruculuk
bangewazname m çağrı metni
banggav m akşam ile yatsı arası zaman
banghildêr n 1. müezzin 2. tellal
banghildêran m 1. ezan okuma 2. çağrı yapma 3. ilân etme
banghildêrî m 1. müezzinlik 2. telallık
banghinêr rd duyurucu
banghinêrî m duyuruculuk
bangî rd 1. çağrı, çağrı ile giligil 2. ezanî
bangî (...) kirin (birini) çağırmak
bangil n 1. ezan 2. ötüş (horoz ötüşü)
bangil dan l/gh 1. ezan okumak 2. banlama, ötme (horoz için)
bangildan m 1. ezan okuma 2. banlama, ötme (horoz için)
bangildar n müezzin
bangildarî m müezzinlik
bangilgeh m ezan okunan yer
bangîn (i) m 1. çağrı, bildirge 2. nd/nt çağırıcı, tellâl
bangîn (ii) m değirmen taşı
bangîn kirin l/gh çağırmak, çağrıda bulunmak
bangir nd büyük ses, kalın ses
bangîr nd/nt çağırıcı, tellâl
bangkar nd/nt çağırıcı, tellâl
bangkarî m çağrıcılık, çığırtkanlık, tellâllık
bangker nd/nt çağrıcı, çığırtkan, tellâl
bangkerî m çağrıcılık, çığırtkanlık, tellâllık
bangkirî rd çağrılı, davetli
bangkirin m 1. çağırma, çağırış 2. çağırma, davet etme
bangname m bildirge, çağrı belgesi
bangnîşan rz/m ünlem, ünlem işareti
bangok m ünlem
bangor n loğ
bangrahêl nd/nt çağırtmaç, çığırtkan, tellâl
bangur bnr bangor
bangurdan n 1. yuvak, loğ 2. silindir (yol yapımında toprağı sıkıştırarak düzleştirmek için kullanılan genellikle motorlu araç)
bangurdan kirin l/gh 1. loğlamak 2. silindirlemek
bangurdankirin m 1. loğlama 2. silindirleme, silindiraj
bangurîtik n loğ
bangvan nd/nt çağrıcı, tellâl
bangvanî m çağrıcılık, tellâllık
banî 1.yukarı. 2.dam.
n 1. yukarı 2. h yukarı (üst tarafa, üstte, yükseğe, yukarıya) * derkete banî cem şûyê xwe yukarı, kocasının yanına çıktı 3. der köprü (gemi köprüsü) 4. yukarı, yükselti, yüksek yer 5. yüksekliklerdeki ufak düzlük 6. tarlaya açılan saha
banî (yekî) kirin 1) (birini) çağırmak(birini) davet etmek
banî hev kirin çağrışmak, birbirini çağırmak
banigî m yastık
banîje m çatı katı
banik n 1. evcik, küçük ev 2. evcilik (çocuk oyunu)
banima m meteoroloji
banimayî rd meteorolojik
banimazan nd/nt meteorolog, meteoroloji uzmanı
banimazanî m meteoroloji
banîn m 1. alışma 2. intibak (çevreye veya başka bir şeye uyma)
l/ngh 1. alışmak, alışılmak 2. intibak etmek
baniyayî rd alışık, alışılmış
bank (i) m bank, banka
bank (ii) m bank (çoğunlukla bahçelerde, parklarda oturulacak sıra)
banka m 1. banka (ekonomik etkinliklerde bulunan kuruluş) 2. banka (banka işlemlerinin yapıldığı yer) 3. banka (türlü şeylerin depolandığı, korunduğu yer)
bankaa ragihanê bilgi bankası
bankager nd/nt bankacı
bankagerî m bankacılık
bankavan nd/nt bankacı
bankavanî m bankacılık
bankaya çavan bj göz bankası
bankaya dewletê devlet bankası
bankaya xwînê kan bankası
bankdar nd/nt banker
bankdarî m bankerlik
banker nd/nt tellâl
banker (i) nd/nt 1. banker 2. mec banker (çok zengin kimse)
banker dan gazîkirin tellâl çağırtmak
bankerî (i) m bankerlik
bankerî (ii) m tellâllık
bankerjentî nd/nt bankerzede
bankertî m bankerlik
bankerzede nd/nt bankerzede
bankesk rd yeşil damlı
banket m banket
bankgêr nd/nt bankacı
bankgêrî m bankacılık
bankî rd bankasal
bankirin m 1. çağırma 2. çağırma, davet etme
bankîz erd/m bankiz, buzla, buz alanı
banknot n 1. banknot 2. lira
banko m 1. banko (talih oyunlarında oyunu yönetenin ortaya koyduğu para) 2. nd/nt banko (talih oyunlarında oyunu yöneten kimse) 3. h banko (talih oyunlarında ortada toplanan paranın hepsine oynandığını belirtir)
bankut n tokmak
bankutk (i) n müjdelik
bankutk (ii) n loğ
bankutk kirin l/gh loğlamak
bankutkkirin m loğlama
bankutok m çocuk doğunca verilen hediye
banliyo n banliyö
banmal m sıyırga (kar küreme aracı)
bano m prenses, hanımefendi
banok intibak etmeye eğilimli olan.
banok (i) rd 1. alışık, alışkın 2. hayvan yavrularını analarına alıştıran kimse 3. kendi yavrusunu emziren ona iyi bakan hayvan
banok (ii) m çalar saat
banoke (i) rd alışkın
banoke (ii) m teras, terasa, taraça
banokî m ucu çengel biçiminde olup biçilmiş ekini toplamada kullanılan saplı araç
banoxe m karıkın sırt kısmı
banoxet m sabit su tevzi hatı
banqnot bnr banknot
banqutok m erkek çocuğun doğumunda verilen çeşitli hediyeler
banreş rd siyah damlı
bansaet m duvar saati, çalar saat
banşîn rd mavidamlı
bansor rd kırmızı damlı
banspî rd beyaz damlı
bantof bot/m geceleyin yanıp sönen bir ot
banû hanım, hanımefendi.
banû (i) m 1. prenses 2. hanım, bayan
banû (ii) n yeni rüzgâr
banûk bnr banok (I)
banyo m 1. banyo 2. banyo (vücudun bir bölümünü veya bütününü fiziksel veya kimyasal bir etki altında uzun süre bulundurma işlemi) * banyoya tavê güneş banyosu 3. banyo (film banyosu gibi) * banyoya fotografan fotograf banyosu
banyo kirin l/gh banyo yapmak
banyokirî rd banyolu, banyo yapmış olan
banyokirin m banyo yapma
banyoya çavan göz banyosu (göz hastalıklarını iyileştirmek için yapılan banyo)
banz dan l/gh gebermek * hesp banz da at öldü
banzer rd sarı damlı
baparêz m rüzgârlık (elbise için)
bapêç (i) m tipi, karla karışık esen rüzgâr
bapêç (ii) m paket
bapêç (iii) m körlük hastalığı
bapêçk m dokuma tezgahında gergi iplerini askıya alan aleti itici çatal
bapêketin m yellenme
baperest rd şehvanî, şehvetperest
baperestî m şehvanîlik, şehvetperestlik
bapêş (i) bj/m nezle, ingin, nevazil, tumağı
bapêş (ii) m ağrıma (hastalığı, daha çok memeli hayvanlarıda görülür)
bapêş (iii) bnr teneşe
bapêşî m 1. inginlik 2. rd nezleli
bapêşî bûn (i) l/ngh nezle olmak
bapêşî bûn (ii) l/ngh bakımı yapılmayan yaranın şişip azması
bapêşîbûn m nezle olma, nezle oluş
bapeşk m 1. tipi 2. serpinti (rüzgâr serpintisi)
bapêşk bnr bapeşk
bapîr n büyük baba, dede
bapîrî m dedelik
bapişk m yağmur öncesi esen rüzgâr
bapîv rüzgar ölçer.
bapîv (i) m rüzgâr ölçer, yelölçer, anemometre
bapîv (ii) rd sürtük
bapîvan rd tembel
bapîvî m sürtüklük
bapor m ocak * bapora gazê gaz ocağı
bapûk m hafif tipi, kar tipisi * bapûka berfê kar tipisi
bapûke bnr bapûk
baq n bağ, deste, demet, tutam, büket (avuç içi veya parmak uçlarıyla tutulabilen muktar) * du baq bexdenûs iki bağ maydanoz * min baqek kûlilk dan wê bir buket çiçek ona verdim
baq (i) ant/n baldır, bacak
baq bi baq demet demet
baq kirin l/gh demetlemek
baqandin m melletme
l/gh melletmek
baqaye lşk/nd bakaya
baqê gulan nd gül demeti
gül demeti
baqê peyvan nd sözlükçe, sözlükçük
baqê tirêjê fîz/m tayf
baqebizin nd bir tür keçi hastalığı
baqek jê hilanîn tutamlamak
baqî rd kalıcı, kalımlı, baki
baqî man l/ngh kalıcı olmak
baqil bakla.
bot/n 1. bakla (Vicia faba) 2. bakla (bu bitkinin yeşil ürünü veya kuru tanesi)
baqilê çivîkê bot/nd bir tür bakla
baqilê gamêşî bot/nd bir tür bakla
baqilê keran bot/nd bir tür bakla
baqilê kewan bnr baqilê kewê
baqilê kewê bot/nd bir tür bakla
baqilê pisîkan bot/nd kurt baklası
baqilê tehl bot/nd acı bakla, mısır baklası (Lupinus termis)
baqilê xatûnî bot/n bezelye (Pisum sativum)
baqilokî rd baklamsı
baqilreş bot/m siyah bakla, eşek baklası
baqîman m 1. kalıcı olma 2. rd kalıcı
baqîmayîn m kalıcı oluş
baqîtî m kalımlılık
baqiye m bakiye, kalan, artık
baqkirî rd demetli, demetlenmiş
baqkirin m demetleme
baqle bakla.
baqlozan n ceviz içinin parçalanmamış bir bütünü
baqnot bnr banknot
baqsimat n peksimet
baqût m gıda
bar 1.bar. 2.yük.
n 1. yük (araba, hayvan vb. nin taşıdığı eşyaların hepsi) * erebeyê barê xwe vala kir araba yükünü boşalttı 2. yük (araba, hayvan vb. nin taşıyabildiği miktar) * barê hespekî bir at yükü 3. yük (eşya) * hemû barê wê ev torbe ye bütün yükü bu torba 4. mec yük (ağırlık, külfet)(birinin üzerine almak zorunda olduğu ağır görev) * ez nikarim bikevim bin vî barî ben bu yükün altına giremem *ê ku dixebite ev e, ji lewre jî barê malê tev li pişta wî ye tek çalışan bu, o yüzden evin ağırlığı onun sırtında 5. fiz yük(bir cismin yüzeyinde biriken elektrik miktarı, şarj) 6. yük (yüklük) * haydê bikeve binê vî barî haydi şu yüke giriver 7. yük (cenin, doğacak bebek)
m 1. bar (danslı, içkili eğlence yeri) 2. bar (ayak üstü içki içilen meyhane) 3. bar(bir salonda içki içmek için hazırlanmış köşe)
bar (iii) m bar (hava basıncı birimi)
bar (iv) n ürün, mahsul
bar (v) n hakkında * der barê wî de onun hakkında
bar (vi) bnr bar û dox
bar avêtin l/gh yük indirmek
bar dagirtin yük doldurmak, yüklemek
bar dan pişta xwe yüklenmek(bir yükü taşımayı üstüne almak)
bar dan ser milê xwe yüklenmek(bir yükü taşımayı üstüne almak) * hemû eşya dan ser milê xwe bütün eşyayı yüklendi
bar danîn l/gh 1. yük indirmek 2. yükü boşaltmak
1) yük indirmek, yük boşaltmak 2) mec doğurmak, doğum yapmak
bar hilanîn l/gh 1. yüklenmek 2. sorumluluğu üstüne almak
bar hilgirtin yük taşımak, sırtlamak
bar kirin taşınmak, yüklemek, yük.
l/gh 1. yüklemek * mal bar dike mal yüklüyor 2. göçmek, göç etmek (veya eylemek) * koçeran bar kirin göçerler göç etti * ew malbata ku hûn jê behs dikin ji vir bar kir bahsettiğiniz aile buradan göçtü 3. kurmak (yayı veya zembereği germek) * min saet bar kir saatı kurdum 4. taşınmak (evi bir yerden başka bir yere taşımak) * barkirina wan a xaniyekî nû baş bû yeni bir eve taşınmaları iyi oldu
bar lê bûn l/bw yüklenmek
bar nanale serbar dinale altaki durmuş üstteki durmuyor
bar qelaptin ser piştê yük vurmak
bar sivik e lê qîmeta wî pir e yükte hafif pahada ağır
bar sivik kirin 1) hükü hafifletmek 2) mec rahatlamak, sorumluluğu azalmak
bar û barxane 1) göç eşyası, ev eşyası 2)lşk ağırlık(bir birliğin cephane, yiyecek ve eşya yükleri)
bar û birc varı yoğu, nesi varsa
bar û dox m durum, halet, vaziyet
bar û piştî dert, sıkıntı, yük, sorun * hûn van tiştan ji xwe re mekin bar û piştî bunları kendinize sorun yapmayın
bar vala kirin yükü boşaltmak
bara amerîkan amerikan bar
barabûn m rüzgârlanma, rüzgar esme
baran m 1. yağmur 2. yağmur (çok ve sık düşen, gelen şey)
baran (ii) m bir tür bandırma
baran barîn yağmur yağmak
baran dan yağmur bastırmak, yağmur yağmaya başlamak * baraneke wisa dayê qet mepirse bir yağmur bastırdıki hiç sorma
baran dest pê kirin yağmur yağmaya başlamak
baran dibare erd xwe dipesinîne kendine pay çıkarmak
baran hatin yağmur yağmak
baran ji erdan çûn esmanan kedi olalı bir fare tutmak * baran ji erda çû esmanan, çi qewî te îro ev tişt kir oğlum kedi olalı bir fare tuttu bugün
baran ji ewrê (yekî) nebarîn (an jî nedîtin)(birinin) hayrını, faydasını görmemek
baran ji ewrê reş, kêf ji dilê xweş tê yağmur kara bulutlardan, neşe şen yürekten gelir
baran lê kirin yağmur yağmak, yağmur ıslatmak
baran li lêkirinê ye havanın gözü yaşlı, neredeyse yağmur yağacak
baran peşk avêtin yağmur serpmek
baran sekinîn (vedan an jî vekirin) yağmur dinmek
baran teht şûştin yapılan hataların görmezden gelinmemesi
baran teqil teqil barîn yağmur dalga dalga yağmak
baran vedan (an jî vekirin) yağmur dinmek
baran weşandin serpmek
baran xwarin yağmur yemek
baran xweş kirin 1) yağmur boşanmak 2) yağmur şiddetlenmek
barana havînê kay, yaz yağmuru
barana hûr nd çiskin
barana xweş sağnak yağmur
barandin m 1. yağdırma 2. dökme (akıtma, düşürme) 3. yağdırma (bir şeyi çok sayıda ve aralıksız atma, indirme, savurma, söyleme)
l/gh 1. yağdırmak 2. dökmek (akıtmak, düşürmek) * dê ji zarokên xwe re rondik barandin anne çocuklarına göz yaşı döktü 3. yağdırmak (bir şeyi çok sayıda ve aralıksız atmak, indirmek, savurmak, söylemek) * kevir lê barandin ona taş yağdırdılar
barandîtî rd yağmur yemiş, yağmurdan ıslanmış olan
baranek li rovî xist, lê rovî ji laserê natirse kargadan korkan tarlaya darı ekmez
baraneke bi şid danê yağmur boşanmak
baranên çil esrîn kırk ikindi yağmurları
baranî m yağmurluk
baranparêz m yağmurluk
baranpîv m yağmurölçer
barat zo/nd bir balık türü
barata m barata (külah veya başlık)
baratarya der/m baratarya
barbar barbar.
rd/nd barbar
barbarane h barbarca
barbarî m barbarlık
barbarî bûn l/ngh barbarlaşmak
barbarîbûn m barbarlaşma
barbarîk zo/m bıldırcın
barbarîzm m barbarizm
barbarkî h barbarca
barbarok rd çığırtkan
barbazoq rd ara bozucu
barbazoqî m ara bozuculuk
barbend n yük bağlama ipi, şerit
barber rd eşit, denk, eşdeğer
barbir taşıt.
nd/nt 1. nakliyeci, taşımacı 2. yükçü, taşıyıcı, hamal 3. yük hayvanı
barbirî m 1. nakliye, taşımacılık 2. hamallık, yükçülük
barboq m çıban
barbû m 1. aidat, ödenti 2. iane, yardım amacıyla toplanan para
barbûnya bot/mbarbunya 1. (Mullus barbatus) 2. barbunya (bu bitkinin ürünü)
barbût m barbut
barbûyî rd yüklü, yüklenmiş olan
barçêmik zo/m yarasa (Vespertilio)
bardanîn m 1. yük indirme 2. yükü boşaltma
bardar rd 1. yüklü 2. nd/nt yük sahibi
bardarî m yüklülük
bardax m 1. bardak 2. bardak (bir bardağın alacağı miktar)
bardû n bir kavak türü (yabanı olmayanı)
bare 1.baharlık buğday, 2.konu.
barê (...) sivik kirin yükünü hafifletmek, azaltmak
bare (i) m kere, kez, defa
bare (ii) m konu, mevzu
bare (iii) wj/m kafiye, uyak
barê (yekî) kifş kirin başlık parasını açıklamak
barê (yekî) rast bûn durumu düzelmek, işleri yolunda gitmek
barê (yekî) rast kirin (birinin) ekmeğine yağ sürmek
barê (yekî) xwar bûn dara düşmek, işleri sarpa sarmak
barê (yekî) xwar e beli bükük (güçsüz, zavallı)
barê biaqilan li ser pişta bêaqilan eşek olduktan sonra semer vuran çok olur
barê devê û pişta kurmoriyê herkes gücüne göre olmalı, olacak şey mi?
barê êzingê min dediğinde diretmek
barê ku tu nikaribî rahêjiyê nekeve bin yapamayacağın bir şeyin sorumluluğunu üstüne alma
barê piştê 1) yük (olmak) 2) zorunlu görev
barê ser baran dert üstüne dert
barê stû sorumluluk
barê xwar naçe war dürüst olmayan işinde başarılı olmaz
barê xwaran naçe waran (an jî
barê xwe hilgirtin yükünü almak
barê xwe li barê (yekî) xistin (biriyle) rakabet etmek
bareaş n değirmen yükü
barebar m 1. böğürtü, çağırtı 2. h bar bar * bûbû berebera wî bar bar bağırıyordu
bareg m tersane, gemilik
baregeh m 1. konut, yönetim yeri, saray (kamu işlerinin görüldüğü yapı) 2. üs, geçici konaklama yeri 3.lşk üs, karargâh (harekâtın yürütülebilmesi için gerekli birliklerin, her türlü gereçlerin tamamlandığı, teçhizatın toplandığı, dağıtıldığı bölge) 4. kamp * baregeha leşkerî askeri kamp * baregehên gerila gerilla kampları 5. kamp (tutsakların veya siyasî sürgünlerin toplandığı yer) 6.) yurt(bir grup insanın oturduğu, yetiştirildiği veya bakıldığı yer) * baregeha zarokan çocuk yurdu
baregeh lê danîn karargâh kurmak
baregehvan nd/nt kampçı
baregehvanî m kampçılık
barehol nd/nt israfçı, savurgan
bareholî m israfçılık, savurganlık
bareholî kirin savurganlık yapmak
barehul bnr barehol
barek cephane.
barem m barem (devlet memurlarının maaşlarının derece ve tutarlarını düzenleyen liste ve çizelge)
barene rd iş yapan (ticari iş)
bareş doğu rüzgarı.
nd kara yel
bareş kirin l/gh kamçılamak (yağmur, kar; hızla çarpmak)
bareşkirin m kamçılama (yağmur, kar; hızla çarpma)
bareste m hacim
barestedar rd hacimli
barestedarokî rd hacimlice
baresteyî rd hacimsel
barfîks m barfiks
barfisk dizin arka iç kısmı.
barge m garaj
bargeh karargah, üs.
m 1. yaylak, göçebelikte ara sıra konaklanan yer 2. yer yurt, kamp
bargemî m yük gemisi
bargîn m sarnıç
bargîr bnr bergîr
bargir (i) nd/nt 1. yük taşıyıcı, hamal 2. yük hayvanı 3. rd dertleri çok olan 4. nd milis, halk gücü
bargir (ii) zo/n beygir
bargiran rd 1. yükü ağır olan 2. sorumluluğu ağır olan
bargiranî m 1. yük ağırlığı 2. ağır sorumluluk 3. zorluk, engel çıkarma
bargirî m 1. hamallık 2. milislik
barguhêzî m transport
barheq rd haklı
barhilgir nd/nt 1. taşımacı 2. hamal, taşıyıcı, yükçü, yük taşıyıcı 2
barhilgirî m 1. taşımacılık 2. hamallık, taşıyıcılık, yükçülük, yük taşıyıcılığı
barî nd Yaradan, Allah
barî (i) d bari, hiç olmazsa, hiç değilse
barî (ii) yağmış olan
barîgeh m evren, dünya
barij yağışlı.
m 1. serpme yağışlı, rüzgârla yağan yağmur 2. yağış
barijnî m 1. serpıştirme 2. tozkoparan, rüzgârla yağan yağmur
barijnî kirin l/gh atıştırmak, serpiştirmek (yağmur veya kar için) * berfê barijnî dikir kar atıştırıyordu
barijnîkirin m atıştırma, serpiştirme (yağmur veya kar için)
barik rd daraç, dar
barîk rd ince, narin
barîkat m barikat
barim barim nd uzun eşek
barimte nd/nt 1. rehine, rehin, tutak 2. ipotek, tutu
barimte dan rehin vermek
barimte girtin rehin almak
barimte kirin ipotek etmek
barimtekirî rd ipotekli, tutulu (tutu olarak alınmış)
barimtename m ipotek belgesi
barîn m bağırtı, çığlık
l/ngh 1. yağmak (yağmur, kar, dolu için) 2. yağmak (toz, mermi vb. için) * gule bi ser me de dibarîn üstümeze kurşun yağıyordu 3. yuvarlanmak (dökülerek düşmek) * ji çavên min hêstir barîn gözlerimden yaşlar yuvarlandı 4. fışkırmak(bir şey bir yer de bol görülmek) * li van xakan bereket dibare bu topraklarda bereket fışkırıyor
barîn (ii) m 1. yağma (yağmur, kar, dolu için) 2. yağma (toz, mermi vb. için) 3. yuvarlanma (dökülerek düşme) 4. fışkırma (bir şey bir yer de bol görülme)
barîn jê anîn bağırtmak
barîn jê çûn bağırmak, çığlığı basmak
barîn jê hatin bağırmak, çığlığı basmak
barîna berfê kar yağışı
barîner rd yağdırıcı
barînî m çığırtı
barînî pê ketin çığlığı basmak
bariş bnr barij
barîsfer jeo/m barisfer, ağır küre
barist hacim.
barişt (i) m sağanak, rüzgârla yağan yağmur
barişt (ii) m oylum
baristan m tahammül, katlanma
baristan kirin l/gh dayanmak, tahamül etmek, katlanmak (güç bir duruma katlanmak)
baristandin m genleştirme
fiz l/gh genleştirmek
baristanî m tahammüllülük
baristanî kirin l/gh tahammül etmek, katlanmak
baristanî nekirin l/gh tahammül etmemek, katlanmamak
baristankirin m dayanma, tahamül etme, katlanma
bariste bnr berheste
baristin fiz/m genleşme
fiz l/gh genleşmek
barît (i) zo/m bıldırcın (Coturnix)
barît (ii) kîm/m barit
barîte nd/nt rehin
barîtîk zo/n bir tür kartal
barîtîn mîn/m baritin
barîton mzk/m bariton
barix rd arazileri komşu olan
barizandin m sataşma
l/gh sataşmak
barîze bot/m kerevize benzer bir bitki
barizîn m sataşma, ağız dalaşı
l/ngh sataşmak, ağız dalaşı yapmak
barkaz mazgal.
barker rd/nd yükleyici
nd/m yükleyici
barkerî m yükleyicilik
barkêş nd/nt 1. nakliyatçı, nakliyeci, taşımacı 2. hamal, taşıyıcı, yükçü
barkêşî m 1. nakliye, nakliyat, taşımacılık 2. hamallık, taşıyıcılık, yükçülük
barkêşîtî m nakliyatçılık, nakliyecilik
barkeştî m yük gemisi, şilep, kargo (yük taşıyan gemi)
barkeştîvan nd/nt şilepçi
barkeştîvanî m şilepçilik
barketî rd/mec işi bozuk kimse
barkirî rd 1. yüklü, yüklenik, yüklenmiş olan 2. kurulu (zembereği kurulu) * saeta barkirî kurulu saat 3. güdümlü * fişeka barkirî güdümlü mermi 4. taşınmış olan
barkirîbûn m güdümlülük
barkirin m 1. yükleme 2. göçme, göç etme (veya eyleme) 3. kurma (yayı veya zembereği germe) 4. taşınma (evi bir yerden başka bir yere taşıma)
barlama rd şımarık, terbiyesiz
barlamatî m şımarıklık, terbiyesizlik
barlêbûn m yüklenme
barlêker nd/nt yükleyici
barlêkerî m yükleyici
barmen nd/nt barmen
barmenî m barmenlik
barmentî m barmenlik
barmil m bidon
barname m fatura
baro baro.
m baro
barodan m koyunlar doğurduktan sonra kuzularla birlikte salma
barograf m barograf
barok m 1. barok (1600- 1750 yılları arasındaki klâsik sanatı izleyen resim, mimarlık üslûbu) 2. barok (edebî akım olarak)m
barometre fzk/m barometre, basınçölçer
baron n baron
barones m barones
baronî m baronluk
baroskop m baroskop
barov m 1. fırtına 2. tipi
barova berfê kar tipisi
barove m 1. kar fırtınası 2. zemheri
barpêç bnr werîs
barpişt n sırt yükü, sırtlık (yük)
bars oğul (arıların oğul vermesi).
m oğul (bey denilen bir dişi arıyla kovandan çıkan arı topluluğu)
bars dan l/gh oğullanmak
oğul vermek
bars girtin oğul çıkarmak
barsdan m oğullanma
barsdayîn l/gh oğullanmak
barsivik rd 1. yükü hafif 2. mec sorumluluğu az, sorunları az olan kimse
barsivikî m 1. yük hafifliği 2. sorumluluğu az olma, sorunları az olma durumu
barû kule, mazgal.
m 1. burç 2. kule 3. kale (satranç oyununda)
barûd barut.
m barut
barûdank m barutluk (barut saklanan kap veya yer)
barûdî rd barut gibi ağır kokulu
barûdpêj dîr/nd barutçu
barûdpêjî m barutçuluk
barûdxane m baruthane
barûne bot/m peynire katılan bir ot
barûte rd 1. hantal (işi, davranışları ağır ve yavaş) 2. yaramaz, işe yaramayan
barûte bûn l/ngh hantallaşmak
barûtebûn m hantallaşma
barûtebûyîn m hantallaşma
barûtetî m hantallık
barûya avê nd su terazisi
barûya çetiran nd paraşüt kulesi
barûya paraşûtê paraşüt kulesi
barûya saetê saat kulesi
barwer rd verimli, bol ürünlü
barxane ardiye, depo.
n 1. küçük kervan, barhane 2. barhane (göç eşyası, ev eşyası) 3. yük hayvanı 4. depo, ambar
barxwar rd beli bükük (güçsüz, zavallı)
barye m 1. hasır (saz dan yapılmış yaygı) 2. rd hasır (tamamı veya bir kısmı hasırdan olan)
baryûm kîm/m baryum (kısaltması Ba)
barzan rd sorumluluğunu, yükünü bilen
baş iyi, güzel, hoş.
rd 1. iyi (kötü karşıtı) * îlaca baş iyi ilâç 2. iyi (bol, yararlı, kazançlı) * baraneke baş barî iyi yağmur yağdı 3. iyi (uğurlu, hayırlı, iyilik getiren) * xebera baş iyi haber 4. iyi (esen, sağlıkklı) * hûn baş in? iyi misiniz? 5. iyi (yerinde, uygun) * bersîveke baş iyi bir cevap 6. iyi (yeterli, yetecek miktarda olan) * rûyê diya min baş nayê bîra min annemin simasını iyi hatırlamıyorum 6. güzel, hoş (pek iyi, doğru) * baş e lê belê... güzel amma... 7. dolgun (para için; çok) * destmiziyeke baş dolgun ücret 8. iyi, temiz (çok az kullanılmış veya hiç kullanılmamış olan, özürü olmayan) * erebeyeke baş temiz bir araba 9. iyi, kaliteli 10.sıkı, iyice * baş cilan li xwe bike sıkı giyin 11.yakinen * ez wî baş nas dikim onu yakinen tanıyorum
bas mzk/m 1. bas (en kalın erkek sesi) 2. rd bas (sesi böyle olan sanatçı) 3. bas (en kalın sesli orkestra çalgısı)
baş bala xwe dan (...) iyice bakmak, dikkat etmek
bas barîton mzk/m bas bariton
baş bêhna xwe nedan ayağının tozu ile * roja ku hate malê hîna baş bêhna xwe neda hate ba me eve döndüğü gün ayağının tozu ile bize geldi
baş bû ku iyi ki, isabet ki, Allahtan, neyse ki, bereket ki * baş bû ki ew, li vir bû bereket versin ki o buradaydı
baş bû! ne iyi!
baş bûn l/ngh 1. iyileşmek, iyi olmak (iyi duruma gelmek) 2. iyileşmek, düzelmek, sağalmak, şifa bulmak, afiyet bulmak, sağlığını kazanmak (hastalıktan kurtulmak, salâh olmak) * tu xeman mexwe, di nêzik de wê kurik baş bibe sen merak etme, yavrucak yakında düzelir 3. mec bitmek * karê me baş bû işimiz iyiydi
1) iyi gelmek (yaramak) * ev îlac ji birîna min re baş bû bu ilâç yarama iyi geldi 2) iyi olmak, iyileşmek (hastalıktan kurtulmak 3) iyi olmak (yerinde olmak, uygun gelmek)
baş çûn iyi gitmek
baş dîtin iyi karşılamak (olumlu bulmak) * ramanên min baş dîtin düşüncelerimi iyi karşıladılar
baş e 1) ne âlâ * ku were baş e, ku neyê dê heqê xwe winda bike gelirse ne âla, gelmezse hakkını kaybeder 2) pek âlâ (dediğin gibi olsun) 3) pek âlâ (karşı durum alınacağını anlatan cümlenin başına getirilir) 4) peki, olur, tamam (verilen buyruk veya söylenen sözün onaylandığını, kabul edildiğini anlatır) 5) peki (itiraz cümlelerinde; pek âlâ, madem öyle) * baş e, tu do li ku bûyî? peki, dün nerede idin?
baş eseyî kirin anlayıp dinlemek
baş jê fehm kirin anlayıp dinlemek
baş kirin l/gh 1. iyileştirmek, iyi etmek * başkirina rewşa asayîşê asayişi iyileştirme durum 2. iyileştirmek, düzeltmek, sağaltmak 3. bitirmek
1) iyi etmek, iyileştirmek 2) iyi etmek (uygun, yerinde bir davranışta bulunmak) * we baş kir ku hûn hatin iyi ettiniz de geldiniz (yek)
1) (birini) iyileştirmek 2)(birini) iyi göstermek (veya göstermeye çalışmak), methetmek (yek)
baş kirin mîna rûnê ser nan yağ çekmek veya yapmak
baş nebaş yalan yanlış
baş neşixuliye az gelişmiş (gelişmesi gecikmiş olan)
baş qûna xwe nedan erdê eğreti oturmak
baş xerab acı tatlı
1) iyi kötü 2) acı tatlı
baş xerab nabin altın eli bıçak kesmez
basark m klima
başbaşik bnr başok
başbaşok zo/nd leşyiyici bir kuş
başbûn m 1. iyileşme, iyi olma (iyi duruma gelme) 2. iyileşme, düzelme, sağalma, şifa bulma, afiyet bulma, sağlığını kazanma (hastalıktan kurtulma, salâh olma) 3. iyilik
başbûnî m 1. iyilik, esenlik (sağlığı yerinde olma durum) 2. iyilik (yarar veya elverişlilik)
başbûyîn m 1. iyileşme 2. iyileşme, düzeliş, düzelme, şifa bulma
başê xeraban ehvenişer
başebaş 1. doğru dürüst 2. sıkı sıkıya * diya wî beriya ku kurik bi rê bikeve başebaş temenî lê dikirin annesi sıkı sıkıya yola çıkmadan evvel çocuğu tembihliyordu
başebaş ji hev re gotin birbirine kavratmak
başewal rd altında hiç bir şey olmama durumu, altının giyinik olmaması
başewal bûn l/ngh eteğin kalkmasıyla bacaklar çıplak olarak görülmek
basî m ses taklidi
başî m 1. iyilik (iyi olma durumu) 2. iyilik (karşılık beklenmeden yapılan yardım) 3. iyilik (yarar veya elverişlilik) * başiya xwendinê jî heye okumanın iyiliği de var
başî lê nehatin (birine) iyilik yaramamak
başî pê kirin (birine) iyilikte bulunmak
başî û xweşî iyilik sağlık (veya iyilik güzellik)
basîd rd basit
basik m sigaralık, sigara ağızlığı
başîk bnr başok
basîl zo/m basil (bakterilerin çomak biçiminde ince uzun türü)
basimbêj rd/nt 1. boşboğaz, geveze (sır saklamayan) 2. küstah, kibirli
basimbêjî m 1. boşboğazlık 2. küstahlık
başîperwer rd iyiliksever
başîperwerî m iyilikseverlik
basiq bnr bastêq
başîq zo/n atmaca
basîret basiret.
m basiret, sağgörü
basirme m göz kapağı iltihabı
başîxwaz rd iyiliksever
başîxwazî m iyilikseverlik
başîya (yekî) dan gotin ağıtlamak
bask n 1. kanat (kuşlarda ve böceklerde uçmayı sağlayan organ) 2. kanat (uçağın kanadı) 3. kanat (meclis, parti gibi topluluklarda düşünce yönünde özellik gösteren taraflardan her biri) * baskê çepê partiyê partinin sol kanadı 4. kol, kanat 5. taraf, yön, doğru * bi baskî min ve hat bana doğru geldi 6.m bilek
bask dan kanat çırpmak
bask li hev dan (an jî xistin) kanat çırpmak
bask li xwe xistin 1) kanat çırpmak 2) kanatlanmak, kanat açmak (uçmak)
bask vedan kanat çırpmak
baskdar rd kanatlı
baskê sp/m 1. kelebek yüzme 2. kulaçlama (yüzme)
baskê (...) hatin kanatlanmak (uçmaya başlamak)
baskê (…) çêbûn 1) kanatlanmak (uçmaya başlamak) 2) keyiften dörtköşe olmak
baskê xwe fireh kirin çağrıya hemen icabet etmek bi
baskemele m kulaçlama (yüzme)
baskemele kirin l/gh kulaçlamak
başker rd iyileştirici, iyileştiren
baskêş m 1. kara saban oku 2. mil (türlü işlerde kullanılan ince uzun metal çubuk)
baskêşên maliyê tapan çekme kolları
basket sp/m basket
basket kirin basket yapmak
basketbol basketbol.
sp/m basketbol, sepet topu
basketbolbaz nd/nt basketbolcu
basketbolbazî m basketbolculuk
basketvan nd/nt basketçi
baskî (yekî) ve çûn -e doğru gitmek
baskik m kanatçık
başkir nd/rd Başkurt
başkirî m 1. Başkurtça 2. nd/rd Başkurtlara özgü olan
başkirin m 1. iyileştirme, iyi etme 2. iyileştirme, düzeltme, sağaltma
basklarnet mzk/m basklârnet
basko m kuşun uçmaması için kanatlarının (teleklerinin) yolunması
basko kirin l/gh kuşun uçmaması için kanatlarını yolmak
baskok zo/n tele, telek
baskokirî rd telekleri yolunmuş kuş
baskokirin m kuşun uçmaması için kanatlarını yolma
baskordû m kolordu
baskoyî rd telekleri yolunmuş kuş
baskoyî kirin l/gh kuşun uçmaması için kanatlarını yolmak
baskoyîkirin m kuşun uçmaması için kanatlarını yolma
baskpêj nd/nt kanatçı (kanat pişirip satan kimse)
baskpelik zo/nd pul kanatlılar
baskşikandî rd kanadı kırık
baskşikestî rd kanadı kırık
baskul m baskül
başkurî m 1. istirham 2. yakarı, yakarış, yalvarma
başkurî hatin kirin yalvarılmak
başkurî kirin l/gh yakarmak, yalvarmak, istirham etmek
başkurî pê dan kirin yalvartmak
başkurî xwedê bûn Allaha yakarmak
başkurîkirin m yakarma, yalvarma, istirham etme
baskurk m kursak
basmîl rd kibirli, kendini beğenmiş
basmîlî m kibirlilik, kendini beğenmişlik
başnabe rd onulmaz
basname m masal kitabı
başnîjad rd soylu, asil
başniyaz rd iyi niyetli
başniyazî m iyi niyetlilik
başok zo/m atmaca, alıcı kuş
başoka zer zo/nd sardoğan
başokane rd/h çaylakça
başokar rd iyilikbilir
rd iyilikbilir
başoke zo/m çaylak, atmaca
başokvan n atmacacı
basor m esinti
basrîşk m kar, yağmur ve rüzgâr karışımı fırtına
bastan rd 1. kadim, antik, eski 2. anane, gelenek
bastanasî arkeoloji.
bastaneyî rd geleneksel, ananevî
bastanî m 1. kadimlik, antiklik, eskilik 2. rd ananevî, geleneksel
bastanî bûn l/ngh 1. antikleşmek, kadimleşmek 2. gelenekleşmek, gelenekselleşmek
bastanî kirin l/gh 1. antikleştirmek, kadimleştirmek 2. gelenekleştirmek, gelenekselleştirmek
bastanîbûn m 1. antikleşme, kadimleşme 2. gelenekleşme, gelenekselleşme
bastanîkirin m 1. antikleştirme, kadimleştirme 2. gelenekleştirme, gelenekselleştirme
bastanîtî m gelenekçilik
bastaniyî rd geleneksel
bastannas nd/nt antikacı, arkeolog
bastannasî m antikacılık, arkeoloji
bastannasiyî rd arkeolojik
bastanparêz rd/nd gelenekçi
bastanparêzî m gelenekçilik
baste m pile
bastêq n pestil
bastêqê pesîl kalın, kışlık pestil
bastiq bnr bastêq
baştir rd yeğ, daha iyi, evlâ
baştirîn nd/rd
rd en iyi, ekstra, optimum, en iyi olan * baştirîn arvan ekstra un
bastix bnr bastêq
bastûr m 1. yapı (bütünün bir araya getirilişinde uyulan dizge, strüktür) * bastûra zimên dil yapısı 2. sos yapı (parçaları veya öğeleri arasında yasaya uygunluk, durağan bağlar ve karşılıklı ilişkiler bulunan dizge veya bütün) 3. yapı, bünye, yapılış * bastûra vê avahiyê ji erdhejê re zexm e bu binanın yapılışı depreme dayanıklıdır 4. bünye (vücut yapısı)
bastûrî rd yapısal
basû m kürtün (rüzgârın etkisiyle kuytu yerde oluşmuş kar yığını)
basubadelmewt nd basübadelmewt
basûr bj/m basur, mayasıl
başûr n 1. güney 2. rd güney (bu yönde olan, bu yönle ilgili)
başûrê rojava nd güneybatı
başûrê rojhilat nd güneydoğu
başûrî rd 1. güneyli 2. güneyle ilgili, cenubî
batek m karakter, huy, mizac
bateqok m ıslak bez atan çocuk silahı
baterî mzk/m bateri
baterîjen nd/nt baterici, baterist
baterîjenî m batericilik, bateristlik
baterîst nd/nt baterist
baterya lşk/nd 1. batarya (en küçük topçu birliği) 2. ) lşk batarya (savaş gemilerinde borda topları ve bunların bulunduğu güverte parçası 3. m batarya * bataryaya elektrîkê elektrik bataryası
batî ant/n 1. penis 2. taşak
n taşak
batîk m baldız
batilî m butlan, batıl olma durumu
batin n batın, iç
batinî nd Batınî (Batıniye mezhebinden olan kimse)
fel/rd batinî, içrek
batiniye m Batiniye
batînok bot/m gelincik (Papaverrhoeas)
batirsok bostan korkuluğu.
n korkuluk, bostan korkuluğu
batirza m Yezidi Kürtlerinin kutladığı büyük bir dinî bayram
batiske m bir tür incir
batismî m Yezidi Kürtlerinin kutladığı büyük bir dinî bayram
batîvk m su kabarcığı
batizmî bnr batismî
batman m batman (ağırlık birimi)
batn n karın
bato ant/m taşak
batof bot/m bir tür ot
bator rd aylak, işsiz güçsüz
batorî m aylaklık
bav n 1. baba (çocuğu olmuş erkek) * piştî zewaca xwe bi du salan bû bav evlendikten iki yıl sonra baba oldu 2. baba(bir çocuğa göre kendisinin dünyaya gelmesinde etken olan erkek) * zarokê ku ji bav û diyeke Kurd çêbûye, Kurd e Kürt ananın ve babanın çocuğu Kürttür 3. baba (yaratıcı, kurucu kimse) * Herodotos bavê dîrokê ye Herodotos tarihin babasıdır 4. baba (koruyucu, babalık duyguları ile dolu kimse; bir ülkeye veya topluluğa yararlı olmuş kimse) * bavê feqîr û xizanan fakir fukara babası 5. göbek, batın, gömlek * du bav bi wê de kalê wî filan kes e iki gömlek yukarısı dedesi filâncadır * ew, ji bavê çaran de dibe kalê wî o, dördüncü batından dedesi oluyor
bav (ii) b öküze çift sürme esnasında söylenen ünlem
bav dimire çavek diçe, dê dimire her du çav diçin ‘babadan ziyade anne ölünce yavru öksüz kalır’ anlamında bir deyim
bav dimire zarok har dibe, dê dimire zarok jar dibe ‘baba ölünce çocuklar kudurur, anne ölünce zayıflaşır’ anlamında bir deyim
bav harsim dixwe diranê kur disekihin (an jî diseqin) babanın işlediği suçlar bir gün çocuğunun karşısına çıkar
bav ji aş tê law pirsa bajêr jê dike kel alaka
bav ji hespê çê re tune iyi ata soy gerekmez
bav kal ced, ata
bav kirin l/gh öküzün çift sürmesini teşvik etmek
bav rezek da law, law goşiyek tirî neda bav baba oğula bir bağ bağışladı oğul bir salkım üzümü ona çok görür oldu
bav û bavik atalar, cetler
bav û birayê min! babam! (teklifsiz seslenme sözü)
bav û kal ata, ced, ecdat (ji)
bav û kalan de ata atalardan beri
bav û kalên (an jî kalikên) me babalarımız, atalarımız
bavan m yelken
bavan (i) nd babagiller
bavan bi keştiyê ve kirin yelken dikmek, yelken takmak
bavan vekirin l/gh der yelkenlemek
yelken açmak
bavana latînî der Lâtin yelkeni
bavandar nd/nt 1. yelkenci (yelkenleri diken kimse) 2. yelkenci (yelkenleri indirmek, açmak ve toplamakla görevli kimse)
bavandarî m yelkencilik
bavanî m çeyiz
bavanvekirin m yelkenleme
bavçê rd 1. baba tarafından iyi 2. soylu, babadan asil
bavê (yekî) şewitandin (birinin) anasını ağlatmak
bavê bêxêr rd şam baba, şam babası (sorumluluğu olmayan)
bavê feqîr fuqaran fukara babası
bavê haziriyê nd lüpçülük
bavê haziro rd/argo lüpçü, hazır yiyici
bavê hev şewitandin birbirinin anasını ağlatmak
bavê kal nd ağa baba, ihtiyar (baba)
bavê keçê (an jî qîzê) siltan e kız evi naz evi
bavê min! babam! (teklifsiz seslenme sözü) * tu çi zanî wî bibêje bavê min sen bildiğini söyle babam
bavê min, birayê min benim babam
bavê nehelal nd üvey baba
bavê pereyan para babası
bavê sêwiyan nd öksüzler babası
bavê Şêx nd şeyhler arasında, mirler tarafından atanan dinsel işlerden sorumlu en üst kurumdur
bavê te siwaran kuşt an peyayan ne fark eder ki
bavfileh rd hristiyanlıktan dönme kimse
bavfilehî m hristiyanlıktan dönme
bavgur n kurt köpeği
bavhil n üvey baba
bavhilî m üvey babalık
bavhilîtî m üvey babalık
bavîjan bot/m sert ve hoş olmayan bir kokuya sahip bir bitki
bavik ata, soy.
n 1. babacık, üvey baba 2. nesil, kuşak, göbek, batın, gömlek * du bavik bi wê de kalê wî filan kes e iki gömlek yukarısı dedesi filâncadır * ji çar bavikan ve mamostetiyê dikin dört nesilden beri öğretmenlik yapıyorlar 3. sos boy, kabile, klân
baviko b babalık, babiş, babişko (seslenme sözü olarak)
bavikperest nd/nt kabileci
bavikperestî m kabilecilik
bavîn n süt baba (süt annenin kocası)
bavînî (i) m babalık
bavînî (ii) m kız baba evine el öpmeye giderken aldığı hediye
bavîtî m 1. babalık 2. fel babacılık
bavîtî jê re kirin (birine) babalık etmek
bavîtî kirin babalık etmek
bavîtî lê kirin (birine) iyilik yapmak, babalık yapmak
bavkal n ata, ecdat, cetler
bavkalik n dede, ata
bavkaltî m atalık
bavkanî rd ata erkil
bavkanîtî m ata erkillik
bavkirin m öküzün çift sürmesini teşvik etme
bavkuj n baba katili * xizmeta bavkujê xwe dike baba katiline hizmet ediyor
bavkuştî nd/nt baba katili * ew bavkuştiyê wî ye o onun baba katilidir
bavmarî babalık
n üvey baba, babalık
bavmarîtî m üvey babalık
bavnelmal m mercimek ve soğandan yapılan bir tür yemek
bavo b 1. baba (seslenmede ve samimi konuşmalarda) 2. efendi baba (bazı çocuklar babalarına ve gelinler de kayın pederleri için kullanır)
bavpîr n dede, büyükbaba, ata
bavqocik n dede
bavtî m babalık
bavtî kirin babalık yapmak.
bavxerab rd kötü soylu
baw mzk/m içeriği sevda, doğa, güzellik, anne sevgisi vs. olan heceli şarkı türü
bawer nd1. inan 2. emin (şüphesi olmayan) * ez bawer im ku wê di nêzik de karên qenc bike yakında iyi işler yapacağına eminim
bawer bike inan olsun
bawer bike ku çiya ji cihê xwe diçe, lê kurmê mirov ji mirov naçe kırk yıllık Yani, olur mu Kâni
bawer bike roj bibe dost, bawer meke ku hember bibe dost ayıdan post düşmandan dost olmaz
bawer bûn l/ngh inanılmak
bawer kirin güvenmek inanmak, itimat etmek.
l/gh 1. inanmak (bir şeyi doğru olarak benimsemek) * min ji hemû gotinên wî bawer kir onun bütün söylediklerine inandım 2. inanmak (bir şeyin varlığını, doğruluğunu kabul etmek) * bi hebûna cinan bawer nake cinlerin varlığına inanmıyor 3. inanmak (kanarak aldanmak) * ji reklaman bawer mekin reklâmlara inanmayın
bawerandin m inandırma
l/gh inandırmak
baweranî rd inançlı, inanlı, mümin
bawerbar rd inanılır, güvenilir
bawerbûn m inanılma
bawerdar rd inançlı
bawerdarê gerdîleyî (an jî atomî)rd atomcu (atom yanlısı)
bawerdêr rd 1. inandırıcı 2. güven verici
bawerdêrî m 1. inandırıcılık 2. güven vericilik
bawerhişk rd bağnaz, mutaasıp, yobaz
bawerhişk bûn l/ngh bağnazlaşmak, yobazlaşmak
bawerhişkane h bağnazca, yobazca
bawerhişkbûn m bağnazlaşma, yobazlaşma
bawerhişkî m bağnazlık, yobazlık
bawerî m 1. inanç, iman 2. inanç, akide (Tanrı’ya, bir dine inanma) 3. güven, inanç, itimat(birine duyulan güven, inanma duygusu) 4. inanç, inan, iman (güçlü inanç) * dilê wî bi baweriya welat tije bû kalpleri vatan iman ile doluydu 5. kanaat, kanı * li gor baweriya min kanıma göre (veya kanımca)
bawerî bi dijminê xwe meyne düşmanına asla güvenme
bawerî bûn güvenmek, inanmak, itimat etmek.
bawerî dan güven vermek, emniyet vermek
bawerî dan (yekî) (birine) güven vermek, itimat telkin etmek
bawerî jê şikîn güveni sarsılmak
bawerî pê anîn l/bw 1. inanmak 2. güvenmek, güven duymak, itimat etmek
1) iman etmek, inanmak (Tanrı’ya, dine inanmak) 2) iman etmek (güçlü bir inanç duymak) 3) güvenmek, itimat etmek
bawerî pê dan l/bw inanç vermek, temin etmek (korkusunu gidermek)
bawerî pê hatin l/bw 1. inanmak 2. güvenmek, güven duymak 3. güvenilmek
güven duymak
bawerî pê hebûn l/bw 1. birine inanmak 2. güven duyulmak
bawerî pê kirin l/bw güven duymak
bawerî pê nabe güven olmaz, inan olmaz, güvenilmez
bawerî pê nebûn l/bw inanılmaz olmak
bawerî pê neman güveni sarsılmak
bawerîçep rd sol görüşlü
bawerîçepî m solgörüşlülük
bawerîn m inanma
l/ngh inanmak
bawerîname m imanın temeli kitabı
bawerîpêanîn m 1. inanma 2. güvenme, güven duyma, itimat etme
bawerîpêdan temin (korkusunu giderme, inanç verme)
bawerîpêker nd/nt 1. inandırıcı 2. güvenilir
bawerîpêkerî m 1. inandırıcılık 2. güvenilirlik
bawerîrast rd/nd sağ görüşlü, sağ eğilimli
bawerîrastî m sağ görüşlülük
bawerîtî fel/m inancılık, imaniye, fideizm
bawerîya (yekî) bi xwe anîn güven kazanmak,(birinin) güvenini kazanmak
bawerîya (yekî) li ser dev û lêvan bûn güvenilmez olmak
bawerîya (yekî) ne temam e akidesi bozuk
bawerîya (yekî) pê hebûn (bir şeye, birine) güveni olmak
bawerîya bêbinî boş inanç
bawerîya te hebe ji xwedê Allah seni (veya sizi) inandırsın
bawerîya te ji xwedê hebe Allah (seni) inandırsın
bawerîya tewş boş inanç
bawerîya xwe guhartin akideyi bozmak
bawerîya xwe pê anîn 1) güvenmek, güven duymak, itimat etmek, emniyet etmek 2) varlığına inanmak(bir şeyin varlığını, doğruluğunu kabul etmek) * baweriya xwe bi hebûna cinan nayne cinlerin varlığına inanmıyor 3) kanaat getirmek
bawerker rd 1. inanan, inançlı 2. inandırıcı
bawerkerî m 1. inançlılık 2. inandırıcılık
bawerkirî rd 1. inanmış olan 2. kani, inanmış
bawerkirin m inanma, inanış
bawermend rd inançlı, mümin, imanlı
bawermendî m inançlılık, müminlik
bawername itimatname.
m 1. diploma, şahadetname 2. itimatname, güven mektubu
bawerpêker rd 1. inanan, inançlı 2. güvenilir
bawerpêkirî m 1. inançlılık 2. güvenilirlik
bawerpêşikestî rd (birine veya bir şeye) inancını, güvenini yetirmiş olan
bawerşikestî rd (birine veya bir şeye) inancını, güvenini yetirmiş olan
bawervaj rd ters inaçlı
bawerzîn m esinti
bawerzînî rd esintili
baweşên vantilatör.
baweşênek m yelpaze
bawesîl bnr bawesîr
baweşîn yelpazelemek.
m yelpaze
baweşîn kirin l/gh yellemek
baweşînek m yelpaze
baweşîng m vantilâtör
baweşînk m yelpaze, küçük yelpaze
baweşînk kirin l/gh yelpazelemek
baweşînkirin m yelleme
baweşînkkirin m yelpazeleme
baweşînok m yelpaze
bawesîr basur.
bj/m basur, emoroit, mayasıl
bawesûr bnr bawesîr
bawêz ant/m mide ağzı
bawî romatizmalı.
rd romatizmalı
bawî bûn l/ngh romatizmalı olmak
bawîbûn m romatizmalı olma
bawîbûyîn m romatizmalı oluş, romatizmalı olma
bawiş doğurduğu halde süt vermeyen hayvan.
bawîs rd müsebbip (olumsuz)
bawîş rd ürünsüz ağaç
bawîşk m esneme (uyku, yorgunluk veya sıkıntıdan dolayı esneme)
bawîşk anîn l/gh esnemek (uykulu, sıkıntılı veya yorgunluk duyulan bir anda ağzı genişçe açarak soluk alıp vermek)
bawîşk anîn xwe esnemek, esnemeye çalışmak
bawîşk hatin (yekî) esnemek, esnemeye başlamak * ji nişka ve bawîşk hatin min birden esnemeye başladım
bawîşk rahiştkin esnemek
bawîşkandin m esnetme
l/gh esnetmek
bawişkîn esnemek.
bawîşkîn m esneme
l/ngh esnemek
bawîşok m esneme
bawiştin m bağışlama
l/gh bağışlamak
bawîtî rd romatizmalılık
bawul m bavul
bawûsk bnr bawîşk
bax n demet, tutam (bitki ve çiçek bağlamı)
n 1. bağ (üzüm bağı) 2. ağaç bahçesi
bax bi bax demet demet
bax kirin l/gh demetlemek
bax û bexçe bağ bahçe
baxaj m 1. bagaj (otomobillerin yük konulan bölümü) 2. bagaj (taşıtlarda yük konulan yer)
baxçevan bahçıvan.
baxe (i) m boğuk ses
baxe (ii) m at ayaklarında oluşan bir tür hastalık
baxê Îrem İrem Bağı
baxek jê hilanîn tutamlamak
baxel bnr paxil
baxevan bnr baxvan
baxî nd/nt asi
baxî bûn l/ngh asileşmek
baxî kirin l/gh asileştirmek
baxîbûn m asileşme
baxik n bağcık, küçük bağ
baxîkirin m asileştirme
baxir kaya.
n yüksek kaya
baxir û şaxir kayalık uçurum
baxîtî m asilik
baxîtî kirin asillik etmek
baxkirî rd demetli, demetlenmiş
baxkirin m demetleme
baxlema m bağlama (sazı)
baxor m gedik, rahne
baxordar rd gedikli (gediği olan)
baxore nd ilkel anlamda meteorolojiden anlayan, hava değişimlerini bilen kimse
baxoşk havalandırma tertibatı.
m havanın derecesi
baxox bot/m bir tür ot
baxurdan buhurdan.
baxûz bnr bahoz
baxvan nd/nt bağcı
baxvanî m bağcılık
baxwe nd Allah
bay bnr hay û bay
bayat mzk/m bayat (Kürt müziğinde bir makam)
bayax bnr bayex
bayaxdar bnr bayexdar
bayê (yek) anîn, bagerê (yek) birin rüzgâr gibi geçmek
bayê bakur ndkuzey yeli
kuzey rüzgârı
bayê bakurê bakurê rojava kuzeybatı rüzgârı
bayê bakurê rojava kuzeybatı rüzgârı
bayê bakurê rojhilat kuzeydoğu rüzgârı
bayê başûr ndgüney yeli
bayê başûrê başûrê rojhilat keşişleme, akça yel
bayê bejahiyê kara yeli
bayê berê êvarê akşam yeli
bayê bezê çok süratlı
bayê cemidî soğuk rüzgâr
bayê cêwiyan bir tür inme hastalığı
bayê cinan lê xistin cin çarpmak
bayê darawis nd baharda esen sıcak bir yel
bayê darbişkêf nd filizkıran
bayê deryayê nd deniz yeli, imbat
bayê dilan kara sevda
bayê dilan pê girtin 1) sevdalanmak, kara sevdaya tutulmak 2) gönül maskarası olmak
bayê dilan pêgirtî gönül maskarası
bayê ecem doğudan esen soğuk yel
bayê felcê lê xistin romatizmal hastalığına yakalanmak
bayê felekê felek
bayê germ sıcak yel, sıcak esinti
bayê gur nd dalkıran
bayê jor nd kuzey yeli
bayê kalikê vemirî çoşkusu, heyecanı geçti
bayê kur nd yıldız yeli
bayê nerm yanık rüzgâr
bayê nermik m ipilti
bayê pelweşînê nd yaprak döküm yeli
bayê periyê lê ketin metafizik etkilerden kalmak
bayê qîbleyê nd lodos
bayê qibleyê akça yel
bayê reş nd kara yel
bayê rojava (an jî xerbê) garp yeli
bayê samî (sebûn an jî semûn) sam yeli
bayê samir nd sam yeli
bayê sar soğuk rüzgâr
bayê sariya sibehê seher yeli
bayê sayî nd kuzeyden esen bir yel
bayê seba nd saba yeli?
bayê sebûn (samî an jî samir) sam yeli
bayê serê sibehê seher yeli
bayê sêrojê nd koç katımı fırtınası, üç gün süren şiddetli fırtına
bayê sibehê nd tan yeli
bayê şiliyê gün doğusu (doğudan esen rüzgâr)
bayê sirt nd dalkıran
bayê sor nd1. kızıl yel 2) bir tür romatizma, tende kızarık bir şekilde kendini gösterir
bayê sor bi (yekî) keve bir ilenme
bayê şûr ndlodos
bayê şûr hatin lodoslanmak
bayê tu anî, bagerê tu anî? hangi rüzgâr attı?
bayê werzik bnr werzeba
bayê weşt nd güney batıdan esen yel
bayê xerbê nd garp yeli
bayê xiznê nd kaba yel
bayê xortan gençlik rüzgârı
bayê xurt güçlü yel
bayê zaliman li me tê zalimlerin hışmına uğramak
bayê zîpan rumi takvimine göre şubatın son haftası ile martın ilk iki haftasında devam eden üç haftalık dönem, bu dönemde esen rüzgâr
bayê ziryan ndpoyrazlama
bayê ziryan hatin poyrazlamak
bayesîr m basur
bayex m 1. değer 2. değer (yüksek ve yararlı nitelik) 3. özen, itina, ihtimam, önem
bayex pê dan l/bw 1. değer vermek 2. özenmek, özen göstermek, itina etmek (veya göstermek) 3. ilgi göstermek
1) değer biçmek, değer vermek 2) özen göstermek, ihtimam etmek (veya göstermek), önem vermek
bayex pê hatin dan özenilmek
bayexdar rd 1. değerli 2. itinalı, özenli
bayexpêdan m 1. değer verme 2. özenme, özen gösterme, itina etme (veya gösterme) 3. ilgi gösterme 2.
bayexpêdayî rd özenli (özen gösterilerek yapılmış iş)
bayexpêder rd özenli, özen gösteren
bayezik n gaz (sindirim borusundan, ağızdan yutulan hava ile mayalanma sonucu oluşan uçucu madde)
bayî bayi.
nd/nt bayi,-i
bayî (...) kirin l/gh çağırtmak * mamoste bayî gund kirin öğretmeni köye çağırtılar
bayır m bozkır (ekinsiz, ağaçsız, boş arazi)
bayîs bnr bawîs
bayîtî m bayilik
bayonet m süngü
bayreq m bayrak
bayreqa îflasê kişandin iflas bayrağını çekmek (veya borusunu çalmak)
baytar nd/nt baytar, veteriner
baytarî m baytarlık, veterinerlik
baz (falco) zo/n doğan
baz (ii) erd/n geçit (iki dağ arasında dar ve uzun yol)
baz (iii) m halay çekme, halay tutma
baz (iv) m atlama taşı (akarsularda)
baz (v) kîm/m baz
baz bûn l/ngh bazlaşmak
baz dan l/gh 1. koşmak * kurik gava ku baz da ket çocuk koşarken düştü 2. koşmak(bir yere ivedilikle gitmek) 3. sıvışmak, kaçmak 4. kaçırmak (kaçırmak zorunda bırakmak) * hingî pê de kire pitepit mêrik baz da söylene söylene adamı kaçırdı 5. halay çekmek, halay tutmak (veya tepmek) 6. atlamak 7. fırlamak * çavê wî ji nav serê wî baz dan gözleri yuvalarından fırladı * ji nav cihan baz da yataktan fırladı
baz dan ser (…) çiftleşmek (erkek ve dişi hayvanın döllenmek için bir araya gelmek)
bazalt jeo/m bazalt
bazar alış veriş yeri, pazar, piyasa.
m 1. pazar (alış veriş, alım satım) 2. pazarlık * bihayê malê min ev e, ez bazarê nakim malımın fiyatı bu, pazarlık yapmam
bazar bila li şûvê be ne li bênderê be pazarlığı sağlam yapmak lazım
bazar kirin pazarlık etmek
bazara (tiştekî) vekirin (bir şeyden) kapı açmak (pazarlığa çok yüksek bir fiyatla başlamak) (bi)
bazara (yekî) hişk bûn sıkı pazarlıklı olmak
bazara azad nd serbest pazar (veya piyasa)
bazara cariyeyan avrat pazarı
bazara derve dış pazar
bazara di zik hev de pastavla pazırlık
bazara êvarê akşam pazarı
bazara hemûkî nd toplu görüşme (işçi ve işveren arasında)
bazara jinan kadın bazarı (kadınların öte beri sattıkları yer)
bazara kar nd iş piyasası
bazara ku (yek) kirin tev çûn hayalleri suya düşmek
bazara mişk û pisîkê kaçacak delik aramak
bazara reş nd kara borsa, kara pazar
bazara serbest serbest pazar (veya piyasa), açık pazar
bazara xwe re zeliqîn sıkı pazarlık yapmak
bazara xwe xweş kirin 1) pazarlığını ilgi çekici hale getirmek 2) pazarlığı koyulaştırmak
bazarcih n pazar yeri
bazargerî m pazarlama
bazarhez nd/nt pazarlıkçı
bazarhişk rd sıkı pazarlıklı
bazarhişkî m sıkı pazarlık, Yahudi pazarlığı
bazarhişkî kirin l/bw vur aşağı tut yukarı yapmak
bazarî pazarlık.
m pazarlık
bazarî kirin pazarlık yapmak.
bazariya pêşîn nd peşin pazarlık
bazarkarî m pazarlama
bazarkarî kirin l/gh pazarlama yapmak
bazarker nd/nt pazarlamacı, pazarlıkçı
bazarkerî m pazarlamacılık, pazarlıkçılık
bazarkirî rd pazarlıklı
bazarmend rd pazarlıklı
bazarnexweş rd sıkı pazarlıklı
bazarpirsî m pazarlık yapmak için soru sorma
bazarsarî m kesatlık
bazartûj rd sıkı pazarlıklı
bazartûjî m sıkı pazarlık
bazarvan nd/nt pazarcı
bazarvanî m pazarcılık
bazarxane m ticarethane
bazarxweş rd iyi pazarlıkçı
bazarxweşî m iyi pazarlıkçılık
bazbaz m koşuşturma
bazbazan m koşuşturmaca
bazbazind m pazıbent
bazbazing bnr bazbazind
bazbazok rd koşuşturmacı
bazbazokî m koşu, koşu yarışı
bazbelek n bir tür doğan kuşu
bazbend m 1. pazıbent, kolçak, kol bağı, kolluk 2. süs takı 3. okunmuş muska türü
bazbenda zîv gümüşten pazıbent takı
bazber m atlama taşı
bazberz sp/m uzun atlama
bazbûyîn kîm/m bazlaşma
bazdan m 1. koşma 2. koşma (bir yere ivedilikle gitme) 3. sıvışma, kaçma 4. kaçırma (kaçırma zorunda bırakma) 5. halay çekme, halay tutma (veya tepme) 6. atlama 7. fırlama
bazdankê m zıplayarak koşma
bazdanok (i) m atlangıç, atlama taşı
bazdanok (ii) rd kaçkın
bazdanokî m kaçkınlık
bazdar nd/nt doğancı
bazdayî rd 1. koşmuş 2. firarî, kaçak (kaçmış olan)
bazdayîn m 1. koşuş 2. koşuş (bir yere ivedilikle gitme) 3. sıvışma 4. kaçırış, kaçırma (kaçırma zorunda bırakma) 5. halay çekme, halay tutma 6. atlayış 7. fırlayış
bazdek m atlangıç
bazdok m atlama taşı, atlangıç
bazdonek m atlama taşı
bazê nêçîrê gezginci doğan
bazeber m 1. atlangıç, atlama taşı 2. vesile
bazên nd kadifeye benzer, tüysüz bir kumaş
bazend ant/n 1. bilek 2. bilezik
bazende nd/nt rakase
bazendetî nd/nt rakaselik
bazênek m atlama taşı
bazevan n atmacacı
bazgeh m koşu alanı
bazgeşt rd pişman
bazgir n atmaca avcısı
bazgur m yakarış
bazgurî m yakarı, yakarış, yalvarma
bazgurî kirin l/gh yakarmak, yalvarmak
bazgurîkirin m yakarma
bazî (i) bnr başok
bazî (ii) m dokuma aletinde bir eleman adı
bazî (iii) m oyun (halay)
bazî kirin l/gh açmak * perde bazî kir perdeyi açtı
bazîçe m oyuncak
bazîk rd/kîm bazik
bazîkirin m açma
bazin bilezik.
n 1. bilezik 1. bilezik (iki borunun ucunu birleştirmeye yarayan halkaya benzer parça) 3. inşaat ve kuyu bileziği
bazin kirin l/gh ablukaya almak
bazinbor m bileklik
bazinçov m kasnak
bazinçûv bnr bazinçov
bazind bilek.
bnr bazin
bazindar rd bilezikli
bazine m 1. halka (çeşitli metallerden veya tahtadan yapılmış çember) 2. mat daire (bir çemberin içinde kalan düzlem parçası)
bazinê badayî burmalı bilezik
bazinê dest nd el bileği
bazinê esîl yassı geniş olup açılıp kapanabilen bir bilezik türü
bazinê heyderî (an jî heydelî) akıtma (enli bilezik)
bazinê stû ant/nd köprücük kemiği
bazineyî mat/rd dairesel
bazing n bilezik, küçük bilezik
bazink bnr bazing
bazinkirin m ablukaya alma
bazinok n küçük bilezik
bazinyê devê bîrê ağızlık (kuyu bileziği)
bazirgan tüccar.
nd/nt tüccar
bazirganê qozeyan kozacı, koza tüccarı
bazirganî m 1. ticaret, tüccarlık, tecim (türlü ürün ve mal satıp alma) 2. ticaret (kazanım amacıyla yapılan alım satım etkinliği) 3. ticaret (bu etkinlikle ilgili bilim)
bazirganiyî rd ticarî, tecimsel
bazirgantî m ticaret, tüccarlık
bazît bot/m bazit
bazlonek bnr bazdonek
bazne m halka, bilezik
bazor (i) zo/n kartal
bazor (ii) m şidetli rüzgâr, tipi
bazreş nd/nt müfetiş
bazû m pazı (kolun omuz ile dirsek arasındaki bölümünde bulunan şişkince, kas kitlesi)
bazûbend m pazıbent
bazûk m pazı
bazûka m bazuka, bazoka
bazvan nd/nt doğancı
ba [I] nexweşiya qolinckî ba [II] tevgera hewayê *"agir berda kayê, xwe da ber bayê wê" -bayê weşt cureyekî tevgera hewayê ye -ba li ber guhan ketin pê hesîn lêbelê baş tê negihiştin -ba hatin hewa tev gerîn -ba lê anîn 1. firsend jê standin 2. desteser kirin ba [III] hind, cem, nik *"ba comerdekî, hespek û qespek yek in" ba [IV] tir û fis -ba li ber ketin tir an jî fis kirin
1. hewayê ku dilive (navdêr, nêr) hewayê ku dilive: Îro bayek sar tê. hêzek civakî yan aborî yan siyasî: bayê azadiyê, kuş, tirr, fis, piv: Bayek berda, bêhnek bi ser odeyê xist!, bêwate, hewante: berba/berbad.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: با ku-kr: ба. Têkilî: hewa, keşa, seqa.
Bide ber: ba- . Tewang: bê .Binêre.
Herwiha: be, bê, bi, bî, bo, bû, a, ca, ça, da, fa, ga, ha, ka, la, ma, na, pa, ra, sa, şa, ta, va, wa, xa, ya, za.
Bikaranîn: ba hatin, ba hedinîn, ba hêwirîn, ba rabûn, ba veçopirîn, ba û baran, ba û bahoz.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: ba Kurdî (Soranî): ba Kurdiya başûr: wa Lekî: va Hewramî: wa Zazakî: va, vay.
ji: hevreha soranî با (ba), kurdiya başûrî wa, hewramî wa, zazakî va/vay, farisî باد (bad), tacikî бод (bod), avestayî vā́ta, vātō (vate-, vato-), belûçî گوات (gwat), sanskrîtî वात (vā́ta), latînî ventus, frensî vent, swêdî vind, inglîzî wind, almanî Wind, toxarî A want, wänt, toxarî B yente, yûnaniya kevn ἀέντα (aenta), bretonî gwent, weylsî gwynt, hîtîtî huwanz... hemû ji Proto-hindûewropî h₂wéh₁n̥ts (ba) ji h₂weh₁- (ba hatin, ba lê dan). Bo guherîna B/V/W
Bide ber: baran, berf. Bo guherîna B/G
Bide ber: beraz, birsî, binas. Ji eynî rehî: he-wa. Çavkanî: Horn p.35, Watkins p.95, MacKenzie P.140, Etymonline.
: babelîsk, baberrik, badar, badarî, bader, baderî, baderk, bagerr, bahoz, bakêş, bakêşk, bakur, Bakur, bakurî, barove, başûr, Başûr, başûrî, hirreba, kizeba, sîseban, nermeba, bareş, baweştanagram, ab
ba bê sebesa bidêr ba neyê guha bidêr gotina pêşiyan ku ba bê her tiştê ji bo libakirinê dibe ku mirov liba bike. heta jebeş jî dibe. lê ku ba neyê mirov guhdarî ser badibe. ku dema tiştekî bikaranînê be mirov wî tiştî bikar bîne. lê ku ne dema wî be divê mirov li bende be ûguhdar be. wekî; dema xelayê mirov genimê herî nebaş jî bifiroşe wê xweş bê firotin. lê ne xela be yê nebaş wêerzan here. dîsa dema av tunebe li bajarekî, ava herî gemarî jî wê bê firotin.
ba berdan (lêker)(Binihêre:) ba
ba bi ber ketin (biwêj) bêhn bi ser ketin çima ku di nav wan hemûyan de ba bi ber ket, ji şerman çû û car din nehat..
Herwiha: ba ji ber çûn
ba bi bin (yekî) ketin (biwêj) pir şad bûn. dema ku zeynebe bihîst di azmûna zanîngehe de bi ser ketiye, ba bi bin ket.
ba birin (lêker)(Binihêre:) ba
ba çandin, bahoz çinîn (biwêj) mirov ku xerabiyeke bike, de rastî xerabtirîne be. zû nebe jî lê gelek caran kesên ku ba hiçinin, we bahoze hiçinin.
ba dan (lêker)tewandin, çemandin.
ji: ba + dan
ba danîn (lêker)ba sekinin.
ji: ba + danîn
ba derî girtin, ba derî vekirin (biwêj) ji bo malen ku rûye mevanan nabînin tê gotin. bi rastî jî deriye riza ba digire û ba vedike. loma jî dost û fievalekî wî nîn e.
ba di guhê (yekî) re çûn (biwêj) gotin bi tiştekî hesab nekirin. min got lawo wisa neke. lê mixabin gotirien min wekî ba di ”hhe kûre min re diçin.
ba girtin (biwêj) pêşiya xwe nedîtin, lezgîn û bearam bûn. hay ji xwe tune bûn. kemal ba girtiye diçe; înşelah bi wî bayî li cihekî nakeve.
ba hat, baran jî bi xwe re anî (biwêj) ew bi xwe kêm bû, îca yekî nola xwe jî bi xwe re anî. jixwe hema ew mabû. ba hat, baran jî bi xwe re anî.
ba hat, bereket lê hat û bi ser ket (biwêj) bi saya lihevhatin û şans bi ser ketin. ji dûr ve bi awayekî din tê xuyan, lê ba hat, bereket lê hat û bi ser ket.
ba hatin (lêker)(Binihêre:) ba
ba ji ber serê xwe berdan (biwêj) bêhna xwe berdan, rehet bûn. êdî dinya xweş dibe, min got em ji zû de bi hev re derneketine derekê, ger te dil hebe di dawiya hefteyê de em ji xwe re herin ber avê. wilo em bay eki jî ber serê xwe herdin. ronî war
ba jî ji te, baran jî ji te (biwêj) bi her awayan jî tu bi xwe dikî. ez çi ji vê helwesta te re bibêjim heyran, ba jî ji te, baran jî ji te.
ba ji tahtê çi dibe gotina pêşiyan wekî ba nikare ji tahtê perçe biqetîne.ev gotin ji bo mirovên qels ku nikaribe ji yekî pir xurt tiştekîbiqetîne.mînak, mirovek tenê li dijî dewletekê şer bike û bibêje “ezê wê dewletê xera bikim”. mirovek tenê û bêrêxistin, dikare çi bike?
ba ji zinar çi dibe! (biwêj) tiştên an jî kesên bêhêz nikarin bandorê li yên bihêz bikin. ew pariyekîpiçûk e, çi dibêje hila bêje. ma ba ji zinar çi dibe?!
ba kirin (lêker)(Binihêre:) ba
ba lê anîn (biwêj) ji bo têkbirin û serkeftinê, keys bi dest xistin. xêro ancax ba li wî aniye, heya ku pişta wî daynene erdê nasekine.
ba lê ketin (biwêj) felç bûn; kûd, şil û şehitî bûn. ew keça çapik û çeleng, piştî ku ba lê ket, bû komek hestî.
ba lê ketin, kûçik li pey ketin (biwêj) ji bo rewşa eletewş tê bikaranîn. qet qala wî belengazê seydo niekin, ba lê ketiye, kûçik jî li pey ketiye. (qerf)
ba lêxistin (lêker) ba hatin.
ji: ba + lêxistin
ba li ber guhê (yekî) ketin (biwêj) di nav hest û zena tişt bihîstinê de bûn, di ber xwe de hin tişt li hev anîn. min tiştek negot, ba li ber guhên te ketiye. na lo ew êdî kal bûye, tim ba li ber guhê wî dikeve.
ba rabûn (lêker) wezîn, gobilîn, ba hatin.
ji: ba + rabûn
ba rakirin (biwêj) pirole kirin, têfirandin, mubaxele kirin. dema ku ebdilkerîm dipeyîve bayekî wisa radike, yên ku wî nas nakin devê wanji hev dimîne.
ba tê, her kes bi kumê xwe li serê xwe digire (biwêj) di dema tengasî û zore de her kes çareya serê xwe dinere. mixabin, ku ba te, her kes bi kumê xwe li serê xwe digire.
ba û babelîsk lê hatin (biwêj) bela, şer û qeza bi ser de hatin. lsal. ji bo me saleke pir xerab bû, hema ba û babelîsk bi ser me de hatin.
ba xwarin (lêker)(Binihêre:) ba
bab 1. bav, xwediyê zarokan (navdêr, nêr) ji herdu mirovên ku kesek jê çêbûye yê zelam, kesê ku bingehê rêbazekê daye yan jî giringtirîn kesê wê ye: Şerefxan babê dîroka kurdî ye..
Herwiha: bav, bavk, baw, bawk, peder.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باب ku-kr: баб.
Dijwate: dayik.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: bav, bab soranî: bawk zazakî: pî. Ferhengoka malbatê: am ap bab bapîr bav bira birabab biramak biraza birazî bûk bûra da dayik dê diş dot hevling hewî keç kurr mam met nevis nevî nevîçirk pis pismam pisxal tî xal xalet xesû xezûr xwarza xwarzî xweh xwişk zava.
ji: ji Proto-hindûewropî papa-, Proto-aryayî pape-, (ihtimal e ji zimanê zarrokan ku zarrok pê daxwaza xwarinê dikin, bide ber pepe anku nan ya kurdî), hevreha bav ya kurmancî, bawk ya soranî (babe: babo forma gazîkirinê), بابا (baba) ya farisî ku ketiye tirkî jî; pape- ya farisiya kevn, πάππας (pappas: bab, babo) û papa ya latînî ku serekaniya heman peyva bi gelek zimanên ewropî ye. Tiştekî asayî û normal e ku bab di hin devokan de bûye bav ji ber ku di kurmancî de -b ya di farisî de gelek car v ye: şeb/şev..
: babane babî babînî babîtî babtî babkal babkalk babûkal bapîr bapîrane babpîr bapîrî bapîrînî bapîrîtî bapîrtî
babaegît (Zazaki) babaegît, peya, xweşmêr, mêrxas
babaegîtey (Zazaki) babaegîtî, peyayî, xweşmêrî
baban serenav, mîrnişînek kurdî bû di navbera salên 1649-1850 de li cihê ku niha Başûrê Kurdistanê ye û paytextê wê carine Şarezor û geh jî Qeleçolan bû.
: babanî
babançî (Zazaki) nator, ew kesê ku rezan bipê
babançiyey (Zazaki) natorî, karê natoran
babane (rengdêr) bi awayekî bab.
ji: bab + -ane
babanî (navdêr, mê) babinîtî, bavarû.
ji: bab +-anî
babatî (navdêr, mê) bavîtî, bavtî, bavtî kirin.
ji: bab +-atî
babawil (Zazaki) ebabîl, navê cûreyek teyr
babayî (navdêr, mê) Babaî.
ji: bab +-ayî
babe (Soranî) (navdêr) bavÎnglîzî (navdêr)pitik, kesê saxik û bêtecrûbe, (argo) keçik, (slang) pîlîç
babelîç tiliya gustîlê
Tilîya destî ya gustîlê
babelîsk bayê dijwar û hêzdar ê ku dizivire û ziyanê digihîne dorhêlê
(navdêr, mê) bayê zû dilive û pirrî car li dor xwe dizivirre û tozê radike, talîzok.
Herwiha: babelîs, babelês, babelêsk, bablesût, balebîsk.
Bide ber: bahoz, barove, hirreba, sîseban, tofanBinere.
Herwiha: aşît, erdhej, lehî.
ji: ba + -belîsk.
: babelîskane, babelîskî
babelîskane (rengdêr) bi awayekî babelîsk.
ji: babelîsk + -ane
babelîskî (navdêr, mê) rewşa babelîskbûnê.
ji: babelîsk + -î
baberdan (navdêr, mê) (Binihêre:) ba
babergirtin (navdêr, mê) puf, pufdan, awsan, pejîn, pejbûn, deq, pejkirin, bagirtin, pirotandin, petam, amas, gopkirin.
ji: ba +-ber +girtin
baberrik (navdêr, mê) xêlî, pateyên bi beleme û keştiyan ve yên ku tên hildan daku ba lê bide û bilivîne.
Herwiha: baberik, baberk.
ji: ba + berrik.
: bêbaberrik, bibaberrik, baberrikdar, baberrikvan
baberrikdar (rengdêr) bixêlî.
ji: baberrik + -dar.
: baberrikdarî baberrikdarîtî baberrikdartî
baberrikdarî (navdêr, mê) rewşa baberrikdarbûnê.
ji: baberrikdar + -î
baberrikvan (navdêr, mê) seyirvan, belemvan, keştîvan.
ji: baberrik +-van
babeşêx (navdêr, nêr) (êzidîtî) mezinê şêxên êzidiyan.
Herwiha: Babe Şêx.
ji: Di hevdîtinê de, Babe Şêx daxwaz ji Serokê Herêma Kurdistanê kir ku hemû hewleke xwe bikin bo dîtina çareyerkê ji karesata êzidiyan re, herwiha derî ji xelkê devera Şingalê re bê vekirin da mil bi mil li gel Hêzên Pêşmerge şerê terorê bikin..
ji: bab + -e + şêx
babet 1. mijar 2. mesele 3. cure
(navdêr, nêr) beş, pişk, parçe, qism, tiştê hinek ji hemiyê, biwar, mijar, rîşe, war, mesele, tiştê têt kirin yan li ser têt axiftin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بابه‌ت.
Bikaranîn: Lêker: babet bûn, babet kirin. Navdêr: babetbûn, babetkirin Rengdêr: babetbûyî, babetkirî.
ji: ji erebî yan ji zimanekî din yê samî, bide ber erebî باب (bab: 1) beş, par, parçe, qism 2) derî, dergeh), hevreha îbrî בבה (baḇa), aramî ܒܒܐ (bava).
: babetî
babet bûn (lêker)(Binihêre:) babet
babet kirin (lêker)(Binihêre:) babet
babetbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) babet
babetbûyî (rengdêr) (Binihêre:) babet
babetdîtin (navdêr, mê) liyaqdîtin, mûnasîbdîtin.
ji: babet +dîtin
babetî (rengdêr) , (navdêr) rengdêr, Ne di bin bandora hestên şexsî, şîroveyan yan jî pêşdarazîya. Li ser bingeha rastiyan, navdêr, Kesê babetî tevdigere, Kesê ne di bin bandorên hestên şexsî, şîroveyan yande ye jî bê pêşdarazî tevdigere û kar dike.
Bide ber: babet.
ji wêjeyê: Divêt dîroknivîs berî her tiştî babetî (objektîv) be û serhefsarê karê xwe nexe di nav destê hestan de. Çi guman di kurdistaniyeta Kerkûkê de nîne, lê ew bûye tewqê negbetê û ketiye gerdena kurdan û ev di warê Kerkûkê de nefta wê ye, min gelek caran ev gotiye û dibêjim.(nefel.com, 11/2008)
babetkî (navdêr, mê) mijadkî.
ji: babet +-kî
babetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye babet kirin
babetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) babet
babfile 1. kesê ku bi darê zorê misilman bûye 2. misilmanê ji dê û bavekî kafir
kesê ku bi darê zorê misilman bûye, misilmanê ji dê û bavekî kafir
babî (navdêr, mê) rewşa babbûnê.
ji: bab + -î
babidest kesê ku îflas kiriye; malketî
kesê ku îflas kiriye; malketî
babidestî rewşa îflaskirinê; malketîtî
(lêker)rewşa îflaskirinê; malketîtî
babik (navdêr) binemal, êl, hoz, qebîle, eşîr, kinêt.
Herwiha: babk bavik bavk.
ji: bab + -ik
babîk (navdêr, mê) xwarineke ji nan û doşavê.
ji wêjeyê: Babîk: xwarina nêçîrvanan e (Licê). Dims bi perçeyên nanê dikelînin, berî ko biçin nêçirê dixwin.
babikanî (navdêr, mê) pederşahî, patriarkal.
ji: babik +-anî
babikîtî (navdêr, mê) bavik.
ji: babik +-îtî
babir berbendên ku tundiya bayî dişkînin
(navdêr, mê) navêr.
ji: ba +-bir
babirek (navdêr, mê) perdeya bi hêza bayî gemîyan pal dide
babirin (navdêr, mê) (Binihêre:) ba
babirk (navdêr, mê) bawan, xêlî, eyaşî, çar.
ji: babir +-k
babirrne (navdêr) nepixîna zêde, hûrê beratan dibe wek babirne, hingî me mehîr xwar nava me bû babirne
babîsok bayê ku lûlekî qulozî esmên dibe
babkalk nivş, berebab, nejad, :babkalikên wî ji kurdistana turki ne
bablekan (navdêr) cûnek govendên kurdî ye.
Herwiha: qardaş qardeş.
ji wêjeyê: Lê herhal cihê herî xweş ku mirov rabe govendê bigerîne jî ev der e; yanê zozanên Culemêrgê. Belê culemêrgî rabûne Bablekanê di nav xwezaya xweş, di nav hewaya xweş e.(Diyarname.com, 7/2009)Vîdyo, http://www.youtube.com/watch?vTcd8Xy94u7A
babmirî (rengdêr) bêbab
babo (hoker) yabo, bavo
babole (navdêr, mê) parîyê nanî yê mezin, balolka nanî, balolik
babolefiroş (navdêr, mê) baboleker.
ji: babole +-firoş
baboleker (navdêr, mê) babolefiroş.
ji: babole +-ker
babsalarî (rengdêr) dema deshelat di destê babê da bit û bab semyan bit, (patiyark), bab serwere
babûn (navdêr, mê) hêzik ji alîyekî di çe yê din, bi ba ketin, dadan, hêsk ba bû, dartevin gelek ba di bit
babûne gula beybûn
bac 1. kamçûr 2. diravê ku ji welatiyan tê wergirtin û ji bo pêşniyarên neteweyî tê mezaxtin; xerac 3. xûgî -baca neyekser xeraca veşartî -baca yekser xeraca eşkere
(navdêr, mê) tar, bêş, bide, xerac, zerîbe, vêrgî, olam, pareyên ku her kes li gor rêjeya muçeyê xwe dide dewletê daku dewlet pê xizmetên giştî bi cih bîne.
Herwiha: baj.
Bikaranîn: Lêker: bac dan, bac kirin, bac standin, bac danîn. Navdêr: bacdan, bacwergirtin, backirin, bacstandin, bacdanîn Rengdêr: backirî.
ji: Ji Proto-hindûewropî bʰeh₂g- (belav kirin, parve kirin), hevreha beg, beş, bexş, pexş, pexşan û belkî pişk yên kurdî, baj ya pehlewî, باژ (baj)/باج (bac)/باج (bac)/پاژ, (paj), farisiya kevn ???? (baci-), avestayî bejet (belav kirin), sanskrîtî भजति (√bhec: belav kirin)....
: bêbac bêbacî bibac bibacî bacder bacderî bacgir bacgirî backer backerî bacstîn bacstînî bacwergir bacwergirî
bac dan (lêker)(Binihêre:) bac
bac danîn (lêker)(Binihêre:) bac
bac kirin (lêker)(Binihêre:) bac
bac lêxistin (Binihêre:) bac
bac wergirtin (lêker)(Binihêre:) bac
bacalanî (Zazaki) Bacalanî, navê devokek zaravaya Goranî ye
bacan (navdêr) bacansor yan bacanreş.
Herwiha: bacank, badcan, badcank, badincan, badincank, balcan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باجان.
ji: jisanskriti वातिगगम (vatige-geme: riweka ku bayî sax dike), hevreha farisî بادنجان (badencan). Patlıcan (bacanreşk) ya tirkî, باذنجان (el-badincan) ya û բադրիջան (badriǰan: bacanreşk) ya ermenî ji zimanên îranî ne. Bi rêya forma erebî peyv ketiye zimanên ewropî jî: aubergine ya inglîzî û frensî..
: bacanî, bacanreş, bacansor, Farisî بادلجان, بادنجان, Tirkî patlıcan, Farisî: گوجه فرنگی
bacana reş sewzeyek e û pijandî tê xwarin
bacana sor sewzeyek e û hem pijandî hem jî nepijî tê xwarin
firingî, temetos
bacanax (Zazaki) hevling, ew mêrên ku jinê wan xûşkê hev bin, hevbûk, hevçeng
bacanên sor (navdêr) pirrjimara bacanê sor
bacanî (navdêr, mê) rewşa bacanbûnê.
ji: bacan + -î
bacanreş (navdêr, mê) sebzeyek reş û dirêjok e (û bi gelemperî kelandî yan qelandî têt xwarin).
Herwiha: bacanreşik, bacanreşk, badincan, bacanê reş, balican, balîcan.
Bide ber: bacansor. Navê zanistî: Solanum melongena.
ji: bacan + reş.
: bacansorkî
bacansor (navdêr, mê) firingî, tomate, pamîdor, sorik,​ şamik, balîcanên sor, sebzeyek sor û girrovirr e (û bi gelemperî temetî mistek mirovan e; keçap jê têt çêkirin), şamik.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: باجانسۆر.
Herwiha: bacanê sor, bacansorik, bacansork.
Bide ber: bacanreş. Navê zanistî: Lycopersicon esculentum.
Bikaranîn: Mahmut Begik: Li gor herêman nav diguhure: Tomate (bi îngîlîzî ye), firingî, sorik,​ şamik, balîcanê sor an bacansork. Peyva şamik bêhtir li devera Sêweregê, ya sorik di nav koçeran de, ya firingî li herêma Silîva û bacansork an balîcanê sor li herêma Xerza, Behdîna û gelek herêmên din tê bikaranîn..
ji: bacan + sor.
: bacansorkî bacansorçin bacansorçinî bacansorçîn bacansorçînî bacansoristan bend
bacbar (rengdêr) berbac.
ji: bac +-bar
bacdan (navdêr, mê) (Binihêre:) bac
bacdanan (navdêr, mê) danana bacê liser mitêyî
bacdanîn (navdêr, mê) danîna bacê, bacdanan
bacdar (rengdêr) mizûr, bibac.
ji: bac +-dar
bacenax (navdêr, nêr) (tirkmancî) hevling, hevzava, hevçeng.
ji: jitirki bacanak ji bacı (xwişk) + -nak (ev -nak nediyar e ka ji çi ye lê naşibe -nak ya kurdî ya di peyvên wek tirsnak, xeternak û hwd.) Ji bilî Bakurê Kurdistanê bacenax yan formeke wek wê ji di nav kurdan de nayê bikaranîn. Bi kurdî hevling pirr berbelav tê bikaranîn lê hevzava, hevçeng jî hene.
bacenaxî (navdêr, mê) hevlingî, hîwerî, hevçengî, hevbûkî.
ji: bacenax +-î
baçermok sewaleke kor a şevê ye; çilîçilî
bacgeh rêvebiriya bacê
rêvebiriya bacê
bacgir karmendê bacgehê
(navdêr, nêr) (navdêr, mê) kesê bacê werdigire, fermanbirê bacgehê, :birayê min bacgir li bacxanê
bacgirî (navdêr, mê) karê bacgiriyê.
ji: bacgir + -î
bacî 1. têkilî bacê (rengdêr) bêşî, têkilî bacê yan bacan: birryarên bacî (birryarên li ser bacdan û bacstandinê).
ji: bac + -î 2. stran, kilam (lêker)(navdêr, mê) stranên govendê.
ji wêjeyê: Li herêma Xerzan - Kurtalan (Misirc), Kozluk (Hezo), Baykan (Xana Hawêl) û herêma babosiyê ji stran û kilaman re -bacî- jî tê gotin.
bacî girotiş (Zazaki) wac girtin, qehir girtin
baçîk (navdêr, nêr) şilêl, açar, tarîgan, çewder, çexdar, riwekek wek cehî û genimî ye û nan dikare ji arê wî bêt çêkirin: nanê çewderî.
: baçîkî. Navê zanistî: Secale cereale
bacik bîber, filfil
baçik cixare
cixare
baçîkî (navdêr, mê) rewşa baçîkbûnê.
ji: baçîk + -î
back- . Înglîzî: pêşgir, pişt, li paş, berovajî, derew, sexte, qelp, nerast •mînak:backfriend.
: backend backfriend
backerî (navdêr, mê) rewşa backerbûnê.
ji: backer + -î
backirî (rengdêr) (Binihêre:) bac
backirin (navdêr)(Binihêre:) bac
bacnayene (Zazaki) (lêker) baecandin
bacnayîş (Zazaki) (navdêr)wac kirin, qehir kirin
bacnîyayene (Zazaki) (lêker) hatin baecandin
bacok (Zazaki) wacok, ew kesê ku xwe biwacîne
bacstandin (navdêr)(Binihêre:) bac
bacterio- . Înglîzî: pêşgir pêwendîdarî bakteriyan.
: bacteriocide bacteriocin bacteriogenic bacteriological bacteriologist bacteriology bacteriophage bacteriophagous bacteriophagy bacteriophobia bacterioplankton bacteriorhodopsin bacteriostat bacteriostatic
bacwergir (navdêr, nêr) (navdêr, mê) kes yan dezgeha berpirs bi wergirtina bacê
bacyayîş (Zazaki) (navdêr)wacîn, qehirîn
bad ba
badam bahîv
badan (lêker)(navdêr, mê) zivirrandin, li dor tiştekê/î livandin, (bi taybetî qepaxek daku vebibe yan bêt girtin).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بادان. Tewîn: Lêker: ba-d-.
Bide ber: berdan, dadan, hildan, radan, vedan, werdan.
ji: ba- + dan.
: badayî, badbadok, badbadokî, bader, baderk, badok
badan/badide/bade 1. tewandin 2. qurifandin 3. qurçimandin
badank (navdêr, mê) xelîtok, ta.
ji: ba +-dank
badankî (navdêr, mê) bi badanî.
ji: badan +-kî
badar 1. cihê pirr ba lê tê (rengdêr) bereba, biba, cihê gelek ba lê têt.
ji: ba + -dar.
: badarî 2. kesa/ê hewayî radigihîne (navdêr)(Binihêre:) meteorolog
badarî (navdêr, mê) rewşa badarbûnê.
ji: badar + -î
badarok (navdêr, mê) zelindar, guhkitik, halesek, kulindok, ritilsek, gunhînk.
ji wêjeyê: GUHKITIK & HALESEK & KULINDOK & RITILSEK & GUNHÎNK ev hemû navên vî giyayîne li cem me û bi latînî jêre dibêjin: Aristolochia maurorum û bi zimanê erebî dibêjnê: (زراوند). baş tê bîra min dema biharan mirîşk kurik nebûna digotin ritilkên vî giyayî bikine di binve, dê li ser hêkên xwe rûnite xwarê û kurik bit li ser hêkan.. Navê zanistî: Aristolochia
badayî tewandî
(rengdêr) tişta/ê ku hatiye badan
bade 1. cureyekî vexwarina kiholî ya ku ji tiriyan tê çêkirin û reng wê sor an jî spî ye; mey, şerab 3. piyale
1. vexwarina serxweşker (navdêr, mê) mey, şerab, ereq, elkol, vexwarina mirov pê serxweş dibe.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باده.
ji: hevreha باده (badê) ya farisî û badek ya pehlewî, jiari.
: badegêrr, badegêrrî, badefiroş, badefiroşgeh, badefiroşxane, badefiroşî, badevexwer, badevexwerî, badexane, badexwer, badexwerî.
ji wêjeyê: Ku seccade û xerqe û sebheyê Bikim rehnê bade di meyxaneyê w:Şêx Evdirehmanê Axtepî
bade çûn (biwêj) vala çûn. ya ku ez li ber dikevim ew e ku ew qas ked û zehmeta min tev de bade çû. badek li xwe xistin helwesta xwe eşkere negotin û li hincetan gerîn. pişti ku rewşa xezûre wî guherî, wî jî badek li xwe xistin û deve xwe guherand.
badef (navdêr, mê) pûk, bapûk, gêdûk, moryaz, bazor, boraz, xedeb, bapêç, berf û ba, befr û bahoz, dema ku berf û ba li gel hev tên, firtûneya berfê
badefiroş meyfiroş
meyfiroş
badefiroşî (navdêr, mê) karê badefiroşiyê.
ji: badefiroş + -î
badefiroşxane (rengdêr) bi awayekî bade.
ji: bade + -ane
badegêrr (navdêr) meygêrr, saqî, karkerê/a meyxaneyê, meyxanevan.
Herwiha: badegêr.
Bide ber: çaygêrr qehwegêrr.
ji: bade + -gêrr.
: badegêrrî badegêrrîtî badegêrrtî
badegêrrî (navdêr, mê) rewşa badegêrrbûnê.
ji: badegêrr + -î
badegîr meygir
badek [I] çêreyek e badek [II] alava şidandin û sistkirina mixên badayî *"badeka hesinî, xwe bi xwe pesinî" badek [III] paçikeke kaxezên ku di nav bergekî de tên parastin
kaxezên hilgirtî di nav bergekî de dako bi hên paraztin, fayêle, :;dirêlê karebayî ê kunkirina dar dîwar pencer ûhtd
badeker (navdêr, mê) araqkcr.
ji: bade +-ker
badekerî (navdêr, mê) araqkerî.
ji: bade +-kerî
badekî (navdêr, mê) fetlokî çivaneyî.
ji: bade +-kî
badekî bûn (lêker)(Binihêre:) badekî
badekîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) badekî
badekîtî (navdêr, mê) wergeran, lolbûn.
ji: badek +-îtî
badem (navdêr, mê) bahîv, behîv.
ji: ji farisî, binere: bahîv..
: bademî, darbadem
bademî (navdêr, mê) rewşa badembûnê.
ji: badem + -î
badenoş peyveke li dema vexwarinê kopan li hev didin û daxaza saxîya hevdu dikin bi gotina badeno bit, no êcan bit, demarniman
bader (navdêr, mê) cerbader, fekberaxî, tornevîda.
ji: ba +-der
baderkirin (navdêr, mê) fişandin, fişkirin.
ji: bader +kirin
baderxistî (rengdêr) fişandî.
ji: ba +derxistî
baderxistin (navdêr, mê) fişandin.
ji: ba +derxistin
badev (navdêr, mê) bayê tezî, bakuzîrk, :duhî badeveka dijwar hebû, :jiber bdevê mirov nikare serê xwe ji derî derxe
badî (Zazaki) piştî, zerfê zeman e, paşî, Bar.: Piştîkî êzing anî
badî cê (Zazaki) piştî wê/wî; Ez badî cê ameya:Ez piştî wê hatim
badî der (Zazaki) pişt ra; We(o) şî, ez badî der ameyo:Ew çû, ez pişt ra hatim
badî ra (Zazaki) ji pişt ra, li pey, jê şûnda
badîhewa (rengdêr) bêfeyde, bêkêr, bêmifa, bêwec, hewante, deya, pûç, vala, bêçine, bêfêde.
Herwiha: badilhewa.
: badîhewatî badîhewayî
badîhewatî (navdêr, mê) rewşa badîhewabûnê.
ji: badîhewa + -tî
badilhawa (Zazaki) bedewa, tiştê bervaj, bêpere û bêpere û bn. belaş
badilhewa çûn (biwêj) pir erzan firotin, beker û vala çûn. “...xwe avete dest û piyen wî, lavayiyen der û dinê lê kirin û lê xiste arzarî, lê bele her tişt badilhewa çû. musa vazgali
badilhewa xeber dan (biwêj) tişten vala peyivîn. gulcan û şenaz hema tên mala zeze bi hev re heta evare tiştên badilheyva xeber didin.
badîn 1. qedeh 2. îskan
badîn rakirin (Binihêre:) badîn
badîna (Zazaki) ji pişt ra;, Ez şiya, Mizgîn badîna ameye:Ez çûm, Mizgîn ji pişt ra hat
badînan Serenav,mê, herêmek e li başûrê Kurdistanê.
Herwiha: Badîna, Behdîna, Behdînan.
ji: badîn + -an.
: badînanî, badînî
badînî (navdêr, mê) devokeka kurmancî ye û bi taybetî li Dihokê û derdorên wê têt peyivîn, kurmancî.
Herwiha: badînanî bahdînanî bahdînî behdînanî behdînî.
ji: Badînan - -an + -î
badîre (navdêr, mê) bobelat, facia, karesat, karesat, trajedî, bela, katastrof, afet.
Herwiha: facîa.
ji wêjeyê: Piştî eşkerebûna biryara Dadgeha Destûrî, Serokwezîrê Tirkiyê Recep Tayîp Erdogan daxûyaniya xwe ya ewil da û wisa got: Tirkiye ji badîreyeke pir mezin filîtî.(Rizgari.org, 7/2008)
badok di tirimpêlê de destikê ku pê ajotin rasterê dibe
(rengdêr) (navdêr, mê) çepûçûrr, munhanî
bafe baq, deste -bafe kirin 1. baq kirin 2. deste bi deste girêdan
baq, deste -bafe kirin, baq kirin, deste bi deste girêdan
bafik behane
(navdêr, mê) bihane, hêcet, hincet, sebebên bêbingeh, sûcên nerast:bo xwe bafik girtin, tiştek kirin bafik.
Herwiha: baf bafk.
Bide ber: babik balîfk bavik.
: hêcetgir hêcetgirî
bafile (Zazaki) bafile, Mezinê Filan, Kesê ku ji Filetiyê zivirî be
bafirok pêlîstoka zarokan a ku bi ser bendekî ve dikin û berî hewa didin
bafirrok (navdêr, mê) firrfirrok, teyarok
bafitûh (rengdêr) dilveker.
ji wêjeyê: Fexrê Îbrahîm û Îsmaîl û Nûh Mustefayê bawefa yê bafitûh w:Mela Hisênê Bateyî
bafun (Zazaki) mis, Cu, Paxir, sifir
bafûn bafûr
bafunên (Zazaki) misîn, tiştê ku ji mis çêbe
bafunkar (Zazaki) misker, sefar, paxirker
bafunkarey (Zazaki) Miskerî, îşê misker
bafûr madenekê ku jê amanên malê û hwd tên çêkirin
madenekê ku jê amanên malê û hwd tên çêkirin
bagaj (navdêr, mê) tiştên ku mirov dike di çanteyan de û li gel xwe dibe seferê: Firroke dihêle ku mirov 25 bagaj bi xwe re bibe..
Herwiha: baxaj begaj bexac bexaj.
ji: ji frensî bagage (bagaj), hevreha inglîzî bag (çante; tûrik) ji Proto-hindûewropî bʰak- (hilgirtin), hevreha yûnaniya kevn βάσταγμα (bastagma: bar), weylsî bar. Nişanyan îdia dike ku ew dibe bi rêya erebî buqce ji tirkî bohça ye û peyva tirkî herwiha ketiye erebî û farisî jî. Lê ew ti delîlan pêşkêş nake ku buxçe ji tirkî ketibe kurdî, farisî û erebî. Pirr ihtimaltir e ku ew ji farisî yan kurdî ketiye tirkî, ne berevajî, ji ber ku hem -çe paşbendikeke îranî ye û hem jî boh di zimanên tirkîkî de nayê nasîn. Diyar e ku bohça ji buxçe ye ji ber ku x ya kurdî û farisî di tirkî de dibe h lê h ya tirkî di kurdî yan farisî de nabe x lê wek xwe dimîne..
ji: BAGAJ: 28 kg bo her bilêtekê.
: bagajî
bagajî (navdêr, mê) rewşa bagajbûnê.
ji: bagaj + -î
bagêje bayê ku lûlekî quloz dibe, babelîsk
(navdêr, mê) babelîsk
bagel (rengdêr) kilor, simît
bagêr (navdêr, mê) bager, bagêje, gêjgerink, badev, bagerkî, baxûz, mûryaz.
ji: ba +-gêr
bager bayê zexm û boş
bagerîn (navdêr, mê) bangerîn, rastkirin, astkirin.
ji: ba +gerîn
bagerr (navdêr, mê) babelîsk, badev, bagêje, tornado, bayê ku bi hêz li dor xwe dizivirre.
Herwiha: bager.
Bide ber: barrove hirreba bahoz baxûz.
ji: ba + -gerr
bagerrkî (navdêr, mê) bagêr, bager, bagêje, gêjgerink, badev, baxûz, mûryaz.
ji: bagerr +-kî
bagird bagêje
bagêje
bagirtî (rengdêr) mirovê bawî, nesax
bagirtin (navdêr, mê) bawîbûn
bagok serenav, nêr, navek zelaman e
bagurdan bangurdan "banek û bagurdanek"
bangurdan banek û bagurdanek. Kevira mezina gilover a ku ji bo dewisandina xaka ser banê xanî tête gerandin, loqHerweha, banger, bangeran, bangerok, bangerîn, bankutk, gundor/gendor/gundorî, lox, luq.
Bikaranîn: Lêker: bagurdan kirin. Navdêr: bagurdankirin Rengdêr: bagurdankirî
bagurdan kirin (lêker)(Binihêre:) bagurdan
bagurdankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bagurdan kirin
bagurdankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bagurdan
bah şehwet
şehwet, arezû
bahane (navdêr, mê) (Binihêre:) bihane
bahatin (navdêr, mê) (Binihêre:) ba
bahî bişehwet
(lêker)bişehwet, biarezû
bahîfterk (navdêr, mê) berê bahîvê dema yê ter(kesik)
bahîn (lêker) birajtin, sirwe, şine, bêhna sivik, deng.
ji: bah +-în
bahîv (navdêr, mê) darek hûrik e û kakilên wê dişibin gûzan yan fisteqan, tov û berhemên xwerbar yên wê darê.
Herwiha: bayiv, bayîv, behîv, behîvok, beîv, beyiv, beyîv, bihîv, biîv.
Hevwate: aloq, badem.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باهیڤ.
: bahîvî, bahîvterk, darbahîv.
ji: jiari, hevreha soranî باوى/bawî (bi metatezê ji ba-îw, tenê di devoka Hewlêrê de), farisî بادام (badam), بايام (bayam) û بادم (badum), pehlewî vadam, zazakî vame. Dengê d ji kurmancî dikeve (wek farisî bad lê kurdî ba) û m dibe v (wek farisî nam lê kurdî nav) loma badem bûye ba-îv û paşî h lê zêde bûye daku du herfên dengdar nekevin pey hev. Ji ber ku bi rastî ew deng di peyva resen de nîne, tenê ba-îv e, her devokekê li gor xwe h, y yan eyn lê zêde kiriye. Herwiha hin devokan a ya dirêj kurt kiriye û kiriye e yan i. Soranî باده‌م (badem) ya ji farisî wergirtî bi kar tîne, eger na ew ê di soranî de badêw yan bayêw bûya lê ne wisa ye. Badem ya tirkî jî ji farisî ye.Navên zanistî, Prunus dulcis, Prunus amygdalus, Amygdalus communis.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: bahîv soranî: aw zazakî: vami
bahîvî (navdêr, mê) rewşa bahîvbûnê.
ji: bahîv + -î
bahol derdana ku rêwî kel û melên xwe dikinê
bahor zekem, çilmas
(navdêr, mê) persîv, zekem, sarma, serma, grîp, arsim, bapêş.
Herwiha: bahorî.
Bide ber: bahorre bahoz.
ji: ba? + hor?
bahorî zekemî, çilmasî
(navdêr, mê) kesê/a ku bi bahorê ketiye, zekemî neyê nêzî min ez bahorî me werger tirkî:nezle.
Bikaranîn: Lêker: bahorî bûn, bahorî kirin. Navdêr: bahorîbûn, bahorîkirin Rengdêr: bahorîbûyî, bahorîkirî
bahorî bûn (lêker)(Binihêre:) bahorî
bahorî kirin (lêker)(Binihêre:) bahorî
bahorîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) bahorî
bahorîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) bahorî
bahorîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bahorî kirin
bahorîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bahorî
bahorre (navdêr, nêr) bayê xurt, bayê bihêz, bahoz, barrove.
Herwiha: bahorr bahore.
Bide ber: bahor.
Têkildar: babelîsk hirreba.
ji: ba + horre.
: bahorreyî
bahorreyî (navdêr, mê) rewşa bahorrebûnê.
ji: bahorre + -yî
bahoz [I] firtonek bahoz [II] kesê bêqerar
bahozî (navdêr, mê) rewşa bahozbûnê, ewrî, barroveyî, şepirze, perîşan, dijwar, fort, vala, zivistanî, sar.
ji: bahoz + -î
bahozitî (navdêr, mê) êrîşî tî.
ji: bahoz +-itî
bahozkî (navdêr, mê) valakî, bi valayî, bi bayî.
ji: bahoz +-kî
bahra wanê bi devê tajîkî heram nabe gotina pêşiyan wekî mirov dev ji tiştên mezin berde û bi tiştekî biçûk bigire an mirov ji bo tiştekî biçûk tiştên mezin jî xerabike.wekî di vê gotinê de jî tê xuyakirin ji bo çelpandina tajîkî ne hewceye ku mirov golekê gişi vala bike anmirov bibêje giş heram bûye.
bahs biyayîş (Zazaki) derbar bahs bûyin
bahs kerdiş (Zazaki) (navdêr)bahs kirin, derheqê tiştekî de qise kirin
bahs kewtiş (Zazaki) (navdêr) bahs ketin, îddîa kirin
bahs kirin (lêker)(Binihêre:) bahs
bahskirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bahs kirin
bahskirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bahs
bajar şarê ku ji gundan û navçeyan mezintir e *" tu çûyî bajarê yekçavan, divê tu jî çavekî xwe bigirî"
bajar bûn (lêker)(Binihêre:) bajar
bajar kirin (lêker)(Binihêre:) bajar
bajaravahî bernamekirina binyadên bajaran
(lêker)bernamekirina binyadên bajaran
bajarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) bajar
bajarbûnî (navdêr, mê) şarbûnî.
ji: bajar +-bûnî
bajarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) bajar
bajarî kesê ku li bajêr dijî *"bajarî, li erdê narî"
bajarî bûn di şarekî de li gor pîvanên wê jiyîn
(lêker)di şarekî de li gor pîvanên wê jiyîn
bajarî li erdê narî gotina pêşiyan bajar cîhê şarîstaniyê ye, li bajara mirov hê zûtir fêrî tiştan dibe herwiha paqijî jî ji gundan hê bêhtir pêşde ye.evgotin li ser ku daşir li bajaran heye hatiye gotin.
bajarî, li erdê narî (biwêj) wek tirane û henek ji bo xwe nazik nîşandayîna bajariyan tê gotin. heyran ew bajarî ye, mirovek nazik û nazelîn e, ma we nebihîstiye ku dibejin bajarî li erdê narî?
bajarîtî (navdêr, mê) burjûvatî, burjûvaa, bajarvanîtî.
ji: bajar +-îtî
bajariyî (navdêr, mê) şaristaniyî.
ji: bajar +-iyî
bajarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bajar kirin
bajarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bajar
bajarok bajarê biçûk
bajarr (navdêr, nêr) şar, cihê pirr avahî û kuçe lê hene, û gelek xelk lê dijîn û dixebitin: Amed bajarek kevnar e.Duhok wek turîstîktirîn bajarrê Başûrê Kurdistanê tê hesibandin. Stenbol yek ji mezintirîn bajarrên dinyayê ye. sûk, bazarr, navenda bajarrî, cihê firoşgehan: Ez li taxekê dijîm lê li bajarrî kar dikim. dan û standin, kirrin û frotin, cihê firoşgehan, Ez dê biçim bajêrr. ezê bajarrî xwe bikim, bazarrkirin, tişt kirrîn û frotinbajarrkirin.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: باژاڕ.
Herwiha: bajar, bacar, bacarr, bacêr, bacêrr, bajêr, bajêrr.
Hevwate: şar, şehr, sûk.
Têkildar: dewlet, eyalet, gund, metropol, navçe, nahiye, parêzgeh, welat, wîlayet.
ji: Ji Proto-hindûewropî wes- (firotin) > wes-no- (biha, nirx, qîmet) + kʷel- (livandin, çerixandin, wergerrandin) > Proto-aryayî weha-çerene (bazarr, cihê ticaretê) > pehlewî vaçer (bazarr) > kurmancî bajarr/farisî bazarr. Hevreha biha ya kurmancî, vay ya zazakî, vasná- (biha, nirx) ya sanskrîtî, gin (biha, nirx) ya ermenî, vēndere (firotin) ya latînî > vendre ya frensî. Peyva bajarr kurmancî û ya bazarr jî farisî ye lê kurdî peyva bazarr bo mebestek hinekî ji ya bajarr cuda ji farisî deyn kiriye. Hêjayî gotinê ye ku ji bilî kurmancî, di zaravayên din yên kurdî de gotina bajarr kêm tê bikaranîn. Ji bo cihê kirrîn û firotinê bi giştî bazarr ya ji farisî û bi merema jîngehên mezin jî gotina şar (di soranî de) yan jî şaristan (di zazakî de) li kar e..
: bajarrî, bajarrîtî, bajarrok, bajarrokî, bajarrvan, bajarrvanî, serbajarr, serbajarrî.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: bajar soranî: şar, bajêr zazakî
bajarrdar (rengdêr) bajêr kirî, şarkirî.
ji: bajarr +-dar
bajarrî (navdêr) kesa/ê ku li bajarrekî dijî, ne gundî: Em gundî ne lê mirovên me bi pirranî bajarrî ne.(rengdêr) awayê jiyana bajarran yan bajarriyan: Qesrek bajarrî li gundê xwe ava kiriye.(navdêr, nêr) formek tewandî ji peyva bajarr: Em li vî bajarrî dijîn..
Herwiha: bajarî, bacarrî, bacarî, bacêrrî, bacêrrî, bajêrrî, bajêrî.
Dijwate: gundî.
ji: bajarr + -î.
: bajarriyane, bajarrîtî
bajarrî bûn (lêker)(Binihêre:) bajarrî
bajarrî kirin (lêker)(Binihêre:) bajarrî
bajarrîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) bajarrî
bajarrîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) bajarrî
bajarrîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bajarrî kirin
bajarrîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bajarrî
bajarriyane (rengdêr) bi awayekî bajarrî.
ji: bajarrî + -ane
bajarrk (navdêr, nêr) bajarrên biçûk.
Herwiha: bajark, bajarrik, bajarik, bajarrok, bajarok. Bi soranî: şaroçke.
ji: bajarr + -k.
: bajarrkî
bajarrkî (navdêr, mê) rewşa bajarrkbûnê.
ji: bajarrk + -î
bajarrkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bajarr kirin
bajarrok (navdêr, nêr) bajarrên biçûk.
Herwiha: bajarok, bacarok, bacarrok, bajêrok, bajêrrok, bacêrk, bacêrrk, bacêrrok, bacêrok, bajark, bajarrk.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: باژاڕۆک.
ji wêjeyê: Her wiha li sînorê bajarokê Qoretû yê bi ser bajarokê Xaneqînê, 21 şûnwar hene û li Horîn û Şêxan li rojhilatê Germiyanê jî 35 şûnwar hene..
ji: bajarr + -ok.
: bajarrokî. Bi soranî: şaroçke/شارۆچکه
bajarrokî (navdêr, mê) rewşa bajarrokbûnê.
ji: bajarrok + -î
bajarrvan (navdêr, mê) serokbeledî, şaredar
bajarrvanî (navdêr, mê) karê bajarrvanan, şaredarî, şarevanî, birêveberî, beledî.
ji: bajarrvan + -î
bajarrzan (navdêr, mê) şarzan.
ji: bajarr +-zan
bajarrzanî (navdêr, mê) şarzanî.
ji: bajarr +-zanî
bajarsaz (navdêr, mê) şehrsaz.
ji: bajar +-saz
bajarsazî avasaziya binyadên bajêr
(navdêr, mê) şehrsazî, şaresazî, bajar vanî.
ji: bajar +-sazî
bajarvan (navdêr, nêr) (navdêr, mê) xwecihê bajêrî, xelkêa bajêr serokê bajêrî
bajarvanî (rengdêr) rêvebirîya bajêran, şarvanî, pêşveçûn, sivîl.
Bikaranîn: Lêker: bajarvanî bûn, bajarvanî kirin. Navdêr: bajarvanîbûn, bajarvanîkirin Rengdêr: bajarvanîbûyî, bajarvanîkirî
bajarvanî bûn (lêker)(Binihêre:) bajarvanî
bajarvanî kirin (lêker)(Binihêre:) bajarvanî
bajarvanîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) bajarvanî
bajarvanîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) bajarvanî
bajarvanîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bajarvanî kirin
bajarvanîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bajarvanî
bajarvanîtî (navdêr, mê) bajarîtî.
ji: bajarvan +-îtî
bajêle 1. newan 2. axozî -bajêle bûn 1. newan bûn 2. axozî bûn
(rengdêr) (navdêr) aware, derbider, mişextî, koçber, penaber, revok, firar, harib.
Bikaranîn: Lêker: bajêle kirin. Navdêr: bajêlekirin Rengdêr: bajêlekirî.
Herwiha: bacele bacêle bajele.
: bajêlehî bajêletî bajêleyî
bajêle kirin (lêker)(Binihêre:) bajêle
bajêlebon (navdêr, mê) dema mirîşk li ser hêk û cihê xwe ne raweste , :mirîşka me ya bajêleye
bajêlekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bajêle kirin
bajêlekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bajêle
bajêletî (navdêr, mê) rewşa bajêlebûnê.
ji: bajêle + -î
bajen baskê ku bi hejîna wî bayekî hênik pêk tê
(navdêr, mê) baweşînk.
Bikaranîn: Lêker: bajen kirin. Navdêr: bajenkirin Rengdêr: bajenkirî
bajen kirin (lêker)(Binihêre:) bajen
bajenkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bajen kirin
bajenkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bajen
bajêrvan (navdêr, nêr) (navdêr, mê) şarevan, parêzgar
bajêrvanîtî (navdêr, mê) serbajêrîtî.
ji: bajêrvan +-îtî
bakêş (navdêr, mê) baweşîng, vantilatör.
ji: ba +-kêş
bakî (navdêr, mê) bêzewal, nemir.
ji: ba +-kî
bakir cureyekî civîkan e
(rengdêr) (navdêr) kesê ku hê têkiliyên zayendî nekirine, nezewicî, azib, bakîre, azîbe, (mecazî) nû, taze.
Herwiha: bakîr.
ji: ji erebî بكر (bikr), hevreha akadî bukru, îbranî bikûr, aramî bekara..
: bakirane bakirî bakirîtî bakirtî
bakirane (rengdêr) bi awayekî bakir.
ji: bakir + -ane
bakîre (navdêr, mê) keça şûnekirî, keça hê mêr nekiriye, keça nezewicî, keça hê ti car têkiliyên cinsî nekirine.
Hevwate: xama.
Bide ber: bekar azib.
ji: ji erebî بكر (bikr), hevreha akadî bukru, îbranî bikûr, aramî bekara..
: bakîretî
bakîretî (navdêr, mê) rewşa bakîrebûnê, keçînî, qîzînî.
ji: bakîre + -tî
bakirî (navdêr, mê) rewşa bakirbûnê, gazkirî.
ji: bakir + -î
bakirin (navdêr)dane bayî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باکرن
bakle (Zazaki) baqle, lat. Vicia ervilia
bakongo (navdêr) miletek e ku bi taybetî li Komara Demokratîk ya Kongoyê, Komara Kongoyê û Angolayê dijî û bi zimanê kîkongoyî dipeyive, kesa/ê ji wî miletî.
ji: ba- + Kongo.
: bakongoyî bakongoyîtî
bakongoyî (navdêr, mê) rewşa bakongobûnê.
ji: bakongo + -yî
bakterî (navdêr) dirm, cirm, mîkrob, candarên hûrik yên yekşanî anku tekhucreyî yên ku hin jê parazît in û bi gelemperî dibin sedemê êşan di mirovan yan ajelan de.
Herwiha: baktêrî.
: bakteriyane bakterînas bakterînasî
bakteriyane (rengdêr) bi awayekî bakterî.
ji: bakterî + -ane
baktrî (navdêr) zimanek mirî yê, ji malbata zimanên îranî ye.
Herwiha: baxterî.
ji: Baktrya -î
baku Baştir: Bakû. Înglîzî: serenav, Bakû
bakû Serenav,mê, paytextê Azerbeycanê.
Herwiha: Baku.
ji wêjeyê: Li ser bextê diz û keleşên Bakuyê be, dibêjin Lijneya Bilind a Televizyon û Radyoya Azerî, ji ber ku zimanê Tirkî ziyanê digihîne zimanê Azerî, filmên Tirkî yên bê dublaj qedexe kir..
ji: ji farisî باد-کوبه (bad-kûbe: ba-kutayî, ji ber bayê xurt yê zivistana wî bajarrî).
: bakuyî, bakuyîtî
bakur aliyê jorîn ê her tiştî
Aliyên erdnîgarî(navdêr, nêr) (bakur): alê dikeve destê rastê dema mirov berê xwe dide rojavayê, (Bakur): Bakurê Kurdistanê, Kurdistana Bakur, parçeya Kurdistanê ya di bin dagirkeriya Tirkiyeyê ve), (Bakur): bakurê Zemînê, bakurê dinyaya me, (Bakur): Skandinavya, bakurê Ewropayê, (bakur): aliyê bakur yê her welatekê, (Bakur): parçeya bakur ya ji her welatê duparçebûyî: Koreya Bakur, (Bakur): parçeya bakur ya ji her herêma dupar: Emerîkaya Bakur.
Hevwate: şîmalBi feylî, xweretaw.
Dijwate: başûr.
Bide ber: rojava, rojhilat.
ji: ba + kur (kurr dijwar, tund, xurt) ji ber ku ev ba ji aliyê bakur ve tê û sar û dijwar e.
: bakurî
bakure gopal
gopal
bakurê kurdistanê (navdêr, mê) parçeya Kurdistanê ya ji alî Tirkiyeyê ve hatiye dagirkirin.
Herwiha: Kurdistana Bakur Kurdistana Tirkiyeyê.
Bide ber: Başûrê Kurdistanê Rojhilata Kurdistanê Rojavaya Kurdistanê
Serenav,mê, parçeya Kurdistanê ya di bin dagirkeriya Tirkiyeyê de ye.
Herwiha: Kurdistana Bakur.
Hevwate: Kurdistana TirkiyeyêParçeyên din yên Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê, Başûr-Rojavaya Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê.
ji: bakur + ê + Kurdistan + ê
bakurî (rengdêr) şîmalî, ya/yê başûr, şîmalî, ji başûr.
Herwiha: bakûrî.
Dijwate: başûrî.
Bide ber: rojhilatî rojavayî.
ji: bakur + -î.
: bakurîtî
bakurîtî (navdêr, mê) rewşa bakurîbûnê.
ji: bakurî + -tî
bakût (navdêr, mê) gida, qût, zad, xwaremenî, gobit, zimhêr, xwirek, xurek, rizq, erzaq, xurdemenî, xurîk, xurîş
bakut berfa ku bayê di cihekî de kom kiriye û kiriye lod
bakuzîr (navdêr, mê) hewayê bi berf û ba.
Herwiha: bakuzîrik bakuzîrk.
ji: ba + kuzîr.
: bakuzîrî
bakuzîrî (navdêr, mê) rewşa bakuzîrbûnê.
ji: bakuzîr + -î
bal [I] 1. zêhn 2. dîqet 3. têkilî -bala xwe dayîn lê hûr bûn, baş lê nihêrtin -bal kişandin 1. li serê rawestîn 2. lê miqate bûn bal [II] 1. çeng, per 2. rex, alî bal [III] bejn bala bilind, berz
1. dên, mereq (navdêr, mê) hiş, dên, mereq, dîqat, hay, aga.
ji: ji erebî بال (bal).
: bala xwe danê, balkêş, bal kêşan, balkişandin
bal avêtin (lêker) tel avêtin.
ji: bal + avêtin
bal dan (lêker)(Binihêre:) bal
bal dayîş (Zazaki) bal dayin, baldan; Mi bala xo da bide, zaf rind bî:Min bala xwe dayî, zaf rind bû
bal kişandin (biwêj) ji ber cudatî û awartebûne, ango pir xweşik an jî xerabbûne li çavan ketin, wisa dix-uya ku heyîna heykel, ji min pê ve bala tu kese din nekişandibû. belki jî ji ber ku ez tene biydniye we dere bûm, loma... m. ali k.
bal kişandin ser . (biwêj) girîngiya mijareke li ber çavan raxistin. wî tim baı kişande ser girîngî û rista liman, lê mixabin em baş tenegihîştin.
bal lê ketin (biwêj) bala yekî kişandin. awir tê de çûn. nizanhn ji ku bala min lê ket, xwezî min qet nedîta.
bal nedan (lêker) derbas kirin, pêşçav nekirin, ehemiyet nedanê, guh nedan, paşguh kirin, îhmal kirin.
ji: bal + nedan
bal nêdayîş (Zazaki) bal nedayin, dîqat nekirin
bal û pal bûn (biwêj) peşve çûn, xwe avêtin, mezin bûn. maşelah keçika te isal baş bal û pal bûye.
bala (yekî) li dereke din bûn (biwêj) hişê yekî li ser tiştekî din bûn.min jê re ramanên xwe ven di wê derbarê de jê re digo-tin, lê min mêze kir ku bala wî li dereke din bu.
bala bûn (lêker)(Binihêre:) bala
bala kirin (lêker)(Binihêre:) bala
bala xwe berdan ser (biwêj) li ser kesekî, mijarekê yan jî tiştekî bi kûrahî sekînin. heke tu bala xwe baş berdî ser, tu yê jî bibînî ku her tişt wekî gotina min e.
bala xwe dan Biwêj, dêna xwe danê, xem jê xwarin, terkexemî tê de nekirin, guh dan tiştekî, tiştek piştguh nekirin, ihmal nekirin, pûte pê kirin, bayex pê dan, hemêt pê dan, ihtimam pê dan, îtina pê kirin, dîqet danê, xemxwerî kirin, giringî danê, muhim hesibandin.
Dijwate: bala xwe nedanê. Navdêr: balaxwedanê.
ji: bal + -a + xwe + dan.
: paşguh nekirin: Çekî: dávat pozor, věnovat pozornost, Esperanto: atenti, Fînlandî: kiinnittää huomiota, huomioida, ottaa huomioon, Îng.: to pay attention, Îdoyî: atencar, Polonyayî: zwracać uwagę, Îsp.: prestar la atención (to a person), poner la atención (to an idea or thing)
bala xwe dan ser (biwêj) bi kûrahî li ser sekinîn. wan tev de bala xwe dabûn ser wê mijarê.
bala xwe danê (lêker) xwe spartinê, pişta xwe danê, bo xwe kirin mereq, mereqa xwe dan ser
balaban [I] 1. nehs 2. şûm balaban [II] amûreke mûsîqayî ya ku bi pifkirinê tê lêxistin
balabanî (navdêr, mê) qelewî.
ji: balaban + -î
balaberz bejnbilind
bejnbilind
balabûn (navdêr, mê) (Binihêre:) bala
balabûyî (rengdêr) (Binihêre:) bala
balad (navdêr, mê) helbestên dirêj yên ku çîrrokekê vedibêjin.
ji wêjeyê: Baladên kesk.
ji: ji frensî ballade jioksitani ballada (dans, reqs) ji yunanî ballare (reqisîn; xwehilavêtin) ji yunanî βαλλη (dans > inglîzî balldans) ji βάλλω (ballo: avêtin, virr kirin)
balafir navgîna hewayî a ku difire; teyare
balafira avê (navdêr) balafirek kû li ser avê datîne û difire.
Herwiha: balafirra avê.
Hevwate: firrokeya avê, teyareya avê.
ji: balafir + -a û av + -ê
balafirgeh qada firîn û niştina teyareyan
balafirr (navdêr, mê) firroke, teyare, makîneyên pêfirrînê, alavên pêfirrînê yên ku bo firrandina neferan yan jî bo leşkeran tên bikaranînfirrokeyên sivîl, firrokeyên cengê.
Herwiha: balefirr, balafir, balefir.
Bide ber: firrok. Cûnên balafirran, helîkopter, balafirra rewîyan.
Têkildar: firrvan.
ji: bala + firr.
: balafirrgeh, balafirrvan, balafirrvanî, balafirrxane
balafirrajo (navdêr, mê) balafirvan, firokevan, pîlot, pilot.
ji: balafirr +-ajo
balafirrajotî (navdêr, mê) balafirvanî, pîlotî.
ji: balafirr +-ajotî
balafirrgeh (navdêr, mê) firokgeh, firrgeh, firrxane, firgeh.
ji: balafirr +-geh
balafirrhez (navdêr, nêr) kesa/ê ku ji balafirran zav hez dike.
: balafirrhezî
balafirrhezî (navdêr, mê) rewşa balafirrhezbûnê.
ji: balafirrhez + -î
balafirrok (navdêr, mê) firfirok, bafirok, bafirik, kolare.
ji: balafirr +-ok
balafirrsazî (navdêr, mê) teyaresazî.
ji: balafirr +-sazî
balafirrvanî (navdêr) karê balafirrvanan
balafirrxane (rengdêr) bi awayekî bala.
ji: bala + -ane
balafirşikên çeka ku dijî teyareyên cengê tê bikaranîn
balakî (navdêr, mê) bilindki, bi bilindbûnî.
ji: bala +-kî
balakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bala kirin
balakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bala
balalayka (navdêr, mê) amûreke muzîkê ya têldar e û kodê wê sêgoşe ye.
Herwiha: balalaîka.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بالالایکا.
ji wêjeyê: Sazbendên aletên gelêrî yên Rûsî, bi qasî şanogeran zêde ne bûn. Aleksandr Voyevodîn ê ji bajarê Vladîmîrê li balalaykayê dixe..
ji: jirusi балалайка (balalaîka).
: balalaykavan, balalaykavanî, balalaykayî
balalaykavanî (navdêr, mê) karê balalaykavanan.
ji: balalaykavan + -î
balalaykayî (navdêr, mê) rewşa balalaykabûnê.
ji: balalayka + -yî
balandin (lêker)lefandin. Tewîn: -balîn-.
ji: bal +-andin
balandin/dibalîne/bibalîne lê alandin
balanî gizgizîka tayî
(lêker)gizgizîka tayî
balans (navdêr, mê) hevsengî, hevkêşe, miwazene, denge, yeksengî.
ji: ji frensî yan ji inglizî balance ji latînî bilanx (terazû, mîzan) ji bi- (du-) + lanx (sênî)
balasîyayene (Zazaki) (lêker) çilmisîn
balasnayene (Zazaki) (lêker) çilmisandin
balasnîyayene (Zazaki) (lêker) hatin çilmisandin
balatî (navdêr, mê) rewşa balabûnê, bilindahî.
ji: bala + -tî
balav (navdêr, mê) şûştina cilan: Jinan li beravê balav dikir. şûştina leşê xwe, cilên pîs yên ku divê bên şûştin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بالاڤ.
Bide ber: belav.
Têkildar: rêvin, riste.
Bikaranîn: Lêker: balav kirin. Navdêr: balavkirin Rengdêr: balavkirî.
ji: Ji bal + av. Eger bal ne bi maneya rex, alî, hêl, (li) ba be, ihtimal e ku bi metatezê (lab > bal) ji Proto-hindûewropî lewh₃- (şûştin), hevreha yûnanî λούω (louo: şûştin), latînî lavo (şûştin), ermenî լոգանամ (loganam: şûştin). Herwiha bal- belkî ji Proto-hindûewropî bad-/bal- ku herwiha serekaniya van peyvan e: ermeniya kevn բաղանիք (bałanîk), ermeniya nû բաղնիք (baẍnîk), yûnanî βαλανεῖον (balaneyon), latînî balineum/balneum/baneum, fransî bain, inglîzî bath, almanî Bad... Herwiha bide ber slaviya kevn пьрати (piratî: şûştin), çekî prádlo (balav)....
: balavî, balavîk (Motacilla flava), balavkar, balavkarî, balavker, balavvan, balavvanî
balav kirin (lêker)(Binihêre:) balav
balavî (navdêr, mê) rewşa balavbûnê.
ji: balav + -î
balavkarî (navdêr, mê) rewşa balavkarbûnê.
ji: balavkar + -î
balavker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê balav dike.
ji: balav + -ker
balavkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye balav kirin
balavkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) balav
balavvanî (navdêr, mê) karê balavvanan.
ji: balavvan + -î
balavxane (navdêr, mê) berşo, cilşo, balav.
ji: balav +-xane
balax têjika gamêşê
têjika gamêşê
balaxane (navdêr, mê) avahiyên gelek bilind (yên ku bi dehan tebeq hene).
Herwiha: balexane.
ji: bala + -xane
balbalok (navdêr) cûnek kuliyên gir e.
Bide ber: badbadok. Navê zanistî: mantis religiosa
balbas zêrevanên zome an jî xîvetgehan
zêrevanên zome an jî xîvetgehan
balbaz (navdêr, mê) spîkerk.
ji: bal +-baz
balçermok (navdêr, nêr) baçermok, çekçekîle
baldan (navdêr, mê) (Binihêre:) bal
baldar 1. bidîqet 2. bisemt 3. bitevdîr
(rengdêr) balkêş, enteresan, cazib, mereqdar, dêndar, bênfire, baldirêj, sebirdar.
ji: bal + -dar.
Bikaranîn: Lêker: baldar bûn, baldar kirin. Navdêr: baldarbûn, baldarkirin Rengdêr: baldarbûyî, baldarkirî.
: baldarî baldarîtî baldartî
baldar bûn (lêker)(Binihêre:) baldar
baldar kirin (lêker)(Binihêre:) baldar
baldarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) baldar
baldarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) baldar
baldarî (navdêr, mê) baldarbûn.
ji wêjeyê: Min bi baldarî temaşe kir, da bizanim kî tê, kî nayê… Leşker ‘serê biskê’ bûn, mîna her carê.Û parlamenter ‘qeremaça’; malê erdê.Bi dû re serokwezîr, serokmeclîs, endamên Meclîsa Bala… Û bi dû re kesên di devê serkaniyên dewletê de rûniştî: Serokên dadgehên bilind, rektor, profesor, û hûnermend û nivîskarên navdar….
Herwiha: baldarîtî baldartî.
ji: baldar + -î
baldarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye baldar kirin
baldarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) baldar
baldayî (rengdêr) (Binihêre:) bal
baldir (Zazaki) rahn, navê perçekî canê meriv e
baldirêj bêhnfireh
(rengdêr) bisebr, bênfire, sebrdar, tolerant, sabir, ne bênteng, kesa/ê sebr heye, kesa/ê zû-zû bênteng nabe, pejirîner, qebûlker, tehemilker.
Herwiha: baldrêj.
Dijwate: balkurt, balkin.
ji: bal + dirêj.
: baldirêjî, baldirêjîtî, baldirêjtî
baldirêjbûn (navdêr, mê) xwe jêkrakêşan, bêhinfirehbûn
baldirêjî (rengdêr) bêhinfirehî
baldirêjkirin (navdêr) bêhinfirehkirin
baldirek (Zazaki) Wate
baldiz 1. cazibedar 2. xemrevîn
cazibedar , xemrevîn
baldizî 1. cazibedarî 2. xemrevînî
(lêker)cazibedarî , xemrevînî
balduz (Zazaki) diş, ji bo mêr xwenga jina wî
bale 1. kêmaqil 2. bodele
1. ehmeq (rengdêr) ehmeq, bêaqil, bêhiş, aqilsivik, nezan, sergerde, sergerdan.
Bikaranîn: Lêker: bale kirin. Navdêr: balekirin Rengdêr: balekirî.
Bide ber: pale.
: baleyane, balehî, baletî, baleyî 2. dest. Binêre; bale kirin 3. berz, bilind. Binêre; bala 4. dansek Binere balet
bale kirin (lêker) dest avêtinê, dest kirinê, bi destî girtin. Navdêr: balekirin mê.
ji: bale + kirin.
: baleker, balekirî
baleker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) balerîn, balevan, ya/ê bale dike.
ji: bale + -ker
balekî (navdêr, mê) debengokî, çopikî, fodilî, qewetî, ehmeqî, debengî, gewcî, bomiktî, xêtî, xêtikî, xêvtî, xêviktî.
ji: bale +-kî
balekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bale kirin
balerîn (navdêr, mê) balevan, baleker, hunermendên baleyê/baletê (bi taybetî jin), hin cûn pêlavên nerm û bêqupik in (wek yên di baletê de tên bikaranîn).
Herwiha: balerîna.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باله‌رین.
ji wêjeyê: Balerîna kurd Leyla Bedirxan ne tenê li Ewrûpayê, li gelek welatên Ereban û hetta li Tirkîyeyê jî bi nav û deng bû.Mirov li rojname û kovarên Ewrûpî yên wê demê dinihêre, mirov dibîne ku ew di nav hunermendên ewrupî de çiqas navdar bûye..
ji: ji frensî ballerine jiitali ballerina ji latinî ballare (reqisîn, dans kirin), hevreha balet..
: balerînane balerînî balerînîtî balerîntî
balerînane (rengdêr) bi awayekî balerîn.
ji: balerîn + -ane
balerînî (navdêr, mê) rewşa balerînbûnê.
ji: balerîn + -î
balet (navdêr, mê) cûnek semayê ye.
Herwiha: bale balêt.
ji wêjeyê: Jenya Zurbaeva û Aza Celo Evdalî aktîvîstên gelek şahîyên kurdan û rojên bîranînê bûne û kedeke mezin kirine nava hişyarbûna gelê kurd li Gurcistanê. Salên dirêj xûşk û bira Natêlla û Vladîmîr Ecemov reqasvanên balêtê yên têatroya Lênîngradê (niha – Sankt-Pêtêrbûrg) ya ser navê Kîrov bûne. Gûram Acoev fûtbolîstekî Sovyeta berê yê navdar bû. Du xebatkarên radyoya kurdî ya “Dengê Rûsyayê” Karîna Fetî Sihanî û Leyla Êdûard jî kurdên Gurcistanê ne..
ji: Ji frensî ballet.
: balerîn, balerîna, baletî, baletnas, baletnasî, baletvan, baletvanî, baletzan, baletzanî
balete (rengdêr) ehmeq, serserî, sût.
: baleteyî
baleteyî (navdêr, mê) rewşa baletebûnê.
ji: balete + -yî
baletvanî (navdêr, mê) karê baletvanan.
ji: baletvan + -î
balevan (navdêr, mê) balerîn, baleker
balevank (navdêr, mê) ajelekî guhandar yê çarling e.
Têkildar: kûje, cird
balexane xanûmanên pirqatî yên pir bilind
balexanî (navdêr, mê) balaxane.
ji: bale +-xanî
baleyane (rengdêr) bi awayekî bale.
ji: bale + -ane
balfirrîn (navdêr, mê) orgazm, pişthatin, vexweşîn, veresîn, jirêçûn
balgeh 1. piştek 2. berserî, balîf
balgehî (navdêr, mê) balîfkî.
ji: bal +-gehî
balgî kirin (biwêj) ewle kirin. mala hecî hemed bi salan dijminên xwe wisa balgî kirin ku piştî wê kom-poloya mezin, her kes şaşwazî ma.
balguh (navdêr, nêr) parçeya nivînan ya mirov serê xwe datîne ser dema dinive ango radikeve.
Herwiha: balge, balgeh, balgî, balgih, balîv, balgo, balgu.
Bide ber: palgeh.
Têkildar: betenî, doşek, lihêf, mêzer.
ji: bal + guh Proto-hindûewropî: bhlģh- (---) Proto-aryayî: berz-, av: barəziš (balguh) Middle Persian: blšn (balguh) Farisî: bāliš (balguh) Kurdî: balgeh (balguh) Osetî: baz (balguh) ... Zazakî: bālišnā) ir Sanskrîtî: barhíś (--straw--) Înglîzî: bolster Çavkanî: Horn p.39, Lubotsky Pokorny: 125
balî barê girêdayî
(lêker)barê girêdayî.
Bikaranîn: Navdêr: balîkirin
balîf balgeh *"serê du meriyên çê, naçe ser balîfekî"
(navdêr, nêr) parçeya nivînan ya mirov serê xwe datîne ser dema dinive ango radikeve.
Herwiha: balîfk.
Hevwate: balge, balgeh, balgih, balgî, balgo, balgu, balguh, balîv.
Bide ber: palgeh.
Têkildar: betenî, doşek, lihêf, mêzer
balîfa mar (navdêr, mê) cûreyek ji ajalên xwêrkiş, balîfa diya mar, ji marmarokê mezintir û xurttir ji mar biçûktir e . Navê zanistî: anguidae
balîfkî (navdêr, mê) balgehî.
ji: balîf +-kî
balîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) balî
balîlk goştekê zêdeye wek pirsikane li dest û giyanê mirovî di hên, balûk
balîloçk (navdêr, mê) balolk, çimax, paçûl, hûçik, lef, bastirme, burîto, etûr, etor, qozî, mûzî, hoçik, balol, lûlik, çop, loq, hop, lefe
balîna (navdêr) neheng, avilke, hût, hûf, ajelên mezin yên guhandar yên deryayî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بالینا. Navê zanistî: Balaena mistycetus.
ji: jiitali balena ji latinî balaena ji yunanî φάλλαινα (pallayna).
: balînane, balînayî
balînane (rengdêr) bi awayekî balîna.
ji: balîna + -ane
balînayî (navdêr, mê) rewşa balînabûnê.
ji: balîna + -yî
balinddek (navdêr, mê) cihê selîqe lê bilind dibe, nîşana ku bi van navan jî tê nasîn; şewqe, kumik.
Hevwate: şewqe, kumik
balinde teyrên dirinde -balindeyên goştxur firindeyên girs ên ku xwarina wan goşt e
(navdêr) candarên difirrin û hêkan dikin û perr û bask hene.
Herwiha: balendeDengê firrinde û balindeyan, bilbil fixanê dike, civîk-çûçik şîreşîrê, kew qebqebê dike, kevok-kotir buxbuxê dike.
Hevwate: firrinde, çivîk, çûçik, terewîl, teyr, tilûr. Cûnên firrindeyan, baz, elo, elok, kew, mêkew, mirîşk, qaz, sûsk, tawis, werdek((heyal)).
ji: bal + inde
balindegir (navdêr, mê) zêrevanê balindeyan.
ji: balinde +-gir
balînî (navdêr, mê) zimanê giravê Balî yê Indonezyayê, kesa/ê yan tişta/ê ji wî giravî yan ya/yê wî giravî.
Bide ber: balîna
baliq (rengdêr) (navdêr) kesa/ê gihiştî, kesa/ê ku temenê wê/wî gihiştiye wê qonaxê ku bo têkiliyên zayendî û zewicînê hazir e.
Herwiha: balix balîx.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بالق.
ji: ji erebî بالغ (baliẍ: gihiştî) ji بلغ (beleẍe: gihiştin, bûn xort/ciwan), hevreha belaxet..
: baliqane, baliqî, baliqîtî, baliqtî
baliqane (rengdêr) bi awayekî baliq.
ji: baliq + ane
baliqî (navdêr, mê) rewşa baliqbûnê.
ji: baliq + -î
balişna (Zazaki) balîf, balgeh
balîstîk (rengdêr) yên avêtinê (bi taybetî moşek).
ji wêjeyê: Ya ku ji bo indûstriya parastinê zêdetir girîng e, gelo hejmara roketên nûkleer, çekên bi navê Trident û her wiha roketên balîstîk ên navparzemînî bisînor bike?.
balix [I] cihê ku kewarên mêşhingivan lê tên danîn balix [II] 1. gihiştî 2. berpirsiyarê ber qanûnê
balkan 1. başûr-rojhilata Ewropayê serenav, başûr-rojhilata Ewropayê.
Herwiha: Nîvgirava BalkanWelatên Balkan, Bosna û Herzegovîna, Bulgaristan, Elbanya, Makedonya, Montenegro, Sirbistan, Xirwatistan, Yewnanistan carine herwiha, Romanya, Slovenya.
: balkanî, balkanîtî, balkanîzasyon, balkanîze bûn, balkanîze kirin
balkarî (navdêr, mê) Balkarkî, zimanê.
ji: bal +-karî
balkêş 1. sosret 2. cazibedar
(rengdêr) entresan, dêndar, serinrakêş, baldar, tişta/ê bo mirovî dibe mereq, tişta/ê dike ku mirov bixwaze bizane, bibîne yan bistîne: Dîrok gelek balkêş e. Gotinên wî balkêş in lê ne bawer im ku rast bin. Haykêş.
Herwiha: balkişîn.
ji: bal + -kêş.
Bikaranîn: Lêker: balkêş bûn, balkêş kirin. Navdêr: balkêşbûn, balkêşkirin Rengdêr: balkêşbûyî, balkêşkirî.
: balkêşî mê balkêşîtî mê balkêştî mê. Bi soranî: serincrakêş
balkêş bûn (lêker)(Binihêre:) balkêş
balkêş kirin (lêker)(Binihêre:) balkêş
balkêşane (rengdêr) bi awayekî balkêş.
ji: balkêş + ane
balkêşbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) balkêş
balkêşbûyî (rengdêr) (Binihêre:) balkêş
balkêşî (navdêr, mê) mereq, enteres, balkêşbûn, xwestin, iştiyak, hez, hewes, meyl, arezû, bij, dilbijî, baldarî, daxwaz, xwestek, xwezî, hêvî, vîn, işteh, miciz, mijaj, dilçûnê, rexbet, temenî, iqbal, mad, cezb, dên, bal, tatêl, çavzêlkî, etir, xemxwerî.
Herwiha: balkêşîtî balkêştî.
ji: balkêş, -î
balkêşkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye balkêş kirin
balkêşkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) balkêş
balkêşname nameya ku pêhesandin û hişyarkirinê; îxtarname
(navdêr, mê) hişyarname, ihtar­name, protesto.
ji: balkêş +-name
balkon 1. eywanka ser banî 2. şanişîn
(navdêr, nêr) şaneşîn, banok, telar, hewale, siyac, beşa xanî ya ku li derveyî dîwaran e û derî lê heye daku mirov derkeve ber hewayî bêyî ku ji xanî derkeve.
ji: ji frensî balcon jiitali balcone ji îtaliya kevn (dik, doşk, sehne) ji proto-cermenî balkô (karîte) ji Proto-hindûewropî bhelg- (karîte, qurm).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بالکۆن.
: balkonî
balkonî (navdêr, mê) rewşa balkonbûnê.
ji: balkon + -î
ball (Soranî) (navdêr) baskÎnglîzî (navdêr)ball, gog, hol, top, tep, tepik
balnedan (navdêr, mê) qisûr, îhmal, eleqedarnebûn, girîng nedîtin.
ji: bal +nedan
balnedar (rengdêr) bêsexbêr, bêdîqet, xemsar, terkexem, dênnedar, zêhakar
balnedarî (navdêr, mê) bêsexbêrî, xemsarî, terkexemî, dênnedarî, israf, zêhakarî, bêsexbêrbûn, xemsarbûn
balnedayî (rengdêr) bêbaldarî, nebaldar, ne eleqedar, guhnedayî, bêdîqet, îhmalkirî, paşguhkirî, qeşmer, bêqeyd, neeleqedar, bêxem, bêteredud, bêdudilî.
ji: bal +nedayî
balnekêş (rengdêr) mirov yan tiştê bala mirov na kişîne.
Dijwate: balkêş
balnekêşî (rengdêr) ne xwe ik, ne rind ku bala mirovî naki îne
balo 1. dansek (navdêr, mê) cûnek dansa ewropî ye.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بالۆ.
ji wêjeyê: Muzîka osmanî ya yekta û balo, dans û valsên bêhempa yên ewropî li wir bûn. Herwiha hevreha: bale (dans), balad, balet, balerîn...
balolk (navdêr, mê) çimax, paçûl, hûçik, lef, bastirme, burîto, etûr, etor, qozî, mûzî, hoçik, balol, balîloçk, lûlik, çop, loq, hop, lefe, nanê ku li hev hatiye pêçan û xwarin di nav re ye.
Herwiha: balol, balole, balûl, balûle, balûlk.
ji: ba- + lol + -k
balolk kirin (lêker)(Binihêre:) balolk
balolkî kirin (navdêr, mê) balîloşşkî kirin, lûlikî kirin.
ji: balol +-î
balolkkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye balolk kirin
balolkkirin (navdêr)dema mirov parîyê nanî di pêçe û çêdike, :şivanî nanên xwe kirin balolk û bi rêve xwarin
balon (navdêr, mê) pifdank, lastîka mirov bi pifê yan gazê dadigire(û bi taybetî zarrokên biçûk pê dilîzin), lastîkek pirr mezin ya bi gazek ji bayî sivik têt dagirtin daku mirovan yan tiştan hilgire.
Herwiha: ballon.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بالۆن.
Bide ber: gog hol nepox top tepk.
ji: ji frensî ballon jiitali ballone (goga mezin) ji palla (gog, hol, tep, top) ji proto-cermenî ballô (gog) ji Proto-hindûewropî bholn- (peq, peqik, peqilk).
Bikaranîn: Navdêr: balondan.
: balonî
balondan (navdêr, mê) (Binihêre:) balon
balonfiroş (navdêr, mê) nepoxfiroş.
ji: balon +-firoş
balonî (navdêr, mê) rewşa balonbûnê.
ji: balon + -î
balor merdane, loq
balqazî (navdêr, mê) qulîpank, teqle, teqil, toqlanî, qulopanî, xulopanî
balsivik 1. kesê hay ji xwe heye 2. kesî ku bîra wî xurt e 3. hişyar
kesê hay ji xwe heye, kesî ku bîra wî xurt e, hişyar
balte li gûzikê xistin (biwêj) tiştekî ne li rê kirin an jî gotinek ne di cih de gotin. armanca min ne ew bû, lê min çi zanîbû ku min balte li gûzikê xistiye?
baltîk (rengdêr) (navdêr, mê) têkildarî Deryaya Baltîk yan Devera Baltîk, beşek ji zimanên hindûewropî (zimanê latviyayî û yê lîtwanî), Baltîk: Deryaya Baltîk.
Herwiha: Baltîk.
ji wêjeyê: Ya rastî, heyama detpêka sepandina vê sîstemê, sala 1994’an, li Danîmarkayê sê sed hezar bêkar hebûn (10 ji nufûsa ku dikare kar bike); piştî heft salan hejmara bêkaran ji sed hezarî kêmtir e; di hezîrana 2008’an de, berî ku qeyrana global li peravên Baltîkê bide, hejmara bêkaran dikeve bin çil û heft hezaran. Şîrketan, ne tenê yên danîmarkî, bi piraniyeke mezin rêbaza “serbest û ewle” qebûl kir û bi xêra vê yekê Danîmarkayê rêzên yekem di lîsta rûmetî ya patronên navneteweyî de xistine bin pavanê xwe. Le Monde diplomatique kurdî, hj. 1, wergerrandin: Cemili Denli, 2009.
ji: ji frensî baltique yan ji inglizî Baltic ji latinî balteus (kemer)
baltûz (navdêr, mê) diş, xwişka mêrê kesekê, diş, xwişka jina kesekî.
Bide ber: bûra, tî(Binihêre:) amojin, jinam, jinap, jinbira, jinmam, jinxal.
ji wêjeyê: Li Bursayê Muheremê 41 salî, piştî ku di odeyek otêla MAVI EGEyê de çend lotik li baltûza xwe Şürkiye Güngör xistin, rabû ew kuşt û reviya dîsa çû Stenbolê.
balûg balîlk
balûk (navdêr, mê) balûl.
ji: balû +-k
balûle 1. bi awayê lûlekî pêçayî 2. hop
(navdêr) dînik, ehmeq, kêmaqil, aqilsivik.
Bide ber: balûlk
balûlk (navdêr, mê) nanê ku li xwarinekê hatiye pêçandin.
Herwiha: balolk.
Bide ber: balûle
balûpal (rengdêr) qelew, pifpife, zegzege.
Bikaranîn: Lêker: balûpal bûn, balûpal kirin. Navdêr: balûpalbûn, balûpalkirin Rengdêr: balûpalbûyî, balûpalkirî
balûpal bûn (lêker)(Binihêre:) balûpal
balûpal kirin (lêker)(Binihêre:) balûpal
balûpalbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) balûpal
balûpalbûyî (rengdêr) (Binihêre:) balûpal
balûpalî (navdêr, mê) bêserûbinî.
ji: balûpal +-î
balûpalkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye balûpal kirin
balûpalkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) balûpal
balûr herş û qelşên ku li ser lêş pêk tên
balûg, balîlk, balûk
balyoz nûnêrê dûgelekî li nik yeke dîtir; sefîr
(navdêr) sefîr, ambasador, dîplomata/ê serekî ya welatekî li welatek din, nûnera/ê serekî yê dewletekê li dewletek din.
Herwiha: baliyoz.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بالیۆز. Nêzîk: konsol.
: balyozgeh balyozî balyozîtî balyoztî balyozxane
balyozên mirazên baş (navdêr) navdarên ku bi xêrxwazî bi hin karan radibin. Yekjimar: balyoza mirazên baş nêr balyozê mirazên baş nêr.
ji wêjeyê: Hêjayî gotinê ye ku Angelina Jolie, weke balyoza mirazên baş di rêxistina Neteweyên Yekbûyî de hatiye xelatkirin û bi karên penaberan erkdar e..
ji: wergerra ambassador of goodwill ya inglîzî
balyozî (navdêr, mê) rewşa balyozbûnê, sefîrî.
ji: balyoz + -î
balyozxane nûnergeha dûgelekî ya li nik yeke dîtir; sefaret ban serê xênî *"banê xênî, bi keviran tenê bilind nabe"
(navdêr, mê) sefaret, ambasad, konsolosxane, nûnergeha welatekî li welatek dî, dezgeha dîplomatên dewletekê li dewletek din.
Herwiha: varyosxane.
ji: balyoz + -xane
bam dengek hêdîyê mîna lêdana dil dihol û htd
bamasûran (Zazaki) Bamasûran, navê eşîreek herêmê Dêrsimê
bambarayî (navdêr, mê) zimanê serekî yê Maliyê ku li hin welatên derdorî wê jî tê peyivîn(rengdêr) tişta/ê bi wî zimanî: stiranên bambarayî
bambû (navdêr) heyzeran, ratan, rûl, leven, qamîş, çîx, zil.
Herwiha: bambo.
ji: ji frensî bambou yan ji inglizî bamboo, herdu jikannadayi ಬಮ್ಬು (bambû)
bamî (navdêr) giyayek e ku libên wî kelandî xwerbar in.
Herwiha: bamiye, bamye. Navê zanistî: Hibiscus esculentus.
ji: ji erebî بامية (bamiye) yan باميا (bamiya), belkî ji zimanekî bantûyî ki-ngombo ku jê wek gombo ketiye fransî û wek gumbo inglîzî jî.
ban 1. serê xanî (navdêr, nêr) banî, serban, seqf, rexê serî yê xanî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بان.
Têkildar: dîwar, derî, erd, pace, pencere.
ji: jiari, hevreha soranî بان (ban), farisî بان (ban: xanî), pehlewî ban, avestayî dimane- (bi ketina di- û guherîna M bi B. Maneya peyva kurdî ya niha kurtkirina peyva serbanî ye anku serê banî/xanî. Herwiha bide ber bin..
Bikaranîn: Lêker: ban kirin. Navdêr: bankirin Rengdêr: bankirî.
: bangurrdank, serban, binban
ban kirin (lêker)(Binihêre:) ban
ban qul e, binban şil e (biwêj) ji ber ku bingeh ne têkûz e, li hêla din jî ji wê xerabtir e. ma jixwe rewşa mirovên bêt-edbîr û perişan ne xuya ye? ban qul e, binban şil e.
banandin (navdêr, mê) kehîkirin û hînkirina candaran nemaze kewan, pez û bizin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باناندن
banandin/dibanîne/bibanîne 1. hîn kirin 2. nav tê dan
banbank (navdêr, nêr) candar curd
band (navdêr, mê) bend, ben, benik, dezî, ta, dav, şerîte, hebl, bizîng, werîs, kaset, newar, şelîte.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باند.
ji: ji frensî bande ji zimanekî cermenî ji Proto-hindûewropî bʰendʰ- (girê dan), hevreha bend û bestin yên kurdî..
Bikaranîn: Lêker: band kirin. Navdêr: bandkirin Rengdêr: bandkirî
band kirin (lêker)(Binihêre:) band
bandaj (navdêr, mê) girê, pêç, pêçank, gûsik, girêk, girêdan, bestin: bandaj kirin (girê dan).
ji wêjeyê: Ji bo ku van her du ciwanikan nebînim, rabim çavên xwe ‘bandaj’ bikim?(Arjen Arî: Elîfê, Diyarname.com, 7/2007).
ji: Ji frensî bandage.
: bandajî bandajker bandaj kirin bandajkirin bandajkirî
bandaj kirin (lêker) delikandin, wergirtin.
ji: bandaj + kirin
bandajî (navdêr, mê) rewşa bandajbûnê.
ji: bandaj + -î
bandajker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê bandaj dike.
ji: bandaj + -ker
bandajkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bandaj kirin
bandan (navdêr, mê) dîskotek.
ji: ban +dan
bandêr makîneyeke ku wekî bangurdanan e pê xişirê rê û kolanan tê tepisandin
makîneyeke ku wekî bangurdanan e pê xişirê rê û kolanan tê tepisandin.
Bikaranîn: Lêker: bandêr kirin. Navdêr: bandêrkirin Rengdêr: bandêrkirî
bandêr kirin (lêker)(Binihêre:) bandêr
bandêrî (Zazaki) bandêrî, hûkûmdarî, desthilatî, serdestî;, Bandêrî bide kerdiş:Bandêrî lê kirin
bandêrk (navdêr, mê) alaya biçûk.
ji: bandêr +-k
bandêrkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bandêr kirin
bandêrkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bandêr
bandev 1. firtoneka berfê 2. kuleka bi ser banê avahiyan ve
bandfiroş (navdêr, mê) şerîdfiroş, kasetfiroş.
ji: band +-firoş
bandfiroşî (navdêr, mê) şerîdfiroşî, kasetfiroşî.
ji: band +-firoşî
bandîd (navdêr, mê) çete, keleş
bandîtîzm (navdêr, mê) keleşî, eşqiyayî, rêbirî, şeqawetî, karê bandîtan.
ji wêjeyê: Bi dengekî qube hate gotin, ko dawî li berxwedana kurdan hatîye anîn, her tenê problêma “bandîtîzmê“ maye. Ji kurdên bi destî zorê mihacirkirî hinek paşda hatine vegerandin, ango hatine warên xwe.(Têmûrê Xelîl: Peywendiyên Xoybûnê û Daşnaksûtyûnê, Nefel.com, 9/2010).
ji: bandît + -îzm
bandkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye band kirin
bandkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) band
bando (navdêr, mê) koma muzîkê (bi taybetî ya leşkerî).
ji wêjeyê: Di bin banê Serleşkeriya Kolordiya 7emîn a Amedê de tîma bandoyê ya herêmê hate avakirin. Tîmê di provayên xwe de strana Delîl Dogan a bi navê Canê Canê ku bi salan Şivan Perwer bi kurdî xwend û dûre Îbrahîm Tatlises ew bi tirkî strabû, bi tirkî stra. Bandoyê digel Canê Canê strana ku hunermend Ceylan bi tirkî wekî Lorke Lorke stra jî xwend.(Diyarname.com, 8/2009).
ji: Ji îtalî bando.
: bandojen bandojenî bandovan bandovanî bandoyî
bandor tesîr, eser -bandor lê kirin lê tesîr kirin, lê eser kirin
(navdêr, mê) tesîr, hîkarî, kelij, werêç, kartêkirin, kênc, rayda.
Herwiha: bandûr.
ji: jitirki boyundur(uk) (nîr). Di tirkî de bi maneya tesir nayê bikaranîn lê nîr bi mecazî wek tesîr dikare bê fehmkirin.ban(ser xanî)+dor: dora xwe xistin bin banekê. Dibe bandor ji ev peyvan çêbû be. Ji boyunduruk nêzîktir e..
Bikaranîn: Lêker: bandor kirin. Navdêr: bandorkirin, bandorgirtin Rengdêr: bandorkirî, bandorgirtî.
ji wêjeyê: 1 Li gorî rapora Midûriyeta Giştî ya Meteorolojiyê hate zanîn ku pêlên hewaya sar ku ji herêma Balkanan tê, dê hefteya pêşiya me Tirkiyeyê bixe bin bandora xwe..
: bêbandor bêbandorî bibandor bibandorî bandordar bandordarî bandorder bandorderî bandorker bandorkerî
bandor girtin (lêker)(Binihêre:) bandor
bandor kirin (lêker)(Binihêre:) bandor
bandordar (rengdêr) bitesîr, bihîkarî, bikelij, biwerêç, bikartêkirin, bikênc, birayda.
ji: bandor + -dar.
Bikaranîn: Lêker: bandordar bûn. Navdêr: bandordarbûn.
: bandordarî bandordarîtî bandordartî
bandordar bûn (lêker)(Binihêre:) bandordar
bandordarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) bandordar
bandordarbûyî (rengdêr) bandorgirtî.
ji: bandordar +bûyî
bandordarî (navdêr, mê) rewşa bandordarbûnê.
ji: bandordar + -î
bandorgirtî (rengdêr) (Binihêre:) bandor
bandorgirtin (navdêr, mê) bandordarbûn, hîkarigirtin, karîgerîbûn, tesîrgirtin.
ji: bandor +girtin
bandorî (navdêr, mê) bibandorî, kartêkerî, hîkarîdarî, karîgerdarî, tesîrdarî, bitesîrî, bikêncî, biraydayî, kelijdarî, ferhemendî, karîgerî, karîzma.
ji: bandor +-î
bandorker tesîrker
(navdêr, nêr) (navdêr, mê) efektîv, bibandor, bitesîr, tesîrdar, tesîrker, çalak, çist, lebatî, aktîv, şipil, çibik, ya/ê bandor dike.
ji: bandor + -ker
bandorkerî (navdêr, mê) bibandorî, hîkarîdarî, tesîrkerî.
ji: bandor +-kerî
bandorkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bandor kirin
bandorkirin (navdêr) bandor lê kirin, şûpliser kirin, :dijminan bandora xirab liser xortan kirîye
bandorlêbûyî (rengdêr) miteesir
bandovan (navdêr, mê) bandojen ndlnt, mizika van.
ji: bando +-van
bandovanî (navdêr, mê) karê bandovanan.
ji: bandovan + -î
bandoyî (navdêr, mê) rewşa bandobûnê.
ji: bando + -yî
bandrol (navdêr, mê) pateyên ku slogan li ser hatine nivîsîn.
ji wêjeyê: Nuha însan sloganên wiha diqîrin, bandrolên wiha hildidin aqilê meriv disekine. Ez fêm nakim tiştên hewqas xweş çawa tê bîra wan?.
ji: ji frensî banderole jiitali banderuola (alaya biçûk) ji bandera, binere baner.
bane [I] sewala malê ya ku li têjika xwedî derdikeve û ne newan e bane [II] 1. çêregeh 2. zozan
serenav, bajarek li Rojhilatê Kurdistanê
bane biyayîş (Zazaki) tazî bûn, rût bûn
bane kerdiş (Zazaki) (navdêr)tazî kirin, rût kirin
banê me yek ban e, aliyek deşt e, yek zozan e (biwêj) di nav heman cihî de helwestên cûr be cûr û berevajî pêk tên. banê me yek ban e, aliyek deşt e, yek zozan e. maşelah her yek ji me li pey partiyekê digere û serê carê tiştelcî dibêje.
banebûn (navdêr, mê) hinbûna û nasîna kewalan jibo têjikên xwe, qayîlbûn
banedar xwediyê çeregeh an jî zozanê
xwediyê çeregeh an jî zozanê
banegeh (navdêr, mê) zozan, çerwan
banegehî (navdêr, mê) serkî, serveyî, rûbarî, rûxarî, sethî.
ji: bane +-gehî
banehî (navdêr, mê) ne berdewam, ne herdemî, ne hertimî(bi taybetî mana demek kurt li derekê, xasme li çolê).
Herwiha: baneyî.
ji wêjeyê: Qet ne dihat gund û nehyeyê her di odeyeka wî xaniyê banehî yê ji kevr û axê yê birayê xwe de dima...(Mihemed Evdila: Mijara nivîsandinê, Nefel.com, 9/2005)
banek (navdêr, mê) baw, edet, irf, çande, kultûr, torre, ferheng
banekî (navdêr, mê) hînbûyîtî, hutbûnî, climîbûn, hînbûnî, kurm, xûy, tebîet.
ji: bane +-kî
banekî bûn (lêker)(Binihêre:) banekî
banekîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) banekî
banekirin (navdêr) dema candarek di hên banekirin, banandin, hînkirin
banektî (navdêr, mê) hînbûnî.
ji: banek +-tî
baneşan (r) peyvên ku peroşî, şaşwazî û xweziyan nîşan didin
(navdêr) Nîşaneke ko ji bo gazîkirin/dengkirinê tê bi kar anîn. Wekî mînak: ax!, wax!, hey!, lo!, hey lo!, lê!, erik!, ey!, ox!, oxweş!, hey wax!, de! û hwd. (rêziman).
ji wêjeyê: Di kurdî de ligel rewşa xwerû û tewandî ya navdêran, rewşa banglêkirinê ya navdêran jî heye.Di rewşa banglêkirinê de navdêrên ku qertafên banglêkirinê digirin, dibin baneşan.Qertafên ku ew digirin li gorî zayend û mêjerê ji hev vediqetin.Navdêrên nêr qertafa -o digirin, navdêrên mê -ê û navdêrên pirjimar jî -ino digirin.
banevank (navdêr) qaqim, ermîn, heywanekî wek kurbeşk û kûjeyan û fistîkan e.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بانه‌ڤانک. Navê zanistî: Mustela erminea
banewirê serenav, bajarokeke girêdayî Pawe li Kirmaşan
baneyey (Zazaki) taziyî, halê tazî bûnê
bang 1. gazî 2. ezan -banga meleyê biharê zirîna keran -bang dan ezan xwendin -bang lê kirin gazî kirin
(navdêr, mê) gazî, hewar, tika, daxwaz, hêvî, rica, vexwendin, dawet, ezimandin, deng, ezan, gazîkirin nivêjê.
Bide ber: bengBinere.
Herwiha: bank, cang, dang, mang.
Bikaranîn: Lêker: bang dan: gazîkirin nivêjê, bang kirin: gazî kirin, hewar kirin. Navdêr: bangdan, bangkirin Rengdêr: bangdan, bangkirin Rengdêr: bangkirî.
ji: Proto-hindûewropî wekw- (gotin) Proto-aryayî weç- (gotin) Avestayî: vaxş (peyv, deng) Middle Persian: wg (deng) Farisî: bang (deng) Kurdî: bang, deng, -bêj-, awaz Belûçî: gwānk (deng), sîvendî: vang (deng) ... Zazakî: veng (deng), vaten (gotin), vacayen (behs kirin) Sanskrîtî: वच (vac) (peyv, gotin), वक्त्र (vektra) (dev) Latînî: vox (veng) Yewnanî: êpos (dastan), Çavkanî: Cheung p.404, Horn p.41, Watkins p.97, Etymonline, Hem-rıstım: deng, -bêj-.
: bangder, bangeşe, bangewaz, bangewazî, bangî, bangîn, bangker
bang dan (lêker)(Binihêre:) bang
bang kirin (lêker)(Binihêre:) bang
bangawazî 1. vexwendina bi deng 2. hawarî
(lêker)vexwendina bi deng, hawarî
bangbêj (navdêr, mê) muezîn, mozîn.
ji: bang +-bêj
bangbêjî (navdêr, mê) muezînî.
ji: bang +-bêjî
bangdan (navdêr, mê) (Binihêre:) bang
bangdayî gazîvan
bangder (navdêr, mê) miwezin
bangdêr (navdêr, mê) bangbêj, bangî.
ji: bang +-dêr
bangdêrî (navdêr, mê) azan xwendin, ezan dan.
ji: bang +-dêrî
banger (Zazaki) banger, kevira mezina gilover a ku ji bo dewisandina xaka ser banê xanî tête gerandin, loq, bi zazakî: kerra girda gilover a ke banî sera banger: kevira mezina gilover a ku ji çarnenê ke hara banî bişidyo. bw. loxHerweha, bagurdan, bangeran, bangerok, bangerîn, bankutk, gundor/gendor/gundorî, lox, luq
bangêr koma mezin *"barana nîsanê, çêtir e ji bangêrek zêrê zerê li meydanê”
(navdêr, mê) gazîker, delal, qîrker, banker, qewaz, telal.
ji: bang +-êr
banger kirin (lêker)(Binihêre:) banger
bangêrdan (navdêr, mê) bagurdan, bangurdan.
ji: bangêr +dan
bangêrî (navdêr, mê) îlan.
ji: bang +-êrî
bangerkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye banger kirin
bangerkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) banger
bangêrtî (navdêr, mê) gazîkerî, qîrkerî, bankerî, telalî, delalî, vexwînerî.
ji: bangêr +-tî
bangeşe kar û barê nasandina raman û hilberînekê
(navdêr, mê) Bi armanca handan yan jî palpiştî kirina dozekê belavkirina zanyariyek, ramanek yan jî baweriyekê, Bi armanca nasandin, belav kirin yan jî li ber dil xweşkirina dozek, baweriyek yan jî ramanekê kar xebat kirin bi rêya axaftin, nivîsandin yan jî amûrên ragihandinê, Belavkirina zanyarî, saloxdan, raman yan jî dozekê ji bo kartêkirin li ser dîtin, hest yan jî tevgerên komekê yan komalgeyekê çi bi şêweyên rastexwo yan jî nerastexwo û di berjewendiya ew kesên palpiştiya van karan dikin.
Herwiha: propaganda.
ji wêjeyê: Soranîxwaz bi çend gotaran yan belgekirinan bangeşeyê (propagendeyê) ji bo resmîkirina soraniyê dikin. Yek ji wan gotareka siyasî ye ku yekgirtina neteweyê kurd bi resmîkirina soraniyê ve girê dide. (Şovînîsma soranî û efsaneyên wê , Emîr Hesenpûr, kulturname.com, 09/04/2010).
ji: bang.
Bikaranîn: Lêker: bangeşe kirin. Navdêr: bangeşekirin Rengdêr: bangeşekirî.
: bangeşe kirin
bangeşe kirin (lêker)(Binihêre:) bangeşe
bangeşedêr (navdêr, mê) bangeşeker, propagandakar, danasîner, propagandîst.
ji: bangeşe +-dêr
bangeşedêrî (navdêr, mê) bangeşekerî, propagandakarî.
ji: bangeşe +-dêrî
bangeşeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê bangeşe dike, propagandakar, propagandîst, bangeşedêr.
ji: bangeşe + -ker
bangeşekerî (navdêr, mê) bangeşedêrî, propagandakarî.
ji: bangeşe +-kerî
bangeşekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bangeşe kirin
bangeşekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bangeşe
bangewazî (navdêr, mê) bangkirina bi awayek fermî yan nivîskî, daxwazkirina ji xelkê daku karekî bikin.
ji: bang + -e- + -wazî
bangewazîkarî (navdêr, mê) îlankarî.
ji: bangewazî +-karî
bangî (navdêr, mê) rewşa bangbûnê, qebe, qapanî, bangbêj.
ji: bang + -î
bangîn 1. sewtsewtok, qîrqîrok 2. awazbilind
(lêker) sewtsewtok, qîrqîrok, awazbilind
bangker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) kesê/a ku di derheqê tiştekî de bi bangkirinê gel agahdar dike,kizîr
bangkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bang kirin
bangkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bang
bangname gazîname
bangok (navdêr, mê) baneşan, nişkok.
ji: bang +-ok
bangurdan kevirekî dûvdirêjkî û girover ê ku li ser axebanan digerînin da ku baş bitepise hev û ew ban dilop neke *"ji
kevirekî dûvdirêjkî û girover ê ku li ser axebanan digerînin da ku baş bitepise hev û ew ban dilop neke ji.
Bikaranîn: Lêker: bangurdan kirin. Navdêr: bangurdankirin Rengdêr: bangurdankirîBi Zaravayên Soranî(erdelanî) : بان‌گلێر (bangelêr), Soranî :بانگردێن (bangiredên), Kelhurî :بانگلان (bangelan
bangurdan kirin (lêker)(Binihêre:) bangurdan
bangurdankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bangurdan kirin
bangurdankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bangurdan
bangurdên girantir bi ser çûkê de tu tişt nayê"
girantir bi ser çûkê de tu tişt nayê
banî 1. jor 2. serê xênî 3. rastahiya li serê kêrtekî *"av ji kaniyê û nan ji baniyê"
1. bilind, jorîn (rengdêr) bilind, bala, berz, jorîn: çiyayên banî(navdêr, nêr) evrazî, berjorî: banî ketin (hewa ketin, hilketin), çiya, gir.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بانى.
Bide ber: panî.
: banîtî
banî ketin (lêker) hilkişan, hilkişîn, hilkişiyan, hilkişîyan, helkişin, helkişiyan.
ji: banî + ketin
banî kirin (lêker)(Binihêre:) banî
banîje qatê ser banê xênî
banik (Zazaki) banik, xaniyê piçuk ê ku zarok ji bo leyiztikê çê dikin
banîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye banî kirin
banîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) banî
banîn (lêker) elimîn, hînbûna ser tiştekî ji ber zêdekirin an zêde çêbûna wî tiştî, hu bûn, hewisîn Miya kel ya ku do zabû hê jî li berxa xwe nebaniye..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بانین.
ji wêjeyê: Giyanê min î ku li tu tiştî nedibaniya ji bilî azadiya xwe.
: lêbanîn. Tewîn: Lêker: -ban- ku-conj-în
banîn/dibane/bibane 1. hîn bûn 2. lê hatin 3. lê mukur hatin
banîtî (navdêr, mê) rewşa banîbûnê.
ji: banî + -tî
baniyayî (rengdêr) hînbûyî, hutbûyî.
ji: baniyay + -î
bank (navdêr, mê) dezgeha ku pareyên kesan yan şirketan li nik xwe diparêze û pareyan vediguhêze û deynan dide û hin xizmetên din yên darayî pêk tîne.
Herwiha: banke, banq, banqe.
Têkildar: diravxane.
ji: ji frensî banque jiitali banco (dik, doşk, dezgeh, mase, mêze)..
: bankî, bankvan, bankvanî, banka navendî
banka navendî (navdêr, mê) Banka ku xwediyê wê dewlet yan hukumete û bi derxistina diravan (pere), qontrol kirina bazara pereyan, qontrol kirina rezerwê dowîz û zêran peywirdare. Rêjeya faîzê destnîşan dike. Bankaya ku ramayarîya (polîtîka) dirav û qerzê ya dewletekê birêve dibe.
ji wêjeyê: Banka navendî ya Îraqê dûmahî pilan bo ladana sifrên dînarî ragehand, li pê wê çaverêye qebareyê 30 tirَlyon dînar ku dibine 26 milyar dolar diravê pêşbînkirî li bazarî, bo diravê nû bihêne guhartin..
Têkildar: bank
bankdar (rengdêr) bankavan, banker, bankgêr.
ji: bank +-dar
bankdarî (navdêr, mê) bankerî, bankgêrî.
ji: bank +-darî
bankerî (navdêr, mê) bankertî, bangêrtî, gazîkerî, qîrkerî, telalî, delalî, vexwînerî.
ji: ban +-kerî
banket (navdêr, mê) ziyafet, ceşne, mêvanî, malovanî, mazûmî, mazûvanî, xwarina bi minasibeta cejnekê yan şahiyekê, xwarina ku bo pîrozkirinekê hatiye amadekirin.
ji: Ji frensî banquet yan inglîzî banket
bankgêr (navdêr, mê) bankavan, bankdar, banker.
ji: bank +-gêr
bankgêrî (navdêr, mê) bankdarî, bankerî.
ji: bank +-gêrî
bankî (rengdêr) Têkildarî karên bi bankê dibin, têkildarî bankê.
ji wêjeyê: Di vê mijarê da Dr. Miheme Şeban taybetmendê bi warên diravî û bankî li zankuya Duhokê bo war got: Rakirina 3 sifrên dînarî çi kartêkirina rasteqîne nakete ser kêmkirina he‌lawasanê, belku tinê kartêkirineka menewî dikete ser hêza dînarî, dîsan dê mifayê gehînte jimêriyar û darayî kar û bankan ji bo asankirina jimêriyaryên wan..
Têkildar: bank
bankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye ban kirin
bankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) ban
banknot (navdêr, mê) pareyên kaxezî, diravên perr.
Herwiha: bankanot bankenot banqanot banqenot benkanot benkenot benqanot benqenot.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بانکنۆت.
Bide ber: hûrde.
ji: ji inglizî banknote (pareyên perr/kaxez) ji bank (bank) + note (not, têbînî, perr, kaxez).
: banknotî
banknotî (navdêr, mê) rewşa banknotbûnê.
ji: banknot + -î
bankomat (navdêr, mê) otomata ku mirov dikare pareyan jê derîne yan jî karûbarên xwe yên din yên bankê pê bike.
ji wêjeyê: Dozgir François Molins got Omer Guney rojekê berî kuştina herê jinan ji bi rêya bankomatê ji kontoya Sakine Cansizê 1 000 euro kişandiye û dema ko hat binçav kirin jî di berîka wî de 930 euro hebû..
ji: kurtkirina bank + otomat
bankutik [I] mizgînî bankutik [II] bangurdan
mizgînî bankutik, bangurdan
bankvan (navdêr, mê) banqvan, diravgehvan.
ji: bank +-van
bankvanî (navdêr, mê) karê bankvanan.
ji: bankvan + -î
banliyo (navdêr, mê) tax, mehel, gerrek (bi taybetî yên dûrî navenda bajarrî - nemaze li Frensayê).
ji wêjeyê: Tu bêhn dikî? Ev bêhn tê te?” Daveyê dora sîh salî, li 7 miles roadê dijî, yanî di nîveka taxên feqîr ên Detroit’ê de, neqebeke qederê danzdeh kîlomêtreyan fireh di navbera downtown, ku ji balexaneyên xwe re diyar e, û suburb an jî ew banliyoyên (taxên li derveyî an jî li qeraxa bajarî) dewlemend de ku li qeraxên bajarî belav bûne. Li hember mala wî, aliyê din ê rêyê, pênc lodên xweliyê. Ewqas jî xanî ku heta du heyv berê jî kesine tê de dijiyan. “Duhî şevê yekî din jî hate şewitandin. Her heftî xaniyekî dîtir dibe xwelî li vê taxê. Xelk wiha dikin da ku pereyê sîgorteyê bistînin û biçin li banliyoyan bi cih bibin. Êdî tu kes naxwaze li vir bijî.”.
ji: ji frensî banlieue ji ban (ferman) + lieue (der, cih, dever) ji latinî banleuca anku cihê di bin fermana kesekî de
banok (navdêr, nêr) balkon, şaneşîn, telar, hewale, siyac
bantûyî (navdêr, mê) komek zimanên efrîqî ne
banû 1. xanim 2. stî
banyo (navdêr, mê) hemam, serşok, dûş, odeya ku mirov leşê xwe tê ve dişû: Banyoya mala min pirr biçûk e lê paqij e. şûştina leşê xwe: Ev her spêde banyoyê dikim, taştê dixwim û paşî diçim ser karê xwe..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بانیۆ.
Bikaranîn: Lêker: banyo kirin. Navdêr: banyokirin Rengdêr: banyokirî.
ji wêjeyê: Min bi lez rahişt makîneya seriyan û ez çûm banyoyê. Mîna ko ez bixwazim heyfê ji porê xwe hilînim, min ew gijomijo kir ko tam li ber çavên min reş bibe û min makîne da ser cênîka xwe ya rastê û heta bi qotê serê xwe, ez çûm..
ji: jiitali bagno (wek banyo tê xwendin) ji latinî balneum, ku belkî hevreha balav ya kurdî ye..
: banyoyî
banyo kirin (lêker)(Binihêre:) banyo
banyokirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye banyo kirin
banyokirin (navdêr, mê) (Binihêre:) banyo
banyoyî (navdêr, mê) rewşa banyobûnê.
ji: banyo + -yî
banz (navdêr, mê) baz, rev, bez, meşa bilez, xwexilaskirin, firarî, filitîn.
Bikaranîn: Lêker: banz dan bazdan, bezîn, revîn Navdêr: banzdan Rengdêr: banzdayî.
: banzder banzderî banzderîtî banzdertî
banz dan baz dan
(lêker) bazdan, bezîn, revîn. Navdêr: banzdan.
ji: banz + dan.
Têkildar: banzdayî banzder banzderî banzderîtî banzdertî
banzdan (navdêr, mê) bazdan, revîn, bez, koç, firarî, filitîn, xwexilaskirin. Lêker: banz dan.
ji: banz + dan.
Têkildar: banzdayî banzder banzderî banzderîtî banzdertî
banzdok berava berteng a ku mirov dikare bi ser re baz de aliyê din
berava berteng a ku mirov dikare bi ser re baz de aliyê din
baobab (navdêr, mê) adansonya, dareke tropîkal e.
Herwiha: bawbab.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باوباب.
ji wêjeyê: Rê rast, qîrkirî û monoton e. Di erebê de darên baobab (cûre dareke tropîkal e, bi latînî: adansonia) dor bi dor tên dîtin, tevî ku hê danê sibê ye erd boz û toz e. Di nav Peugeota reş de, hewayekî fetisîner heye, bêhna mirovî dernakeve..
ji: ji frensî yan ji inglizî baobab ji erebî بو حباب (bû ḥibab: babê tovan) ji بو (bû: bab/bav, binere: ebû) + حباب (ḥibab) ku pirrjimariya ku-Arabحب (ḥebb: tov, binere: heb).. Navê zanistî: Adansonia digitata
baparêz (navdêr, mê) babir.
ji: ba +-parêz
bapêç bayê bi berf
(navdêr, mê) badef, bapûk, gêdûk, moryaz, bazor, boraz, xedeb, pûk, berf û ba, befr û bahoz, dema ku berf û ba li gel hev tên, firtûneya berfê.
ji: ba + pêç
baperest (navdêr, mê) şehwetperest.
ji: ba +-perest
baperik perperok
bapêş zekem, bahor
(navdêr, mê) persîv, înfluenza, grîp, sarma, nesaxiya ji sarmayê, zekem, nezle, arsim, sitam.
ji wêjeyê: Bapêşa çûkan çi ye?(Sernavê nivîsarekê, wergerrandin: Mehdi Çilgin, Netkurd.com, 10/2005).
ji: ba + pêş.
: bapêşgirtî bapêşî
bapêşî (navdêr, mê) rewşa bapêşbûnê, helametî, bahorî, arsimî, arsim, zekem.
ji: bapêş + -î.
Bikaranîn: Lêker: bapêşî bûn. Navdêr: bapêşîbûn
bapêşî bûn (lêker)(Binihêre:) bapêşî
bapêşîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) bapêşî
bapîr kalik
(navdêr, nêr) bavê/babê dayika kesekê/î yan bavê bavê kesekê/î.
Bide ber: dapîr.
ji: bab + pîr bi ketina herfa byê
bapîrane (rengdêr) bi awayekî bab.
ji: bab + -ane
bapîv amûra ku tevgera hewayê dipîve
(navdêr) amûra ku tevgera hewayê dipîve.
Dijwate: baranpîv, pestopîv, berfpîv, rewapîv
bapîv ek (navdêr, mê) yarîker, tiraneker.
ji: bapîv +-ek
bapîvanîn (navdêr, mê) bêkarîtî, ternbelîtî.
ji: bapîv +kirin
bapîvgeh (navdêr, mê) dira manê.
ji: bapîv +-geh
bapîvî (navdêr, mê) pûçmijûlî.
ji: bapîv +-î
bapîvî kirin (navdêr, mê) tembelî kirin.
ji: bapîv +-î + kirin
bapor (navdêr, mê) firne, tebax, amûra têt germkirin û xwarin tê de yan li ser tên kelandin yan qelandin
baptîst (navdêr) vaftîzker, fileyên ku baweriya wan li ser baptîzmê ye.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باپتیست.
ji wêjeyê: Keşeyê Baptîst Dr. Martin Luther King, Amerîkiyek Afrîkayî ye û lîderê tevgera mafên welatiyên Amerîkayê ye. Di navbera salên 1929 – 1968 de li DYAyê jiya. Lîderê reşik Dr. King ku bi nêrînên xwe yên wekheviya nijadan û dijbertiya tundiyê dihate nasîn, di sala 1964 de Xelata Aştî ya Nobelê girt. Luther King di sala 1968 de bi suîqestê hate kuştin.
: baptîstane baptîstî
baptîstane (rengdêr) bi awayekî baptîst.
ji: baptîst + -ane
baptîstî (navdêr, mê) rewşa baptîstbûnê.
ji: baptîst + -î
bapûk (navdêr, mê) pûk, badef, gêdûk, moryaz, bazor, boraz, xedeb, bapêç, berf û ba, befr û bahoz, dema ku berf û ba li gel hev tên, firtûneya berfê
baq 1. defşe 2. deste 3. çûm 4. gurz *"bi xweziyan, dest nagihê-je baqê keziyan"
1. qeft, gurz, destik (navdêr, nêr) qeft, gurz, gimş, dest, çend tiştên bi hev re yên ku mirov dikare bi destekî zeft bike: Baqek gulan da yara xwe.; ê ku dizane dizane, ê ku nizane baqê nîskane(Gotinên Pêşiyan), çend tiştên bi hev re: baqek helbestan.
Bikaranîn: Lêker: baq kirin. Navdêr: baqkirin Rengdêr: baqkirî.
Herwiha: bax.
Bide ber: bax baqil baqî beq boq.
: baqik baqî. Gotinên pêşiyan: •yê dizane ji xwe dizane û yê nizane baqê nîskan e
baq kirin (lêker)(Binihêre:) baq
baqandin (lêker)merandin, berandin, kalandin, lîkandin, berndin, nalandin.
ji: baq +-andin
baqil 1. riwekek (navdêr, mê) riwekek e ku libên wê wek yên fasûliyan in.
Herwiha: baqle, baqile, baqilk, beqil, beqilk, beqle.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باقل.
ji: ji erebî بقلة (beqle - nîşana zayenda mê e bi gelemperî ji peyvên ji erebî deynkirî di kurdî de dikeve), hevreha بقل (beql: sebze) û beqal. Heman peyv ketiye gelek zimanên din jî: farisî باقلا (baqila), tirkî bakla, ermenî բակլա (bakla), albanî: baklla, bulgarî бакла (bakla), bosnî/sirbî/xirwatî bakla/бакла....
: baqilên ga, baqilên xatûnî, baqilên maran, baqilên keran, baqil. Navê zanistî: Vicia faba
baqilê gamêşan (navdêr, mê) giyayek ku li deşta û çiyayan çêdibe.
Herwiha: şolgenîk kuşne baqilfisek.
ji: Bi kurmanciya xorasanêye
baqilfisek (navdêr, mê) giyayek ku li deşta û çiyayan çêdibe.
Herwiha: baqilê gamêşan kuşne şolgenîk.
ji: Bi kurmanciya xorasanêye
baqilk 1. cureyekî çêreya ku tovên wê kelandî tên xwarin 2. berên vê çêreyê
cureyekî çêreya ku tovên wê kelandî tên xwarin, berên vê çêreyê
baqir (navdêr, nêr) mis, sifir, paxir, madenek qehwerengî ye (nîşana wî ya kîmyayî Cu û jimara atomî 29 e).
Herwiha: paqir.
Bide ber: paxil.
ji: hevreha tirkî bakır, herdu bi metatezê ji navê Qibrisê (qubir > baqir) ji yunanî Κύπρος (Kûpros: Qibris) ku herwiha serekaniya navê heman madenî ye bi gelek zimanên ewropî jî: inglîzî copper, almanî Kupfer, fransî cuivre....
: mizî
baqîtî (navdêr, mê) rewşa baqîbûnê, payîdarî, nemirî.
ji: baqî + -tî
baqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye baq kirin
baqkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) baq
baqole (navdêr, mê) çêla 2-salî, manga jiyê wê 2 sal, çêleka 2-salî.
Bide ber: canega golik nehgon. Binêre
Herwiha: berindir beyindir canîk gîsk kavirr
baqûr Cola ker,qantir,hesp û çêlekan.
bar 1. piştgiranî 2. peywir 3. berpirsî -barê lokan mesûliyeta giran -barê xwe jê dagirtin bandêr xwesteka xwe jê hildan -bar ji ser xwe avêtin berpirsiyariya ku wergirtiye kuta kirin -bar kirin 1. bi pişt kirin 2. neqil kirin
1. tişta/ê têt hilgirtin (navdêr, nêr) tişta/ê mirovek yan dewarek yan tirimpêlek hildigire û radiguhêze (nemaze tiştek giran), berpirsiyarî, erk, wezîfe, vatinî.
Bide ber: piştî.
ji: Proto-hindûewropî: bher- (birin), Proto-aryayî: bar- (birin) Middle Persian: bār (bar) Farisî: bār (bar) Belûçî: bār (bar) Kurdî: bār (bar) Hewramî: bār (bar) ... Zazakî: bār) (bar) ir Sanskrîtî: bhārá- (bar) ...Çavkanî: Horn p.36, MacKenzie P.90 Hevreh: birin
bar birin (lêker)hajotin, têde ajotin, têjotin.
ji: bar + birin
bar biyayîş (Zazaki) alavparvebûn, pay bûyin
bar danîn (lêker)(Binihêre:) bar
bar dayîş (Zazaki) ber dayin, berhem dayin; Emsar rezê ma baş bar da:Evsal rezê me baş ber da
bar degrotiş (Zazaki) bar dagirtin, bar tije kirin
bar giran bûn (biwêj) pirsgirêk û binbarî zêde bûn. “gulê mehrûmê...temo, lawo...dotino, birano... şagirtino, qedirgiran û çelengino... barê min giran, derdê min bêeman e. mehmed uzun
bar hilanîn (Binihêre:) bar
bar hilgirtin (biwêj) binbarî pejirandin. “dema mirov dike barekî hilgire, lazim e li gorî hêza xwe wî barî hilgire. lê belê, barê gelê xwe hilgirtin jî ne hêsan e. sûleyman çevik
bar ji ser xwe avêtin (biwêj) ji ber binbariyê revîn. zêde bi wî bawer nebin, a wî kifş nabe, hûn ê hew bibînin ku bar ji ser xwe avêtiye ha.
bar ji stûyê xwe avêtin (biwêj) ji binbarî û berpirsyariyê revîn. di dawiyê de haran ji wê partiye istifa kir û ew barê bêxîretiyê ji stûyê xwe a vêt.
bar ketin ser milan (biwêj) binbarî û vatinî li parê ketin. hesen ev çend meli in ku çûbû leşkeriya tirkan, dîsa barê giran ketibû ser milên wê. fatma savci
bar kirin (lêker)(Binihêre:) bar.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بار کرن
bar kişandin (lêker)(Binihêre:) bar
bar li ser mil man (biwêj) ji bêgavî binbarî hildan. “ku ji nişke de bavê min girtin, bar ma li ser milên dayika reben. medenî ferho
bar merivan nakuje serbar merivan dikuje gotina pêşiyan wekî ku mirov barekî hilgire û ew li gorî mirov be, tenê mirov dikare wî barî bi hêsanî hilgire lê hinek barê xwe jîbavêje ser milê mirov. wê demê bi tûmî mirov tengezer dibe.
bar min naeşîne, serbar min dieşîne (biwêj) gelek caran tiştên mezin na, lê tiştên piçûk mirov aciz dikin. bar min naeşîne, serbar min dişine. hemû derd têne kişandin, lê derdê vi zaroki nayê kişandin.
bar naçe ber kerî, ker diçe ber barî (biwêj) karê çiloçepî kirin. edî bes e. dev ji van karên çiloçepî berde lawê min, bar naçe ber kerî, ker diçe ber barî.
bar sivik kirin (biwêj) ji karê yekî re alîkarî kirin. “va vî kesî jî ilinek ji gunehên min bir; barê min hinekî sivik kir. fewaz ebdê
bar sivikayî kirin (biwêj) kêmaqilî û bôhişi kirin, kar hêsan kirin. “ji bar sivikayî wî bi şûr erîşî guleyê kir. dilawer zeraq baro di wî karî de bar sivikayîke wisa ji min re kir ku nayê gotin.
bar û cemek derew hatiye dinê, bar para wî/wê ketiye, cem jî para dinê (biwêj) ji kesên pir derewan dikin re tê gotin. bar û cemek derew katiye dinê, bar para wî ketiye, cent jî li dinê belav kirine. malxirabî tu dibêjî karê wî tenê derewkirin e.
bar- . Înglîzî: pêşgir (Binihêre:) bary
baraj (navdêr, mê) bendav, pileya ji sedê ku eger partiyek jê kêmtir rêjeya dengan wergire hingê nikare bikeve parlemanê.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باراژ.
ji wêjeyê: Wekîlê AKP ê bajarê Batmanê Nezîr Nasiroglû, di derbarê xirakirina Heskîfê de çend gotin gotin û kêfa xwe ji talankirina dîroka Kurdistanê re anî. Nasiroglûyê ku bi xwe jî Kurd e û diviyabû li dij wêrankirin û xirakirina kevnetorîya Kurdistanê derketa, radibe dibêje, “wê ev bendav (baraj) bê şik bê çêkirin.Serokwezîrê me temelê bendavê avêtiye. Ev îş êdî xelas bûye” û ji kêfan re dide lotikan..
ji: ji frensî barrage (bendav) ji barrer (asteng kirin)
baraj çêkirin (lêker) bend çêkirin.
ji: baraj + çêkirin
barajçêkirî (rengdêr) bendçêkirî, bendkirî.
ji: baraj +çêkirî
baran 1. şilî 2. bariş *"gur ji baranê bitirsiya, dê ji xwe re kurk çêkira" -barana kûsiyan barana ronîvro ya di sayiyê de -barana roviyan barana xapînok a ku hey dibare û hey disekine
1. ava ji ewran dikeve (navdêr, mê) ava ku ji ewran dikeve, rijîna yan rijandina tiştekê/î ji esmanan: bombebaran, kîmyabaran.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: باران. Nêzîk: nixte xunav.
Têkildar: barandin barîn.
Bide ber: berf gijlok terg. Binêre
Herwiha: beran.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: baran, Kurdî (Soranî): baran, Zazakî: varan, Hewramî: waran kurdiya başûrî: waran.
ji: Ji Proto-hindûewropî weh₁r- (av), Proto-aryayî waHr (av, baran), têkilî vare (baran) ya avestayî, वार् (var av) ya sanskrîtî, varan (baran) ya pehlewî, уарын (warîn baran) ya osetî, varan (baran) ya zazakî, waran (baran) ya hewramî, باران (baran baran) ya farisî û soranî, gwarîş (baran) ya belûçî. Hevreha vari (av, şile) ya norsiya kevn û urinor (xwe bin-av kirin) ya latînî. Proto-hindûewropî: weh₁r-- (av, herrikîn) , Proto-aryayî: waHr- (barîn) Avestayî: vārā- (baran), pehlewî: vārān (baran) Farisî: bārān (baran) Belûçî: gwāriš (baran) Osetî: wārun (baran) Mazanderani: vāriš (baran) siv: vōrōn (baran) ... ir Kurmancî: baran (baran) Kurdî (Soranî): baran (baran) Hewramî: waran (baran) Zazakî: varan- (baran) Latînî: urinor (xwe bin-av kirin), norsiya kevn: vari (av, şile), Çavkanî: Horn p.36, Cheung p.406, Watkins p.100, MacKenzie P.132, Etymonline, hevreh: barîn.
ji wêjeyê: Êvar eBaran hûr hûr dibareTenê meNa ne tenê meHemû Moskow li gel min gav diavêje.
: baranî baranîk
baran dibare erd xwe dipesinîne gotina pêşiyan baran dibare li erdê şênahî û fêkî çêdibin, zad çêdibin her wiha kêfa mirovan ji erdê re tê, lê belê ne baran bûyaerd şîn nedibû.di civakê û jiyanê de ji gelek tişt hene ku yê anîne hole ne diyar in û hinerkî din ji dêleva wanpesnê xwe vedidin.
baran hat, qulên keviran tijî bûn (biwêj) ji bo xeta û çewtiyên ku dem di ser re derbas dibe û bi demê re tên jibîrkirin tê gotin. baran hat, qulên keviran tijî bûn; ka kî dizane ku îsmaîl çawuş li vî welatî çi bûyer pêk anîne?
baran hatin (lêker)(Binihêre:) baran
baran ji ewrê (yekî) nebarîn (biwêj) xêr jê nehatin. tit qet li hêviya wî mesekine, baran ji ewrê wî nabare.
baran sekinîn (lêker) baran vedan, baran vekirin.
ji: baran + sekinîn
baran vedan (lêker) baran sekinîn, baran vekirin.
ji: baran + vedan
baran vekirin (lêker) baran vedan, baran sekinîn.
ji: baran + vekirin
baran xwarin (lêker)(Binihêre:) baran
baran xwestin (lêker)(Binihêre:) baran
barana havînan, şil kir binê kulînan) (biwêj) tiştê ku ne di dema xwe de pêk bê, zêde bibandor nabe. barana havînan, şil kir bine kulînan. ev karê ku hûn dikin jî eynî wisa ye.
baranbarîn (navdêr, mê) hatin yan ketina dilopên avê ji esmanan, :li biharan pir baran di bare
barandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye barandin
barandin (lêker)(navdêr, mê) rijandin, werandin: rondik û hêsir barandin (ava girî ji çavan hatin).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باراندن. Tewîn: Lêker: -barîn-.
Têkildar: baran barîn.
: barandî barîner
barandin/dibarîne/bibarîne 1. şilî rijandin 2. tiştek bi ser de rijandin
baranê erd şil kir, zîpikê erd qul kir (biwêj) tiştên hê xerabtir û bihêztir jî hene. şêx qaso ji xwe re hesabekî din dikir, lê baranê erd şil kir, zîpikê erd qul kir.
baranhatî (rengdêr) (Binihêre:) baran
baranhatin (navdêr, mê) (Binihêre:) baran
baranî kinca ku di şiliyê de tê lixwekirin
(navdêr), ?, bayê ku baranê bi xwe re dihêne
baranîk (navdêr, nêr) çakêtê baranê, sercilê ku mirov li xwe dike daku li ber baranê şil nebe.
ji: baran + -îk
baranparêz (navdêr, mê) sîwan, berbaran, şemsiye.
ji: baran +-parêz
baranpîv (navdêr) amûra ku barîna baranê dipîve.
Dijwate: bapîv, pestopîv, berfpîv, rewapîv
baranxwarin (navdêr, mê) (Binihêre:) baran
baravî şiloziwa -baravî bûn bi nîvî ziwa bûn
binerin: beravî 2. li bismila amedê navê heremekê ku nêzî çemê dîcle yegundên derdora Tepê giş baravî ne
barayene (Zazaki) (lêker) barîn
baraz (rengdêr) fêlbaz, gelac, kone, binbinkî, binfiskî, fisgenî, binifis, biwe, kunefêl, melûn, fetloke, pinî, fismirî, fetbaz, xasok, şatir, şeytan, rovî, rûvî, di xapandin û hîlekirinê de jêhatî
barbar (rengdêr) (navdêr) hov, wehşî, nemirov, dirrinde, ne medenî.
Bide ber: berber.
ji: ji frensî barbare ji latinî barbarus ji yunanî βάρβαρος (barbaros) ji dengê bar-bar ku bi texmîna yûnaniyên berê axiftina miletên din wisa bû.
: barbarî barbarîtî barbartî
barbarî (navdêr, mê) hovîtî, wehşiyet, barbarîzm, nemirovî, dijmirovî, ne insanî, ne medeniyet, ne şaristaniyet, reftar û rewiştên barbaran, xirabî.
Herwiha: barbarîtî barbartî.
Bide ber: berberî.
ji: barbar + -î.
Bikaranîn: Lêker: barbarî bûn, barbarî kirin. Navdêr: barbarîbûn, barbarîkirin Rengdêr: barbarîbûyî, barbarîkirî
barbarî bûn (lêker)(Binihêre:) barbarî
barbarî kirin (lêker)(Binihêre:) barbarî
barbarîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) barbarî
barbarîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) barbarî
barbarîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye barbarî kirin
barbarîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) barbarî
barbarkî (navdêr, mê) barbari.
ji: barbar +-kî
barbir wasite, amyar
(navdêr, mê) dewara gir.
ji: bar +-bir
barbirî (rengdêr) (Binihêre:) bar
barbirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bar
barbû xêr û alîkarî -barbû dan hev destyarî berhev kirin
xêr û alîkarî -barbû dan hev destyarî berhev kirin
barbûyî (rengdêr) (Binihêre:) bar
barçêrmk cureyekî firindeyên şevê yên bêçav û bêhestî ne; baçermok
cureyekî firindeyên şevê yên bêçav û bêhestî ne; baçermok
bard 1. vexwarinên sar (navdêr, mê) saremenî, sare, vexwirakên sar mîna Coca-cola û Pepsî.
ji: Ji erebî 2. hozan, şaîr (navdêr) hozan, şaîr, helbestvan, dengbêj, stranbêj.
ji: Ji inglîzîÎnglîzî (navdêr) kurtan, hozan, dengbêj, hozanê das tanî yan qehremanî
bardan derdanê mezin, telîsê fireh *"bardanê biqul, pîneyî nagire"
(navdêr, nêr) telîs, xirar, tûr, çiwal, torbe, tûrik, gûnî, gwînî, gînî.
Bide ber: berdan, baran .Binêre.
Herwiha: çizdan, çante, zerf.
ji: Ji bar + -dan(k)?
bardanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) bar
bardar (rengdêr) bibar, barkirî, avis, ducan, giran, bihemle, hamîle, erkedar, wezîfedar.
ji: bar + -dar.
: bardarî bardarîtî
bardarî (navdêr, mê) rewşa bardarbûnê.
ji: bardar + -î
bardiş (Zazaki) birin; Veyvek bardiş asan niyo:Bûk birin hêsan nîye
bare 1. babet, mijar 2. car, teql
(navdêr, mê) car: dubare (ducarî)
barê (yekî) ceh an jî genim bûn (biwêj) bi kêrhatin an jî nehatin xuya bûn. erênî yan jî neyînî kifş bûn. heke em bi wîre bikari-bin têkiliyan daynin. emê têbigihîjin bê ka barê wî ceh e, an jî genim e.
barê (yekî) giran kirin (biwêj) astengî ji yekî re derxistin. van kirinên wê barê hemîd giran kir.
barê (yekî) kifş kirin (biwêj) zêdetir ji bo çendanîya qelenê bûkê yan jî berpirsyariya kesekî zelalkirinê tê bikaranîn. heyran me qebûl e, lê divê hûn barê me kifş bikin ku em li gorî wê xwe amade bikin.
barê (yekî) rast bûn (biwêj) karê yekî baş meşîn. şikir ji xwedê re ev çendek e, êdî barê lawê min rast bûye.
barê (yekî) rast kirin (biwêj) alîkarî dan yekî. dîsa di tengasiyan de rewşen barê min rast dike.
barê (yekî) takêş bûn (biwêj) karê yekî rast neçûn. belengazê salo dike nake, barê wî tint takêç e.
barê (yekî) teqilandin (biwêj) rewş û armanca yekî seh kirin. qet meraq nekin, min barê wî teqilandiye û ez baş dizanim di barê wî de çi heye.
barê (yekî) xwar bûn (biwêj) karê yekî xera bûn. xwedê barê kesekî xwar neke, îro barê wî xwar bûye.
barê giran, li ser mil bûn (biwêj) di bin berpirsyariyeke girîng de bûn. zêde têkildarî iawê min azad nebin, jixwe barekî giran li ser milê wî ye.
barê gulan nehanîn (biwêj) ew tiştê baş (!) ku dikir, bila ji vir bi şûn de melce. mala minê! bila êdîji vir bi şûn de barê gulan ji min re neyne. (qerf)
barê heft deveyan kişandin (biwêj) di nav rewşeke dijwar de bûn. gelekî betilîn. malavayo, wisa qilincê xwe kiriye ku tu dibêjî qey te barê heft deveyait kişandiye.
barê keran xistin ser pişta şêran (biwêj) ji bo helwest û hewldana ne di cih de û ne layîq tê gotin. “belê nema dikarim, ji ber ku tu dixwazî min biêxî şûna hesinê solingen û bi min qelema xwe tûj bikî, pelên kitêbên xwe vekî. tu dixwazî barê keran bikî pişta şêran. celadet alî bedirxan
barê kerê li ser pişta deveyê bûn (biwêj) ji bo tiştên nelayîq û binakokî tê bikaranîn. çi bikim dayê? qedera xwedê ye, carinan jî, barê kerê li ser pişta deveyê ye.
barê ketiyan rakirin (biwêj) ji kesên heweedar re alîkarî kirin. ew mirovekî wisan e ku barê ketiyan rakirin, ji bo wî tiştekî asahî ye.
barê pişta (yekî) bûn (biwêj) ji karên olam û suxre re tê gotin, ji bo karên ji bêgavî divê bên kirin re jî tê gotin. ew ê jî ji ber ku rûyê min nenn dîtiye, ew yek jî kiriye barê pişta min. ez jî dizanim ku ew barê pişta min e, divê ez pêk bînim.
barê xwe dagirtin (biwêj) bi heramî û neheqiyê di hêla aborî de pêşve çûn. wîjî barê xwe dagirtiye, bawer im ku ew ê jî di demeke kurt de bireve derveyî welat.
barê xwe danîn (biwêj) zarok anîn, hemla xwe danîn. 2. ji binbarî û giraniyekê rizgar bûn. pişti heft salan dema ku bûka wan hemla xwe danî, hemû malbat şad bû. dema ku şewqî dîplomeya xwe girt, weke ku barekî giran ji ser pişta xwe day ne rehet bû.
barê xwe giran kirin (biwêj) ji ber çewtî, nezanî û kêmasiyan ziyan dîtin. keçika min, bi van kirinên xwe yen ne di cih de te barê xwe hê girantir kir.
barê xwe hilgirtin (biwêj) binbariya xwe bi cih anîn. wî guh neda kesî, barê xwe hilgirt û hew
barê xwe li (yekî) din kirin (biwêj) karê xwe xistina stûyê hinekên din. nesîm mirovekîpir qûn boş e, hema yekî digere ku barê xwe lê bike.
barê xwe li yê yekî din xistin (biwêj) bi yekî din re rekabet kirin. barê xwe li yê yekî din xistin, di her mercê de ne rast e.
barê xwe pê rast kirin (biwêj) karê xwe pê dîtin. tenê ji bo berjewendiyên xwe bi kar anîn. wî barê xwe bi me rast kir, dû re jî pişta xwe da me û çû.
barê xwe sivik kirin (biwêj) kar ber bi qedandinê ve birin. seyranê bi çi zehmetî zarokên xwe mezin kirin, lê êdî ji vir û bi şûn de barê wê dê sivik be.
barê xwe zanîn (biwêj) ji rewş û berpirsyariya xwe agahdar bûn. di derka binbariya xwe de bûn. rast e, îro hinek kêmasiyên min hene, lê ez barê xwe dizanim.
barebar (navdêr, mê) kalekal
baregeh 1. êwirgeh 2. qerargeh 3. wargeh
(navdêr, mê) qerargeh, meqer, bingeh, navend, merkez, mekan, cih, esas.
Herwiha: barega, baregah, barege, baregih.
ji: bar + -e- + -geh.
Bikaranîn: Navdêr: baregehdanîn
baregehdanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) baregeh
baregehvanî (navdêr, mê) kampvanî.
ji: baregeh +-vanî
baregehvantî (navdêr, mê) kampvantî.
ji: baregeh +-vantî
barek [I] cebirxane barek [II] qatên valahiya seqayê
barek dirav, an barek derew (biwêj) ji her du berevajiyên tund yek divê, ne ya asahî. heyran niha kîjan ji bo vî karî divê, barek dirav, an barek derew?
bareng karistana hilberîna keştiyan
barêş (navdêr, mê) rewş, hal, kawdan, barûdox, weziyet, realîte, rastî (bi taybetî rewşa xirab).
ji wêjeyê: Hîç saziyekê pê baş nebûye zaravayê kirmanciya jûrî nebît yan jî bi zaraveyekî serekî û giring nezanîbin. Ji ber ku xwe bi kurd dizanin û barêşa xelkê welatê xwe dizanin ku hewl bidin dengê xwe bigehînin her aliyekî Kurdistanê.(Sîham Ebdulla: Tu xemxur î yan jî têkderê zimanê kurdî yî!, Rozhnama.com, 6/2008)
bareş bayê rojhilatê
bareste (navdêr, mê) mîzanpaj, qebare, tiyen, qeware, hecim, şikil, dirûv, format, mezinahî.
Herwiha: bariste
barestedar (rengdêr) qebaredar, biqebare, bitiyen.
ji: bareste +-dar
baresteyî (navdêr, mê) qebareyî.
ji: bareste +-yî
barewî Cilên ku li ber bayê zuwa bûne û hinekî şilorek in.
barfisk teşkên lingan
bargeh (navdêr, mê) , cihê barkirina mitay patirîya barkirin(zax kirina) tiştên eliktironî wek telefon, yd
bargir (navdêr, mê) barkêş, berbar, barhilgir, piştîvan, piştîkêş, hemal.
ji: bar +-gir
bargîr (navdêr, nêr) hespê barî barhigir, bargîrê hêzdar, :bargîrekê lewaz
bargiran (Zazaki) bargiran, ewê ku barê wî giran be
bargiraney (Zazaki) bargiranî, giranbûna barê hilgirtî
bargiranî (navdêr, mê) barzorî.
ji: bargir +-anî
bargiranî kirin (biwêj) zehmetî û astengî kirin. “kerê din ne wekî yê pêşîn bû; wî bargiraniyeke mezin ji xwediyê xwe re dernedixist. zinar soran
bargirî (navdêr, mê) barkêşî, piştîkêşî, piştîvanî, hemalî.
ji: bar +-girî
barhilgir (navdêr, mê) piştokêş, hilgir, barber, hemal, piştîkêş, piştîhilgir, piştîraker, piştîber
barî (Zazaki) (rengdêr). Bi kurmancî: zirav, zeîf Tirkî: qene, dena, qet nebe, balo
(navdêr) Xwedê, Yezdan, Barî Teala.
Bide ber: barî.
ji: Ji erebî
barî teala (navdêr) Xwedê, Yezdan, Barî.
ji: Ji erebî
barîdox 1. temtêl 2. werz 3. rewş
barîk (rengdêr) zirav, nazik, tenik, barî.
ji: Ji Proto-hindûewropîbhrei- (birrîn) Proto-aryayî brai- (birrîn, tenik kirin) Pehlewî: barîk (barîk) Farisî: barîk (barîk) Kurmancî: barîk (barîk) Kurdî (Soranî): barîk (barîk) Zazakî: barî (barîk) Çavkanî: Horn p.36 Hevreh: birrîn.
: barîkane barîkî barîkîtî barîktî
barik (navdêr, mê) lawaz.
ji: bar +-ik
barîkad (navdêr, mê) astengên ku mirov li ser rêyan datînin daku hin kesên din (bi taybetî polîs) bilivin.
Herwiha: barîkat (di bin tesîra tirkî de)
barîkane (rengdêr) bi awayekî barîk.
ji: barîk + ane
barîkî (navdêr, mê) rewşa barîkbûnê, lawazî, ziravî, narînî, jarî.
ji: barîk + -î
barim barim lîstikeke zarok û xortan e
barimte desteseriya ji ber berdêlekê ve
(navdêr) rehîne, kesa/ê hatiye girtin û nayêt berdan ta ku daxwazek neyêt bicihanîn, milkê ku mirov dike kefîlê deynekî daku eger deyndar nikare wî deynî bi pare bide, hingê ew milk bêt firotin daku ew deyn bêt edakirin.
Bikaranîn: Lêker: barimte kirin, barimte dan. Navdêr: barimtekirin, barimtedan Rengdêr: barimtekirî.
Têkildar: îpotek.
: barimtegir barimtegirî barimteyî
barimte dan (lêker)(Binihêre:) barimte
barimte kirin (heta ku berdêla xwastî bê dayîn) desteser kirin
(lêker)(heta ku berdêla xwastî bê dayîn) desteser kirin
barimtedan (navdêr, mê) (Binihêre:) barimte
barimtegir (navdêr) rehînegir, kesa/ê barimteyan digire yan barimte girtine.
ji: barimte + -gir.
: barimtegirî
barimtegirî (navdêr) rehînegirî, girtina barimteyan, girtina rehîneyan.
ji: barimtegir + -î yan barimte + -girî
barimtekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye barimte kirin
barimtekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) barimte
barimtename (navdêr, mê) gerewname.
ji: barimte +-name
barimteyî (navdêr, mê) rewşa barimtebûnê.
ji: barimte + -yî
barîn (lêker)(navdêr, mê) baran yan berf hatin, av yan berf ji ewran dahatin, av ji çavan hatin: Gelek rondik barîn..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بارین. Tewîn: -bar-.
Têkildar: barandin.
ji: Têkildarî baranê, Proto-hindûewropî: wer- (av, herrikîn) , Proto-aryayî: war- (barîn) Avestayî: vār- (barîn) Farisiya Kevin: vār- (barîn) Pûnjabî: wr- (barîn) Sogdî: wr- (barîn) Hotenî: bār- (barîn) Farisî: bārīden/bār- (barîn) Belûçî: gwārit/gwār- (barîn) … ir Kurmancî: barîn/bar- (barîn) Kurdî (Soranî): barîn/bar- (barîn) Hewramî: waray/war- (barîn) Zazakî: varayen/var- (barîn) Sanskrîtî: vār- (av) Yewnanî: ouron (mîstin) Latînî: urine (mîstin) enk: wær (derya) ... Çavkanî: Cheung p.406, Watkins p.100, Etymonline, Hevreh: baran.
: bariyayî barî
barîn/dibare/bibare [I] 1. şilî rijîn 2. bariş hatin 3. bi ser de rijîn *"adar e, bibare nebare xedar e" [II] (sewal) qajîn
barînî (navdêr, mê) qarînî, qajînî, qîjînî.
ji: barîn +-î
bariş şilahiya ku ji esmên dibare
şilahiya ku ji esmên dibare
barist di cendêk de hêza helandina xwarinan
(navdêr, mê) bilindahî, hecim, giranî, qursî, wezin.
ji wêjeyê: Bi alîkariya bîrkariyê (mathematics) xisletên çalên reş hatine jimartin û encamên balkêş jê derketine. Nîvtîra (radius) gewdê ko barista (mass) stêrekê li nav bihêwire, da rakêşa wê bigehe wê hêzê, ko êdî ti foton ji nav nikaribin derkevin 3 kîlometre. Û navê nîvtîra Schwarzschild lê tê kirin..
ji: Ji balîst a Pehlewî.
: bêbarist, bêbaristî, bibarist, bibaristî, baristdar, baristdarî, baristdêr, baristdêrî
baristanî (navdêr, mê) saman, hedar, sebir, te hamûl.
ji: barist +-anî
baristanî kirin (lêker) tebatî kirin, semax kirin, tirûş kirin, ragirtin, tehemûl kirin.
ji: baristanî + kirin
baristanî nekirin (lêker) xiret barnedan.
ji: baristanî + nekirin
baristayî (navdêr, mê) laperîn, gomçikbûn, kombûn, baristbûn, topel.
ji: barist +-ayî
baristbûn (navdêr, mê) laperîn, gomçikbûn, kombûn, topel.
ji: barist +bûn
baristdar (rengdêr) bibilindahî, bihecim.
ji: barist + -dar.
: baristdarî baristdarîtî baristdartî
baristdarî (navdêr, mê) rewşa baristdarbûnê.
ji: baristdar + -î
barîte (navdêr, mê) rehîn, barimte, gerew, mişkane, girtî, destbiser, girap
barkêş 1. kesê ku giraniyekê bi pişt dike, hemal 2. sewala ku baran pişt dike
(rengdêr) ,(navdêr) kes yan jî tiştê/a ku barekî bi heqê xwe ji cîyekî dive ciyekî din.
: barkêşî
barkêşî (navdêr, mê) karê barekî ji cîyekî birina cîyekî din, Tirkî hamallık, küfecilik, nakliye, nakliyecilik, taşımacılık, yükçülük, Farisî حمل و نقل, Tirkî hamallık, küfecilik, nakliye, nakliyecilik, taşımacılık, yükçülük
barkêşîtî (navdêr, mê) neqliyatvanî.
ji: barkêş +-îtî
barkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bar kirin.
Bikaranîn: Navdêr: barkirîbûn
barkirîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) barkirî
barkirin Tewandî(lêker)tiştekî hilgirtin û xistin ser yan jî hundurê tiştekî me arvan li kerê barkir.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بارکرن.
ji: bar+kirin.
: barker, barkar, barkarî
barname kaxeza ku naveroka wê di heqê bar û xwediyê wî de agahiyê dide; îrsaliye
kaxeza ku naveroka wê di heqê bar û xwediyê wî de agahiyê dide; îrsaliye
baro (navdêr, mê) saziya pîşeyî ya parêzeran, sendîkaya avokatan, jûra mihamiyan.
ji wêjeyê: Konfernas bi îmzeya... serokê baroya Diyarbekirê Sezgin Tanrıkulu... hatiye diyar kirin.(Netkurd.com, 12/2006).
ji: Ji frensî barreau.
: baroyî
baro- . Înglîzî: pêşgir, pêwendîdarî pestan, tewj an goşar an giraniyê ye.
: barycenter baryon
baron (navdêr, nêr) efendî, malmezin, xanedan, bernavek arîstokratên ji kontan payekêmtir e.
ji wêjeyê: Mixabin, tevî van destkeftiyên şaristanî yên balkêş û berçav, hêja Keal, bê ku belgeyekê an egerek bicihkirî bîne, ew şahê keleha Yezdîgurdê bi Baronê diz û keleşan nav dike. Ev jî bêmafiyek mezin e bi çandeyek mirovatiyê ya kevnare û bêbextiyek e li ser gelê Kurd, ku ji aliyê arkeologek navdar ve hatiye kirin..
ji: ji inglizî baron (efendî, malmezin, xanedan).
: barones baronistan baronî baronîtî barontî
baronî (navdêr, mê) rewşa baronbûnê, axatî.
ji: baron + -î
barot keresteyekê peqînere potiraye bo peqandina guleyên top û tivengan di cengan da bi kar dihêt, barît
barove (navdêr, mê) bayê pirr xurt, bayê gelek bihêz.
Herwiha: barov barrov barrove revî ji ber bayê,ket ber baroveyê.
Hevwate: bahoz hirreba.
Bide ber: babelîsk bagerr sîseban tofan.
ji: ba + -rove.
: baroveyî barovik barovî
baroveyî (navdêr, mê) rewşa barovebûnê.
ji: barove + -yî
baroyî (navdêr, mê) rewşa barobûnê.
ji: baro + -yî
barrove (navdêr, mê) bayê pirr xurt, bayê gelek bihêz.
Herwiha: barov barrov barrove.
Hevwate: bahoz hirreba.
Bide ber: babelîsk bagerr sîseban tofan.
ji: ba + -rove.
: baroveyî barovik barovî
barroveyî (navdêr, mê) bahozî.
ji: barrove +-yî
barsenganê (navdêr, mê) werzişa rakirina yan hilgirtina tiştên gelek giran û sengîn.
Herwiha: iwîc îc îc wîc ûc Ûcê Ecemê.
ji wêjeyê: Dwîv da fehris û mêrxasên herdu aliyan xwe amade kir û çûne qada hevrikiyên meydanê û berdewam bûn li ser barsenganê û li dûmahiyê Paşayê Amêdiyê û Mîrê Hekariya zelamên serkeftî û birîyeve xelat kirin.(Ehmed Qerenî: Girew û hevrikî di navbera mîrê Hekariya û paşayê Behdînan da, Transkrîpsiyon (Tîpguhestin): Hallocî Larê, Nefel.com, 2/2009).
ji: bar + seng + -anê
barû avahiya tot û dirêj a ku ji bo payînê tê avakirin -barûya naqosê di dêran de cihê ku zêngil tê de hildiawêsînin
(navdêr, mê) birc, keleh, qele, qûle, qube.
Bide ber: baro barût.
ji wêjeyê: Ev keleh, keleha Meyafarqînê!Gava Roja me derdikeve ji hêla ZêwetirkêBerê xwe dide birca ZembîlfiroşBirc û barûyên hêkerengîŞewqa wê diavêje Kevanê Qîrê, di rasera girê di Tilmînê(Rojen Barnas: helbesta Ev keleh, keleha Meyafarqînê, pirtûka Milkê Evînê, Weşanên Nûdemê, 1995, r. 21)
barûd bûjeneke ku jê teqemenî tên çêkirin; pîşo
barûdank (navdêr, mê) qutiya barûdê.
ji: barû +-dank
barûdox (navdêr, nêr) rewş, kavdan, hal, destûdar, zirûf, weziyet, timtêl, kewn, kewter, stuasyon.
Herwiha: barudox.
ji: bar + -û- + dox.
: barodoxî
barûdoxek (navdêr, mê) têperî, barûdoxeke
barûdoxeke (navdêr, mê) têperî, barûdoxek
barût (navdêr, mê) toza di fîşekan de ku agir pê dikeve û dişewite.
Herwiha: barît barwît.
Bide ber: birnût.
barûte (rengdêr) cangiran, bêxîret, leşgiran, axgiran, gangox, betî, himbil, laxerî, tembel, arode, kislan, dexes, goc, kasilî, destgiran
barûtpêj (navdêr, mê) barûdpij.
ji: barût +-pêj
barûtxane (navdêr, mê) xelît.
ji: barût +-xane
barûya naqosê birca ku zengilê dêrê tê de tê daliqandin
barxane 1. erzaq û pêdiviyên rêwiyan 2. embar -barxaneya leşkerî erzaq û pêdiviyên leşkerî yên ku endamên yekîneyê bi xwe re dibine derveyî leşkergehê
(navdêr, mê) mereg.
ji: bar +-xane
baryûm (navdêr, mê) elementeke kîmyewî ku hejmara atomî ya wê 56 eKurte, Ba
barzan (navdêr, mê) deverek e li başûrê Kurdistanê.
: barzanî
barzanî (navdêr) hozek anku eşîrek kurd e li Başûrê Kurdistanê li devera Barzan ku gelek serok û mêrxas dane tevgerra azadîxwaz ya kurdî: Mela mistefa Barzanî, Idrîs Barzanî, Mesûd Barzanî, Nêçîrvan Barzanî, Mesrûr Barzanî, Şêx Ebdilselamê Barzanî, her kesa/ê ji wê hozê, peyrewên anku mirîdên wan serokan, PDKyî, endamê yan alîgirê Partiya Demokrat ya Kurdistanê (Başûrê Kurdistanê).
Herwiha: Barzaneyî Berzanî Berzaneyî.
ji: Barzan + -î.
: barzanîtî barzanîst barzanîzm
bas (navdêr, mê) qal, gotin, vegotin, salix, suhbet, axiftin, şorr, çîrr, şêrr, xeber, salox, wesf, mijar, babet.
Herwiha: bahis bahs baĥis baĥs behis behs beĥis beĥs.
Bikaranîn: Lêker: bas bûn bas kirin Navdêr: basbûn baskirin Rengdêr: basbûyî baskirî.
ji: ji erebî بحث (beḥṡ: vekolîn, lêkolîn).
: bêbas bêbasî bibas bibasî basî basker dengûbas dengûbasî dengûbasvan 2. cih, bingeh (navdêr, mê) bingeh, cih, binke, binecih, cihê tiştek lê: Emerîkayê basên xwe leşkerî li gelek welatan hene..
ji: ji frensî base (bixwîne: baz) yan ji inglizî base (bixwîne: beys), herdu ji latinî basis (bingeh) 3. tirimpêlek mezin ya neferan. Binêre; , otobûs 4. partiya Sedam Huseynî. Binêre; , Bees
baş 1. çak 2. qenc 3. rind 4. delal *"xebera xweş bi cîranan re, faydeya baş bi nasan re"
(rengdêr) çê, qenc, rind, çak, bikêr, bikêrhatî.
Dijwate: bed, xirab, nebaş, nesax, nexweş.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باش.
Bikaranîn: Lêker: baş bûn, baş kirin. Navdêr: başbûn, başkirin Rengdêr: başbûyî, başkirî.
ji: jiari, hevreha pehlewî baş, farisî باش (be!, bibe!) ji lêkera باشیدن (bûn) anku baş wek di nuqteya berî vê de jî pêşiyê dikare bi maneya dibe, bila, baş e ye û paşî wateyeka berfirehtir wergirtiye..
: başî, başîtî, baştî, êvarbaş, rojbaş, spêdebaş, şevbaş
baş bûn (lêker)(Binihêre:) baş
baş e bikêr e, bila, temam, okey, hay hay, serçavan
baş e, baş e, lê hebekî qûna wî/ê li paş e (biwêj) ji bo tirene kirin û neecibandinê tê gotin. erê, hezîme xanim baş e, başe, lê hebekî qûna wê li paş e. (qerf, argo)
baş kirin (lêker)(Binihêre:) baş
baş li me nagerin, pîs jî ji me danegerin (biwêj) :bnr.baş li me nagerin, pîs jî ji me venagerin
baş li me nagerin, pîs jî ji me venagerin (biwêj) kesên baş na, lê yên xirab dev ji yekî bernadin. lê mixabin, baş li me nagerîn, pîs jî ji me venagerin
başane (rengdêr) bi awayekî baş.
ji: baş + ane
başar (navdêr)başar kirin, pê çêbûn, jê hatin, karîn, şiyan, bi ser ketin, gihiştinê, xwe gihandinê: Ez başar nakim vî xaniyê giran bikirrim. (Ez nikarim.../min pare nînin ku...).
Bikaranîn: Kurmanciya Xorasanê.
ji wêjeyê: Gelo peyvê başar ba we jî heye? Mîna: Va mala pir giran e, ez başar nakim wî bikirrim. wateya karîn, hêz û eşe kirin dide..
ji: jitirki yan zimanekê dî yê tirkîkî başar- ji başarmak, têkilî başarlı (biserketî) ji baş (ser) an jî dîsa ji zimanê tirkî becermek ku nêzî wateya (pê çêbûnê dide û li Serhedê jî wek bêcer kirin tê bikaranîn.
basark alava ku hewaya sar diweşîne
başbar (rengdêr) çakbar.
ji: baş +-bar
başbîn (rengdêr) kesa/ê çavên wê/wî baş dinyayê dibînin, kesa/ê bawer dike ku tiştek yan her tişt dê baş çêbibe.
Hevwate: geşbîn optîmîst xweşbîn ronbîn.
Dijwate: bedbîn pesîmîst reşbîn xirabbîn.
ji: ron + -bîn.
: xweşbînî xweşbînîtî xweşbîntî
başbînî (navdêr, mê) optîmîzm, optîmîstî, geşbînî, xweşbînî, ronbînî
başbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) baş
başbûnî (navdêr, mê) başî (nîmet.
ji: baş +-bûnî
başbûyî (rengdêr) (Binihêre:) baş
başebaş 1. bi rêk û pêk 2. riprast
basen (navdêr, mê) qalçe, derqûn, ran, laqûn, qûn û derdorên wê.
ji wêjeyê: Bi rastî hevalê me şerm kiriye û gotina qûn bi kar neînaye ji ber ku ev gotin di zimanê nivîsînê de, ne ciwan e û bes bi zimanê Axiftinê tê bikaranîn. Lê gotina basen gelek xweş e û mirov dikare bê şermkirin binviîse û şêweyek ciwan e. Her weha gotina pistan li catî memik, gotina vajîna li catî quz û gotina kot li catî gû. Li min biborin ku min li vir her tişt nivîsand lê ev ji bo zanînê bûn.(Netkurd.com, 11/2008)
basî (navdêr, mê) rewşa basbûnê.
ji: bas + -î
başî 1. çakî 2. qencî 3. rindî 4. delalî
(navdêr, mê) çêyî, qencî, rindî, çakî, xêr, saxlemî, saxî.
Dijwate: bedî, xirabî, nebaşî
başî û xerabî herdû jî di destê kesan de ne gotina pêşiyan başî jî, xerabî jî mirov an kes dikin.wekî ku mirov bixwaze dikare baş be jî dikare xerab an nebaş be jî.mirovdikarin başiyê jî bikin û xerabiyê jî bikin.herwiha mirov dema li xwe miqatebin wê baş bin.lê li xwe ne miqatebinrewşa wan jî wê nebaş be.
basi- . Înglîzî: pêşgir pêwendîdarî têgihên dengî.
Herwiha: baso-.
: basicranial basilect basionym basipetal basisphenoid
başîkirin (navdêr) qencîkirin, pend, :ba îyê bike da ba îyê bi bînî pend, :ba îyê bike û di ber avê da berdeang, :çakî bê berhember
basim serenav, nêr, navek zelaman e.
Herwiha: Basima Basime.
Têkildar: besim
basîret 1. feraset 2. aqil û sirafet
teqil, îhtîyat, dûrendîşî, bînahî
basîtî (navdêr, mê) eleladeyî, yekçîn, yekpel, yekqat, sivikî, sadeyî, nezanî.
ji: bas +-îtî
bask 1. endamê firindeyan ê ku pê perwaz digirin; per 2. çepil, mil *"her teyr bi baskên xwe difire" -bask şikestin bêqudûm man -bask tune ku pê bifire pir kêfxweş bûye û perê wî tune ku hilperike esmanan
1. destên firrindeyan (navdêr, nêr) çeng, destên firrindeyan (yên ku tên hejandin daku bifirrin), çîp, laq, lûlaq, ling, pî (bi taybetî ji gozekê ta çokî).
Herwiha: basik, bazik, bazk.
Bide ber: bas, bisk, bîsk, dask, mask.
ji: Proto-hindûewropî:bhāghu- (zend, bask) Proto-aryayî Avestayî: bāzu (zend, bask) Middle Persian: bāzūg, bāzīh (zend, bask) Belarûsî: bāz (zend, bask) Belarûsî: bāzk (zend, bask) Kurdî: bāsk, bāsik (zend, bask) Osetî: bāzug (zend, bask), (Zazakî: bāzī) (zend, bask) ir Sanskrîtî: bāhu (zend, bask) Yewnanî: pakhys (zend, bask) Ermenkî: bazuk (zend, bask) Înglîzî: bough (çeq, gulî) ...Çavkanî: Watkins p.7, Horn p.38, Etymonline Pokorny: 108.
: bêbask, bêbaskî, bêbaskîtî, bêbasktî, bibask, bibaskî, bibaskîtî, bibasktî.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: bask, soranî: ball zazakî
bask lê şikandin (biwêj) hm: bask rûçikandin.
bask lê sist bûn (biwêj) pozîde bûn, hêvî şikestin. bi bihîstina wê nûçeyê re baskê ferzende sist bûn.
bask rûçikandin (biwêj) perişan kirin. ji hêz xistin. çima ku sulho li hemberî mûso axa çend tişt gotin, wisa kirin ku baskên wî rûçikandin
başkar (navdêr, mê) çakar.
ji: baş +-kar
baskdar (rengdêr) perende, bibask.
ji: bask +-dar
basken firindan dixurînim, destê cehşa naqurînim (biwêj) ez ê tiştên heri zor bikim, lê nakevim bin mineta kesên xerab. hûn çi dikin bikin, ez baskên firindan dixurînim lê destê cehşan naqurînim.
başker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê baş dike, qencker, xweşker.
ji: baş + -ker
basker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê bas dike.
ji: bas + -ker
baskêş (navdêr, mê) tîrik.
ji: bas +-kêş
basketbol (navdêr, mê) werzişek e ku tê de gog di zembîlekê re tê avêtin, goga ku ew lîstik pê tê lîstin.
Herwiha: baskêtbol.
ji wêjeyê: Tîma Duhokê ya basketbolê dê bo cara duyemîn nûnera Iraqê be di Şampiyona Rojavaya Asyayê ya Basketbolê de û dê digel tîmên Şanfîl ya Libnanê, Mehran ya Îranê, Ceyş ya Sûriyê û Finûn Tetbîqî ya Urdunê bikeve pêşbirkê..
ji: Ji inglîzî basketball (goga zembîlê).
: basketbolî, basketbollîz, basketbolvan, basketbolvanî bend
basketbolî (navdêr, mê) rewşa basketbolbûnê.
ji: basketbol + -î
basketbollîz (navdêr) yarîkerê/a basketbolê, lîstikvanê/a basketbolê.
Herwiha: basketbolker, basketbolvan, basketor, basketvan.
Bide ber: beyzbollîz, futbollîz, hendbollîz, voleybollîz.
ji wêjeyê: Kurdistan basketbollîzên amerîkî transfer dike.
ji: basketbol + -lîz (< lîstin).
: basketbollîzî
basketbollîzî (navdêr, mê) rewşa basketbollîzbûnê.
ji: basketbollîz + -î
basketbolvanî (navdêr, mê) karê basketbolvanan.
ji: basketbolvan + -î
baskî (navdêr, mê) zimanek e li bakurê Spanyayê û başûrê Frensayê têt peyivîn lê ne nêzî frensî yan spanî ye, (navdêr) kesa/ê ji gelê bask, (rengdêr) tişta/ê gelê bask, baskiyiyan yan zimanê wan: ETA rêkxistinek baskî ye..
ji: bask + -î.
: baskîtî
baskik (navdêr, mê) çengik.
ji: bask +-ik
başkîrî (navdêr, mê) zimanek tirkîkî ye û li hin deverên Rusyayê û Ozbekistanê û Qazaxistanê tê peyivîn.
ji: başkîr + -î.
: başkîrîîtî
başkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye baş kirin
başkîrîîtî (navdêr, mê) rewşa başkîrîbûnê.
ji: başkîrî + -îtî
başkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) baş
başkirinbar (rengdêr) bijarbar.
ji: başkirin +-bar
başkirinbarî (navdêr, mê) çakirinbarî.
ji: başkirinbar +-î
başkirinbarkî (navdêr, mê) bi başkirinbarî.
ji: başkirinbar +-kî
başkirinî (navdêr, mê) çakkirinî.
ji: başkirin +-î
baskkirin (navdêr, mê) encambûn.
ji: bask +kirin
basko çivîka rûçikandî -basko kirin 1. kurtisandin 2. rûçikandin
(rengdêr) bêçeng, bêbask, firrindeya ku çeng û baskên wê jê hatine qusandin anku kokirin: Arjîn kewê ku ji hevalekî xwe sendibû anî malê û ji bo nefire, nere ciyê jê hatiye, wê basko kir..
Herwiha: baskuh baskko baskkuh.
Bikaranîn: Lêker: basko bûn basko kirin Navdêr: basko bûn basko kirin Rengdêr: baskoyî baskokirî.
ji: bask + ko.
: baskohane baskohî baskotî baskoyane baskoyî
basko bûn (lêker)(Binihêre:) basko
basko kirin (lêker) Qutkirin, qusandin yan jî rûçikandına perîkên çivîk û firrindeyên din Ji bo ku nikaribin bifirin Ezê wê kewa ku min girt basko bikim ji bo ku heya kedî bive nikaribe bifire here.
Bikaranîn: Lêker: basko bûn Rengdêr: baskoyî baskokirî
baskohane (rengdêr) bi awayekî basko.
ji: basko + -ane
baskok (navdêr, mê) pirtik, perik.
ji: bask +-ok
baskokdar (rengdêr) pêkdar.
ji: baskok +-dar
baskokirî (rengdêr) (Binihêre:) basko
baskotî (navdêr, mê) rewşa baskobûnê.
ji: basko + -î
baskoyane (rengdêr) bi awayekî basko.
ji: basko + ane
baso- . Înglîzî: pêşgir pêwendîdarî têgihên bin, jêr an cihê jêrîn ji tiştekî
başok balindeyek e
(navdêr) waşe, hin cûn firrindeyên jakaw anku dirrinde ne û xwarina wan çivîkên biçûk e.
Herwiha: başîk, başîq, başoq.
ji wêjeyê: Lê tu çûyîLi pey te rûpelên bindestiyê spî manli pey tepeyamên me tengezar û bêxwedî manli pey tehelbestên me bê nîşan û bê gilî manli pey tepayîzên me bê bûk û bê kezî manli pey tedaristana dozê bê başok û şengebî man....
: başokî. Navê zanistî: Accipiter nisus.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: başok, başoke, Kurdî (Soranî): başû, başe, Kurdiya başûr: waşe, Lekî: waşe, Hewramî: waşe
başokî (navdêr, mê) rewşa başokbûnê.
ji: başok + -î
basole (navdêr, nêr) nîr, keleme, darê ku du ga û gamêş pê tên zeftkirin dema cot pê têt kirin yan erebe pê tê kêşan, toxt.
Herwiha: basol, basolk bend
başqa 1. bi zanîn, bi zanetî (hoker) , bi zanayî, bi zanîn, bi zanetî, ji qesta, bi extiyara xwe tiştek kirin: Wî başqa xwe li nezanî na ku fehm bike ka ez dizanim an nizanim..
Herwiha: başqe 2. ya din, yê dî. Binêre;, başqe
başqe (rengdêr) Cînav, (ya/yê/yên) din, dî, dîtir, tir.
ji: Ji tirkî başka
bastan (rengdêr) kevnar, qedîm, antîk, kevn, ya berê, ya zemanê berê(navdêr, mê) dab, nerît, torre, kevneşopî, irf, edet.
ji wêjeyê: Feylesofên bastanî gotine “mirov heywanê natiq e (diaxive)”. Di nav gotinên pêşîyan de gotarek wek “lîsanek însanek” heye. Ev hemû qedrê ziman, rûmeta gotinê û payebilindîya axaftinê didin xuya kirin. Bi kurtayî, çi esmanî, çi beşerî, hemû çanda mirovahîyê gotinê, axaftinê û zimên wek pîrozîkî dinirxînin..
ji: jiari, hevreh farisî باستان (bastan), pehlewî bastan..
: bastanî bastanîtî bastantî
bastannas (navdêr, mê) şûnwarnas, arkeolog, kevnarnas.
ji: bastan +-nas
bastannasî (navdêr, mê) şûnwamasî, arkeolojî, kevnarnasî, arkeolo­jî.
ji: bastan +-nasî
bastannasiyî (navdêr, mê) arkeolojîk, kevnamasiyî, ar­keolojîk.
ji: bastannas +-iyî
bastanparêz (navdêr, mê) gerdîşperest, kevneşoperest, adetperest.
ji: bastan +-parêz
bastanparêzî (navdêr, mê) gerdîşperestî, kevneşoperestî, adetperestî.
ji: bastan +-parêzî
bastêq pestîlê ku ji tiriyan tê çêkirin
(navdêr)(navdêr, mê) xwarinek ji şîreya trî çêdibe,nanê trî
baştir (rengdêr) çêtir, qenctir, rindtir, çaktir: Ev ji wê baştir e. (Ew ne bi qasî vê baş e.) Ez îro dikarim ji duh baştir bixebitim. (Duh min nedikarî mîna îro baş kar bikim.).
Dijwate: bedtir xirabtir.
ji: baş + -tir.
Bikaranîn: Lêker: baştir bûn, baştir kirin. Navdêr: baştirbûn, baştirkirin Rengdêr: baştirbûyî, baştirkirî
baştir bûn (lêker)(Binihêre:) baştir
baştir dîtin (lêker)(Binihêre:) baştir
baştir kirin (lêker)(Binihêre:) baştir
baştirbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) baştir
baştirbûyî (rengdêr) (Binihêre:) baştir
baştirdar (rengdêr) baştirkirî.
ji: baştir +-dar
baştirîn (lêker)çêtirin.
ji: baştir +-în
baştirînker (navdêr, mê) çaktirînker.
ji: baştirîn +-ker
baştirînkirî (rengdêr) çaktirînkirî.
ji: baştirîn +kirî
baştirînkirin (navdêr, mê) bêqisûrkirin, kamilandin.
ji: baştirîn +kirin
baştirîtî (navdêr, mê) berzîtî, torîn, balayîtî, çêtirîtî, başbûn, bûnseri, raserbûn, serdestî.
ji: baştir +-îtî
baştirkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye baştir kirin
baştirkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) baştir
bastirme (navdêr, nêr) sosîs, xwarinek dirêj û balolk e û ji goştê hêrayî û hin berhemên din hatiye çêkirin, balolk.
Herwiha: basturme
bastûr avahî
başûr 1. aliyê jêrîn ê her tiştî 2. di erdnîgariyê de berê derziya qiblenameyê
Aliyên erdnîgarî(navdêr, nêr) (başûr): alê dikeve destê çepê dema mirov berê xwe dide rojavayê, (Başûr): Başûrê Kurdistanê, Kurdistana Başûr, parçeya Kurdistanê ya di bin dagirkeriya Iraqê ve, (Başûr): başûrê Zemînê, başûrê dinyaya me, (başûr): aliyê başûr yê her welatekê, (Başûr): parçeya başûr ya ji her welatê duparçebûyî: Koreya Başûr, (Başûr): parçeya başûr ya ji her herêma dupar: Emerîkaya Başûr.
Hevwate: cinûb.
Dijwate: bakur.
Bide ber: rojava, rojhilat.
ji: ba + şûr (şor, sûr, têrxwê) ji ber ku ev ba ji behrê/deryayê ve tê û şor e anku têrxwê ye..
: başûrî, başûr-rojava, başûr-rojhilat
başûr-rojavaya kurdistanê Serenav,mê, parçeya Kurdistanê ya ku niha di bin dagirkeriya Sûriyeyê de ye.
Herwiha: Rojavaya Kurdistanê, Başûr-rojavayê Kurdistanê, Başûrê-rojavaya Kurdistanê, Kurdistana Başûr-rojava, Kurdistana Sûriyeyê, Başûrê Biçûk.
Bide ber: Bakurê Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê
Başûrê Rojavaya Kurdistanê Serenav,mê, Kurdistana Sûriyeyê, Kurdistana ji alî Sûriyeyê ve dagirkirî.
Herwiha: Kurdistana Başûr-Rojava, Kurdistana Rojava.
Bide ber: Bakurê Kurdistanê, Başûrê Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê
başûrane (rengdêr) başûrî southern.
ji: başûr +-ane
başûrê kurdistanê Serenav,mê, parçeya Kurdistanê ya di nav sinorên siyasî yên Iraqê de.
Herwiha: Başûrî Kurdistan, Kurdistana Başûr.
Hevwate: Kurdistana IraqêParçeyên din yên Kurdistanê, Bakurê Kurdistanê, Başûr-Rojavaya Kurdistanê, Rojhilata Kurdistanê.
ji: başûr + ê + Kurdistan + ê
başûrî (rengdêr) cinûbî, ya/yê başûr, cinûbî, ji başûr.
Dijwate: bakurî.
Bide ber: rojhilatî rojavayî.
ji: başûr + -î.
: başûrîtî
başûrîtî (navdêr, mê) rewşa başûrîbûnê.
ji: başûrî + -tî
başûrkî (navdêr, mê) bi başûrî.
ji: başûr +-kî
başwal (Zazaki) başwal, tazî bûna ji navikê berjêr
batalyon (navdêr, mê) gurdan, mifreze, tabûr, koma leşkeran ya ku ji çend sed ta çend hezar serbazan pêk tê û ji lîwayan biçûktir e.
Bide ber: lîwa divisyon
baterî (navdêr, mê) pîl, akû
baterîjen (navdêr, mê) baterîst.
ji: baterî +-jen
baterîst (navdêr, mê) baterîjen.
ji: bater +-îst
batezînk (navdêr, mê) amêreke karebayî ye li havînan bayî di tezîne jibo xwe ji gerimê paraztinê bikar dihêt, :batezînka me kar na ke , :bayê batezînê pir sare
batho- . Înglîzî: pêşgir, pêwendîdarî kûrbûnê ye.
Herwiha: •bathy-.
: batholith bathometer bathophobia bathos
bathy . Înglîzî: pêşgir pêwendîdarî kûrbûnê ye.
: bathymetric bathypelagic
batî hêlik, gun
(navdêr, nêr) gun, hêlik, ritil.
Herwiha: bati.
Bide ber: bat betî
batil (rengdêr) gewc, dûrî aqil, beredayî, berbad, pûç, bêbingeh, absûrd, şaş, çewt, xelet, ne rast, ne dirist.
Bide ber: betal.
ji: Ji erebî.
: batilî batilîtî batiltî
batilî (navdêr, mê) rewşa batilbûnê.
ji: batil + -î
batin (rengdêr) hindirrîn, di nav de, tê de, ne diyar, ne xwiya, ne berçav.
Dijwate: zahir.
ji: Ji erebî.
: batinî batinîtî batintî
batinî (rengdêr) nepenî, razber, veşartî, ne berçav, ne xuya, ne eşkere.
Bikaranîn: Peyveke bi taybetî tesewifê ye.
Dijwate: zahir.
ji: ji erebî باطنى (baṭinî), hevreha بطانة (beṭanet: beten 2), بطانية (beṭṭaniyyet: betenî 1), بطان (beṭṭan: veşêr), hemû ji rehê بطن (beṭene: veşartî bûn)
batirsok potikên ku bi bi ser dîwarê bostên ve dikin da ku sewal jê bitirsin û nekevinê; reşe
(navdêr, mê) re e, :batirsok li ber çavan çê bi bûn ji batirsokan di tirse, batîfa (cugir) bajêrkek li kurdistana ıraqê
bativ (navdêr, mê) peq, peqilk, kînor, avzelêlk,ava yan hewayê ku li ser leşê mirovî dicive bi taybetî dema ku leş dişewite.
Herwiha: bativk.
: bativkî
batman 1. bajarrek Kurdistanê Serenav,mê, Êlih, bajarrek e li Bakurê KurdistanêQezayên Batmanê, Heskîfê, Kercusê, Sason, Kozluk, Besîrî.
: batmanî, batmanîtî
batmanî (rengdêr) (navdêr) kesa/ê yan tişta/ê ji Batmanê anku Êlihê yan têkildarî wê.
Hevwate: êlihî.
ji: Batman + -î.
: batmanîtî
batmanîtî (navdêr, mê) rewşa batmanîbûnê.
ji: batmanî + -tî
bator (navdêr, mê) mîzdanka bayî.
ji: ba +-tor
bav 1. mêrê diya mirovî 2. giyanewerê ku ji avika wî giyanewerên din çêdibin *"mala bavê, mala mêran e" -bavê bêkesan sexbêrê belengazan -bavê xwe nas nekirin 1. şîrheramî kirin 2. ji bo mesleheta xwe tixûb nas nekirin
(navdêr, nêr) zelamê mirov jê çêbûye, zelamê mirov kurr yan keça wî, kesa/ê bingehê rêbazekê danaye:Şerefxan bavê dîroka kurdî ye. bab, nifş, yabo.
Hevwate: peder.
Herwiha: bavk, baw, bawk, bab.
Têkildar: dayik.
Bide ber: ap, mam, şû.
: bapîr, bavînî, bavîtî, bavtî, bavkal, bavo.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: bav, bab soranî: bawk zazakî
bav harsim dixwe, diranên kur disekihin (biwêj) bi hev ve têkildar bûn. wisa ne hêsan e hevalo! çi gotine: “bav harshn dixwe, diranên kur disekihin.
bav ısa ye, çiqas dirûne dîsa ye (biwêj) ew ew e, zêde nayê guherandin. kê çi dibêje bila bibêje, ma wisa hêsan e, bav ısa ye, çiqas dirûne dîsa ye.
bav ji êş tê, kur jê pirsa bajêr dike (biwêj) her kes di nav heyr û xeyalên xwe de ye. her kesek derd û daxwazeke wan heye. bav ji êş tê, kur pirsa bajêr jê dike.
bav ji êş tê, kur saloxan dide (biwêj) carinan yên bêked û bedel nedayî ji yê kedkar zêdetir derdikevin pêş. ev jî tiştekî wisa ecêb e heyran, bav jî eş tê, kur saloxan dide.
bav ku ev bav be, ewledê ku jê bikeve gelo wê çawa be! (biwêj) ji xeraban xerabtir dikeve. hema ez niete! im! bav ku ew bav be, ewledê ku jê bikeve gelo wê çawa be?
bav kuştî dê kuştî (biwêj) ınyat kirin. ısrar kirin. “min pihîn lêda, bav kuştî dê kuştîé, tu car naçhne xwendinê. veysel çamhbel
bav ling hilanî, kur deh li şûne danî (biwêj) ji bo şibandinê tê bikaranîn. heçiya berzan e, welehî hema bav ûng hilanî ye, kur deh ling li şûne datû ye.
bav rezek da law, law guşek tirî neda bav (biwêj) ji bo fedakari û girêdana dê û bavan tê gotin. ev jî tiştekî xwezahiye her hal. bav rezek da law, law guşlek tirî neda bav.
bavan 1. bav û bapîr (navdêr) bavkal, bavûbapîr, bavûkal.
ji wêjeyê: Û ew çûn. Yek bi yek, dudu bi dudu û ref bi ref. Hin ji wan çûn Stenbûlê û hin ji wan çûn Parîsê, çûn Berlînê, çûn Hannoverê, çûn Londonê. Çûn û çûn û çûn çûn. Kes nema. Bi tenê Kêvo bûye mîna pepûkekî û li dewsa warê bavanên xwe maye...(Enwer Karahan: Kêvo, Nefel.com, 8/2007).
ji: bav + -an.
: bavanî bavanîtî bavantî
bavan vekirin (Binihêre:) bavan
bavanî (navdêr, mê) rewşa bavanbûnê, paternalîzm, cihêz, gûz, cêz.
ji: bavan + -î.
Bikaranîn: Lêker: bavanî kirin. Navdêr: bavanîkirin
bavanî kirin (lêker)(Binihêre:) bavanî
bavanîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bavanî
bavarya Serenav,mê, Bayern, Bavyera, herêmek Elmanyayê ye.
ji: Ji inglîzî Bavaria.
: bavarî bavarîtî bavarî bavarîtî
bavê (yekî) cendirme bûn (biwêj) çavbel û kone bûn. lawo ma bavê te cendirmeye, tu wisa xwe didîpeş?
bavê (yekî) lê hatin (biwêj) wekî berjewendî û daxwaza yekî bûn. wa ye îro bayê sînan lê hatiye, ka wê sibehê çawa bibe?
bavê (yekî) xwêdê bûn (biwêj) pir bişans û biderfet bûn. bavê te xwedê ye, ma tu edî çi dixwazî?
bavê felekê li ber guh ketin (biwêj) rastî rewşek neyînî hatin. “çi sne û gunehên wan zarokan helm? çima bayê felekê li ber guhên wan ketibûmehmed uzun
bavê feqîran bûn (biwêj) ji feqîr û xizanan re alîkarî kirin. bi rasti jî ev mamoste resul, tam bavê feqîran e. bavê felekê bûn bişans û qismet bûn. maşeleh, delîl bavê felekê ye. karê wî tim baş dimeşe.
bavê hev du ji gorê derxistin (biwêj) hev û din rezîl kirin. çêr kirin. dema ku çîlê û gulçînê berê xwe dane hev, bavê hev du ji gorê derxistin.
bavê hev şewitandin (biwêj) zirar gihandina hev û din. ji dest wan her û du aliyan jî bê, wê bavê hev û din bişewitînin.
bavê qîzan, wekî rûnê hîzan (biwêj) jî ber ku derfet di destê wan de ne, bavê qîzan serdest in. bavê qîzan, wekî rûnê lûza. mêrikîbavê qîzê ye, divê hûn hinekî bi hurmet nêzîk bibinê.
bavê seyro bang kirin (biwêj) kêf û şahî kirin. zarokên wan şer dikirin, wan jî bavê seyro bang dikirin.
bavê te mirê mûyek e, birayê te mirê mûyek e, te çi bi ser de kukekûk e (biwêj) ji ber teralî û canheziyê, kar û xebat di serê xwe de mezin kirin. diya min ji bo mirovên wiha teral tim digot: “bavê te mirê mûyek e, birayê te mirê mûyek e, te çi kukekûk e. (bnr. çîrok) “bavê te mirê mûyek e, birayê te mirê mûyek e, te çi bi ser de kûkekûk e. çîrok: bûk ji ber şehkirina binek mûyan pir aciz dibe ci li ber çavê xwe gelekî mezin dike. tim di ber xwe de dike çineçin, dest û piyên wê li hev dipiçikin. xwe aciz dike. nikare ji nav wî karê piçûk derkeve. canê xwe gelekî zer dike. xesûya wê ku vê rewşe dibîne, hêrs dibe û jê re wer dibêje: bavê te mirê mûyek e, birayê te mirê mûyek e, te çi bi ser de kûkekûk e?
bavê te siwara kust peya kust lê nepirse gotina pêşiyan wekî ku bav, çi sivara çi peya kûştibe di dawiyê de hatiye kuştin, heke mirov kanibe mirov ne li peya ne li sivarabipirse û tola wî hilîne.bûyerên ku biqewimin an pirsgrêkên ku çê bibin divê mirov bi piranî li çareserkirinê bigere.heke hertim mirov li jêderkê bifikire ji xwe çareserî jî çê nabe.
bavê xwarinê bûn (biwêj) tenê li berjewendiyên xwe fikirîn. ew tenê bavê xwarinê ye, ji bilî we bi kêrî tiştekî nave.
bavê xwe nas nekirin (biwêj) pir hêrs bûn, eslê xwe winda kirin. dema ku hêrsa berzencî tê, qet bavê xwe jî nasneke. kemal ew mirov e ku bavê xwe nas nake, tu yê çi ji wî bigirî?
bavik ecdad
(navdêr, mê) malbat, binemal, qebîle, klan, dînastî, bavê dêmarî,bavê ne hirr.
Herwiha: babik babk bavk.
ji: bav + -ik
baviksalarî erka ku tê de bav bi bandor e; pederşahî
(navdêr, mê) patriyarkalîzm, pederşahîdesthilata mêran, bindestiya jinan.
Herwiha: babsalarî bavsalarî.
Dijwate: dayiksalarî. Bi soranî: bawksalarî.
ji wêjeyê: Elîzabêt Gewriyê: Hikûmeta Başûr xwedî hişmendiya baviksalariyê ye.
ji: baviksalar + -î
bavkal (navdêr, nêr) bav û bapîr û bav û bapîrên wan, bavê bapîrê kesekê/îTehsîn Seîd Elî Beg, ji binemaleka kevnar a mîrên Şêxane. Elî Begê yekê yê ku Geliyê Elî Beg pê hatiye navkirin, babkalkê wî ye (babê bapîrî).(avestakurd.net, 26.07.2008).
Herwiha: babkal, bab-kal, babûkal, bab û kal, bav-kal, bavûkal, bav û kal, bawkal, baw-kal, bawûkal, baw û kal.
ji: bav + kal.
: bavkalî, bavkalîtî, bavkaltî
bavkalî (navdêr, mê) rewşa bavkalbûnê.
ji: bavkal + -î
bavkuj (navdêr) kesê ku bavê xwe dikuje.
Herwiha: •babkuj.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): bawkkuj Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
bavkuştiye mirov bûn (biwêj) dijminê herî mezin bûn. çi dibe hila bibe, bavkuştiye mirov be jî bila bi namûsê terbiye nebe.
bavmarî zirbav
bavo (hoker) yabo, babo
bavo bavo kirin (bavî bavî kirin) (biwêj) hewarî kirin, alîkarî xwestin. di dawiyê de wî jî bavo bavo kir, lê mixabin pir dereng malm ît tu kes pê nehesiya.
bavo bavo! pisîkê donê simbêlê te xwar (biwêj) xwe ji rewşa xwe ya rasteqînî cudatir û şimşat nîşan dan. got, bavo bavo pisîkê donê simbêlê te xwar. rohat hewayeke zengîn li ba me difûrand lê jina wî defa wî dirand. (bnr. çîrok) bavo bavo! pisîkê donê simbêlê te xwar. mirovekî pir bifors, tirpewa û fîtoz hebûye. di heman demê de gelekî jî feqîr bûye. ev mirov hinek donê bizinan bi dest dixe û iliklide cihekî bilind ku destê kesî negihîjiyê. her dem çaxa ku wê ji mala xwe derkeve here nav civatê, ji wî rûnî hinekî tîne li simbêlên xwe yên pal dide. dibiriqîne, şeh dike û dîsa hildide cihê wî. bi vê helwestê dixwaze ku yên wî dibinin, bila him wî xweşik ci bedew bibinin, him jî bibêjin: wa ye. mêrik di mala xwe de qelîyan jîxwarinên birim dixwe ku simhêla wî di rim de maye. bi wê simbêla xwe ya birqonek gelekî xwe qure dike û forsê dike. malbata wî hemû jî dizanin ku donê simbêlên wî pir girîng e. ji bo wê jî kesek newêre destê xwe jî bidiyê. rojekê dîsa ew kes di nav ervatê de rûniştiye û simbêlên xwe bi awayekî serbilindî ba dide. ji nişkê ve keçika wî bi hewar dikeve hundir û diqîre: bavo, bavo! pisîkê donê simbêlên te xwar!..
bavo pîvaz naxwe, dibejin şekir bixwe (biwêj) ev biwej, ji pîvaze hezkirina kurdan tîne ziman. tu li miti û vîye befem binere, bavo pîvaz. naxwe, dibeje şekir bixwe.
bavtî 1. nêrtiya ji bo diya giyaneweran 2. sexbêrî -bavtî kirin 1. ji diyê re nêrtî kirin 2. lê xwedî derketin
(navdêr, mê) rewşa bavbûnê.
ji: bav + -tî
bavtî kirin (lêker)(Binihêre:) bavtî
bavtîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bavtî kirin
bavtîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bavtî
bavûbapîr (navdêr, mê) bavan, bavkal, bavûkal
bavwindayî (biwêj) esle xwe winda kirin, ji bo kesên esil û esase wan ne kifş e jî tê gotin. di dawiya dawiye de em man gumana wî bavwindayî... belasebeb ji wî re nabejin bavwindayi, bi rastî ew bi xwe ji nizane ji ku hatiye.
bavyera Serenav,mê, Bayern, Bavarya, herêmek Elmanyayê ye.
ji wêjeyê: Rojname xwe dispêre hikûmeta Bayernê û dinivisîne ku ji sebebê tirkan û kurdan li ser qasid(an) li hev nekiriye, BND-ê (istixbarata Elmanyayê) bêyî riza tirkan û li gel ku tirkan xwestiye pêşî lê bibire, bi grûbê re ketiye nava peywendiyê.(Netkurd.com de, 7/2008).
ji: Ji frensî Bavière.
: bavyerî bavyerîtî bavyerayî bavyerayîtî
baw 1. awayê kirina tiştekî (navdêr, mê) edet, banek, irf, çande, kultûr, torre, ferheng, mode.
: bawer bawerî bawî 2. zelamê mirov jê çêbûye (navdêr, nêr) (Binihêre:) bav
bawbûn (navdêr, mê) zalbûn, belavbûn.
ji: baw +bûn
bawdar (rengdêr) modedar.
ji: baw +-dar
bawefa (rengdêr) dilsoz, wefadar, biwefa.
ji wêjeyê: Fexrê Îbrahîm û Îsmaîl û Nûh Mustefayê bawefa yê bafitûh w:Mela Hisênê Bateyî
bawelî bûn (biwêj) xwe winda kirin. wekî serxweşan bûn. ev çend roj in ku rewşa zîne baş xuya nake, tu dibejî bawelî bûye; qet haya we ji we tune ye.
bawer bûn (lêker)(Binihêre:) bawer
bawer kerdiş (Zazaki) (navdêr)bawer kirin, îtimat kirin
bawer kirin 1. îman kirin 2. pê ewle bûn *"agir kete mala derewînan, kesî jê bawer nekir"
Tewandî(lêker) baweriyaya bi yekî an ji tiştekî anîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باوه‌ر کرن.
: bawerkirin
bawer nekirin (lêker) guh nedan.
ji: bawer + nekirin
baweranî (navdêr, mê) bawermend, xweyîman, momîn.
ji: bawer +-anî
bawerbar (rengdêr) berbawer, tişta/ê ku tê bawerkirin yan dikare bêt bawerkirin.
ji: bawer + -bar.
: bawerbarî nebawerbar nebawerbarî
bawerbarî (navdêr, mê) rewşa bawerbarbûnê.
ji: bawerbar + -î
bawerbarîtî (navdêr, mê) merd.
ji: bawerbar +-îtî
bawerbarkî (navdêr, mê) bi bawerbarî, bi qayilbarî.
ji: bawerbar +-kî
bawerbûn (navdêr)(Binihêre:) bawer
bawerdar (rengdêr) bawermend, dilbawer.
ji: bawer +-dar
bawerdêr (navdêr, mê) ewledêr, bawerker.
ji: bawer +-dêr
bawerdêrî (navdêr, mê) ewledêrî, bawerkerî.
ji: bawer +-dêrî
bawergeh (navdêr, mê) ol, bawerî, bawer, rageh, rê geh, dîn, ayinra.
ji: bawer +-geh
bawerî 1. îman 2. ewlehî *"baweriya kurdan, her barûd bi çiyê tê" -baweriya te bi Xwedê hebe Yezdanê dilovan şahid be ku... -bawerî pê anîn pê ve ewle bûn
(navdêr, mê) qenaet, êqîn, îman, înan, yeqîn.
Herwiha: bahwerî, bahwirî, bawirî, behwerî, baharî.
Bikaranîn: Lêker: bawerî anîn, bawerî dan. Navdêr: bawerîanîn, bawerîdan.
ji: bawer + -î.
: bêbawerî
bawerî anîn (lêker)(Binihêre:) bawerî
bawerî dan (lêker)(Binihêre:) bawerî
bawerî nedan (Binihêre:) bawerî
baweri pê anîn (biwêj) pê ewle bûn. me got baş e, me baweriya xwe pê anî lê di paşila wî de jî xaçek derket.
bawerîanîn (navdêr)(Binihêre:) bawerî
bawerîdan (navdêr, mê) (Binihêre:) bawerî
bawerîhînan (navdêr, mê) bawerkirin, :bawerîya min nahêt hevalînîya wî bi kem , :te çima bawerî bi wê çpelê hîna? çi caran bawerîyê bi mirovê xapînok ne hîne !
bawerîtî (navdêr, mê) fîdeîzm, baweritî.
ji: bawer +-îtî
baweritî (navdêr, mê) fîdeîzm, îmaniye, bawerîtî.
ji: bawer +-itî
bawerkar (navdêr, mê) bawerker, bawerdar, bawermend, oldar.
ji: bawer +-kar
bawerker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê bawer dike, ewledêr, bawerdar, bawermend, oldar, bawerdêr, xwedanas, dîndar, ayîndar.
ji: bawer + -ker
bawerkerî (navdêr, mê) bawerdêrî, ewledêrî.
ji: bawer +-kerî
bawerkirî (rengdêr) (Binihêre:) bawer
bawerkirin (navdêr)(Binihêre:) bawer
bawermend kesê îmankirî, misilman
(navdêr) kesên ku bawerî bi tiştekî (bi taybetî bi dînekî anku olekî) heye: bawermendên îslamê, bawermendên komunîzmê.
Herwiha: bahwermend, bahwirmend, bawirmend, behwermend, behwirmend.
ji: bawer + -mend.
: bawermendî, bawermendîtî, bawermendtî
bawermendî (navdêr, mê) rewşa bawermendbûnê.
ji: bawermend + -î
bawername (navdêr, mê) govaname, şehade, dîploma, sertîfîkat, doktora.
Herwiha: bahwername behwername.
ji: bawer + -name
bawernebûn (navdêr, mê) piştnedan, pêewlenebûn.
ji: bawer +nebûn
bawernekirin (navdêr, mê) bêbawerî, ewlenebûn.
ji: bawer +nekirin
baweşandin (lêker)ber bi ba kirin, bajen kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باوه‌شاندن
baweşandin/dibaweşîne/bibaweşîne 1. ber bi ba kirin 2. bajen kirin
baweşînk bajen
(navdêr, mê) bajenînk, bajêrge, erpîze, tişta ku mirov li ber rûyê xwe dihejîne daku mirovî hênik bike.
Herwiha: baweşênk, baweşînek, baweşînok.
ji: ba + -weşînk ji weşandin.
Bikaranîn: Lêker: baweşînk kirin. Navdêr: baweşînkkirin Rengdêr: baweşînkkirî
baweşînk kirin (lêker)(Binihêre:) baweşînk
baweşînkkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye baweşînk kirin
baweşînkkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) baweşînk
bawesîr nexweşiyeke çêrmî ye û bi sedema wê laş her dixwire
bawesîrî (rengdêr) nexweşîyeke rûvika rast kul di bit
baweşk (navdêr, mê) bayê li dema xewa mirvî dihêt yan mirov mandî di bit ji devî der di kevit dev ve dibit û dengek wek (aa)di gel da dihêt, :bawe kên vî zarokî di hên diyare xewa wî ya dihêt
bawest (Zazaki) hembêz; Sey di waştan yewbin bawest kerdênê:Wekî du dergîstiyan hev hembêz dikirin
bawî kesê ku qolinceke daîmî di laşê wî de heye
(Zazaki) bawî, cûrekê nexweşî ye, ku însan yan jî heyvan bi vê nexweşî bikeve, kefşil (gilêj, şorik) ji devê wî da tête
bawî bûn (lêker)(Binihêre:) bawî
bawî kirin (lêker)(Binihêre:) bawî
bawîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) bawî
bawîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) bawî
bawîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bawî kirin
bawîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bawî
bawil (navdêr, nêr) tûr, telîs, torbe, çewal, bahol.
Herwiha: bawol bawul.
ji wêjeyê: Geh nîvçe vekir, geh girt, lê dawiya dawî bawil hat girtin û venebû. Pasportên me têda man û wext li me teng bû..
ji: jiitali baule ji latinî baula, hevreha baiulare (bar lê kirin), têkilî balyoz.
bawilî (navdêr, mê) genî, gendoyî, bêhnpêketî.
ji: bawil +-î
bawişîn (lêker)(navdêr, mê) wate ji bêxewî dev vebûn û hilmek gran kişandin,bawişkên wî hatin.berî qezê ajoker dibawişî jê bawişk bawişandin
bawişk (navdêr, mê) her carek bawişînê dew jî bawişkên min ne birî.
Herwiha: bawîşk
bawîşk 1. berxewarî 2. nîşaneyên xewê, palûşk *"sal, mîna bawîşkan derbas dibin" -bawîşkê xwe anîn rewşa xewê lê xuya bûn
bawîşk hatin (lêker)(Binihêre:) bawîşk
bawîşkanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) bawîşk
bawişke weamayene (Zazaki) bawişkîn
bawişke, bawuşke (Zazaki) bawişk
bawişkîn (lêker)reyîn, ewtîn, qîjeqîj kirin, qêrîna çûkê.
ji: bawişk +-în
bawk (Soranî) (navdêr) bav
bawkalik (Zazaki) bavkalik, wekî bavkal
bawkan (Zazaki) Bawkan, navê gundekî ku bi Pîranê va girêdayî ye
bawker (navdêr, mê) rêberê tayarî.
ji: baw +-ker
bawo! (Zazaki) bavo!, Bankirina bav, Gazî kirin; Way li min bowo! key mi veşa:Way li min bavo! mala min şewitî
bax qada dorgirtî ya ji darên fêkiyan pêkhatî *"çi diçe ji bêx diçe, ji baxvên çi diçe?"
1. zeviya ku gul û dar lê çandî (navdêr, nêr). Gotin: bağ, baxçe, gulistan, parêz, cihê ku gul yan dar lê hatine çandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باغ/باخ.
ji: hevreha farisî باغ (baẍ: bax, baxçe), belûçî باگ (bag: bax, baxçe), pehlewî bag (baxçe; milk, erd, zevî; maliyet; qismet), hevreha bexş, bext, bac, hemû ji Proto-hindûewropî bʰeh₂g- (belav kirin, parve kirin). Wek bağ û bahçe (ji baxçe) ketiye tirkî jî û wek ܒܓܐ (bağa) jî di aramî de cih girtiye..
: baxçe baxçevan baxçevanî baxçevanîtî baxçevantî baxçeyî baxewan baxvan baxî baxvanî baxvanîtî baxvantî
baxçe 1. baxê biçûk 2. hewşa cihekî
(navdêr, nêr) cihê gul û dar lê hatine çandin.
Herwiha: bexçe.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باخچه.
Bide ber: bûstan, cinîn, gulistan, şov, zevî, ekûr.
ji: hevreha soranî باخچه (baxçe), farisî باغچه (baẍçê), avestayî vaxşe (milk), ji bax + -çe, jiari. Tevî ku -çe bi gelemperî maneya biçûk dide peyvan lê baxçe hem bi maneya yên biçûk û hem jî yên mezin tê bikaranîn. Bo hin nimûneyên din yên bi heman awayî, ku paşbendika biçûkirinê girtiye lê maneya biçûk tê de nîne, binere: parçe, jinik..
: baxçeçîn, baxçeçînî, baxçedar, baxçedarî, baxçekar, baxçevan, baxçevanî, xudanbaxçe, xwedanbaxçe, xwedîbaxçe
baxçedar (rengdêr) bibehçe.
ji: baxçe +-dar
baxçedarî (navdêr, mê) baxçevanî, baxevanî, baxvanî, rezvanî.
ji: baxçe +-darî
baxçekar (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê baxçe dike.
ji: baxçe + -kar
baxçevan kesê ku di hewşên malan an jî baxên biçûk de dixebite
(navdêr, mê) baxvan, gulvan.
ji: baxçe +-van
baxçevanî karê hildan û danîna baxçeyan
(lêker)karê hildan û danîna baxçeyan, rezvanî
baxçeyê heywanan (navdêr, nêr) baxçeyê ku gelek heywanên kûvî yên cuda di nav de tên xwedîkirin (bi taybetî bo ku mirov biçin û li wan temaşe bikin).
Herwiha: bexçeyê heywanan. Yekjimar: baxçeyek heywanan. Pirrjimar: baxçeyên heywanan.
Bi alfabeyên din: باخچه‌يێ حه‌يوانان. Devkî: baxçê heywana bexçê heywana.
ji wêjeyê: Kitêbeka nû ji bo zarokan ji nav weşanên Hêlînê derkeft. Navê vê kitêbê »Bexçeyê Heywanan« e. Ew ji nivîsîna Ghislain Zuccoloyî ye û Sacha Ilitchî ew ji fransî wergerandiye. Wêneyên tê de yên Nicolas Hunerblaesî ne.(Kulturname.com, 9/2009).
ji: baxçe + -y- + -ê + heywan + -an. Bi soranî: باخچه‌ی حه‌يوانان (baxçey heywanan)
baxçeyê zarrokan (navdêr, mê) zarrokxane, pêşdibistan, rewze, kodekistan, kreş, cihê ku dêbav rojane zarrokên xwe yên ku hê bo çûna dibistanê biçûk in bo çavdêrîkirin û lîstikan dibinê (bi taybetî dema ku dêbav bi xwe li kar in), zarrokistan.
Herwiha: baxçeyê zarokan baxçeyê zarroyan baxçeyê zaroyan baxçê zarrokan baxçê zarokan baxçê zarroyan baxçê zaroyan bexçeyê zarrokan bexçeyê zarokan bexçeyê zarroyan bexçeyê zaroyan bexçê zarrokan bexçê zarokan bexçê zarroyan bexçê zaroyan. Pirrjimar: baxçeyên zarrokan.
ji: baxçe + -yê + zarrok + -an
baxçik (navdêr, nêr) gulistan, gulzar, baxçeyên biçûk.
Herwiha: bexçik.
Bide ber: boxçik buxçik
baxdenus (Zazaki) baxdenûs, navê celekî giya ye, yo, ke ku tê xwarinê
baxewan (Soranî) (navdêr). Bi kurmancî: bexçevan, rezvan
baxî (navdêr, mê) rewşa baxbûnê, serhildêr, yaxî, asî.
ji: bax + -î.
Bikaranîn: Lêker: baxî bûn. Navdêr: baxîbûn
baxî bûn (lêker)(Binihêre:) baxî
baxîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) baxî
baxîre (navdêr, mê) keştî, vapor, gemî, papor, kelek, sefîne, beleme, qayîk, navgîna mirov pê li ser avê dimeşe.
Bide ber: bakîre.
ji: Ji erebî, têkildarî bixar.
: baxîreajo baxîreçêker baxîreçêkerî baxîregeh baxîrenas baxîrenasî baxîresaz baxîresazî baxîrevan baxîrevanî baxîrezan baxîrezanî
baxîrevanî (navdêr, mê) karê baxîrevanan.
ji: baxîrevan + -î
baxîz (navdêr, mê) berbisk, sinceq, merxesk, sincaq, qawgîr
baxkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bax kirin
baxlema (navdêr, mê) cûnek sazên muzîkê ye.
Herwiha: baglama baglema baxlama.
ji wêjeyê: Hunermend Nîlufer kî ye? Nîlufer Akbal ji malbateka welatparêz, li bajarê Wartoyê ya ser bi parêzgeha Dersimê, hatiye dinê. Nîluferê 5 xûşk û 2 bira hene. Wê xwendina xwe ya destpêkî û navendî heta lîseyê li bajarê Wartoyê kuta kiriye. Piştre sala 1986’an ew diçe Stenbolê û sê salan li mekteba “Arîksa” di warê muzîkê de baglama, note û repertuar dixwîne. Sala 1988’an, yekem albuma xwe bi navê “Biten Aleviler”ê çêdike.(Nîlûfer Akbal di hevpeyivînekê de li gel Dara Natiq, Netkurd.com, 6/2007).
ji: Ji tirkî bağlama (girêdan, bestin).
: baxlemasaz baxlemavan baxlemayî
baxlemayî (navdêr, mê) rewşa baxlemabûnê.
ji: baxlema + -yî
baxleme (navdêr, mê) cûnek sazên muzîkê ye.
Herwiha: baxlama baxlame baxlema.
ji wêjeyê: Birayekî min baxleme lêdixe, birayekî min jî gîtarê lêdixe. Birayên min ên dengxweş jî hene, lê belê ev her du birayên min tenê di vî warî de dixebitin, bi muzîkê mijûl dibin. Birayekî min jî hem nivîskar û lîstikvanê şanoyê ye hem bestekar e. Ku ev birayê min gelek salan di girtîgehê de ma, niha li derveyê welêt e. Ez bi kurtahî dikarim eviya bibêjim; malbata me bi piranî bi çand û hunerê mijûl dibe.(Hunermend Xanemîr di hevpeyivînekê de li gel Mustafa Gazî, Netkurd.com, 2/2008).
ji: Ji tirkî bağlama
baxox (navdêr, mê) angelok, kanêje, hin cûnên gulan in.
ji wêjeyê: Kanêje di cihên hûnik û di nav geniman de hêşîn dibe. Dema dexil tên çandin, di nav tovê geniman de ew jî tev li axê dibe û di nav genim de çêdibe. Bejna wê 20 -90 cm bilind dibe. Belgên wê rimane û kesk in. Li ser belgan pûrtek wek livayê heye. Kulîlka wê di mehên Gulan û Hezîranê, di serê gopîkê de vedibe.(Bavê Jiyan, Lotikxane.com, 6/2009). Navê zanistî: Centaurea (Centaurea kurdica).
: baxoxistan baxoxistanî baxoxî baxoxnas baxoxnasî
baxoxî (navdêr, mê) rewşa baxoxbûnê.
ji: baxox + -î
baxterî (navdêr) zimanek mirî yê, ji malbata zimanên îranî ye.
Herwiha: baktrî.
ji: Baxterya -î
baxtiyarî (Zazaki) Baxtiyarî, navê şêweyekî zaravaya Kurmancî
baxvan kesê ku bi baxê fêkiyan re mijûl dibe
kesê ku bi baxê fêkiyan re mijûl dibe
baxvanî karê hildan û danîna baxan
(lêker)karê hildan û danîna baxan, rezvanî
baxwarin (navdêr, mê) (Binihêre:) ba
baxweşk di xaniyan de pergala ku hewaya hundir bi ya derve re diguherîne
di xaniyan de pergala ku hewaya hundir bi ya derve re diguherîne
bay-bay (hoker) bi xatirê te, bi xatirê we, oxir be, bi xêr biçî.
Herwiha: baybay bay bay.
ji: Ji inglîzî bye-bye
bayê (yekî) bilind bûn (biwêj) rewşa yekî baş bûn, xwe qure kirin. maşelah îsal bayêxêredîn baş bilind bûye. bayê gulistanê bilind bûye kesî piş xwe wek mirovan nabîne.
bayê (yekî) li ber çûn (biwêj) pesin vala derketin. derewa yekî derketin meydanê, piştî hêrs û acizbûnê hinekî sakîn bûn. roja ku hespê wî ew peşbaziya fermî winda kir, bayê marûf li ber çû. ji ber lawê xwe dull gelekî hêrs bibû, lê va ye îro hinekî bayê wî li ber çûye.
bayê (yekî) rabûn (biwêj) karê yekî baş çûn. siûd lê hatin. şi kir ji xwedê re êdî bayê tajdînê min rabûye.
baye anî, bagere bir (biwêj) çawa be, wisa jî diçe. jixwe her tişt wekî kok û binyata xm>e encam dide. baye anî, bagere jî bir.
baye bendera (yekî) hatin (biwêj) şans baş meşîn, kar baş bi re ve çûn. qet deste xwe medine, îro roj roja mehmed e, îro baye bendera wî katiye.
bayê dilan pê girtin (biwêj) ji ber evîn û dildariyê ketina rewşên eletewş. zefzêde jî bi ser de neçin, ma hûn nabînin, wa ye bayê dilan bi wî girtîye.
bayê ecem e, çend qurişen me li cem e (biwêj) ji bo rewşa ne zelal, bêbawer û girêdayî rasthatinan tê gotin:de weleh ez çi bibêjim, bayê ecem e, çend qurişên me li cem e, de ka çawa, her xwedê dizane. gotinek mecazî ku carna bo deyndara jî tê gotin; zimanekî xweş danûstandina ku divê bê kirin, tê qal kirin Ba tê bayê Ecem e Bila apê Xalid were Çend qiruşê me li cem e
bayê hebanê li ber çûn (biwêj) şek şikestin, sênc û moral xerab bûn. bavê zelêxê xwe gelekî diwerimand, lê piştî ku fêlên wî derketin holê, bayê hebana wî li ber çû.
bayê kalikê (yekî) vemirîn (biwêj) kêf û coş tunebûn. lawo çi ye bayê kalikê te vemiriye, ma îro roja sekinandinê ye?
bayê kîr li serê (yekî) xistin (biwêj) ji bo mêrên ku di hêla zayendî de pir daxwazkar in tê gotin. dixuye ku bayê kîr li serê silo xistiye, ka hela zaxirî li ku bisekine.
bayê lê xist, bir çû ber tira golikan (biwêj) bêrûmet bûn. piştî ku zavayë xwe hilda mala xwe, bayê li tefîqê reşo xist bire ber tira golikan.
bayê sar lê ketin (biwêj) dest û pê negirtin. felç bûnpiştî ku bayê sar lê ket, te digot ew çûye û yekî din hatiye.
bayê şîn pê ketin (bayê şîn ketin dêst) (biwêj) dest seqet bûn, şil bûn. ma bayê şîn ketiye destê te ku tu nikarî avekê jî vexwî?
bayê tu anî, bagerê tu anî (biwêj) tu ji ku derketî? qurban tu ji ku derketî, bayê tu anî, bagerê tu anî?
bayê xortaniyê lê hatin (biwêj) ji ber hêz û geşa ciwaniyê coşîn. dem dema wî ye, bayê xortaniyê lê hatiye, divê mirov zêde jê xeber nede.
bayengan serenav, bajarokeke girêdayî Pawe li Kirmaşan
bayern Serenav,mê, Bavyera, Bavarya, herêmek Elmanyayê ye.
ji wêjeyê: Rojname xwe dispêre hikûmeta Bayernê û dinivisîne ku ji sebebê tirkan û kurdan li ser qasid(an) li hev nekiriye, BND-ê (istixbarata Elmanyayê) bêyî riza tirkan û li gel ku tirkan xwestiye pêşî lê bibire, bi grûbê re ketiye nava peywendiyê.(Netkurd.com de, 7/2008).
ji: Ji elmanî Bayern.
: bayernî bayernîtî
bayex (navdêr, mê) pûte, hemêt, ihtimam, îtina, dîqet, xemxwerî, giringî, muhimî, xemjêxwarin: Em bayexê bi xwendinê dikin. (Em xwendinê giring dihesibînin. Em xemê ji xwendinê dixwin.), dên, bal, sexbêrî, haydarî, sereguhî, çavdêrî, mereq, enteres.
Herwiha: bayêx bayix bayîx.
Bide ber: boyax.
ji wêjeyê: Ew li ser hindek ji binemayên helbestê rawestiya: Wêne, hêma, raman û taybetmendî. Dilniya bû ku helbest bi xwe cîhanek sereke û berdar e û alav amrazê wê ne sade û sakar in belê ew bêhtir li ser awayê bikarhînana wan alav û amrazan rawestiya, dihizrand ku helbest bêhtir ji hêma û wêneyan pêk dihê belê ew hêma ne wêne ye û ew wêne ne tinê derbirrînek e bo helçûna derûnê yan kirasek e bi ser nihênî û nepeniyan de, belê êstgehek e û tê de sewda û ciwaniya xeyalgehê digehe hev û di encam de efrandin peyda dibe. Herweha li ser rewnbêjiyê jî rawestiya û got ku nabe rewanbêjî bibe alav yan binema bo nezelalî yan nedîderiya helbestê ji ber ku ew fîlosof e û li destpêkê û li dawiyê sercem fîlosof bayexê bêhtir bi kamne û bandora karê wêjeyê didin.(Rojava.net, 2005).
: bayex pê dan bayex pê kirin bayexpêdan bayexpêdayî bayexpêder bayexpêkirin bayexpêker bayexpêkirî
bayexdan (navdêr, mê) guhdarî, minet.
ji: bayex +dan
bayexdar (rengdêr) hêja.
ji: bayex +-dar
bayexî (navdêr, mê) pûtepêdanî.
ji: bayex +-î
bayexpênedan (navdêr, mê) ihmal, piştguhkirin, pûtepênekirin, giringînedanê, bênirxhêlan, xemsarî, sersarî, terkexemî, îgnor
bayî 1. yê ku karê firotinê dike (navdêr) firoşer yan firoşgeh.
ji: Ji erebî.
ji wêjeyê: Bi minasebeta şermezarkirina girtinên li Fransayê û her weha girtina serokê PKKê Abdullah Ocalan, alîgirên PKKê yên li Almanyayê, bi molotof kokteyla êrîş birin ser bayiyên Renaultê û hinek sazîyên Almanyayê yên din.(Netkurd.com, 2/2007) 2. ji ba. Binêre;, ba
bayist (navdêr, mê) mebest, merem, mexsed, niyet, armanc, hedef, daxwaz: Bayista we çi ye? (Hûn çi dixwazin? We çi divê?), Bayista min bi vê nivîsarê ne rexnekirina we ye lê dixwazim çend pêşniyaran bikim. daxwaz, qesd.
Herwiha: bayîst.
: bayistî
bayistî (navdêr, mê) rewşa bayistbûnê.
ji: bayist + -î
bayrax (navdêr, mê) ala, perçem, eleme.
Herwiha: bayraq beyraq beyrax bêrak bêraq bêrax.
ji: jitirki bayrak ku wek بيرق (beyreq) ketiye farisî jî. Lê serekaniya peyva tirkî bi xwe nayê zanîn.
bayraxdar (rengdêr) alhilgir, alagir.
ji: bayrax +-dar
baz [I] cureyekî balindeyan e *"qaz, bi refa xwe re baz e" baz [II] masûlkeyên di navbera enîşk û sermilên mirovan de
1. firrindeyek (navdêr) şahîn, şehbaz, şimqar, terlan, laçin, dubirak, firrindeyek jakaw anku dirrinde ye, (mecazî) şerrxwaz, şerroke, wêrek.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: باز, kurdî-krîlî: баз. Têkilî: başok, eylo, keçelok, kerges, kurt , simsiyark, sîsalk.
Bide ber: bez, -baz.
ji: hevreha باز (baz) ya farisî, baz û bac yên pehlewî, boz ya talişî... jiari ihtimalen ji zimanekî din yê deverî ji ber ku hevrehên wê di hêlên din yên zimanên hindûewropî de nînin. باز (baz) ya erebî, բազե (baze) ya ermenî, ܒܙܐ (baza) û ܒܙܝܩܐ (baziqa) yên aramî, בז (baz) ya îbrî, ბაზი (bazi) ya gurcî ji zimanên îranî hatine wergirtin..
Bikaranîn: Lêker: baz dan. Navdêr: bazdan Rengdêr: bazdayî, bazbûyî.
: bazane, bazgir, bazgirî, bazî, bazvan, bazvanî, bazvanîtî, bazvantî. Navê zanistî: Falco
baz bi baza, qaz bi qaza, mirîşka kor bi dîkê kulek re gotina pêşiyan wekî her kes bi mirove wekî xwe re tevbigere .dîsa yên baş bi yên baş re, yên xerab bi yên xerab re dibin haval.lê carinan tiştine ecêb çêdibe û hinek yê qet ne barê wî an nêzîkî wî be lê ew pê re bigere.
baz bi bazan, qaz bi qazan, mirîşka kor bi dîkê kulek re (biwêj) her kes hunkuf û hempayê xwe dibîne. lawo helbet tu yê bizewicî lê divê mirov hempayê xwe bibîne. çi gotine? baz bi bazan, qaz bi qazan, mirîşka kor bi dîkê kulek re.
baz dan 1. revîn 2. qewz kirin 3. gav kirin 4. bezîn
bazandin (lêker) bezandin, lebitandin.
ji: baz +-andin
bazane (rengdêr) bi awayekî baz.
ji: baz + -ane
bazar 1. danûstan, kirîn û firotan 2. sûq *"bi merivê merivan re bazar nabe" -bazara xwe birîn têkiliyên xwe ji hev qut kirin -(ketin) bazara macîrok û gumgumokê mebesta alîkarî an jî dijberiya xwe nîşan dayîn
(navdêr, mê) firoşgeh, cihê ku tişt lê tên kirrîn û firotin, navenda bajarrî yan gundî (ji ber ku cihê kirrîn û firotinê ye), bazirganî, ticaret, karê kirrîn û firotinê, hatin firotina tiştan: Bazarrê pirtûkên kurdî qels e. (Pirtûkên kurdî pirr nayên firotin.), pirsîna bihayê tiştekî: Min kirasek bo jina xwe bazarr kir, firoşkarî got bi 50 euroyan e. hewldan bo kêmkirina bihayê tiştekî: Ez bazarrê li gel te nakim. Çi qas dixwazî, ez ê bidim te. roja yekşemê.
Herwiha: bazarr.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بازاڕ.
Têkildar: bajarr.
ji: ji farisî, hevreha bajarr ya esil-kurdî. Di kurdî de bi pirranî j li cihê z ya farisî ye, wek jin bi kurdî û zen bi farisî. Bo hin peyvên din jî yên ji farisî, ku hevrehên wan yên hinekî bi maneyeke cudatir di kurdî de hene, binere: peyam/peyv, dilsoj/dilsoz..
Bikaranîn: Lêker: bazar kirin. Navdêr: bazarkirin Rengdêr: bazarkirî.
: bazirgan bazirganî
bazar bila li sûvê be ne li pirêzê be gotina pêşiyan şûv erdê ajotî û li bende çandiniyê ye.dema bazar li ser şûvê bibe, di rojên pêş de ku genim bê holê jî mirovê ligor bazara xwe yî berê tevbigere.lê bazar li ser pirêzê ku genim bê çinîn û sap tenê bimîne, wekî hertişt diqedeû bazar jî nabe.ku mirov dest bi tiştekî bike divê mirov di pêşiyê de bingeha wê xurt bike, ne ku ew tişt derbas bedûre mirov şiyar bibe an li çareseriyê bigere.
bazar biyayîş (Zazaki) bazar bûyin, qisekirina li ser kirrîn û firotina tiştekî
bazar kerdiş (Zazaki) (navdêr)bazar kirin
bazar kirin 1. xêr kirin 2. li ser nirxekî li hev kirin *"hesp tune, alifê bazar dike"
(lêker)xêr kirin , li ser nirxekî li hev kirin hesp tune, alifê bazar dike
bazara cihûyan kirin (biwêj) di danûstendinê de gelekî tund û hişlc bûn. eman bi xalê heşto re mekevin bazarê, bazara wî bazara cihûyan e.
bazara mal û bajêr li hav nake gotina pêşiyan carinan tiştê ku mirov hêvî dike û rastiya jiyanê ne wekî hev in.dîsa wekî ku mirov li ba xwe bûyeran şîrove bikelê dema mirov têkeve nava bûyeran tiştekî din derkeve pêşberî mirov.raman û qewimîn dibe ku ne wekî hev bin.
bazara pişkan (navdêr, mê) borsa,ew ciyê ku pişk û sened lê têne kirîn û firotin, bazara kirîn û firotinê, borsa,ew sîstema ku kirîn û firotina perçe û parên şîrketên ji gel re vekirî (public) li avahiyekê yan jî saziyekê tê kirin.
Têkildar: sûka pişkan.
ji: bazar + -a +pişk + -an.
ji wêjeyê: Berî şeş mehan, sûkên pişkan li tevaya cîhanê hema digel nîşanên jixweçûn û kevtina pergala (sîstema) aborî ya Emirîkayê kevtin.(Demên geşbûnê vegerriyan e, lê ne li Welatên Yekgirtî, Nivîsîn: Fareed Zakaria,
bazara xwe xweş kirin (biwêj) karê xwe bi pêş ve birin. maşelah azad bazara xwe xweş kiriye, karê wî baş dimeşe.
bazarbar (rengdêr) firotinbar.
ji: bazar +-bar
bazarbarîtî (navdêr, mê) firotinbarîtî.
ji: bazarbar +-îtî
bazardarî (navdêr, mê) bazardarîtî, bazarkarî, bazarkarîtî.
ji: bazar +-darî
bazarey (Zazaki) bazarî, axaftina ku li ser bazarkirinê çêbûye
bazargan (navdêr)Binerebazirgan
bazargeh sûqa kirîn û firotinê; erase
sûqa kirîn û firotinê; erase
bazarger (navdêr, mê) bazarker.
ji: bazar +-ger
bazargerî (navdêr, mê) bazarkarî.
ji: bazar +-gerî
bazargerîtî (navdêr, mê) bazarkeritî.
ji: bazarger +-îtî
bazarî (navdêr, mê) bazarkirina biçikûsî.
ji: bazar +-î
bazarî kirin (lêker)(Binihêre:) bazarî
bazarkarî (navdêr, mê) bazargerî.
ji: bazar +-karî
bazarkarî kirin (lêker)(Binihêre:) bazarkarî
bazarker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê bazar dike, bazirgan, bazarger.
ji: bazar + -ker
bazarkeritî (navdêr, mê) bazargerîtî.
ji: bazarker +-itî
bazarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bazar kirin
bazarkirin (navdêr)dema bikir pisyar û genge êbifiro yarî ra di ke jibo ko bi pêdivîyan bihayekê erzan bi kire, :piştî me bazarê xwe kirî min xanî firotê , :min bazar di gel dikandarî nekir jiber hindê wî ez xapandim
bazarr (navdêr, mê) firoşgeh, cihê ku tişt lê tên kirrîn û firotin, navenda bajarrî yan gundî (ji ber ku cihê kirrîn û firotinê ye), bazirganî, ticaret, karê kirrîn û firotinê, hatin firotina tiştan: Bazarrê pirtûkên kurdî qels e. (Pirtûkên kurdî pirr nayên firotin.), pirsîna bihayê tiştekî: Min kirasek bo jina xwe bazarr kir, firoşkarî got bi 50 euroyan e. hewldan bo kêmkirina bihayê tiştekî: Ez bazarrê li gel te nakim. Çi qas dixwazî, ez ê bidim te. roja yekşemê.
Herwiha: bazar.
Têkildar: bajarr.
ji: ji farisî, hevreha bajarr ya esil-kurdî, Bo hin peyvên din jî yên ji farisî, ku hevrehên wan yên hinekî bi maneyeke cudatir di kurdî de hene, binere: peyam/peyv, dilsoj/dilsoz..
Bikaranîn: Lêker: bazarr kirin. Navdêr: bazarrkirin Rengdêr: bazarrkirî.
: bazirgan bazirganî
bazarr kirin (lêker)(Binihêre:) bazarr
bazarrî (rengdêr) ticarî, bazirganî
bazarrkarî (navdêr, mê) marketing, promosyon, reklamkirin û belavkirina berhemên firotinê, bazirganî, kirrîn û firotin.
ji: bazarrkar + -î yan bazarr + -karî
bazarrkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bazarr kirin
bazarrkirin (navdêr, mê) kirrîn û firotin, danûstandin.
ji wêjeyê: baykotkirina dehan şîrket û kompaniyayên biyanî bi sûçê bajarrkirin û bazirganî tevî Îranê
bazarvan (navdêr, mê) bazirgan, ticar.
ji: bazar +-van
bazbend 1. toqeya milê berpirsiyaran a ku peywira wan nîşan dide 2. nivişta mil
(Zazaki) Bazbend, navê gundekî ku bi Pîranê ve girêdayî ye
(navdêr, mê) niviştîyeke diêxin zenda xwe da ko mirov ji belayên dinyayê û pîrhevîyan bê parastin, melayî bazbendek bo, çêkir
bazber (navdêr, mê) bazdok, bazdonek, pê bazdonek, bazdanok, pêbazk, revoke, revok.
ji: baz +-ber
bazbûyî (rengdêr) (Binihêre:) baz
bazdan (lêker)(navdêr, mê) revîn, bezîn, filitîn, finîn, zû ji derekê dûr ketin daku ji belayekê rizgar bibe.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بازدان. Tewîn: Lêker: baz-d-.
ji: baz + dan, Proto-hindûewropî: wegh- (livîn, revîn) , Proto-aryayî: waz- (berden, revîn) Avestayî: vaz- (livîn, revîn) Pûnjabî: wz- (livîn, revîn, c_ûn) Middle Persian: waz- (livîn, to blow) Farisî: bezîden/bez- (pif kirin) Belûçî: gwast/gwaz- (borîn, derbas bûn), xunserî: vuzā/vuz- (bazdan, bezîn) … ir Kurmancî: bezîn, bazdan- (bazdan, bezîn) Zazakî: vazdayen/vazd- (bazdan, bezîn) Sanskrîtî: vah- (revîn) Yewnanî: okhos (erebe) Latînî: vehiculum (erebe), vehere (birin), via (rê) Înglîzî: wagon (erebe), weigh (bar), way (rê), Çavkanî: Cheung p.429, Watkins p.95, Etymonline.
: bazdayî, bazder, bazderî
bazdanî (rengdêr) girê, qentere, girêkirin, qenterekirin, bazder, mezinkirin.
ji: baz +danî
bazdanok (navdêr, mê) bazdok, bazdonek, bazber, pê bazdonek, pêbazk, revoke, revok, revrevok.
ji: bazdan +-ok
bazdanokî (navdêr, mê) revoketî, revokî, revrevokî.
ji: bazdanok + -î
bazdar (rengdêr) bazevan, semadar.
ji: baz +-dar
bazder (navdêr) kesa/ê ku baz dide, kesa/ê ku dibeze, bezok, revok, firar, kesa/ê ku ji tiştekî yan kesekî direve.
ji: bazdan.
: bazderî
bazderî (navdêr, mê) rewşa bazderbûnê.
ji: bazder + -î
bazên (Zazaki) bazên, qumaşekî bêpirç ê wek qedîfe ye
bazgeh 1. bihura derbasbûn an jî têketinê ya mirov û giyandaran 2. di bajaran de xalên ewlehiyê yên ku ketin û derketinê dipê
(navdêr, mê) seytere, cihê ku rêving lê tên rawestandin û tên pişkinîn anku kontrolkirin.
ji wêjeyê: Xwekujekî bi tankereke bombekirî xwe bi bazgeheke Hêzên Pêşmerge de li gundê Aliye Reş ê ser bi Mûsilê ve teqand..
ji: baz (wek di peyva derbaz de) + -geh
bazgir (navdêr, mê) kesê/a bazan digire.
ji: baz + -gir
bazgirî (navdêr, mê) karê bazgiriyê.
ji: bazgir + -î
bazî (navdêr, mê) lîstik, yarî, geme, leb. Têkildarî: bez.
Bikaranîn: Lêker: bazî kirin Navdêr: bazîkirin.
ji: hevreha farisî بازى (bazî), herdu jiari.
: -baz -bazî bazîkar bazîkarî bazîker bazîkerî bazîvan bazîvanî
bazî kirin (lêker)(Binihêre:) bazî
bazîd serenav, Bajarekî bakurê Kurdistanê
bazîgeh (navdêr, mê) sahe, yarîgeh, lîstingeh, werzişgeh, lîstikgeh
bazîkarî (navdêr, mê) rewşa bazîkarbûnê.
ji: bazîkar + -î
bazîker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê bazî dike.
ji: bazî + -ker
bazîkirin (navdêr)(Binihêre:) bazî
bazîn (lêker) revîn.
ji: baz +-în
bazin 1. mildank 2. xeleqa milan 3. qeydik -bazinê stûyî tara stûyî; katar
(navdêr, nêr) zend, best, meçek, bask, ew parçeya destî ya ku demjimêrk dikeve ser: zend û best hildan, geweriyên mirov dikin wê parçeya destî.
Herwiha: bazen bazend bazeng bazind bazing.
Bide ber: dest enîşk hutik kef kulm mil mist. Binêre
Herwiha: bizin.
ji wêjeyê: Proto-hindûewropî:bhāghu- (zend, bazin, bask) Proto-aryayî Avestayî: bāzu (zend, bask) Middle Persian: bāzūg, bāzīh (zend, bazin, bask) Belarûsî: bāz (zend, bazin, bask) Belarûsî: bāzk (zend, bazin, bask) Kurdî: bāsk, bāsik/bazin (zend, bazin, bask) Osetî: bāzug (zend, bask), (Zazakî: bāzī) (zend, bazin, bask) ir Sanskrîtî: bāhu (zend, bazin, bask) Yewnanî: pakhys (zend, bazin, bask) Ermenkî: bazuk (zend, bazin, bask) Înglîzî: bough (çeq, gulî) ...Çavkanî: Watkins p.7, Horn p.38, Etymonline Pokorny: 108.
: bazinî bazink
bazindar (rengdêr) bibazin.
ji: bazin +-dar
bazinî (navdêr, mê) rewşa bazinbûnê, xelekî.
ji: bazin + -î
bazinkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye bazin kirin
bazinokî (rengdêr) badakî, alinî.
ji: bazin +-okî
bazirgan kesê ku hem firoşkariyê hem jî kiriyariyê dike; tacir *"didu karwan in, sisê bazirgan in"
(navdêr) ticar, esnaf, tacir, miamiletçî, kesa/ê tiştan dikirre û difiroşe (bi taybetî kesa/ê şirket hene).
Herwiha: bazargan.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: بازرگان.
ji: jiari, hevreha soranî بازرگان (bazirgan), farisî بازارگان (bazargan), pehlewî vaçaregan, têkilî bazarr/bajarr + -gan.
: bazirganî bazirganîtî bazirgantî
bazirgan bêxwedî ye, kes nizane para kê ye (biwêj) malê ku xwediyê wî lê xwedî dernekeve, ji xelkê re dimîne. bazirgan bêxwedî ye, kes nizane para kê ye. tu ku baş lê xwedî dernekevî, helbet wê ji xwe re tar û mar bikin.
bazirganey (Zazaki) bazirganî, tûcarî
bazirganî karê kirîn û firotanê; ticaret -bazirganiya azad ticareta bêbac a ku hinarde û hawirde bi awayekî tê de serbest digerin -bazirganiya beste ticareta ku mercên giran li ser hinarde û hawirdeyê hene
(navdêr, mê) ticaret, karê kirrîn û firotinê, danûstandin, bazarr.
Herwiha: bazarganî bazarganîtî bazargantî bazerganî bazerganîtî bazergantî bazirganîtî bazirgantî.
ji: bazirgan + -î
bazirganî kirin (lêker) bazar, firotin.
ji: bazirganî + kirin
bazirganîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) bazirganî
bazirganiya azad (navdêr, mê) Bazirganiya ku bê midaxaleya dewletê tê kirin
bazirganiya li ser piyan danûstandinên ku derveyî firoşgehan û li serê kolanan tê pêkanîn
bazirgankî (navdêr, mê) bi bazirganî.
ji: bazirgan +-kî
bazîvanî (navdêr, mê) karê bazîvanan.
ji: bazîvan + -î
bazne (navdêr, mê) xelek, gogirr, çember, dorez, şoreb, cerge, gungil, helqe, heleq, tişta girrovirr ya ku nîveka wê kun yan vala ye (wek gustîlan yan bazinan), meydana girrovirr ya hin werzişan: di çembera boksîngê de, kesên ku wek xelekekê li hev kom bûne, koma hin mirovên ku hevkariyê dikin: çembera tawankaran.
Herwiha: bazin bazine
bazneyî (navdêr, mê) çemberî, daîrewî.
ji: bazne +-yî
bazok bazoka, rakêt, core topeke dijî tank û makînên le kerî bi kar dihêt
bazoka bazok
bazor (navdêr, mê) pûk, bapûk, gêdûk, badef, moryaz, boraz, xedeb, bapêç, berf û ba, befr û bahoz, dema ku berf û ba li gel hev tên, firtûneya berfê
bazu (Zazaki) pazu, navê mil yê navbera ser mil û enîşkê
bazû (navdêr) masûlke, lemlate, zevlek, ezalet, tarîşk, hencav, parçeyên leşî yên ku mirov û ajel xwe yan tiştan pê dilivînin, (mecazî) hêz, qewet.
Bide ber: baz.
ji wêjeyê: Ji xwe re bernama xewê çêkin. Seeta razanê û a şiyarbûna serê sibê kifş bikin. Heger hûn dixwazin bi şev xweş razên, berî razanê hinekî tevgerên sporê bikin. Ev tevger bazûyên (kas) meriv vedizilînin û nerm dikin.(Dr.Mihyedîn, Lotikxane.com, jêwergirtin: 7/2009).
: bêbazû bêbazûtî bêbazûyî bazûdar bazûdarî bazûdarîtî bazûdartî bazûyî
bazûdar (rengdêr) bimasûlke, bilemlate, bizevlek, biezalet, bitarîşk, bihencav.
ji: bazû + -dar.
: bazûdarî bazûdarîtî bazûdartî
bazûdarî (navdêr, mê) rewşa bazûdarbûnê.
ji: bazûdar + -î
bazûk (navdêr, mê) bazû.
ji: bazû +-k
bazûka (rengdêr) roketavêj.
ji: bazû +-ka
bazûyî (navdêr, mê) rewşa bazûbûnê.
ji: bazû + -yî
bazvan (navdêr, mê) atlet.
ji: baz +-van
bazvanî (navdêr, mê) karê bazvanan.
ji: bazvan + -î
bała (Soranî) . Bi kurmancî: bilind, berz, bala
ba (kurte) Bachelor of Arts Dîplomaya fakulteya wêjeyê. Buenos Aires.
baa Meyîna mihan. Meyîn.
baal Yek ji xwedayên nijadên Samiyan. Îlahê tavê ku xwedayê sereke a Fenîkeyiyan e. Îlahê sexte. Îlahê qelp.
babbitt Amêjen a ku di cihên mîlan de tê bikaranîn. Her amêjena ku dişibe vê.
babbitt bearings Cihê mîlê ê ku bi amêjena babbittê hatiye çêkirin.
babble Gotina gotinên ku nayên fêhmkirin. Lewçetî kirin. Zimandirêjî kirin. Qurbetî kirin. Gevezetî kirin. Xumîn. Bi awayeke bêwate vegotin. Gotina bê wate. Axaftina beredayî.
babbler Kesê ku zêde û beredayî diaxive. Zimandirêj. Xumîn (çem, rubar)
babe Pitik. Kesê saxik û bêtecrûbe. (argo) keçik, (slang) pîlîç.
babel Bajar û birca Babîlê. Avahiya bilind. Teşqele, alozî.
babism Babîlî.
baboo Efendiyê Hînt an jî ji Bengalê. Nivîsyarê, katibê ku bi zimanê herêmê dizane. Niştecihê ku xwediyê çanda îngîlîz e.
baboon Cureyeke meymûnan ku bi dûvikeke kurt e û devê wan dişibe yên kuçikan. Meymûna Habeşê.
baboosh Pêlav
babushka Şelpe, hêratî, eşarp.
baby Zarokê biçûk. Pitik. Dergûş. Bebek. Di malbatekê de ê/a herî biçûk. Kesê ku weke zarokan tev digere. (argo) Îcat an jî berhema ku dibe sedem ku kesek pê pesna xwe bide. (argo) keçik. Mîna pitikan. Aîdê pitikan, bebekan. Ê ku li pitikan tê. Weke zarokeke biçûk muamele kirin. Deliqandin, gewî kirin, şûmî kirin.
baby blue Şîna şîr.
baby bottle Bîberon, mijmijok.
baby carriage Li DYAyê erebeya zarokan.
baby farm Ji bo zarok û pitikan cihên bi pere ku li wan miqte dibe, kreş.
baby grand Piyanoya bi dûvikê kurt.
baby sit Li DYAyê ji bo dema ku dê û bav ne li mal in, (gelek caran)ji bo şevekê li zarokê miqate bûn.
baby sitter Zaroknêr, kesê li zarokan dinêre.
babyhood Pitikî, salên dergûşiyê.
babyish Mîna zarokan, zarokwarî.
babylon Bajarê Babîl. Her bajarê ku mezin ê û biteşqele ye. Bajarê gunehkaran.
babylonia Împaratoriya Babîlê.
babylonian Aîdê bajarê babîlê an jî împaratoriya Babîlê. Gunehkar. Kesê ku li împaratoriya babîlê dimîne. Zimanê Babîlê.
babysbreath Mêxik, qurnefîl, qerenfîl. Nebatek ku bi bîhneke sivik ku bi rengê pembe û spî ye. (bot.) Gypsophila paniculata
baccalaureate Bakalorya. Ayîna olî a ku li merasîmên mazuniyetê tê kirin.
baccarat Xumara Fransî a ku bi kaxizên îskambîlan tê lîstin, bakara.
baccate (bot.) Mîna fêkiya çîlekan û bigoşt û bêdendik. A ku fêkiyên wisa dide.
bacchanal Kesê perestinê ji bo xwedayê şarabê Bakûs dike. Kesê evîndarê keyfê. Kesê tim serxweş. Şahiya Bakûs, âlema ereqê. Aîdê Bakûs.
bacchanalia Şahiya Bakûs. Âlema ereqê, meclîsa ereqê.
bacchant Rahîbê Bakûs. Kesê tim û tim serxweş.
bacchante Rahîbeya Bakûs. Jina ku perstinê bo Bakûs dike. ina hez ereqê dike.
bacchic Aîdê Bakûs an jî ayînên wê. Şa, kêfxweş, ehlê keyfê. Serxweş.
bacchus Bakûs, xwedayê şarabê yê kevin yê yewnanan.
bacciferous (bot.) mîna tûfirengiyê. Ya ku fêkiya biçûk û bigoşt dide.
bacciform (bot.) mîna tûfirengiyê. Ya ku fêkiya biçûk û bigoşt dide.
baccilliform Di teşeya şivê de. Ji şivikên biçûk pêkhatî. (tib.) aîdê basîl(hinek bakterî), ya sedema wê basîl.
baccivorous (zool.) Ya ku fêkiyên mîna tûfirengiyê bigoşt û biçûk dixwe.
bach Jiyana bekaran jiyîn.
bachelor Mêrê bekar, mêrê nezewicî. Mezûnê fakulteya fen û edebiyatê. Şovalyeyê ciwan ku di bin ala kesekî din de xizmetê dike.
bachelor of arts degree Dîplomaya fakulteya wêjeyê.
bachelor of science degree Dîplomaya fakulteya fenê.
bachelor's button (bot.) Kulîlka pêxember.
bachelordom Bekarî.
bachelorhood Bekarî.
bachelorship Bekarî.
bacillus (tib.) bakteriyên teşeya şivikan de. Basîl.
back paş, şûn, şûnde

par
paş
paşve
pey
pişt
Piştgirî dan tiştekî, pişta tiştekî girtin, alîkarî kirin. alî girtin, ser tiştekê bi hev re şert girtin. Şûn ve ajıtin. Li piştê siwarbûn. Zivirîna aliyê dijê tavê.
paş, pişt
pişt
back and forth Ber bi p^ş û paş.
back country Warên dûr yê welêt. melbend. Cihên paş de mayî.
back down, back out Ji soza xwe vegerîn, jê vegerîn, texilîn.
back formation Peyva ku bi awayê şibandinê ji peyvekê ber bi paşve çûn, hatiye afirandin.
back issue Kovara kevin.
back number Rojnameya kevin. Kovara roja wê derbasbûyî. Tişt an jî kesê îtîbara xwe wenda kiriye.
back talk Bi awayekî kustexî bersiv dan. Bi awayekî kancî bersiv dan.
back taxes Deyna bacê.
back the oars, back water Ava sekinî, ava bêpêl.
back the sails Bawanan vekirin.
back to back Pişt li pişt. Li pey hev.
back up Şûnve ajotin. Piştgirî kirin. Pişt, şûnde. Marîpişt (hestiyê piştê) Di fotbolê de lîstikvanên parastinê.
back-scratcher Ê ku pişta mirov dixurîne. Kesê ron mirov dide
backache Êşa piştê. (tib.) Romatîzmaya piştê.
backbencher Endamê parlamentoyê.
backbite Li dû kesekî axaftina nebaş. Li paş yekî xeber dan, bêbextî û îftira kirin.
backbiter Kesê kurtûpist û li dû mirovan pir diaxive.
backboard Depikê piştê. Filûqeyan de depa ji bo awêneyê. Basketbolê de depika li pişta sepetê hatiye asêkirin.
backbone (anat.) Marîpişt, hestiyên piştê. Tişta ku ji aliyê xuyanî û vatiniyê ve dişibe maripiştê. Hêza karakterê, metanet.
backbreaking Ji aliyê bedenê ve westîner, a ku mirov diwestînne.
backchat (back-chat) Kustexî, kancî. Bersiva bi awayekî kustex.
backdoor Xef, ya ku bı dizîka tê kriin.
backdown Jê vegerîn. Dev jê berdan, xwe teslîm kirin.
backdrop Sehneyê de perdeya paş.
backed Yê ku pişta wî saxlem e, alîkarî standiye, hatiye parastin. Sendelî û tiştên wisa bi pişt. Ya ku cot hatiye raçandin.
backer Piştgirî, kesê ku alîkarî dike, ê ku alî digire. Pêşbaziyê de kesê ku ser hespekî pere razandiye.
backfire Şewatên daristanan da ew şewata ku li aliyê beramberê şewatê bi qestî tê derxistin ku şewat were vemirandin. Paşavêjî.
backgammon Lîstika tewlayê. lîstika tewlayê de têk birin, bi taybetî mars kirin.
background Rûerd, zemîn. Tahsîl û terbiyeyê kesekî ya paşerojê de.
backhand Lêxistina bi awayê ku pişta dest tê pêş. Destnivîsa ber b paş an jî li aliyê çepê paldayî. lewma, loma, ji lew re.
backhanded Lêxistina bi awayê ku pişta dest tê pêş. Kesê ne ji dil, nermetingî. A ku wateya dijber îma dike.
backhanded compliment xweşgotina(komplîmana) awayê rexneyê de.
backhouse Avdestxane û tualeta derveyî xaniyê.
backing Alîkarî, piştvanî. Erêkirin, pesend.
backlash Şûn de dehfkirin. Makîneyê de valahî. Li dijî nûbûnê berteka dij ya gel.
backlog Hêtûnê(ocax) de dara mezin ya ku mirov dêtîne paş. Tişta ku wezifeya piştgirî û yêdek tîne cih.
backpedal (back-pedal) Bisîkletê de pêlî frena lingî kirin. Gotina xwe paş ve kişandin. Gotina xwe guhertin.
backrest Ji bo piştê, berpal, pal pişt.
backroom Ya ku bi awayeke xef û dizikî tê kirin.
backsaw Cureyeke birekê ku pişta wê bi şivikeke madenî hatiye saxlemkirin û xwediyê diranên hûr e.
backscratch Hev ron kirin. Ronê li hev û din dan.
backseat driver (back-seat driver) Kesê tekilî bi tevgerên ajoker dibe. Kesê ku mudaxileyî karê ajoker dibe.
backset Asteng, nelirêtî. Nelirêbûna karekî. Karekî de hebûna pirsgirêkan. Herka berevajî.
backside Aliyê piştê. Qûna mirov an jî ajalan.
backslide Ketîn riyeke xerab. Ji riya rast dîsa ketin riya çep.
backslider Kesê ketiye riya nebaş. Kesê dîsa vegeriyaye riya xerab.
backspace Daktîloyê de paş ve çûn.
backstage Kulîs, mezelên(jûr) xwe şelandinê. Paş perdeyê. Li kulisê li paş perdeyê.
backstairs Merdîwana paş. Riya xef û veşartî. Ya ku bi dizîka tê kirin.
backup yêdek, yêdek standin
backward paş ve
backwards compatibility paşveahengî
bacteriolysis dirmkujî, bakterîkujî, bektriyakujî
bad pûç
sext
xera
xwar
xirab
bad omen bedbext
bag çewal
çante
bahai 1. Behaî 2. kesê ku girêdayî mezheba bahaî
bahaism baweriya Behayîtiyê.
bail derhûde
baker nanpêj
balance hevkêş
hevsengî
bald gurî
keçel
zelût
ballad goranî
kilam
lawij
ballet bale
ballet dancer baleriî
balloon nepox
pifik.
ballot deng
balmy tebitî, vehesîner, arambexş 2. bêhngiran 3. (argo) dîn.
balneal têkildarê hemamokê an jî têkildarê xwe şûştinê.
bamboozle (zimanê devkî) xapandin, firîwandin 2. behîtandin.
ban qedexe
qedexekirin
band civat, kom, komiçk 2. koma ku mûzîkê îcra dike 3. berhev kirin, civandin. beat the band (argo) tekûz bûn 6. heyirandin, metel hiştin. bendik.
bangle xelek
bank bank
kom
bank
banker bankacı 2. kumar oyununda bankocu 3. özellikle morina balığl avmda Newfoundland kıyılarında kullanılan balıkçı gemisi 4. duvarcı veya taşçıların üzerinde çaIıştıkları taş veya tahta set.
bankrupt babidest
malketî
banner al
bannock îskoç. pîde.
bar çaw
ço
barbaric şarezanebûyî, neşarmend 2. çors 3. hov.
barbarize hovî kirin
bark ewtîn
barley ceh
barred warbler çivîka şeytanok ya bixêz, (zool.) Sylvia nisoria.
barrette toqa por, berbisk.
barrister parêzer
barroom (U.S.A.) meyxane, bar.
baryta (kîmya) baryûm monoksît. barytic tişta têkildarî baryûm monoksîtê.
basalt Berê belek, bazalt, kuçê belek
base bin
bingeh
binyad
binî
hîm
xîm
esas
bingeh
baseless bêbingeh
basic bingehîn
bingehîn
sade
basin çapemenî
basis bingeh
binyad
hîm
basket selik
bass drum (mûz.) dahola mezin.
bat çilîçilî
batch liserhev
bate hindik kirin.
batter kutan
lêbezîn
lêdan
lêxistin
battle ceng
bay ewtîn
bayonet nize, niştir, qesetûre.
ba wind
1. m (obl bê) wind 2. m turn 3. (prep.) with, in front of, in the presence of (Also see: li ba) 4. m. rheumatism.
ba danî the wind has calmed
ba rabûye the wind has risen
ba xwe hiştin to hold back
bab father
babelîsk whirlwind
babet theme, matter, subject, topic, issue
f. regard: di vê babetê de=in this regard
babînî paternity
babo daddy
bac tax
bac kirin to tax, to charge tax
bacandin (v) to tax; (n) taxation
bacanê sor tomato
bacdêr taxpayer
bacgir tax receiver
bacxapî tax evasion
badan v.t. to turn, twist, wring
v.t. to turn, twist, wring
badayî turned, twisted
bager tornado
f. snowstorm
bahane excuse, reason, justification, alibi, rationale
bahar = bihar
bahlif f. pillow
bahor breeze; etesian winds
bahoz hurricane
bajar m. (obl bajêr) city.
city
(= şehr) town, city
(= şehr) city
bajarî m. merchant, citified.
bajarvan citizen, city dweller.
bajarvanî urban: jiyana bajarvaniyê=urban life
baku f. Baku
bakur north
(n.) north
bakûr m. north
bakurî northern
bakurofe f. gust of wind
bal attention, caution, regard
(m.) wing
(f.) mind
f. attention (bal kişandin: to attract attention)
1. f. wing, arm 2. f. attention, mind, thought. (Also see: balkêş, balfireh, bal kişandin, balder)
bal kişandin to attract attention
to attract the attention: wêneyên min bala rojname û hunermendan kişandin=my pictures attracted the attention of newspapers and artists.
bala (berzî, bilindî) sublime, high, elevated, noble; (valahî, feza) space, outer space
bala xwe bide gotina min ! mark my words !
bala xwe dan to be carefull
balafir (f.) aircraft
balafir bi hewa ket the airplane has taken of
balafirgeh (f.) airport
balafirvan (n.) aviator
balaxane f. Balcony
baldar (ad) attentive
attentive, discerning.
baldarî (f.) attention
baldirêj patient
baldirêjî patience
bale (ad) stupid
balexanî skyscraper
balfireh patient, calm.
balgih (m.) cushion, pillow
balkêş attractive, interesting
interesting
attractive, interesting
balkêşî attraction
balyoz (n.) ambassador
balyoz, balyozger consul
balyozxane consular office
(f.) embassy
bandev f. summit
bandor influence, effect, impact; impression
influence, effect
f. influence
bandor kirin to affect, to influence, to impact; to impress
bandor lê bûn to be affected, to be influenced, to be impacted; to be impressed
bandorker (n) influencer, effecter, affecter; impresser; (adj.) effective, affective; impressive
bang invitation, call-up, summons, convocation, garnishment
(m.) voice, sound, noise, call
f. call, cry. (Also see: bang dan, bang kirin)
bang (-î yekî) kirin to call (smb.), (bang: message)
bang dan v.t. to give out a cry, to herald.
v.t. to give out a cry, to herald.
bang hindêran to proclaim
bang kirin v.t. to shout, to yell
v.t. to shout
v.t. to shout, to yell
v.t. to shout
bani ketin to climb
banz =baz
bapîr (m.) grandfather
baq (f.) bunch (of flowers)
baqa pirsan (f.) vocabulary
baqil (m.) beans
bar burden
(m.) burden, load, cargo
m. load.
m. load (bar kirin: to load)
bar bûn to be loaded; to bear up: çavên wan bar nebûbû=they hadn’t been able to bear the sight.
bar kirin to load
v.t. to load up, move (household).
v.t. to load up, move (household).
baran rain
(j.) rain
rain
f. rain.
f. rain
baran barîn to rain
baran li me tê it is raining on us
barandin v.t. to rain down
v.t. to rain down
baranparêz (f.) raincoat
barê delîldanê burden of proof
baregeh headquarter; (ê leşkerî) military base
baregehê leşkerî military base
barîk slender, thin
barimte lien
barîn to rain
v.i. to rain down
v.i. to rain down
barkêş m. Porter
barkêşî (f.) transport
barkişandin (f.) transport
barû (f.) tower
barût (j.) gun-powder
barxane (f.) caravan
barzirgan merchant; trader
baş good
good.
good, well
good, well
good
baş kirin to improve
v.t. to improve;
v.t. to improve;
bask wing
(m.) wing (bird's), arm
m. arm, wing: baskê çepê partiya sosyal-demokrat=the leftist wing of the Social-Democrat Party.
baskê siyasî political wing
baskên xwe li hev xistin to flap one’s wings
başkirin improvement
f. improvement
başkirina rewşa mafên mirovan improvement of human rights conditions
başok(e) falcon
bastûr structure, construction, texture
başûr south
m. south
başûrî southern
bav m. (voc. bavo) father.
father
bavik clan
bavikî clanship
bavîtî f. fatherhood, paternality
bavo father (vocative case, which means direct address) (it has also a general usage for a specific father similar to bavê min“my father”)
bawer belief
believing: ez bawer im ku…= I believe that ....
bawer kirin to believe
v.t. to believe: gelek kes bawer dikin ku=many people believe that..
v.t. to believe: gelek kes bawer dikin ku=many people believe that..
bawerî f. belief, trust.
baweriya wan li ser dev û lêvan e they only half believe
bawermend m. believer
bawî rheumatic
1. m. father 2. rheumatic
bawîşk f. yawn
baxçe m. garden, yard
bayê bezê the racing wind.
baz jump, leap. (Also see: baz dan)
baz dan v.t. to dance; to run away in fear, to flee in haste
v.t. to dance; to run away in fear, to flee in haste
bazar market; bazaar
market; bazaar
f. market.
bazar
bazara reş black market
black market
black market
bazara serbest free market
free market
bazirgan merchant, trader
bazirganî trade, commerce
bazirganiya navdewletî interstate commerce
bazirganiya navneteweyî international trade
baby bebik
zarokê biçûk
babypuppe bûk
bach cew
çem
gelî
backe dêm
gep
gup
backen patin
patin
pehtin
pêtin
gurçikên sûret
backenknochen hinarik
backpfeife sîle
sîlle
bad destşo
odeşok
serşok
baden serîşûştin
baden, sich ~ hemamiş kirin
hemem kirin
badewanne hewd
hewz
badezimmer serşok
bahn papor

şop
bahnhof gar
trênxane
bajonett sungû
şilf
bakschisch şabaş
balance teqil
bald demek şûnda
hema
nêzîk
bald so...bald so geh...geh
bald...bald geh...geh
balg bêjî
balken kêran
balkon balkon
banok
berban
eywan
şaneşîn
ball gilok
gulok
ballen gum
ballspiel holmaçk
maç
ballspiel mit kleinem ball hol
ballspiel, ähnlich völkerball tepotaş
balsam des gilead enzerût
balsamstrauch enzerût
bambus heyzeran
qamiş
qamuş
xêzeran
bambusrohr qamir
qamiş
banane moz
moz
mûz
band ben
benik
pêç
qeyd
qeytan
qeytanî
qêtan
qol
qolan
qulanç
sirît
şar
şer
şerît
şirît
band mit goldmünzen, von frauen auf der stirn getragen xazî
band, das als talisman am rechten arm des mannes getragen wird bazbend
bandit keleş
bangigkeit bîhntengî
bank bank
banqe
sekû
bankert veled
weled
bankett dawet
xirêf
bankkonto hesabê bankê
bannen herimandin
barde dengbej
barfuß pêxas
xas
xasî
xwas
barfüßig mesa
xasî
barhäuptig servekirî
barmes brot loş
barmherzig bi rehîm
dilnerm
dilovan
diltenik
hestiyar
mirovperwer
zîz
barmherzigkeit dilovanî
rehim
rehm
rehme
rehmet
bart redîn
ridên
rih
rih


rîdan
rûdan
bart stehen lassen rih berdan
bart wachsen lassen rih berdan
basar çarşû
basilikum rihan
basis bingeh
binyad
esas
esês
hillik
hîm
kok
qeyde
qayide
basis- esasî
bassin hewd
hewz
bastard bêjî
heram
pîç
pînc
pînç
bastkorb sebet
sevet
bastonade feleqe
bataillon tabûr
taxbûr
taxbûrî
batterie betarî
pîl
bau avahî
bauch hûr
navik
zik
zik
bauchnabel navik
nêvik
bauchschmerz zikês
bauen ava kirin
avakirin
çe kirin
daçikandin
lê kirin
lêkirin
bauen auf pişta xwe dan tiştekî/ yekî
bauend auf maxrûr
bauer bêg
cotkar
çandiyar
gundî
reat
reyat
baum bax
dar
dar
kem
baum ... hişk
baumgruppen dar û ber
baumlos req û rût
baumstumpf qurm
baumwolle pembû
pembû
baumwollfaden dezî
qeytan
qeytanî
qêtan
baumwollgewand caw
baumwollgewebe caw
baumwollschnur qeytan
baustelle avahî
ba Furz
Luft
nebenan
Rheumatismus
Sturm (Luft)
Wind
ba hatin blasen
ba kirin ausstoßen (Fluch)
furzen
in die Höhe werfen
von sich geben
babet Art
brauchbar
derart
geeignet
Qualität
solch
Sorte
Thema
Typ
babetî tijî genügend voll
bablîsok Sandhose
Staubwirbel
Sturmbö
Tornado
Windstoß
Wirbelsturm
babys) Beruhigen
bac Abgabe
Gebühr
Steuer
Tribut
Zoll
baç Kuss
bacana reş Aubergine
bacana sor Tomate
bacanê reş Aubergine
bacermok Fledermaus
badan abbiegen
drehen
Lenkrad
weben
winden
badan abwenden
drehen
kurbeln
wenden
winden
zusammendrehen
zwirbeln
bade Wein
badek Efeu
bafirok Drachen
bager Sturm
Unwetter
Wirbelsturm
bahol Koffer
bahor Schnupfen
bahorî der Schnupfen hat
jemand
bahoz Gewitter
Hurrikan
Sturm
Sturm (Luft)
Unwetter
Wirbelsturm
Wirbelwind
bajar Stadt
bajarî Stadtbewohner
Städter
Städtisch
bajarîbûn Verstädterung
bajarok Landkreis
bajarsazî Städteplanung
bajen Fächer
bakil intelligent
bakir Kuckuck
bakur Norden
bakûr Norden
bal Achtung
Aufmerksamkeit
Geist
Interesse
Verstand
bal dan Acht geben
aufmerksam sein
Aufmerksamkeit auf sich ziehen
aufpassen
bal kişandin Aufmerksamkeit auf sich ziehen
etwas bemerken
interessieren
bala Statur
Wuchs
bala xwe dan aufmerksam sein
aufpassen auf
bemerken
beobachten
merken
vorsichtig sein
Acht geben
balafir Flugzeug
balav Wäsche
balcan Aubergine
baldar vorsichtig
balduz Schwägerin
balete Beginn der Weintraubenreife
Ziel
Zielscheibe
balete bûn plötzlich auftauchen
zeigen, sich ~
zielen
zum Ziel nehmen
balexane Wolkenkratzer
balgeh Kissen
Kopfkissen
Polster
balgî Kissen
Polster
balgih Kissen
Kopfkissen
Polster
balgîh Kissen
balguh Kissen
balîcan Melanzani
balîcanê reş Melanzani
balîf Kissen
Kopfkissen
Polster
Kissen
balinde Adler
Vogel
balîv Kissen
Polster
balkeş interessant
balkêş interessant
balkêşname Warnhinweis
Warnung
balkon Balkon
balûr Schwiele
balyoz Botschafter
Botschafter/in
balyozxane Botschaft
Botschaft (Diplom.)
diplomatische Vertretung
bamye Okra
ban Dach
Decke
Zimmerdecke
ban kirin herbeirufen
rufen
zurufen
band û betarî Tonband mit Batterie
banda birînê Pflaster
bandev Schneesturm
bandor Einfluss
Herrschaft
Joch
Wirkung
bandorlêkirin beeinflussen
bandûr Einfluss
Herrschaft
Joch
bane Alm [f.]
Hochebene
Wiese
baneşan Ausrufzeichen
bang Aufruf
Einladung
Geräusch
Ruf zum Gebet
Stimme
bang kirin ausrufen
rufen
schreien
zurufen
banga alîkarîyê Notruf
bangewazî Aufruf
banî Hochebene
Höhen
höher
oben
Tafelberg
banîje Dach
banîn gewöhnen sich
bank Bank
bano Dame
Lady
Prinzessin
banok Balkon
banqe Bank
banû Dame
Lady
Prinzessin
banya dan dazugeben
mehr geben
banz dan springen
bapêş Schnupfen
bapîr Großvater
Opa
baqil intelligent
klug
weise
baqil klug
bar Bürde
Gepäck
Last
Verantwortung
bar kirin aufladen
baran Niederschlag
Regen
baran dibare es regnet
barandîn regnen lassen
barandin fallen
regnen
tropfen
vergießen
baranî Regenmantel
bare Thema
baregeh Lager
bargîr Lastpferd
Zugpferd
barîdox Lage
Zustand
barîn Niederschlag
schneien
barîn regnen
barkirin beladen
belasten
fortfahren
Platz verlassen
umziehen
bas Arm
Flügel
baş gut
nett
schön
baş gesund
başebaş geeignet
passend
başî Güte
basik Arm
Flügel
başîq Falke
Gabelweihe
Sperber
başîx Falke
Gabelweihe
Sperber
bask Arm
Flügel
başok Falke
Mäusebussard
başqe abgeteilt
bastêq dünne Fladen aus Aprikosen-, Pflaumen-, Maulbeer-, Traubenmus
bastiq dünne Fladen aus Aprikosen-, Pflaumen-, Maulbeer-, Traubenmus
baştir lieber
başûk Falke
Gabelweihe
Sperber
başûke Falke
Gabelweihe
Sperber
başur Süden
başûr Süden
bav Vater
bavermend Glaubender
bavînî Vaterschaft
bavmarî Stiefvater
bawer Glaubender
bawer kirin glauben
mein
vertrauen
bawer pêanîn glauben
jdm glauben
jdm vertrauen
zugeben
bawerî Glaube
Vertrauen
bawerî anîn Glauben schenken
bawerîpêanîn glauben
vertrauen
bawerîya kesekî bi...anîn jdm Glauben...entgegenbringen
jdm Glauben...schenken
bawerkirin glauben
baweşînk Ventilator
bawişk Gähnen
bawîşk Gähnen
bawîşkê xwe anin gähnen
bax Baum
Garten
Strauß (Blumen)
Weinberg
bax dan färben
streichen
baxçe Garten
baxê delme schattenreicher Garten
baxşîş (ereb.) Bestechung
bayê pak frische Luft
reine Luft
saubere Luft
baz Falke
Habicht
Mäusebussard
Sperber
baz dan springen
bazar Markt
bazara reş Schwarzmarkt
bazarbaşî Marktaufseher
bazarvan Kaufmann
bazbend Band, das als Talisman am rechten Arm des Mannes getragen wird
bazdan fliehen
laufen
rennen
spring
springen
tanzen
bazdandin rennen
bazin Armband
Armreif
Armreifen
Ring
bazirgan Handelszug
Händler
Karawane
Kaufmann
Zug
bazirganî Gewerbe
Handel
baltox (= botav)botav; hypericum perforatum
barbur-padêsek xlorîk-berbur- xu(n)zmanok?; galium aparine
ba m. tip. gireva, va, hewa, suzî, romatîzma n.
h. lêwe, kîste, kiste
pêq. va-
n. va n.
ba bûn lng. va bîyene
ba dan lg. ta dayene, kankolnayene, çankolnayene, çunqatnayene
lg. . tadayene, çerexnayene (destik)
lg. . va dayene, vay dayene
ba hatin lng. va ameyene *ba ji ber çûn lg. . va re ciginayene, veng re ciginayene
ba kirin lg. . va dayene, vay dayene
ba wesîn m. vawese, vaydare, vadayoxe m. wesîn kirin lg. va cidayene, vawesnayene, va kerdene
ba wezîn lng. va ameyene, sure ameyene
ba xistin lg. . va cisanitene
babaegîd rd. babaegîd, mêrde, camêrd
babaegîdî m. babaegîdîye, babaegîdênî m.
babaqanûç m. sogir m., babaxanuç, sogilme n.
babasîl m. tip. tawin n., masîla m., meyasîr n., basur n., masla m., basura m., muyesîrm
babelîç m. ana. bêçika îstaneyî, engista engistaneyî m.
babet m. bare, bahs, mewzû, derbare, derheq n.
rd. rewa, sayan, liyaq
babidest rd. destveng, desttal, destetal, destetol
babik m. nifs, aj, dunda, dol, nesl, zurîyet, zîlet n.
babir m. zoo. peleng, qaplan, piting n.
babirç tastasik; matricaria recutita
babirc m. bot. kekevas, vaso perkin, kekvile, vasê kekan, vitika cenet cahnimî n.
babirek m. der. vaxêtike, xêlike, yelkene m.
bablisok m. vabilûsk n.
babole m. kifta, kufta m.
m. sandwîç n.
baboleçêker m/n. sandwîçvirastox, sandwîçcî n.
babolefiros m/n. sandwîçrotox n.
babotk m. sandwîç n.
babûtanî n. çinçolika dihetine m.
bac m. bac n.
bac danîn lg. bac ronayene, bacnayene
bac û xerac n. bac û xerac n.
baca ajalan n. bacê heywanan, bacêtersan, qamçurê heywanan n.
baca dahatê n. bacê vartî, bacê warîdatî n.
baca rê n. rabac, bacê raye n.
bacan n. bot. balcane, balcana sîyaye, batdircane, bazitcune, batdircun, bazilcuna siyê, batdircana sîyaye, bazilcuna sêy m.
bacanê dagirtî n. balcana degirewtîye m., balcana zerepire m., vêreqilase m., qarniyarix n.
bacanê res n. bot. balcane, balcana sîyaye, baldircane, bazilcune, baldircun, bazilcuna sîyê, baldircana sîyaye, bazilcuna sêy m.
bacanêsor m. bot. lolike, domatêze, samike, firingî, balcana sure, tamatêze, bazilcuna sur, tomatêse, fronge, bazilcunêsuirî m.
bacanresk n. bot. balcane, balcana sîyaye, baldircane, bazilcune, batdircun, bazilcuna siyê, baldircana sîyaye, bazilcuna sêy m.
bacarê n. xercera, heqê raye, mesrefê raye, xercê raye, heqraye m.
bacdanîn m. bacronayis, bacnayis n.
bacdar rd. bacin, bacdar
bacdarî kirin lg. bacdarnayene, bac ra giredayene
bace m. lojine, pace m.
bacê bûn lng. baxs bîyene
bacê kirin lg. ef kerdene, baxisnayene, efnayene, af kerdene, cira vêrayene, bexsnayene
bacê rê n. rabac, bacê raye n.
bacê serbara /. baco serbar n.
bacêende rd. baxsnayox, afker, afnayox
bacêîn lng. baxsîyene, ef bîyene, bexs bîyene, af bîyene, bexsîyene
bacêîner rd. baxsnayox, afker, afnayox
baçermok m. zoo. sewsewoke, perçemoke, baçirmoke, firfirike, sewsevike m.
bacgeh m. gumrîk, gumri g. n.
bacgir m/n. paykar, tahsîtdar, bacgîr, tasîldar n.
bacgirî m. paykarîye, tahsîldarîye, bacgîrîye, paykarênî, tahsîldarênî m.
baçîk m. dgare, sîgare, dxare n.
m. bot. çewdere, silêl, çewder, sileyl, çodere m.
m. bot. hîrêsare, yulaf, hîrêsere n.
baçik m. bot. lazut, gilgil, misrî n.
bacût m. ana. culvîk, colvong n.
badak m. bot. pêçoke, lîfoke, vitîka mastêrin, lesoke, pêçe n.
badan lg. ta dayene
m. tadayis, çerexnayis (destik...) n.
m. vadayis, vaydayis n.
badanaj m. patînaj, badanaj n.
badanaj kirin lg. . patînaj kerdene, badanaj kerdene
badandin lng. . denamîyene, tewîyene, çanqilîyene, deameyene, deriyene, kelemîyene, têameyene, çonqilîyene
badar rd. vayin, vadar, vaydar
badayî rd. kakolin, xelekin, lulin, çunqalin, çankolin, tadaye
bade m. mey, serab, bade n.
badef m. pûk, badev, weleke n.
badefiros m/n. meyrotox, serabrotox n.
badefirosî m. meyrotoxîye, serabrotoxênî, meyrotoxênî, serabrotoxênî m.