Encamên lêgerînê
axa n 1. ağa * axayê gund köyün ağası 2. ağa (halk arasında sayılan ve sözü geçen erkeklere verilen san) * Mihemed axa Mehmet ağa 3. ağa (yaşlıca kimselerin adıyla beraber kullanılan san) 4.rd ağa(bir yerde, bir toplulukta sözü geçen, ileri gelen kimse) 5.n bey, efendi, (koca anlamında) *axayê me êdî bi şev jî nayê malê bizim efendi artık geceleri de eve gelmiyor 6. mec bey efendi 7.rd paşa (uslu, ağır başlı) 8. sultanî tembel (çok tembel kimse)
axa axa axa paşa paşa * axa axa ji xwe re rûniştiye nanê xwe dixwe paşa paşa oturmuş yemeğini yiyiyor
axa bav û kalan baba yurdu
axa bi xulam e, xulam jî bi olam e it ite (buyurur), it de kuyruğuna
axa bikils kireçli toprak
axa bikîlte killi toprak
axa bin gû argo hiç bir şeye yaramayan kimse, değersiz
axa bixîz kumlu toprak
axa goran kara toprak
axa hîs çorak toprak
axa jin û mêran ji hev e aynı kumaştan, aynı mayadan olmak (kadın erkek için)
axa kilsînî (an jî bikils) kireçli toprak
axa pezê bêqoç ji ya biqoç re namîne boynuzsuz keçinin ahı boynuzlu keçiye kalmaz
axa pilopilo un gibi toprak
axa reş kara toprak
axa sar kara toprak
axa seriyan killi toprak
axa wek teriya se ne tu car rast nabin ağaları memnun etmek, onlara güvenmek çok zordur
axa xubar susuz akıcı toprak
axaban m dama toprak taşıma
axabanî m kefiye, erkeklerin başlarına bağladıkları benekli örtü
axabendik n boyun bağı
axaftandî rd konuşturulmuş
axaftandin m konuşturma
l/gh konuşturmak
axaftî rd 1. konuşmuş olan 2. konuşulmuş olan
axaftin m 1. konuşma 2. konuşma (konuşma dili olarak kullanma) 3. konuşma (dinleyicilere bilim, sanat, edebiyat gibi bir konuda bilgi vermek için yapılan konuşma) 4. konuşma (düşüncelerini herhangi bir araç kullanarak anlatma) 5. lâf
l/ngh 1. konuşmak 2. konuşmak (söylev vermek, konuşma yapmak) 3. konuşmak (konuşma dili olarak kullanmak) 4. konuşmak (düşüncelerini herhangi bir araç kullanarak anlatmak) 5. konuşmak (ilişki kurmak veya ilişkiyi sürdürmek) 6. konuşmak (belli bir biçimde söylemek) 7. mec konuşmak (şık ve zarif görünmek)
axaftin dirêj kirin sözü uzatmak
axaftin kirin konuşma yapmak
axaftin pê de kirin konferans çekmek
axaftina destpêkê (an jî destpêkirinê) açış konuşması, başlama konuşması
axaftina lalikî pepeleme
axaftina vekirinê açış konuşması
axaftina xwe birîn sözü kesmek
axaftina xwe li hev qelabtin sözü dağıtmak
axaftina xwe ser û binê hev kirin sözü dağıtmak
axaftinker nd/nt konuşmacı
axaftinkerî m konuşmacılık
axaftinxweş rd hoş sohbetli
axaftinxweşî m hoş sohbetlilik
axajin m ağa karısı, hanım
axang m bulvar
axareş kara toprak.
axatî m 1. ağalık 2. ağalık (kibar ve cömertçe davranış) 3. mec beylik, sultanlık (rahat yaşama durum)
axatî kirin l/gh ağalanmak
axayê çarşiyê nd çarşı ağası (çarşıyı ve esnafı düzen altında tutan kimse)
axayê çepikan alkış ağası (padişaha alkış çalmakla görevlendirilmiş kimse)
axayê heremê dîr/n harem ağası
axayê hundir nd küçük bey (evin küçük erkek çocuğu)
axayê mêşan zo/ nd arı beyi, ana kraliçe
axayê qunc köşe kadısı
axayok rd 1. ağacık 2. mec ağacık, ağamsı
axaz m figan, feryat
axaz kirin figan etmek, feryat etmek, haykırmak
axa (navdêr, nêr) serokeşîr, serekeşîr, sereşîr, serokê hozekê anku eşîrekê, birêz, hêja, seyda, rêzdar.
Herwiha: aẍa.
Bi alfabeyên din: ئاغاTewandî, axayî, axê.
Bide ber: muxtar.
ji: jitirki ağa, hevreha mongolî ака (aka). Bi tirkiya osmanî آغا (aẍa) bû û wisa ketiye farisî jî..
: axatî, axayane, axayî, axayîtî
axa bi xulam xulam bi olam olam bi tentene ye gotina pêşiyan axa bi xulam xwe dipesinîne, xulam jî bi yê bin xwe, xwe dipesinîne ew jî olam e. lê olam xwe bi tenteneyên xwebi rewşikên xwe xwe dipesinîne. jê û pê ve tu tişt tune ye an tu kes di bin wî re tune ye ku xwe pê bipesinîne.carinan hin miovên herî ketî ji axeyan bêhtir xwe axe dihesibînin.
axa bi xulam, xulam bi tûtikê (biwêj) xulam jî bi bandor û pirestija axê ve kar didin kirin. wi gava ku bandora kehyayê surmê axa dit, axîn kir n got: “heyran axa bi xulam, xulam bi tûtikê.
axa bin gil bûn (biwêj) bê bîhn û bê bereket bûn. bi tiştekî re kêr nehatin. karên dinyayê carinan berepaşkî ne, xuyanga zerîfê baş tê xuyan, lê karê wê axa bin gû ye.
axa cêwrik mezin kir, bû kûçik, axa dirand (biwêj) carinan qenci û başî ji bo mirov dibe asteng û xirabî. axa cêwrik mezin kir, bit kûçik, axa dirand. rebenî di wê ruja tengasiyê de dest avête wê, lê ew qencî jê re bû xerabî.
axa ji êlê xeyîdiye, êl hay jê tu ne (biwêj) hin caran hinek mirov xwe bi xwe dixapin. kî wan biryarên rizo bibihîze wê bibêje: “axa ji êlê xeyidiye, êl hay jê tune.
axa ji xulamê xwe re got, xulam ji kûçikê xwe re got, kûçik jî ji boçika xwe re got (biwêj) her kes erka xwe li ser yê ji xwe piçûktir û bêhêztir pêk tine. ew gotina ku dibêjin: “axa ji xulamê xwe re got, xulam ji kûçikê xwe re got, kûçik jî ji boçika xwe re got. bûye meseleya min û vî kûrê min ê mezin.
axa jin û mêr ne ji hev be tev nagere gotina pêşiyan wekî jin û mêr ne ji ser axekê be, ne ji welat an herêmekê û çanda wan ne yek be li hevdû nakin.dîsa wekî jin ûmêr ne nasên hev bin bi hevre naqedînin û jiyana wan naçe serî.
axa jin û mêra ji hev e gotina pêşiyan ev gotin jî wekî axa jin û mêran ji hev ku bi hev û dû re dizewicin. heke axa wan ne ji hev be hevdû nabînin.dîsawekî ku çanda wan an welatê wan ne yek be li hevdû nakin.
axa li kêfê ye, mal maye li bin berfê ye (biwêj) tenê li berjewendî û rewşa xwe fikirîn. ew mirovekî bêwijdan e. axa li kêfê ye, mal maye li bill berfê ye.
axa li kêfê ye, xulam di nav zicrê ye (biwêj) di nav çînan de cudatiyek bêdad û mezin heye. axa li kêfê ye, xulam di nav zicrê ye. hinek di nav jiyanek xweş de ne, hinek jî di nav roja reş de dijîn.
axa mala mirov ji cewahirê xelkê çêtir e gotina pêşiyan tiştê ku mirov zanibe yê mirove bi mirov şêrîn e.tiştên herî xweş, avahî û erdên herî xweş bin jî ku ne yê mirovbe, mirov zane ku rojekê wê ji dest wan here ji ber wê yekê tim bi mirov xweş e.lê tiştê ku mirov zanibe yêmirove û heta heta yê mirov e. wê demê bi dilê mirov e û wekî tu tişt li dinê jê xweştir tune ye.bi taybetî ev gotinji bo xwarinan hatiye gotin, lê wekî din jî mirov dikare şîrove bike.
axa rabûn hingurman (pevçûn), feqîr û xizan çûn li ber lingan (biwêj) dema ku hêzên mezin şer dikin, ên piçûk ziyanê dibînin. axa rabûn hingurman, feqîr û xizan çûn li ber lingan. li xwe miqate bin! hûnê di nav imgê wan de biperçiqin!
axa riyan tev dizane, lê qenciya gel nizane (biwêj) berjewendiyên xwe li pêş girtin. hay lo! ew şeytan e. ew axa riyan tev dizane, lê qenciya gel nizane?
axabegane (rengdêr) bi awayekî beg.
ji: beg + -ane
axaftin (lêker) lêker, trasîtîv: peyivandin, dan axivîn, dan axiftin, wisan kirin ku kesek biaxive (bi taybetî bi pirsan bersiv jê wergirtin): Ji min re tiştekî nabêje. Ka tu biaxêve. lêker, întrasîtîv peyivîn, xeber dan, qese kirin, qise kirin, suhbet kirin, çêrr kirin, şorr kirin, peyam bi alîkariya zimanî ragihandin. Baştir: axivîn, axiftin.
Bikaranîn: Lêker: axaftin kirin. Navdêr: axaftinkirin Rengdêr: axaftinkirî.
Hevwate: dang kirin. Tewîn: -axêv-.
Herwiha: axavftin, axavtin, axiftin, axivandin, axivînPeyvên.
Têkildar: axêver, axêverî, axêvgêrr, axêvgêrrî, axaftvan, axaftvanî
axaftin kirin (lêker)(Binihêre:) axaftin
axaftina xwe bi avê de berdan (biwêj) li soza xwe xwedî derneketin. ma tu min nas nakî îsif? axiftinêt xwe di avê de bernede. hesen silêvanî
axaftinkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye axaftin kirin
axaftinkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) axaftin
axal (navdêr, nêr) gilêş, pîsatî, zibil
axalî (navdêr, mê) rewşa axalbûnê.
ji: axal + -î
axar (navdêr, mê) (wateya peyvê nayê zanîn).
Bide ber: axur.
ji wêjeyê: Em tev ji malê derketin. Hewa durust weke hewaya Kurdistanê ya derbuharê bû. Lê axar berewajî ya kurdistanê, ne bi deng û hera û hêvirze bû. Te digot qay hê xelkê bajari ji xew ranebûne. Aramîyek sosret bajar dagîr kiribû. Ta em giheştin ser şeqamê jî çavên me li çi kesî û çi gîyanliberî neket. Lê li ser şeqamê, dîmen hindekî dihate guhurînê. Sê, çuwar kal û pîr her yekê xelêtka seyekî yan ya boncîyekî ra girtibûn û hûrik hûrik li peyarêkê da dimeşîyan.(Perwîz Cîhanî: Rêk, Kovara Mehname, hj. 3/2000)
axatî (rengdêr) mîna axa serederî kirin.
Bikaranîn: Lêker: axatî kirin. Navdêr: axatîkirin Rengdêr: axatîkirî
axatî kirin (biwêj) mezinayî û serwêrî kirin, merdi kirin, tehdayî, zordan û zulm kirin. bi lihevanî-na wan her du birayan simkoyê zerdeşt axatiyeke mezin kir. çi dibe, axatiyekê bike, ji ho vî karê dikanê hinek pere bi deyn bide min. huso hingî di partiyê de cih girtiye, li ser serê me axatiyê dike.
axatîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye axatî kirin
axatîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) axatî
axavtin (lêker) lêker, trasîtîv: peyivandin, dan axivîn, dan axiftin, wisan kirin ku kesek biaxive (bi taybetî bi pirsan bersiv jê wergirtin): Ji min re tiştekî nabêje. Ka tu biaxêve. lêker, întrasîtîv peyivîn, xeber dan, qese kirin, qise kirin, suhbet kirin, çêrr kirin, şorr kirin, peyam bi alîkariya zimanî ragihandin. Baştir: axivîn, axiftin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئاخاڤتن. Tewîn: -axêv-.
Herwiha: axaftin, axivandin, axiftin, axivînPeyvên.
Têkildar: axêver, axêverî, axêvgêrr, axêvgêrrî, axavtvan, axavtvanî
axayane (rengdêr) wek axayan, bi maqûlî.
ji: axa + -yane
axayê (Zazaki) axayî
axayê bêxulam bûn (biwêj) belê xulamên wî nîn in, lê bi xwe mirovekî wekî axayan mezin, zana û rêzdar e. heyfa rojen, xwedê dizane ew axayekî bêxulam e.
axayê biyayîş (Zazaki) axayî bûn
axayê kerdiş (Zazaki) (navdêr)axayî kirin
axayê mala xwe bûn (biwêj) di mala xwe de birûmet û bibandor bûn. erê lige! wan dibe ku bêrûmet be, lê ew jî axayê mala xwe ye.
axayê me bil e xwerê me serkul e (biwêj) heke rêveberê me ku ev be, rewşa me jî wê wer xerab be. me hinekîjîheq kiriye. axayê me bil e xwerê me serkul e.
axaye min, wax çave min kor bin ji bo hespe boz (biwêj) ji bo gotinen sex te û xapînok tê bikaranîn. çi ye, tu m >ekî wî xulanie ku tim gotiye: “axaye min wex çavên min kor bin ji bo hespe boz. eynî tiştî dubare diki? .. axayek hespekî wî yê boz û pir xurt hebûye. hesp li ber dile axê gelekî biqîmet bûye. rojekê çawa dibe hespê axê banz dide (dimire). xulamê axê ji şelali (riyakarî) xwe gelekî xemgînî diavêje. her roj tam dema ku xwarin tê, xulam li ser sifreyê axînek kûr radikişîrxi û dibêje: axayê min, wax çavê min kor bin ji bo hespê boz. ji vê gotinê bi şûn de axa xemgîn dibe û xwarinê naxwe. xulam di vê valahiyê de zikê xwe bi hemû xwarinê baş têr dike. ji ber wê jî ev biwêj di wateya xapandin û şdallye tê bikaranîn.
axazade (navdêr, mê) pisaxa, malaxa, kurraxa, feodal, arîstokrat, xanedan, derebeg, beg, ji binemala axayan¨
axazadetî (navdêr, mê) rewşa axazadebûnê.
ji: axazade + -tî
axa m. (obl axê) agha, feudal lord, master
axa welat homeland. axa Sûriyê=the land of Syria
axaftin to speak
f. speech, talk
axivv.i. to speak
axaftin, axivîn (v) to speak; (sohbet kirin) to talk; (n) speech
axa Agha
Großgrundbesitzer
axaftin Gespräch
sprechen
axa n. axa n.
axa res n. wela sîyaye, herdo sîya n.
axaftin lg. qese kerdene, qal kerdene, laf kerdene, mijûl bîyene, qisey kerdene, qesey kerdene
m. qesekerdis, qalkerdis, lafkerdis, qiseykerdis, qeseykerdis n.
axaftin kirin lg. . qesekerdis virastene, qesekerdis kerdene, qese qesekerdene
axatî m. axayîye, axayênî m.
axatî kirin lg. . axayîye kerdene, axayênî kerdene
axayane rd. axakî, axayane
axaz m. fîxan n., zîbariye m., qîrayis n., feryad n., qîjayis n., zarîye m., fîgan n.
axawtin axiftin, peyivîn, ştexilîn
axaftin говорить
я говорю: ez diaxivim