Encamên lêgerînê
şe navê tîpa bîst û sêyemîn a alfabeya Tirkî
navê tîpa bîst û sêyemîn a alfabeya Tirkî
şeamet bêyomî, bêqidoşî rd
bêyomî, bêqidoşî rd
şeb şev m
şev m
şebboy şevbêhn, gula şevbîn (Cheiranthus cheiri) bot/m
şevbêhn, gula şevbîn (Cheiranthus cheirI)
şebek 1. şebek zo/m 2. şebek, şemo, meymûn (kesê kirêt, nexweşik û bêar) (mec) rd
1. şebek zo/m 2. şebek, şemo, meymûn (kesê kirêt, nexweşik û bêar) (mec)rd
şebeke 1. tor, şebeke *haberleşme şebekesi tora ragihanê 2. şebeke (ew kesên ku bi awayekî veşarî bi hev re dixebitîn û bi hev ve girêdayî ne) (mec) 3. şebeke (li zanîngehê navê nasnameya xwendekaran) m
1. tor, şebeke * haberleşme şebekesi tora ragihanê 2. şebeke (ew kesên ku bi awayekî veşarî bi hev re dixebitîn û bi hev ve girêdayî ne) (mec) 3. şebeke (li zanîngehê navê nasnameya xwendekaran) m
şebeklik yapmak kûçikî kirin
kûçikî kirin
şebnem avî, şebnem m
avî, şebnemm
şebnem düşmek avî ketin, avî lê kirin
şebnemi düşmek avî ketin, avî lê kirin şecaat mêrxasî, mêranî, egîdî, dilêrî, secaet m
şecaat mêrxasî, mêranî, egîdî, dilêrî, secaet m
şecere 1. dara famîleyê, seçere, kutik (nasnava malbatê) 2. seçere (ew cedwela ku eslê hespan lê nivisandî ye) m
1. dara famîleyê, secere, kutik (nasnava malbatê) 2. secere (ew cedwela ku eslê hespan lê nivisandî ye) m
şecereli bisecere, seceredar rd
bisecere, seceredar rd
şeci dilêr, mêrxas, egîd rd
dilêr, mêrxas, egîd rd
şedaraban di muzîka Tirkî de meqamek şeddadî (avahiya) pir mezin û zexm şedde bedîd, şede m
di muzîka Tirkî de meqamek
şeddadî (avahiya) pir mezin û zexm
şedde bedîd, şede m
şeddeli bişede rd
bişederd
şeddeli eşek (kesê) qubede, bêkêr(argo) şedit tund, dijwar, no, bişidet rd
(kesê) qubede, bêkêr (argo)
şedit tund, dijwar, no, bişidet rd
şef 1. serkar, şef *bürö şefi şefê buroyê nd/nt 2. pêşeng nd/nt 3. şef, ser, serek *şef garson karsonê sereke rd
1. serkar, şef * bürö şefi şefê buroyê nd/nt 2. pêşeng nd/nt 3. şef, ser, serek * şef garson karsonê serek rd
şefaat mehderî, şefaet m
mehderî, şefaetm
şefaat etmek mehderî kirin, şefaet kirin
mehderî kirin, şefaet kirin
şefaatçi mehder, şefeatker, mehdervan nd/nt
şefaatçı mehder, şefeatker, mehdervan nd/nt
şefaflaştırmak ruhnik kirin, şefaf kirin, zîlal kirin l/gh
ruhnik kirin, şefaf kirin, zîlal kirin l/gh
şeffaf zîlal, ruhnik, şefaf rd
zîlal, ruhnik, şefaf rd
şeffaflaşma ruhnikbûn, şefafbûn, zîlalbûn m
ruhnikbûn, şefafbûn, zîlalbûn m
şeffaflaşmak ruhnik bûn, şefaf bûn, zîlal bûn l/ngh
ruhnik bûn, şefaf bûn, zîlal bûn l/ngh
şeffaflaştırma ruhnikkirin, şefafkirin, zîlalkirin m
ruhnikkirin, şefafkirin, zîlalkirin m
şeffaflık ruhnikî, şefafî, zîlalî m
ruhnikî, şefafî, zîlalî m
şefik dilovan, piyar, müşfik rd
dilovan, piyar, muşfîk rd
şefkat piyarî, dilovanî, şefqet m
piyarî, dilovanî, şefqetm
şefkat etmek piyan lê kirin şefkatli piyar, rehmdar, bişefqet rd
piyarî lê kirin
şefkatli piyar, rehmdar, bişefqet rd
şefkatlilik piyarîtî, bişefqetbûn m
piyarîtî, bişefqetbûn m
şefkatsiz nepiyar, nedilovan, dilhişk, bêşefqet rd
nepiyar, nedilovan, dilhişk, bêşefqet rd
şefkatsizlik nepiyarî, dilhişkî, nedilovanî, bêşefqetî m
nepiyarî, dilhişkî, nedilovanî, bêşefqetî m
şeflik 1. şefîtî 2. pêşengî 3. serîtî, serektî 4. daîreya ku şef lê dixebite m
1. şefîtî 2. pêşengî 3. serîtî, serektî 4. daîreya ku şef lê dixebite m
şeftali 1. xox, şeftalî, dara xoxê (Persica vulgaris) bot/m 2. xox (mêweya vê darê) m
1. xox, şeftalî, dara xoxê (Persica vulgaris) bot/m 2. xox (mêweya vê darê) m
şeh bnr şah
bnr şah
şehbender şehbender, konsolos, balyoz nd/nt
şehbender, konsolos, balyoz nd/nt
şehbenderlik 1. şehbenderî, konsolostî, balyoztî 2. konsolosxane, balyozxane mt
1. şehbenderî, konsolostî, balyoztî 2. konsolosxane, balyozxane mt
şehevî şehewî, erotîk rd
şehewî, erotîk rd
şehir bajar, şar, şehr, şaristan n
bajar, şar, şehr, şaristann
şehir dışı şarederî
şarederî
şehir dışı etmek şareder kirin
şareder kirin
şehir dışı olmak şareder bûn
şareder bûn
şehir hatları 1) riyên nav bajêr 2) ragihîna nav bajêr
1) riyên nav bajêr 2) ragihîna nav bajêr
şehir rehberi rênîşandera bajêr, rehbera bajêr
rênîşandera bajêr, rehbera bajêr
şehir üsulu bajarkî
bajarkî
şehirci bajarsaz, şehrsaz, şaresaz (pisporê bajarsaziyê) nd/rd
bajarsaz, şehrsaz, şaresaz (pisporê bajarsaziyê) nd/rd
şehircilik bajarsazî, şehrsazî, şaresazî, bajar vanî m
bajarsazî, şehrsazî, şaresazî, bajarvanî m
şehirlerarası navbajarîn, navbajaran *şehirlerarası telefon telefona navbajaran rd
navbajarîn, navbajaran * şehirlerarası telefon telefona navbajaran rd
şehirleşme 1. bajarbûyîn, şehrbûyîn 2. bajarbûyîn, şehrbûyîn (pêvajoya mezinbûna warê bajêr bi taybetî bi geşbûna pîşesaziyê re) m
1. bajarbûyîn, şehrbûyîn 2. bajarbûyîn, şehrbûyîn (pêvajoya mezinbûna warê bajêr bi taybetî bi geşbûna pîşesaziyê re) m
şehirleşmek bûn bajar, bajar bûn, şehr bûyîn l/ngh
bûn bajar, bajar bûn, şehr bûyîn l/ngh
şehirli bajarî, bajarvanî, şehrvanî, şaristanî rd
bajarî, bajarvanî, şehrvanî, şaristanî rd
şehirlileşme bajarîbûn, bajarvanîbûn m
bajarîbûn, bajarvanîbûn m
şehirlileşmek bajarî bûn, bajarvanî bûn l/ngh
bajarî bûn, bajarvanî bûn l/ngh
şehirlilik bajarîtî, bajarvanîtî m
bajarîtî, bajarvanîtî m
şehit pakrewan, rewanpak, şehîd nd/nt
pakrewan, rewanpak, şehîd nd/nt (bir kimse)
şehit düşmek (veya şehit olmak) şehîd ketin, şehîd bûn
şehit düşmek (veya olmak) şehîd ketin, şehîd bûn (birinI)
şehit etmek şehîd kirin
şehitlik 1. pakrewanî, şehîdî, şehîdbûn 2. goristana şehîdan m
1. pakrewanî, şehîdî, şehîdbûn 2. goristana şehîdan m
şehla wir (çavşaşiya pir hindik) rd
wir (çavşaşiya pir hindik) rd
şehname 1. şahname (menzûmeya ku bi awayê mesnewî hatiye nivisîn û tê de pesnê hikumdaran tê dayîn)vv//m 2. şahname (dîroka ku bi awayê menzûmî hatiye nivîsandin) m
1. şahname (menzûmeya ku bi awayê mesnewî hatiye nivisîn û tê de pesnê hikumdaran tê dayîn)wj/m 2. şahname (dîroka ku bi awayê menzûmî hatiye nivîsandin) m
şehnameci 1. şahnamenivîs, nivîskarê şahnameyê 2. şahnamenivîs (di dema Osmaniyan de beriya weqanivîstiyê, dîroknivîsê fermî) n
1. şahnamenivîs, nivîskarê şahnameyê 2. şahnamenivîs (di dema Osmaniyan de beriya weqanivîstiyê, dîroknivîsê fermî) n
şehnaz şehnaz (di muzîka Tirkî de navê dezgehekê) mzk/m
şehnaz (di muzîka Tirkî de navê dezgehekê) mzk/m
şehnişin bnr şahniş, şahnişin
bnr şahniş, şahnişin
şehremaneti 1. şehremanetî (di dema Osmaniyan de rêveberiya cîgahî ya ku karê zabitiya belediyeya îro dikir û bi karê paqijî û xweşikkirina bajêr ve mijûl dibû) 2. şareyar, şaredar, şehremanetî (li Tirkiyeyê şeklê pêşîn ê belediyeyê) m
1. şehremanetî (di dema Osmaniyan de rêveberiya cîgahî ya ku karê zabitiya belediyeya îro dikir û bi karê paqijî û xweşikkirina bajêr ve mijûl dibû) 2. şareyar, şaredar, şehremanetî (li Tirkiyeyê şeklê pêşîn ê belediyeyê) m
şehriye rişte, cehek, şehîre, şehriye m
rişte, cehek, şehîre, şehriye m
şehvanî 1. şehwanî 2. baperest, şehwetperest rd
1. şehwanî 2. baperest, şehwetperest rd
şehvaniyet şehwetî, erotîzm m
şehwetî, erotîzm m
şehvet ı. şehwet (xwestina cinsî) 2. şehwet (daxwaza pir zêde, xwesteke pir zêde) (mec) m
1. şehwet (xwestina cinsî) 2. şehwet (daxwaza pir zêde, xwesteke pir zêde) (mec) m
şehvetli 1. bişehwet 2. baperest, şehwetpe rest (ew kesê pir bişehwet e) (mec) rd
1. bişehwet 2. baperest, şehwetperest (ew kesê pir bişehwet e) (mec) rd
şehwetperest baperest, şehwetperest rd
baperest, şehwetperest rd
şehycik şêxok n
şêxok n
şehzade şahzade, kurşah n
şahzade, kurşah n
şehzadelik 1. şahzadetî 2. şahzadetî (erk û vatiniya şêxzade) m
1. şahzadetî 2. şahzadetî (erk û vatiniya şêxzade) m
şek guman, şik m
guman, şik m
şekavet rêbirî, şêlînkerî m
rêbirî, şêlînkerî m
şekel şekel (yekeya diravê Îsraîl) m
şekel (yekeya diravê Îsraîl) m
şeker 1. şekir, qend (navê giştî yê madeya ku ji reh û sapên riwekên wekî silq, gilgil (lazût), gizêr, genim tê derxistin an jî, ji nişastaya wan tê bidestxistin) n 2. şekir (navê giştî yê xurikên şîrîn ku şekir di wan de ye; mîna loqim û aqit) n 3. şekre, diyabet bj/m 4. şîrîn, şekir *hele bak ne şeker şey! ca binêre çiqas tiştekî şîrîn e!
kamışı levenê şekir, neyşeker, şewender (Saccarum officinarum) bot/nd
pancarı çewênder, silk, silq, silqok, siyele (Beta vulgaris varapa) bot/m
1. şekir, qend (navê giştî yê madeya ku ji reh û sapên riwekên wekî silq, gilgil (lazût), gizêr, genim tê derxistin an jî, ji nîşastaya wan tê bidestxistin)n 2. şekir (navê giştî yê xurikên şîrîn ku şekir di wan de ye; mîna loqim û aqit)n 3. şekre, diyabet bj/m 4. şîrîn, şekir * hele bak ne şeker şey! ca binêre çiqas tiştekî şîrîn e!
şeker bayramı cejna ramezanê, îda remezanê
cejna ramezanê, îda remezanê
şeker gibi eynî şekir e, wekî şekir e
eynî şekir e, wekî şekir e
şeker hastalığı şekre, şekirmizî, diyabet bj
şekre, şekirmizî, diyabet bj
şeker kamışı levenê şekir, neyşeker, şewender (Saccarum officinarum) bot/nd
şeker pancarı çewênder, silk, silq, silqok, siyele (Beta vulgaris varapa) bot/m
şekerci 1. şekirvan (ew kesê ku şekir çêdike) 2. şekirfiroş 3. şekirfiroş, dukana şekirfiroşiyê (cihê ku şekir lê tê fırotin) nd/nt
1. şekirvan (ew kesê ku şekir çêdike) 2. şekirfiroş 3. şekirfiroş, dukana şekirfiroşiyê (cihê ku şekir lê tê firotin) nd/nt
şekercilik 1. şekirvanî 2. şekirfiroş? m
1. şekirvanî 2. şekirfiroşî m
şekerim! canê min, ruhê min
canê min, ruhê min
şekerleme 1. bişekirkirin 2. noqil 3. bonbon (mêweyên ku di şerbeta şekir de têne kirin) 4. çavgermkirin (bêyî ku di nav cihan de mirov rakeve) (mec) m
şekerlemek bi şekir kirin l/bw
bi şekir kirin l/bw
şekerlenme şekirgirtin m
şekirgirtin m
şekerlenmek şekir girtin l/ngh
şekir girtin l/ngh
şekerleşme 1. şekirîbûn 2. şîrinbûn m
1. şekirîbûn 2. şîrînbûn m
şekerleşmek 1. şekirî bûn 2. şîrîn bûn (ji bo kesan) l/ngh
1. şekirî bûn 2. şîrîn bûn (ji bo kesan) l/ngh
şekerli 1. bişekir, şekirdar, şekirîn rd 2. nexweşê şekre, şekirmiz bj/rd
1. bişekir, şekirdar, şekirîn rd 2. nexweşê şekre, şekirmiz bj/rd
şekerlik 1. şekirdank, qendank 2. ê şekiran (tiştê ku bi kêrî çêkirina şekir tê) m
1. şekirdank, qendank 2. ê şekiran (tiştê ku bi kêrî çêkirina şekir tê) m
şekerpare 1. şekirpare (cureyeke qeysiyên pir şîrîn) bot/m 2. şekirpare (cureyeke şîraniyaji hevîr) m
1. şekirpare (cureyeke qeysiyên pir şîrîn) bot/m 2. şekirpare (cureyeke şîraniya ji hevîr) m
şekerrenk 1. şekirreng (rengê bi zere ve) 2. bi serê poz (ji bo nexweşbûna têkiliya dı navbera du kesan de) (mec) rd
1. şekirreng (rengê bi zere ve) 2. bi serê poz (ji bo nexweşbûna têkiliya di navbera du kesan de) (mec) rd
şekersiz 1. bêşekir 2. kêmşekir, tehmesarkî rd
1. bêşekir 2. kêmşekir, tehmesarkî rd
şekil 1. lewn, qeratî, şekil, şikl, eşkêl, êsk *kayık şeklinde bir tabak firaqeke di şeklê qeyikê de n 2. şekil (resmê ku bi kêrî ravekirina mijarekê tê) *bu kitapta bir çok şekil var di vê pirtûkê de gelek şekil hene 11 şekil (awayê tevgeriyê, şêwe, awa) *bu şekilde hareket etmek doğru değil ne rast e ku mirov bi vî şeklî tevbigere n 4. şekil (awayê qewimîn û çêbûna ramanekê, bûyerekê an jî karekî) *yanlızlığın şekilleri vardır şeklên bitenêtiyê hene n 5. şekl (awayên damezirandina tevahiyeke(bitûniyeke) civakî) *yönetim şekli şeklê birêvebirinê n 6. şekl (awa, terhê çêbûna tiştekî) *bakır doğada birleşik şekilde bulunur sifir di siruştê de bi şeklê hevgirtî peyde dibe n 7. şekl, resm *geometrik şekil şeklê geometrik mat/n 8. şekl, awa (awayê vegotinê) *sualin şeklini değiştiriyorum ez şeklê pirskirinê diguhêrim 9. awa, terz wj/n almak şekil girtin
1. lewn, qeratî, şekil, şikl, eşkêl, êsk * kayık şeklinde bir tabak firaqeke di şeklê qeyikê den 2. şekil (resmê ku bi kêrî ravekirina mijarekê tê) * bu kitapta bir çok şekil var di vê pirtûkê de gelek şekil henen 3. şekil (awayê tevgeriyê, şêwe, awa) * bu şekilde hareket etmek doğru değil ne rast e ku mirov bi vî şeklî tevbigeren 4. şekil (awayê qewimîn û çêbûna ramanekê, bûyerekê an jî karekî) * yanlızlığın şekilleri vardır şeklên bitenêtiyê henen 5. şekl (awayên damezirandina tevahiyeke(bitûniyeke) civakî) * yönetim şekli şeklê birêvebirinên 6. şekl (awa, terhê çêbûna tiştekî) * bakır doğada birleşik şekilde bulunur sifir di siruştê de bi şeklê hevgirtî peyde diben 7. şekl, resm * geometrik şekil şeklê geometrîk mat/n 8. şekl, awa (awayê vegotinê) * sualin şeklini değiştiriyorum ez şeklê pirskirinê diguhêrim 9. awa, terz wj/n
şekil almak şekil girtin
şekil ve şemail şekl û şemal
şekl û şemal
şekil vermek şekil dan (tiştekî), dirûv dan (tiştekî) (bir)
şekil dan (tiştekî), dirûv dan (tiştekî) (bir)
şekilci şêweperest, şêweparêz, awaperest, teşeperest, teşeparêz, şekilperest, şekilparêz, formalîst rd
şêweperest, şêweparêz, awaperest, teşeperest, teşeparêz, şekilperest, şekilparêz, formalîstrd
şekilci olmak bûn şêweperest, bûn şekilperest, bûn teşeparêz
bûn şêweperest, bûn şekilperest, bûn teşeparêz
şekilcilik şêweperestî, şêweparêzî, awaperestî, teşeperestî, şekilperesti, şekilparêzî, teşeparêzî m
şêweperestî, şêweparêzî, awaperestî, teşeperestî, şekilperestî, şekilparêzî, teşeparêzî m
şekildeş hemşêwe, hemteşe, hemşekil rd
hemşêwe, hemteşe, hemşekil rd
şekildeşlik hemşêwetî, hemteşetî, hemşekiltî m
hemşêwetî, hemteşetî, hemşekiltî m
şekille sokmak (veya sokmak) 1) xistin şeklekî 2) gihandin encamekê
şekillendirme şêwandin, dirûvandin, şekilandin, dirûvdan, şekildan m
şêwandin, dirûvandin, şekilandin, dirûvdan, şekildan m
şekillendirmek şêwandin, dirûvandin, şekilandin, dirûv dan, şekil dan l/gh
şêwandin, dirûvandin, şekilandin, dirûv dan, şekil dan l/gh
şekillenme dirûvîn, şêwîn, şêwegirtin, şêwegirtin, teşegirtin, şekilgirtin m
dirûvîn, şêwîn, şêwegirtin, şêwegirtin, teşegirtin, şekilgirtin m
şekillenmek 1. dirûvîn l/ngh, şêwîn l/ngh, şêwe girtin l/gh, teşe girtin l/gh, şekil girtin l/gh 2. hatin şêwandin l/tb
1. dirûvîn l/ngh, şêwîn l/ngh, şêwe girtin l/gh, teşe girtin l/gh, şekil girtin l/gh 2. hatin şêwandin l/tb
şekilli şêwedar, lewndar, şekildar, bişekl rd
şêwedar, lewndar, şekildar, bişekl rd
şekilperest şêweperest, şekilperest rd
şêweperest, şekilperest rd
şekilsiz 1. bêşêwe, bêawa, bêdrûv, bêşekil, bêlewn 2. bêteşe rd
1. bêşêwe, bêawa, bêdrûv, bêşekil, bêlewn 2. bêteşe rd
şekilsizlik 1. bêşêwetî, bêawatî, bêdrûvî, bêşekilî, bêlewnî 2. bêteşetî m
1. bêşêwetî, bêawatî, bêdrûvî, bêşekilî, bêlewnî 2. bêteşetî m
şekle sokmak 1) xistin şeklekî 2) gihandin encamekê
şeklen ji aliyê şêwe ve, ji aliyê şekil ve h
ji aliyê şêwe ve, ji aliyê şekil ve h
şekli şêweyî, teşeyî, şeklî, lewnî rd
şeklî şêweyî, teşeyî, şeklî, lewnî rd
şekva gazin, gazine, gazind, şikayet m
gazin, gazinc, gazind, şikayet m
şekvacı gazinok, gazinoyî nd/nt
gazinok, gazinoyî nd/nt
şelâle şîp, sûlav, sîpel, shilav, avşar, qelbez m
şelale şîp, sûlav, sîpel, shilav, avşar, qelbez m
şelek 1. piştî, şeleg (pîştiyê bar) n 2. biqiloçkî (ajela ku qiloçekî wê şikiyaye) nd
1. piştî, şeleg (pîştiyê bar) n 2. biqiloçkî (ajela ku qiloçekî wê şikiyaye) nd
şema 1. şema 2. pêşnûma (planê pêşîn ê tiştekî)m
1. şema 2. pêşnûma (planê pêşîn ê tiştekî)m
şemail (piraniya şîmal) 1. şekl û şemal 2. ûy, rewişt n
(piraniya şîmal)
şematik şematîk m
şematîk m
şemdinli Şemzînan (Navçeyeke girêdayî Colemêrgê)
şempanze şempanze (Pan troglodytes) zo/m
şempanze (Pan troglodytes) zo/m
şems roj, ro, şems m
roj, ro, şems m
şemse şemse (nîgara di şeklê rojê de) m
şemse (nîgara di şeklê rojê de) m
şemsiye 1. sîwan, baranparêz, berbaran, şemsiye m 2. sîwan, bertav (ji bo siyê) m 3. sîwanok bot/m
1. sîwan, baranparêz, berbaran, şemsiye m 2. sîwan, bertav (ji bo siyê) m 3. sîwanok bot/m
şemsiye çiçeği sîwanok bot/m
sîwanok bot/m
şemsiyeci 1. sîwanker (ê ku sîwanan çêdike) 2. sîwanfiroş, şemsiyefiroş 3. sîwansaz (kesê ku tamîra şemsiyan dike) nd/nt
1. sîwanker (ê ku sîwanan çêdike) 2. sîwanfiroş, şemsiyefiroş 3. sîwansaz (kesê ku tamîra şemsiyan dike) nd/nt
şemsiyecilik 1. sîwankerî 2. sîwanfiroşî, şemsiyefiroşî 3. sîwansazî m
1. sîwankerî 2. sîwanfiroşî, şemsiyefiroşî 3. sîwansazî m
şemsiyelik 1. sîwandank (cihê danîna şemsiyeyan) 2. tiştê ku bi kêrî çêkirina sîwanan tê m
1. sîwandank (cihê danîna şemsiyeyan) 2. tiştê ku bi kêrî çêkirina sîwanan tê m
şen 1. şên, şeng, bikêf, gewz, şêndar, rûgeş *şen adam mirovê şên 2. şên, şênker *şen şarkılar stranên şênker 3. şên (tiştê ku nîşana şênbûnê ye) rd
1. şên, şeng, bikêf, gewz, şêndar, rûgeş * şen adam mirovê şên 2. şên, şênker * şen şarkılar stranên şênker 3. şên (tiştê ku nîşana şênbûnê ye)rd
şen şakrak (veya şen şatır) şên û şeng , şendil
şen şakrak (veya şen şatır) şên û şeng , şendil
şen şakrak kız şengezerî
şengezerî
şenaat qebîhî, xerabî, nemerdî m
qebîhî, xerabî, nemerdî m
şenelme 1. şênbûn, şênayîbûn 2. kêfkirin, kêfxweşbûn 3. edilîn, çêbûn (ji bo riwekan) m
1. şênbûn, şênayîbûn 2. kêfkirin, kêfxweşbûn 3. edilîn, çêbûn (ji bo riwekan) m
şenelmek 1. şên bûn, şênayî bûn (şên û ava bûna cihekî vala û xalî) l/ngh 2. kêf kirin l/gh, kêfxweş bûn l/gh, şên bûn l/ngh 3. edilîn l/ngh, çêbûn l/ngh, li xwe xistin l/bw (ji bo riwekan) *geçen sene diktiğimiz fidanlar şenelmiş şaxên ku me par ew danîbûn edilîne
1. şên bûn, şênayî bûn (şên û ava bûna cihekî vala û xalî) l/ngh 2. kêf kirin l/gh, kêfxweş bûn l/gh, şên bûn l/ngh 3. edilîn l/ngh, çêbûn l/ngh, li xwe xistin l/bw (ji bo riwekan) * geçen sene diktiğimiz fidanlar şenelmiş şaxên ku me par ew danîbûn edilîne
şeneltme şênayîkirin, şênkirin m
şênayîkirin, şênkirin m
şeneltmek şênayî kirin, şên kirin (avakirina cihekî vala) l/gh
şênayî kirin, şên kirin (avakirina cihekî vala) l/gh
şeni kotî, bed, kirêt, çepel, sik, şermnak rd
kotî, bed, kirêt, çepel, sik, şermnak rd
şenkaya Olîlî (Navçeyeke girêdayî Erzîromê)
şenlendirilmek hatin şênkirin l/tb
hatin şênkirin l/tb
şenlendirme şênkirin, kêfxweşkirin m
şênkirin, kêfxweşkirin m
şenlendirmek şên kirin, kêfxweş kirin, şad kirin l/gh
şên kirin, kêfxweş kirin, şad kirin l/gh
şenleniş 1. şênbûyîn, kêfxweşbûyîn 2. şênayîbûyîn, avabûyîn 3. şênbûyîn, şadbûyîn (mec) m
1. şênbûyîn, kêfxweşbûyîn 2. şênayîbûyîn, avabûyîn 3. şênbûyîn, şadbûyîn (mec) m
şenlenme 1. şênbûn, kêfxweşbûn 2. şênayîbûn, avabûn 3. şênbûn, şadbûn (mec) m
1. şênbûn, kêfxweşbûn 2. şênayîbûn, avabûn 3. şênbûn, şadbûn (mec) m
şenlenmek 1. şên bûn, kêfxweş bûn 2. şênayî bun, ava bûn (ji bo avakirina cihekî) 3. şên bûn, şad bûn (mec) l/ngh
1. şên bûn, kêfxweş bûn 2. şênayî bûn, ava bûn (ji bo avakirina cihekî) 3. şên bûn, şad bûn (mec) l/ngh
şenlik 1. şênayî, kêf û şahî *bu adam gittiği yere şenlik götürür ev mirov diçe ku bi xwe re şênayiyê jî dibe 2. şahî, şahîne (cejn û dawet) 3. mîhrican, festival 4. kêf (mec) m
1. şênayî, kêf û şahî * bu adam gittiği yere şenlik götürür ev mirov diçe ku bi xwe re şênayiyê jî dibe 2. şahî, şahîne (cejn û dawet) 3. mîhrîcan, festîval 4. kêf (mec)m
şenlik görmemiş (kesê) bêpîr û terbiye
(kesê) bêpîr û terbiye
şenlikli 1. şên (ava) *şenlikli bir köy gündeki şên 2. biheng, bibezm rd
1. şên (ava) * şenlikli bir köy gundekî şên 2. biheng, bibezm rd
şenliksiz 1. neşên *şenliksiz bir yer cihekî neşên 2. bêheng, bêbezm rd
1. neşên * şenliksiz bir yer cihekî neşên 2. bêheng, bêbezm rd
şer şer, xerabîm
şer,ri şer, xerabî m ine lânet qeda lê bikeve
şerait (piraniya şert) şeraît n
(piraniya şert) şeraît n
şeran şir'en h
şerare çirisk, çîk m
çirîsk, çîk m
şerbet 1. doşav, şerbet (vexurika ku ava mêwe û ya bi şekir têkil hev bûye) 2. şerbet (vexurika bi şekir ku ji ber sedemên cur bi cur ji mêvanan re tê pêşkêşkirin) 3. avzibil, avqesar, avrêx, şerbet (di avê de pişaftina hin madeyan) *gübre şerbeti şerbeta zibil m
1. doşav, şerbet (vexurika ku ava mêwe û ya bi şekir têkil hev bûye) 2. şerbet (vexurika bi şekir ku ji ber sedemên cur bi cur ji mêvanan re tê pêşkêşkirin) 3. avzibil, avqesar, avrêx, şerbet (di avê de pişaftina hin madeyan) * gübre şerbeti şerbeta zibilm
şerbet gibi (ji bo hewayê) xweş, nerm
(ji bo hewayê) xweş, nerm
şerbetçi 1. şerbetkar nd/nt 2. şerbetfıroş nd/nt 3. şerbetfiroş (cihê ku şerbet lê tê fırotan) m
otu leblebû (Humulus lupulus) bot/m
1. şerbetkar nd/nt 2. şerbetfiroş nd/nt 3. şerbetfiroş (cihê ku şerbet lê tê firotan) m
şerbetçi otu leblebû (Humulus lupulus) bot/m
şerbetçilik 1. şerbetkarî 2. şerbetfiroşî m
1. şerbetkarî 2. şerbetfiroşî m
şerbetleme 1. avsûnkirin, şerbetxwarin, devgirêdan 2. avzibilkirin, avqesarkinn, avrêxkirin m
1. avsûnkirin, şerbetxwarin, devgirêdan 2. avzibilkirin, avqesarkirin, avrêxkirin m
şerbetlemek 1. avsûn kirin l/gh, şerbet xwarin l/gh, dev girê dan l/bw (ji bo pêvenedanan mar û ajelên wisa) 2. avzibil kirin, avqesar kirin, avrêx kirin (bi taybetî ava qesarê ango rêxa biharê di avê de dipişêvin û ava wê berî ser riwekan didin) l/gh
1. avsûn kirin l/gh, şerbet xwarin l/gh, dev girê dan l/bw (ji bo pêvenedanan mar û ajelên wisa) 2. avzibil kirin, avqesar kirin, avrêx kirin (bi taybetî ava qesarê ango rêxa biharê di avê de dipişêvin û ava wê berî ser riwekan didin) l/gh
şerbetlenmek 1. hatin avsûnkirin, hatin devgirêdan 2. hatin avzibilkirin, hatin avqesarkirin, hatin avrêxkirin l/tb
1. hatin avsûnkirin, hatin devgirêdan 2. hatin avzibilkirin, hatin avqesarkirin, hatin avrêxkirin l/tb
şerbetli 1. bişerbet 2. avsûnkirî, şerbetxwarî (ji bo kesê ku mar û tiştên wisa bi wan vedide jî tiştek bi wan nabe) 3. nepak (kese ku nepakî ji xwe re kiriye xûy û adet) (mec) 4. hînbûyî (ew kesê ku hînî nepakîkirinê bûye) (mec) rd
1. bişerbet 2. avsûnkirî, şerbetxwarî (ji bo kesê ku mar û tiştên wisa bi wan vedide jî tiştek bi wan nabe) 3. nepak (kesê ku nepakî ji xwe re kiriye xûy û adet) (mec) 4. hînbûyî (ew kesê ku hînî nepakîkirinê bûye) (mec) rd
şerbetlik 1. şerbete (ew tiştê ku bi kêrî şerbetçêkirinê tê an jî, ji bo şerbetê hatiye veqetandin) nd
ê şerbetê (ew tiştê ku bi kêrî şerbetçêkirinê tê an jî, ji bo şerbetê hatiye veqetandin) nd
şerbetsiz 1. bêşerbet 2. neavsûnkirî, şerbetnexwarî 3. avzibilnekirî, avqesarnekirî, avrêxnekirî (ew riweka ku şerbet nedanê) rd
1. bêşerbet 2. neavsûnkirî, şerbetnexwarî 3. avzibilnekirî, avqesarnekirî, avrêxnekirî (ew riweka ku şerbet nedanê) rd
şerç zotik, tizik m
zotik, tizik m
şeref 1. rûmet, firazwerî, şeref 2. şeref (nav û dengê ku bi fazîlet û bi egîdiyê hatiye stendin) m
1. rûmet, firazwerî, şeref 2. şeref (nav û dengê ku bi fazîlet û bi egîdiyê hatiye stendin)m
şeref kıtası qiteya merasîmê lşk
qiteya merasîmê lşk
şeref konuğu (veya şeref misafiri) mêvanê rûmetiyê
şeref konuğu (veya şeref misafiri) mêvanê rûmetiyê, mêhvanê qedirbilind
şeref locası locaya rûmetiyê (locaya taybet ku li cihê wekî tiyatro û sînemayê ji mêvanê rûmetiyê re hatiye cihêkirin)
şeref salonu salona şerefe
şeref sözü sozê namûsê, sozê şerefe
şeref tribünü silavgeh
şeref üyesi bnr onur üyesi
şeref vermek şeref dan (yekî), rûmet dan (yekî), şerefyar kirin
şeref yeri cihê mêvanê rûmetê e (veya şerefinize) ji şerefa te (an jî, ji şerefa we) re, badenoş, noşî canê te (an jî we) be
şerefe (I) noşîcan be, noşenoş, bi saxiya dê û bavan (ji bo gava ku alkol tê vexwarin) h (II) şerefe, qatke (cihê ku li ser minareye bang lê tê dayîn) m
(II)
(I)
şerefine içmek ji şerefa (yekî) re vexwarin (ji bo pîrozkirina kes an tiştekî vexwarina alkolê)
şerefini lekelemek leke anîn ser şerefa (yekî)
şereflendirme firazwerkirin, şerefyarkirin, rûmetdarkirin m
firazwerkirin, şerefyarkirin, rûmetdarkirin m
şereflendirmek firazwer kirin, şerefyar kirin rûmetdar kirin l/gh
firazwer kirin, şerefyar kirin, rûmetdar kirin l/gh
şereflenme firazwerbûn, şerefyarbûn, rûmetdarbûn m
şereflenmek firazwer bûn, şerefyar bun, rûmetdar bûn l/ngh
firazwer bûn, şerefyar bûn, rûmetdar bûn l/ngh
şerefli 1. firazwer, şerefyar, rûmetdar, bışeref, şerefdar, şerefnak, birûmet 2. şerefyar, rûmetdar (tiştê ku şerefe dide) 3. ava, şên rd
1. firazwer, şerefyar, rûmetdar, bişeref, şerefdar, şerefnak, birûmet 2. şerefyar, rûmetdar (tiştê ku şerefê dide) 3. ava, şên rd
şerefsiz bêşeref, bêrumet rd
bêşeref, bêrumet rd
şerefsizlik bêfiraz, bêşerefî, bêrumetî m
bêfiraz, bêşerefî, bêrumetî m
şerefyap şerefyar rd
şerefyarrd
şerefyap olmak şerefyar bûn
şerefyar bûn
şergil belakir rd
belakir rd
şerh 1. jihevkirin, vekirin, şerh 2. rave, şîrove, şerh (ji bo şîrovekirina vegotin an jî pirtûkekê) 3. şerh (pirtûka ku ji bo mebesta şîrovekirina tiştekî hatiye nivîsandin) 4. şîrove (vegotina zelal û bikitekit) (mec) m
1. jihevkirin, vekirin, şerh 2. rave, şîrove, şerh (ji bo şîrovekirina vegotin an jî pirtûkekê) 3. şerh (pirtûka ku ji bo mebesta şîrovekirina tiştekî hatiye nivîsandin) 4. şîrove (vegotina zelal û bikitekit) (mec)m
şerh etmek şerh kirin, şîrove kirin
şerh kirin, şîrove kirin
şerha 1. zûl, şêrt, zolak, parçe 2. birin, kul m
1. zûl, şêrt, zolak, parçe 2. birîn, kul m
şeri şer'î rd
şeri mahkeme dadgeha olkî
şeriat şerîet m
şerîetm
şeriatçı şerietxwaz, şerietparêz nd/rd
şerîetxwaz, şerîetparêz nd/rd
şeriatçılık şerîetxwazi, şerietparêzî m
şerîetxwazî, şerîetparêzî m
şeriatın kestiği parmak acımaz pêçiya ku şe'r (an jî şerîet) jê bike xwîn jê nayê
pêçiya ku şe’r (an jî şerîet) jê bike xwîn jê nayê
şerif (I) 1. pîroz, şerefyar 2. torin, paknîjad, esilzade rd (II) şerif (li Brîtanyayê birêveberê ku li herêma xwe kral dinimîne) n 2. şerif (li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê rêveberê ku bi hilbijartinê tê ser kar û ku rayeya wî ya hiqûqî sînorkirî ye) n
şerif (i) 1. pîroz, şerefyar 2. torin, paknîjad, esilzade rd
şerif (ii) şerîf (li Brîtanyayê birêveberê ku li herêma xwe kral dinimîne) n 2. şerîf (li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê rêveberê ku bi hilbijartinê tê ser kar û ku rayeya wî ya hiqûqî sînorkirî ye) n
şerik hevpar, pişkdar, pardar, şirîk nd/nt
hevpar, pişkdar, pardar, şirîk nd/nt
şerine lanet qeda lê bikeve
şerir şerûd, garîs, caris nd/nt
şerûd, garîs, caris nd/nt
şerirlik şerûdî, garisî, carisi m
şerûdî, garîsî, carisî m
şerit 1. bendik, qeytan (ev ji bo zûlên caw û qumaş tê gotin) *ipek şerit bendikê hevrîşim m 2. kersax, kordon *deniz şeridi kersaxa deryayê m 3. şerit, şirît, şelît *daktilo şeridi şerîta dektîloyê m 4. şerit *sol şerit geçişe ayrılmış şirita çepê ji çûnfj re hatiye veqetandin m 5. kurmikê pehnik, tenya zo/m
1. bendik, qeytan (ev ji bo zûlên caw û qumaş tê gotin) * ipek şerit bendikê hevrîşimm 2. kersax, kordon * deniz şeridi kersaxa deryayêm 3. şerît, şirît, şelît * daktilo şeridi şerîta dektîloyêm 4. şerît * sol şerit geçişe ayrılmış şirîta çepê ji çûnê re hatiye veqetandinm 5. kurmikê pehnik, tenya zo/m
şerit metre mezro m
mezro m
şeritgiller famîleya kurmikên pehn zo/nd
famîleya kurmikên pehn zo/nd
şeritlemek bi qeytan ve kirin, bi bendik ve kirin l/bw
bi qeytan ve kirin, bi bendik ve kirin l/bw
şeritli 1. bibendik, biqeytan 2. bişerit rd
1. bibendik, biqeytan 2. bişerît rd
şeritsiz 1. bêbendik, bêqeytan 2. bêşerit rd
1. bêbendik, bêqeytan 2. bêşerît rd
şer’an şir’en h
şer’i şer’îrd
şer’i mahkeme dadgeha olkî
şeş şeş n
şeşn
şeş beş görmek 1) tu dibêjî qey bînahiyên te kêm bûne 2) jê re ecêbmayî bûn
şeşbeş şeş û pênc (ji bo lîstika tewlayê) nd
şeş û pênc (ji bo lîstika tewlayê) nd
şeşcihar şeş û çar (ji bo lîstika tewlayê) nd
şeş û çar (ji bo lîstika tewlayê) nd
şeşi beş görmek 1) tu dibêjî qey bînahiyên te kêm bûne 2) jê re ecêbmayî bûn
şeşidü şeş û du (j' bo lîstika tewlayê) nd
şeş û du (ji bo lîstika tewlayê) nd
şeşper şeşper (cureyek gürz e) n
şeşper (cureyek gurz e) n
şeşüse şeş û sê (ji bo lîstika tewlayê) nd
şeş û sê (ji bo lîstika tewlayê) nd
şeşyek şeş û yek (ji bo lîstika tewlayê) nd
şeş û yek (ji bo lîstika tewlayê) nd
şet 1. girêdan, bestandin, şidandin m 2. di muzîka Tirkî de meqamek mzk
1. girêdan, bestandin, şidandin m 2. di muzîka Tirkî de meqamek mzk
şetaret kêf, şayî, kêf û eşq m şetim çêr, dijûn, dijmîn, sixêf m
kêf, şayî, kêf û eşq m
şetim çêr, dijûn, dijmîn, sixêf m
şetlant şetland (qazaxê şetland) nd
şetland (qazaxê şetland) nd
şev 1. sernişûv, nişûv, şevil, kaş 2. mizwac *
1. sernişûv, nişûv, şevil, kaş 2. mizwac * şev duvar dîwarê mizwac rd
şev duvar dîwarê mizwac rd
şevk 1. xwestek, hewes, şewq 2. kêf, şênayî m
1. xwestek, hewes, şewq 2. kêf, şênayîm
şevk vermek eşq dan *bu iş bana şevk vermiyor ev kar eşqê nade min
eşq dan * bu iş bana şevk vermiyor ev kar eşqê nade min
şevke gelmek kêf hatin
kêf hatin (yekî)
şevke getirmek kêfa (yekî) anîn, (yek) bi kêf kirin
kêfa (yekî) anîn, (yek) bi kêf kirin
şevket (bi taybetî ji bo padîşahan) mezinatî, heybet m
(bi taybetî ji bo padîşahan) mezinatî, heybet m
şevketibostan pirçok; cnicus benedictus
şevketli xwedîkarin û hêz, mezinahî (ji bo padîşahan) rd
xwedîkarîn û hêz, mezinahî (ji bo padîşahan) rd
şevkı kırılmak kêfa (yekî) jê şikestin, eşqa (yekî) jê şikin
kêfa (yekî) jê şikestin, eşqa (yekî) jê şikîn
şevkli bişewq, bieşq, bikêf rd
bişewq, bieşq, bikêf rd
şevksiz bêşewq, bêkêf, bêeşq rd
bêşewq, bêkêf, bêeşq rd
şevlan örümceği 1. pîrika ku tevi tevna xwe xwe bi bayê re berdide û li hewaye dıçe 2. rewrewka tîrêjê rojê
şevval şewal (li gorî salnameya heyvê meha dehemîn) m
şewal (li gorî salnameya heyvê meha dehemîn) m
şey 1. ewk, çîk, yêr 2. tişt, teba, tiştik n
1. ewk, çîk, yêr 2. tişt, teba, tiştik n
şeycik tiştinok nd
tiştinok nd
şeyda şeyda rd
şeyda rd
şeyh 1. şêx *tarikat şeyhi şêxê terîqetê 2. şêx, serek (serê hoz û êlên Ereban) n
1. şêx * tarikat şeyhi şêxê terîqetê 2. şêx, serek (serê hoz û êlên Ereban)n
şeyhin kerameti kendinden menkul ji serê xwe mezintir xeber dide (ji bo pêwarnebûna gotinên kesekî tê gotin)
ji serê xwe mezintir xeber dide (ji bo pêwarnebûna gotinên kesekî tê gotin)
şeyhlik şêxîtî m
şêxîtî m
şeyhülislâm şêxul islam n
şeyhülislam şêxul îslam n
şeytan 1. şeytan, pelîd n 2. şeytanî (ramana nepak, niyeta nepak) (mcc) 3. şeytan (kese pir kone, xasûk) (mec) nd/rd
1. şeytan, pelîdn 2. şeytanî (ramana nepak, niyeta nepak) (mec) 3. şeytan (kesê pir kone, xasûk) (mec) nd/rd
şeytan aldatmak 1) şeytan (yek) xirandin, bi şeytanê xwe nekarin, bi nefsa xwe nekarîn 2) şeytan pê kenîn
1) şeytan (yek) xirandin, bi şeytanê xwe nekarîn, bi nefsa xwe nekarîn 2) şeytan pê kenîn
şeytan arabası pisîng, pisîk (toximê hin riwekan ku li hewayê difire) m
bnr şeytan arabası
pisîng, pisîk (toximê hin riwekan ku li hewayê difire) m
pisîng, pisîk (toximê hin riwekan ku li hewayê difire)
şeytan azabta gerek heq kiriye (gava ku yek ketibe tengasiyê heq kiribe tê gotin)
heq kiriye (gava ku yek ketibe tengasiyê heq kiribe tê gotin)
şeytan çekici qanos, şeytanok (zaroke jîr, nehs û şîrîn)
qanos, şeytanok (zarokê jîr, nehs û şîrîn)
şeytan diyor ki şeytan dibêje ku
şeytan dibêje ku
şeytan dürtmek şeytan zixta xwe tê re kirin, şeytan tiliya xwe tê re kirin
şeytan zixta xwe tê re kirin, şeytan tiliya xwe tê re kirin (birinden)
şeytan elini çekmiş şeytan destê xwe jê kişandiye
şeytan destê xwe jê kişandiye
şeytan geçmiş gibi mirov dibêje qey şeytanê we kor bûye
mirov dibêje qey şeytanê we kor bûye
şeytan gibi wekî şeytan, eynî şeytan e (ji bo zarokên jîr û qanos)
wekî şeytan, eynî şeytan e (ji bo zarokên jîr û qanos)
şeytan görsün yüzünü bila şeytan (yekî) bibîne, nelet lê bibare, ez naxwazim çav bi serê (wî) bikim (ji bo kesên ku nayên hezkirin û mirov naxwaze rûyên wan bibîne)
bila şeytan (yekî) bibîne, nelet lê bibare, ez naxwazim çav bi serê (wî) bikim (ji bo kesên ku nayên hezkirin û mirov naxwaze rûyên wan bibîne)
şeytan kulağına kurşun bênezer(î) be *şeytan kulağına kurşun, hiç birimiz hastalanmadık bê nezer be, kes ji me nexweş neket
bênezer(î) be * şeytan kulağına kurşun, hiç birimiz hastalanmadık bê nezer be, kes ji me nexweş neket
şeytan kuşu cure şevşevok e (Rhinolophus equinum)
cure şevşevok e (Rhinolophus equinum)
şeytan örümceği bnr şeytan örümceği
1. pîrika ku tevî tevna xwe xwe bi bayê re berdide û li hewaye diçe 2. rewrewka tîrêjê rojê
1. pîrika ku tevî tevna xwe xwe bi bayê re berdide û li hewayê diçe 2. rewrewka tîrêjê rojê
şeytan saçı bnr küsküt
bnr şeytan saçı
bnr küsküt
bnr küsküt
şeytan taşlama ricma şeytan
ricma şeytan
şeytan tersi xêtik, kaşme (Ferula assafoetida) bot/m
bnr şeytan tersi
xêtik, kaşme (Ferula assa-foetida) bot/m
xêtik, kaşme (Ferula assa-foetida) bot/m
şeytan tırnağı şîla neynokê, pîncê nênokê nd
bnr şeytan tırnağı
şîla neynokê, pîncê nênokê nd
şîla neynokê, pîncê nênokê
şeytan tüyü (olmak) quzê gur pê re hebûn
şeytan tüyü olmak quzê gur pê re hebûn
şeytan uçurtması cureyek firfiroka ku ji kaxiz tê çêkirin
cureyek firfiroka ku ji kaxiz tê çêkirin
şeytana külahı (veya pabucu) ters giydirmek sola şeytan ters kirin piyê wî, şeytan ku şeytan e nikare wî bixirîne (ji bo kesên pir kone)
şeytana külahı ters giydirmek sola şeytan ters kirin piyê wî, şeytan ku şeytan e nikare wî bixirîne (ji bo kesên pir kone)
şeytana pabucu ters giydirmek sola şeytan ters kirin piyê wî, şeytan ku şeytan e nikare wî bixirîne (ji bo kesên pir kone)
şeytana parmak ısırtmak şeytan jê re heyirî man (ew kesê ku karên çepel û kirêt dike)
şeytan jê re heyirî man (ew kesê ku karên çepel û kirêt dike)
şeytana uymak şeytanê (yekî) zor dan (yekî)
şeytanê (yekî) zor dan (yekî)
şeytanca şeytankî, bi şeytanî h
şeytankî, bi şeytanî h
şeytanet 1. şeytanî 2. şeytanî, konetî (mec) m
1. şeytanî 2. şeytanî, konetî (mec) m
şeytanî 1. şeytankî h 2. şeytanî (tiştê ku bi şeytan re têkildar e) rd
1. şeytankî h 2. şeytanî (tiştê ku bi şeytan re têkildar e) rd
şeytanın bacağını (veya ayağını) kırmak 1) çavê şeytan kor kirin 2) (kar û îşê yekî) li rê çûn
şeytanın bacağını kırmak 1) çavê şeytan kor kirin 2) (kar û îşê yekî) li rê çûn
şeytanın iş yok karê şeytan tune (an jî nîn e)...
karê şeytan tune (an jî nîn e)...
şeytanın kıç bacağı (veya art ayağı) tu dibêjî qey şeytan e (zarokê jîr, qanos û nerihet)
şeytanın kıç bacağı (veya art ayağı) tu dibêjî qey şeytan e (zarokê jîr, qanos û nerihet)
şeytanın yattığı yeri bilmek zanîn mala şeytan li ku ye
zanîn mala şeytan li ku ye
şeytanlık 1. şeytanî, şeytantî, pelîdî 2. şeytanî, konetî, qurnazî, hîlekarî (mec) m
1. şeytanî, şeytantî, pelîdî 2. şeytanî, konetî, qurnazî, hîlekarî (mec)m
şeytanlık etmek (veya şeytanlık yapmak) şeytanî kirin, konetî kirin, qurnazî kirin
şeytanlık etmek (veya yapmak) şeytanî kirin, konetî kirin, qurnazî kirin
şeytansaçı (=küsküt) herbilênek; cuscuta monogyna
şezlong şezlong m
şezlong m
şe n 1. tarak 2. tarak (insanda ayağın yüksek olan üst bölümü)
m 1. yapabilme, edebilme, müktedir olma 2. becerme
şe (i) n sorguç, ibik (horoz, hindi vb. nin tepesinde bulunan kırmızı deri uzantısı)
şe dan l/gh taş tıraş etmek
şe kirin 1) yapabilmek, edebilmek, müktedir olmak 2) becermek
şe kirin (i) l/gh 1. taramak * porê xwe şe kir saçını taradı 2. taramak (yün ve kıl taramak) 3. taramak (taşın yüzünü çelik kalemle işlemek) 4. (taş vb.) yontmak * kevir şe kirin taş yontmak
şe kirin (ii) l/ngh 1. edebilmek, yapabilmek, muktedir olmak 2. becermek (üstesinden gelmek, güç görünen bir iş veya duruma çözüm bulmak)
şe yê dest 1) el tarağı 2) tarak kemikleri
şe yê tevnê dokuma tarağı
şeb şap.
m şap (ince kum ve çimentoyla yapılan düzgün döşeme sıvası)
kîm/m şap
şeb (iii) m gece
şeb kirin (i) l/gh şaplamak (bir şeyi şaplı su ile ıslatmak)
şeb kirin (ii) l/gh şaplamak (bir yapının tabanına ince kum ve çimentoyla hazırlanan karışımla sıvamak)
şeb lê xistin şaplamak
şeb rêtin şaplamak (bir yapının tabanına ince kum ve çimentoyla hazırlanan karışımla sıvamak)
şeb û şekir ji hev nas nekirin 1) cahilin teki olmak 2) bunak olmak
şebab (i) rd 1. genç 2. en iyisi, değme
şebab (ii) m bir tür kaval
şebab (iii) bnr şewab
şebak m tasma
şeban m şaban (ay takviminin sekizinci ayı, üç aylardan ikincisi)
şebçirax n 1. şimşirek taşı 2. gece çırası (geceleyin sokakları aydınlatmak için kullanılan çıra gibi)
şebdîz nd Hüsrev Perviz’in karayağız atı
şebeh m siluet
şebek (i) zo/m 1. şebek 2. rd şebek (çirkin ve arsız kimse) (mec)
şebek (ii) m ağ, balık ağı
şebeke m 1. şebeke, ağ * şebekeya ragihanê haberleşme şebekesi 2. mec şebeke (birbiriyle bağlantılı ve gizli çalışan kimselerin tümü) 3. şebeke (üniversite öğrencilerinin kimlik kartı)
şebekeya boriyan boru ağı
şebeng m 1. hayalet, görüntü 2. fîz tayf
şebengbîn fiz/m tayfölçer, spetroskop
şebengbînî m tayf ölçümü, spetroskopi
şebengbînzan nd/nt tayfölçer bilimcisi
şebengpîv m spektrometer
şebeq bnr şefeq
şebeş bnr zebeş
şebikandî rd aksatılmış olan
şebikandin m 1. aksatma 2. kramp girmesine neden olma 3. hamlatma, hamlanmasına neden olma
l/gh 1. aksatmak 2. kramp girmesine neden olmak 3. hamlatmak, hamlanmasına neden olmak
şebikîn eli ayağı tutulmak.
m 1. aksama 2. kasılma (takallüs etme, organlar kasılma) 3. kramp girme 4. hamlanma
l/ngh 1. aksamak 2. kasılmak (takallüs etmek, organlar kasılmak) 3. kramp girmek 4. hamlanmak
şebk m kramp
şebk ketin (cihekî) -e kramp girmek
şebkirî rd şaplı (yapının tabanı ince kum ve çimentoyla sıvanmış olan)
şebkirin (i) m şaplama (bir şeyi şaplı su ile ıslatma)
şebkirin (ii) m şaplamak (bir yapının tabanına ince kum ve çimentoyla hazırlanan karışımla sıvama)
şebnem m şebnem, çiy
şebo rd yaramaz (haşarı kimse)
şebok zo/m ala balık
şebşebok zo/m yarasa (Vespertilio)
şeçêker nd/nt tarakçı (imal eden)
şeçêkerî m tarakçılık
şed bnr hed û şed
şedan m taş tıraş etme
şedandin m sarma
l/gh sarmak
şedayî rd tıraşlı taş, kesme taş
şedayîn m taş tıraş etme
şede m şedde
şef nd/nt 1. şef *şefê buroyê burö şefi 2. şef (önder) 3.rd şef (baş yönetici durumunda bulunan) * karsonê şef şef karson
şefaet m şefaat
şefaet kirin şefaat etmek
şefaetkar nd/nt şefaatçı
şefaetkarî m şefaatçılık
şefaetker nd/nt şefaatçı
şefaetkerî m şefaatçılık
şefaetxwaz nd/nt şafaatçı
şefaetxwazî m şefaatçılık
şefaf rd şefaf, saydam
şefaf bûn l/ngh şefaflaşmak, saydamlaşmak
şefaf kirin l/gh şefaflaştırmak, saydamlaştırmak
şefafbûn m şefaflaşma, saydamlaşma
şefafbûyî rd şefaflaşmış, saydamlaşmış olan
şefafbûyîn m şefaflaşma, saydamlaşma
şefafî m şefaflık, saydamlık
şefafkirî rd şefaflaştırılmış, saydamlaştırılmış olan
şefafkirin m şefaflaştırma, saydamlaştırma
şefal m dozer
şefê orkestrayê orkestra şefi
şefeq m şafak
şefeq bi xwe de anîn sabahı bulmak (veya sabahı etmek)
şefeq bûn l/ngh şafak sökmek, sabah olmak
şefeq dan l/gh şafak atmak, ağarmak, şafak sökmek, tan ağarmak (veya atmak)
şafak sökmek, ağarmak, tan atmak
şefeq lê dan l/bw safak sökmek
şafak sökmek
şefeq li ber gewrbûnê bûn gün ağarmak üzere olmak
şefeq ronî dan gün ağarmak
şefeq vedan şafak sökmek
şefeq zelal bûn gün ağarmak
şefeqbûn m şafak sökme, sabah olma
şefeqdan m şafak atma, ağarma, şafak sökme, tan ağarma (veya atma)
şefeqdayîn m şafak atış, ağarış, şafak söküş, tan ağarış (veya atış)
şefeqlêdan m şafak sökme
şefil rd 1. eğik, meyil 2. dik (rende gibi araçlar için)
şefilî m 1. eğiklik 2. diklik
şefiroş nd/nt tarakçı (satan kimse)
şefiroşî m tarakçılık
şefîtî m 1. şeflik 2. şeflik (liderlik)
şefqet m şefkat, sevecenlik
şefr m sator
şeftalî bot/m 1. şeftali (Persica vulgaris) 2. şeftali (bu ağacın meyvesi)
şeftik m salgın hastalık
şeftûl rd çarpık
şeftûlî m çarpıklık
şeg n değnek
şeh 1.tarak. 2.ibibik.
n 1. tarak 2. tarak (insanda ayağın yüksek olan üst bölümü) 3. taş tıraş etme aracı
şeh (i) bnr şah
şeh (iii) n ibik (horoz, hindi vb. nin tepesinde bulunan kırmızı deri uzantısı)
şeh bûn l/ngh taranmak
şeh kirin l/gh taramak
şeh yê tevnê dokuma tarağı
şehadet m 1. şahadet, tanıklık 2. şahadet, şehit olma
şehadetname m şahadetname
şehandin m kişnetme
l/gh kişnetmek
şehane h şahane
şehar n şehir
şehbaz nd 1. şahbaz (bir tür ak doğan 2. rd şahbaz (yiğit, mert)
şehbender bnr şahbender, konsolos
şehbenderî bnr şahbenderî
şehbenderxane bnr şahbenderxane
şehbûn m taranma
şehbûyî rd taralı
şehbûyîn m taranış
şehd m gömeç balı, bal
şehde bnr şahde
şehderwan m şadırvan
şehê hiriyê nd yün tarağı
yün tarağı
şehê mar zo/nd kırkayak (Julus terrestris)
şehê mû nd kıl tarağı
kıl tarağı
şeher bnr şehir
şehewî rd şehevî, kösnül (şehvetle ilgili)
şehhirî nd yün tarağı
şehîd nd/nt şehit
şehîd bûn l/ngh şehit olmak
şehit olmak
şehîd ketin (bir kimse) şehit düşmek
şehîd kirin şehit etmek
şehîdbûn m 1. şehit olma 2. şahadet, şehitlik
şehîdbûyîn m şehit oluş
şehîdî m şehitlik
şehik n tarak, tarakçık
şehîn l/ngh kişnemek
şehîn (i) m terazi
şehîn (ii) m kişneme, kişneyiş
şehîne m terazi
şehînî m kişneme
şehînşah imparator.
şehîre m şehriye
şehirî b yün tarağı
şehitan m 1. felçetme 2. sarsıntı (bir kurum veye kuruluşun dengesini etkileyen bozukluk)
şehitandin (i) m 1. felçetme 2. mec (bir işi) felçe uğratma 3. mec halel verme, sarsma 4. parça parça etme
l/gh 1. felçetmek 2. mec (bir işi) felçe uğratmak 3. mec halel vermek, sarsmak * şer aborî şehitand savaş ekonomiye halel verdi 4. parça parça etmek
şehitandin (ii) l/gh yanıltma
l/gh yanıltmak
şehitî (i) bj/m 1. felç, inme, nüzul 2. rd felçli 3. rd yanık, kavruk (sıkıntı veya hastalıktan iyi gelişmemiş) * zarokekî şehitî yanık bir çocuk
şehitî (ii) rd yanılgı içinde olan
şehitî bûn l/ngh 1. felç olmak 2. yanık olmak, kavruk olmak (sıkıntı veya hastalıktan iyi gelişmemek)
şehitîbûn m 1. felç olma 2. yanık olma, kavruk olma (sıkıntı veya hastalıktan iyi gelişmeme)
şehitîn (i) m 1. felç olma, inme, inme gelme 2. mec (bir iş) felçe uğrama 3. yanma, kavrulma (bodur kalma, herhangi bir sebepten dolayı gelişmeme) 4. ağzından kaçırma 5. mec kayma, sarsıntı geçirme
l/ngh 1. felç olmak, inmek, inme gelmek 2. mec (bir iş) felçe uğramak * baran barî trafîk şehitî yağmur yağınca trafik felce uğradı 3. yanmak, kavrulmak (bodur kalmak, herhangi bir sebepten dolayı gelişmemek) * titûn ji tînan şehitiye tütün susuzluktan kavrulmuş 4. ağzından kaçırmak * ku mirov bi linga bişehite xwe digire lê bi ziman bişehite xwe nagire insanın ayağı kayarsa kendini tutabilir ama ağzından kaçırırsa tutması zor olur 5. mec kaymak, sarsıntı geçirmek
şehitîn (ii) m yanılma
l/ngh yanılmak
şehitîtî (i) m 1. felçlik 2. mec kavrukluk, yanıklık
şehitîtî (ii) m yanılgı
şehiyan m şenlik, şölen
şehkas m şahlara layık kase
şehkirî rd taralı
şehkirin m tarama
şehla rd şaşı
şehlewend bnr şahlewend
şehmar kırkayak.
şehmoz bnr şemûz
şehmû n kıl tarağı, tiftik tarağı
şehn d göre, layık, uygun, uygun olma, yaraşma, * ev kinc şehnê min e bu giysi bana göre
şehnaz (i) m 1. nazlı dilber 2. şehnaz (bir müzik makamı)
şehne n kâhya
şehnê (yekî) bûn (birine) yaraşmak, uygun olmak
şehneyî m kâhyalık
şehneyî kirin kâhyalık etmek
şehnik zo/m zebra
şehnişîn bnr şahnişîn
şehr n şehir, kent
şehrbûn m şehirleşme
şehrbûyîn m şehirleşme
şehrdar bnr şehredar
şehredar nd/nt belediye başkanı
şehredarî m belediye
şehredêr m panayır
şehrevan rd şehirli
şehrevanî rd 1. şehirli 2. uygar, medenî
şehrevanî bûn l/ngh şehirlileşmek
şehrevanîbûn m şehirlileşme
şehrevanîtî m şehirlilik
şehreyar bnr şareyar
şehreyarî bnr şareyarî
şehreza bnr şareza
şehreza bûn bnr şareza bûn
şehrezatî bnr şarezatî
şehrezayî bnr şarezayî
şehrî rd şehirli
şehristan bnr şaristan
şehrîwar Başak burcu.
ast/m Başak
şehriyar belediye başkanı.
bnr şaryar
şehriyarî bnr şaryarî
şehriye şehriye.
m şehriye
şehrsaz nd/nt kentçi, şehirci, şehir uzmanı, şehircilik uzmanı
şehrsazî m kentçilik, şehircilik, şehircilik uzmanılığı
şehrvanî rd şehirli
şehsiwar nd/nt 1. süvarilerin şahı 2. iyi binici
şeht bj/m 1. felç, nüzul, inme 2. rd felçli inmeli, nüzullü 3. rd kötürüm (bacak için; yürümelyecek derecede sakat) 4. rd sakat, sökel (kimse) 5. m sarsıntı (bir kurum veye kuruluşun dengesini etkileyen bozukluk)
şeht bûn l/ngh 1. felç olmak 2. kötürüm olmak (veya kalmak) 3. sakatlanmak 4. mec felç olmak (felçe uğramak, düzeni bozulmak)
şeht kirin l/gh 1. felçetmek 2. kötürümleştirmek 3. sakatlamak 4. felç etmek, felçe uğratmak (düzenini bozmak)
şehtbûn m 1. felç olma 2. kötürüm olma (veya kalma) 3. sakatlanma 4. mec felç olma (felçe uğrama, düzeni bozulma)
şehtbûyî rd 1. felç olmuş olan 2. kötürüm olmuş olan
şehtbûyîn m 1. felç oluş 2. kötürüm oluş(veya kalış) 3. sakatlanış 4. mec felç oluş (felçe uğrama, düzeni bozulma)
şehte kırağı.
şehtî m 1. felçlik 2. kötürümlük 3. sakatlık
şehtik m su yüzeyindeki buz parçası
şehtkirî rd 1. felçedilmiş olan 2. kötürümleştirlmiş 3. sakatlandırılmış olan
şehtkirin m 1. felçetme 2. kötürümleştirme 3. sakatlama 4. felç etme, felçe uğratma (düzenini bozma)
şehtomehto h felçli bir şekilde
şehvanî (i) nd bir halı ismi
şehwanî rd şehvanî
şehwanîtî m şehvaniyet, kösnüllük
şehwer h şahane
şehwet m 1. şehvet 2. şehvet (cinsel istek için)
şehwetî m şehvaniyet
şehwetperest rd şehvanî, şehwetperest, şehvet düşkünü
şehwetperestî m şehvetperestlik, şehvet düşkünlüğü
şehyane bnr şahane
şeil rd şiddetli * bi şeil şeil şirqam lê da şiddetli bir şekilde tokat aşk etti
şeje m kesme (çocuk dilinde)
şeje pixe kirin bir şeyi kesip doğramak
şek hafif darbe.
m engel
m dolap, düzen, fend, desise, hile, oyun
m 1. darbe, vuruş * şekek li serê wê da başına bir darbe vurdu 2. vuruş, misket oyununda vuruş
m 1. dalga 2. dalga (dünya hali)
şek (i) rd 1. atik, çevik, güçlü 2. çalışkan
şek (iii) n iki yaşında koç
şek (ix) m aşık kemiğinin yan kısmı
şek (vii) bnr şik
şek (viii) n 1. bacak (vücudun kasıktan tabana kadar olan bölümü)
şek (x) zo/m panter
şek ber şekan dalgalara kapılmak
şek dan l/gh engellemek
engellemek
şek lê dan l/bw darbelemek, darbe vurmak (veya indirmek)
şek lê dan (an jî xistin) darbe vurmak (veya indirmek)
şek lê ketin l/bw darbelenmek
şek lê xistin l/bw darbelemek, darbe vurmak (veya indirmek)
şek lêdan darbe vurmak.
şek û pek hile hurda
dalga, olay, genel durum * ew jî ket ber şek û pekan o da dalgalara kapıldı
şek û şemal genel görünün (insanın)
şek xwarin l/gh darbe yemek
darbe yemek
şekal m başmak
şekal lê rast kirin şapka çıkartmak
şekalok m başmak (eskimiş olan)
şekan nizane hile hurda bilmez
şekdan m engelleme
şekdayîn m engelleyiş
şekel m şekel (İsrail para birimi)
şekelî m küçük sel
şekelol rd tam içli olmayıp hafif kakarmış ceviz içi
şeker bnr şekir
şekerok (i) m bir yaban armudu
şekerok (ii) n kavalye
şekerokî m kavalyelik
şekerokî kirin kavalyelik etmek
şekêrt m kadına ait özel mülk
şekerxend rd tatlı gülüşlü
şekerxwend m gülçe
şekil n 1. şekil, biçim * firaqeke di şekilê qeyikê de kayık şeklinde bir tabak 2. şekil, biçim (yakışık alan şekil, uygun şekil) * divê mirov şekilekî nû bide vê odeyê bu odaya bir biçim vermeli 3. şekil, biçim (herhangi bir şeyin benzeri) 4. biçim (manzumelerin uyak düzenlerine göre olan dış görünüşü) * çarîn û malik şekilên helbestê ne rubai ve beyt birer şiir biçimidir 5. şekil, resim, fotograf * di vê pirtûkê de gelek şekil hene bu kitapta bir çok şekil var 6. şekil (tarz) * ne rast e ku mirov bi vî şekilî tevbigere bu şekilde hareket etmet doğru değil 7. şekil (tür, değişik) * şekilên bitenêtiyê hene yanlızlığın şekilleri vardır 8. şekil (toplumsal bir bütünün kuruluş biçimi) * şekilê birêvebirinê yönetim şekli 9. şekil (olma biçimi, durum, hâl) * sifir di siruştê de bi şekilê hevgirtî peyde dibe bakır doğada birleşik şekilde bulunur 10. mat şekil (matematimksel varlıkların gösterilmesine yarayan resim) * şekilê geometrîk geometrik şekil 11. şekil (anlatım biçimi) * ez şekilê pirsê diguhêrim sualin şeklini değiştiriyorum
şekil dan l/gh 1. şekillendirmek, biçimlendirmek 2. mec yön vermek
şekil dan (tiştekî) şekil vermek, biçime sokmak (veya vermek)
şekil girtin l/gh şekillenmek, şekil almak, biçim almak
1) şekil almak 2) resim çekmek (veya çıkarmak)
şekil û şemal şekil ve şemail
şekilandî rd şekilli, şekillendirilmiş
şekilandin m şekillendirme
l/gh şekillendirmek
şekildan m 1. şekillendirme, biçimlendirme 2. mec yön verme
şekildar rd şekilli,
şekildayî rd şekil verilmiş, biçimlendirilmiş olan
şekildayîn m şekillendiriş, biçimlendiriş
şekilê (yekî) girtin fotografını almak
şekilên rûxarî erd yüzey şekilleri
şekilgirtî rd şekil almış, şekillenmiş, biçim almış olan
şekilgirtin l/gh şekillenme, şekil alma, biçim alma
şekilîn m şekillenme
l/ngh şekillenmek
şekilparêz nd/rd şekilci, biçimci
şekilparêzî m şekilcilik, biçimcilik
şekilperest nd/nt şekilci, şekilperest, biçimci, formaliteci, formalist
şekilperestî m şekilcilik, şekilperestlik, biçimcilik, formalizm
şekir n 1. şeker 2. şeker (şeker katılarak yapılmış lokum, akide, çikolata gibi tatlı yiyeceklerin genel adı) 3.rd şeker (mec) * mirovekhi eynhi wekî şekir e şeker gibi bir adam
şekir girtin l/ngh şekerlenmek
şekirav m şerbet
şekirbehîv m badem şekeri
şekirdank şekerlik.
m şekerlik
şekirdar rd şekerli
şekirdarî m şekerlilik
şekirê behîvan nd badem ezmesi
şekirê dîklokî nd horoz şekeri
şekirê gijnîjan nd kişniş şekeri
şekirê hebî nd kesme şeker
küp şeker * wekî (an jî eynî) şekir e şeker gibi
şekirê hûr nd toz şeker
şekirê nane nd nane şekeri
şekirê nokan nd leblebi şeker
şekirê pembû nd keten helva
şekirê pudrayê nd pudra şeker
şekirê qul nd halkalı şeker
şekirê qulqulîlk nd halkalı şeker
şekirê şambelotan nd kestane şekeri
şekirê tihtavikê nane şekeri.
şekirê tirî kîm/m glikoz
şekirê toz nd toz şeker
şekirek şikandin söylemeye başlamak, çekinmeyi üzerinden atıp konuşmak
şekirfiroş nd/nt 1. şekerci (şeker satan kimse) 2. m şekerci (şeker satılan yer)
şekirfiroşî m şekercilik
şekirgirtî rd şekerlenmiş olan
şekirgirtin m şekerlenme
şekirî (i) rd 1. taralı (taranmış olan) 2. taraklama (taşçı tarafından taraklanmış taş)
şekirî (ii) rd 1. şekerden yapılmış olan 2. m bir armut türü
şekirî bûn l/ngh şekerleşmek
şekirîbûn m şekerleşme
şekirîbûyîn m şekerleşme
şekirîn rd 1. şekerli 2. şekerden yapılmış olan
şekirin (i) m 1. tarama, tarayış 2. tarama (yün ve kıl tarama) 3. tarama (taşın yüzünü çelik kalemle işleme) 4. (taş vb.) yontma
şekirin (ii) m 1. edebilme, yapabilme, muktedir olma 2. becerme (üstesinden gelme, güç görünen bir iş veya duruma çözüm bulma)
şekirk n küçük şekerler, draje
şekirkar nd/nt şekerci (imal eden)
şekirkarî m şekercilik
şekirken rd şeker gülüşlü, tatlı gölüşlü
şekirlêv rd şeker dudaklı
şekirmiz bj/rd şekerli, diyabetli
şekirmîz bj/m 1. diyabet, şeker hastalığı 2. üre şekeri
şekirok (i) bot/m 1. yaban armudu 2. tarlalarda yetişen bir bitki
şekirok (ii) jeo şist
şekirok (iii) m 1. küçük ve ufak şeker, draje 2. şekerleme
şekirokî rd şererimsi
şekirokî bûn l/ngh şekerlenmek
şekirokîbûn m şekerlenme
şekirpare bot/m 1. şekerpare (bir tür kayısı) 2. şekerpare (bir tür hamurlu tatlı)
şekirpîv kîm/m şeker ölçer, sakarimetre
şekirreng rd şekerrenk
şekirvan şekerci
şekirvanî m şekercilik
şekl bnr şekil
şeklêdan m darbeleme, darbe vurma (veya indirme)
şeklêdayî rd darbeli, darbe vurulmuş veya indirilmiş olan
şeklêdayîn m darbeleyiş, darbe vuruş (veya indiriş)
şeklêketî rd darbelenmiş
şeklêketin m darbelenme
şeklêxistî rd darbeli, darbe vurulmuş veya indirilmiş olan
şeklêxistin m darbeleme, darbe vurma (veya indirme)
şeklî rd şeklî, biçimsel
şeklîtî m şekillilik, biçimsellik
şeko nd erkek adı
şeko navê xwe li hevalê xwe biko suçunu başkaların üstüne attan lar için
şekok bot/m 1. ahlat ağacı (Pirus piraster) 2. ahlat, yaban armudu, yabanî armut, dağ armudu (bu ağacın yemişi)
şekoka fetisok nd gelinboğan (bir tür ahlat)
şekoke (i) bnr şekok
şekoke (ii) kuru kığ (kuru davar dışkısı)
şekre bj/m şekir, diyabet
şekrok m bir kara erik türü
şekronek bot/m dere boylarında yetişen ve kökü yenen bir bitki
şekû pekên giran acayip durum, felaket
şekûl m ibre * şekûla aboriyê ekonomi ibresi
şekûnat m bir tür yer elması
şekxwarî rd darbeli, darbe yemiş olan
şekxwarin m darbe yeme
şel n kesek, topak (toprak topağı)
m 1. oyulga, oyulgama (elle yapılan seyrek dikiş) 2. teyel
m 1. felç 2.rd felçli
şel (iii) bnr şal (III)
şel (iv) m 1. büyük torba, büyük tahıl torbası 2. üzüm sıkılmak için özel yapılmış torba
şel (v) rd yaş, ıslak
şel (vii) m iftira
şel (vii) lê kirin (birine) iftira etmek
şel bûn l/ngh felç olmak
felç olmak
şel dan l/gh sırımak (yorgan ve şelte gibi şeyleri iri ve aralıkla dikmek)
teyel yapmak (veya atmak)
şel kirin m oyulgalama
l/gh oyulgalamak, oyulgamak
şel lê kirin l/bw (birine) iftira etmek
şel û pel kesekler, topaklar * serê (yekî) li şel û pelan ketin başı derde girmek¸başına bir iş gelmek
şel û şeht felç melç
şel û şeht bûn felç olmak
şelab argo/rd sulu, yağçı
şelaf nd/nt dalkavuk, yalaka
şelafî m dalkavukluk, yalakalık
şelafî bûn l/gh dalkavuklaşmak
şelafî kirin l/gh dalkavukluk etmek, yalakalık yapmak
dalkavukluk etmek, yalakalık yapmak
şelafîbûn m dalkavuklaşma
şelafkî rd/h dalkavukça, yalakaca
şelag (i) rd hantal
şelag (ii) n şelek (bir sırtlık yük)
şelal (i) rd 1. felç 2. çürük
şelal (ii) rd seyrek
şelal bûn l/ngh kıvrıla kıvrıla geçmek
şelalbûn m kıvrıla kıvrıla geçme
şelale m şelale
şelan m oyulga, oyulgama (elle yapılan seyrek dikiş)
şelan (ii) n kesek, topak (toprak topağı) * şelanê xweliyê toprak topağı
şelan dan (..) oyulgalamak, oyulgamak, teyel yapmak (veya atmak)
şelandî (i) rd 1. oyulgalı, teyelli 2. köklemeli (minder, şilte gibi şeylerin iki yüzünü yer yer dikişlerle tutulmuş) 3. köpülemeli (yorgan, şilte yastık vb. aralıklı dikilmiş olan)
şelandî (ii) l/gh soyuk (birinin giysileri çıkarılmış olan)
şelandin (i) m 1. oyulgalama, oyulgama, teyelleme 2. kökleme (minder, şilte gibi şeylerin iki yüzünü yer yer dikişlerle tutma) 3. köpüleme (yorgan, şilte yastık vb. aralıklı dikme)
l/gh 1. oyulgalamak, oyulgamak, teyellemek 2. köklemek (minder, şilte gibi şeylerin iki yüzünü yer yer dikişlerle tutmak) 3. köpülemek (yorgan, şilte yastık vb. aralıklı dikmek)
şelandin (ii) l/gh soyma (birinin giysilerini çıkarma) 2. soyma (birini soymak, zorla birşeylerini alma)
l/gh 1. soymak (birinin giysilerini çıkarmak) 2. soymak (birini soymak, zorla birşeylerini almak)
m 1. soyunma (birinin giysileri çıkarılma) 2. soyunma (soyguna uğrama)
l/gh 1. soyunmak (birinin giysileri çıkarılmak) 2. soyunmak (soyguna uğramak)
şelane bot/m 1. zerdali (Armaniaca vulgaris) 2. zerdali (bu bitkinin meyvesi) 3. kayısı
şelanî bûn l/ngh topaklanmak
şelanîbûn m topaklanma
şelanker nd/nt soyguncu
şelankerî m soygunculuk
şelap rd sulu (yersiz şakalar yapan, davranışları ile çevresinin tedirgin eden kimse) * yekî şelap e sulu birisi
şelapî m sululuk
şelapî bûn l/ngh sululaşmak
şelapî kirin sululuk yapmak (veya etmek)
şelapîbûn m sululaşma
şelaq (i) m kamçı, kırbaç
şelaq (ii) m pişik
şelaq (iii) nd/nt dalkavuk, yalaka, yaltak, yaltakçı
şelaq kirin l/gh kamçılamak, kırbaçlamak
şelaqî m dalkavukluk, yalakalık, yaltaklık, yaltakçılık
şelaqî bûn l/ngh dalkavuklaşmak, yalakalaşmak, yaltaklanmak
dalkavuk olmak, yalaka olmak
şelaqî kirin dalkavukluk yapmak, yalakalık yapmak, yaltaklık etmek, yaltakçılık etmek
şelaqîbûn m dalkavuklaşma, yalakalaşma, yaltaklanma
şelaqkirin m kamçılama, kırbaçlama
şelat rd serseri
şelatî m serserilik
şelav m sel
şelax rd şapşal, paspal, pejmürde
şelax (i) m kamçı, kırbaç
şelax kirin l/gh kamçılamak
şelax pelax şapşal, paspal
şelaxkirin m kamçılama
şelbik bnr şerbik
şelbûn m felç olma
şelbûyîn m felç oluş
şeldan m sırıma (yorgan ve şelte gibi şeyleri iri ve aralıkla dikme)
şeldayîn m sırıyış (yorgan ve şelte gibi şeyleri iri ve aralıkla dikme)
şele m 1. yığın 2. parça 3. biçilmiş ekini harman yerine getirilmesi eylemi
n şelek (sırtta taşınan yük)
şeleg n şelek (sırtta taşınan yük)
şelegan n kesek (mayıs keseği)
şelege n 1. şelek, yük (sırtta taşınan yük) 2. külfet (manevi yük)
şelek (i) n şelek (bir sırtlık yük)
şelek (ii) n karasaban parçası
şeleme m yünden yapılan ve genişliği 10-15 cm olan bir tür kuşak
şelengo bnr şelangok
şelengok m bir tür acur
şelep m şırak
şelepanî h kuyruklama
şelêq m göz çapağı
şelerût rd 1. züğürt 2. herşeye burnunu sokan kimse
şelerûtî m 1. züğürtlük 2. herşeye burnunu sokma
şeleşehitî rd 1. felç, felçli 2. felçli gibi kimse
şeletan rd pejmürde
şeletanî m pejmürdelik
şelewle rd karışık (karışmış olan)
şelewletî m karışıklık
şelifandin tökezletmek.
m tökezletme
l/gh tökezletmek
şelifîn tökezlemek, takılmak.
m tökezleme, tökezme
l/ngh tökezlemek, tökezmek
şelig (i) m yaylım ateşi
şelig (ii) m balya
şelihandî (i) rd 1. şaşalatılmış, şaşırtılmış 2. afallatılmış, afallaştırılmış olan
şelihandî (ii) l/gh 1. soyuk (üstü çıkarılmış olan) 2. soyuk, soyulmuş olan 3. üstü başı dağınık * ew ê nelihev î şelihandî o üstü başı dağınık olan
şelihandin (i) m 1. şaşalatma, şaşırtma 2. afallatma, afallaştırma
l/gh 1. şaşalatmak, şaşırtmak * tu li vir disekinî û min dişelihînî sen burda durup beni şaşırtıyorsun 2. afallatmak, afallaştırmak
şelihandin (ii) m 1. soyma (üstünü çıkarma) 2. soyma (birinin üstünde, yanında veya bir yerde bulunan şeylerini alıp götürme)
l/gh 1. soymak (üstünü çıkarmak) 2. soymak (birinin üstünde, yanında veya bir yerde bulunan şeylerini alıp götürmek)
şelihîn (i) m 1. şaşalama, şaşırma (ne yapmak gerektiğini bilememe, nasıl davranacağını kestirememe, hayret etme) 2. afallanma, afallaşma
l/ngh 1. şaşalamak, şaşırmak (ne yapmak gerektiğini bilememek, nasıl davranacağını kestirememek, hayret etmek) * gava ez dîtim şelihî beni görünce şaşırdı 2. afallanmak, afallaşmak
şelihîn (ii) m 1. soyunma 2. soyulma
l/ngh 1. soyunmak 2. soyulmak
şelik (i) m balya
şelik (ii) m içine süt sağılan kabın üzerine konulan bez
şelik (iii) ant/m bıngıldak
şelik (iv) m kesek, toprak topağı
şelimandin m göz kirpiklerin diplerini kızarmasına neden olma
l/gh göz kirpiklerin diplerini kızarmasına neden olmak
şelimîn m göz kirpiklerin dipleri kızarma
l/ngh göz kirpiklerin dipleri kızarmak * çavê min şelimîne kirpiklerimin dipleri kızarmış
şelîn yılan gibi süzülüp gitmek.
şelîn (i) m 1. oyulgalanma, teyellenme 2. köklenme (minder, şilte gibi şeylerin iki yüzünü yer yer dikişlerle tutma) 3. köpülenme (yorgan, şilte yastık vb. aralıklı dikme)
l/ngh 1. oyulgalanmak, teyellenmek 2. köklenmek (minder, şilte gibi şeylerin iki yüzünü yer yer dikişlerle tutmak) 3. köpülenmek (yorgan, şilte yastık vb. aralıklı dikmek)
şelipan m gaf
şelîpan rd arka arkaya
şelipandî rd yoluk
şelipandin (i) m 1. kaydırma 2. mec yanıltma 3. ayartma
l/gh 1. kaydırmak 2. mec yanıltmak 3. ayartmak
şelipandin (ii) m yolma
l/gh yolmak
şelîpanî h kuyruklama
şelipîn gaf, sürçme, gaf yapmak, dilin ya da ayağın sürçmesi.
şelipîn (i) m 1. kayma (düz, ıslak ve kaygan bir yüzey üzerinde sürtünerek kolayca yer değiştirme) 2. kayma (kaygan bir yüzey üzerinde birdenbire dengesini yitirme) 3. mec yanılma
l/ngh 1. kaymak (düz, ıslak ve kaygan bir yüzey üzerinde sürtünerek kolayca yer değiştirmek) 2. kaymak (kaygan bir yüzey üzerinde birdenbire dengesini yitirmek) 3. mec yanılmak
şelipîn (ii) m yolunma
l/ngh yolunmak
şelipîn (iii) m gaf yapma
l/ngh gaf yapmak
şelipîner rd 1. kaydırıcı 2. yanıltıcı
şeliq m pişik
şelîq m çapak (göz çapağı)
şelîq girtin l/gh çapaklanmak
şeliqan m 1. közleme 2. pişik
şeliqandî rd közleme * balîcanê şeliqandî közleme patlıcan
şeliqandin (i) m böğürtme
l/gh böğürtmek
şeliqandin (ii) l/gh koparma
l/gh koparmak
şeliqandin (iii) l/gh 1. közleme (ateş üzerinde sebze pişirme) 2. pişik olmasını sağlama 3. çapak olmasına sebep olma
l/gh 1. közlemek (ateş üzerinde sebze pişirmek) * me îsot şeliqandin biber közledik 2. pişik olmasını sağlamak 3. çapak olmasına sebep olmak
şeliqandin (iv) l/gh bölme
l/gh bölmek
şelîqgirtin m çapaklanma
şeliqî rd pişik, pişikli
şeliqîn bacak arasında pişik oluşması.
şeliqîn (i) m böğürme
l/ngh böğürmek
şeliqîn (ii) m koparılma
l/ngh koparılmak
şeliqîn (iii) m 1. közlenme 2. pişik olma, pişme, yanma (ısı etkisiyle vücudun bir yanı yara olma, kızarma veya rengi koyulaşma, pişik oluşma) 3. çapak oluşma 4. ayran veya yoğurt sıcaktan erime, vıcık vıcık olma 5. vıcık vıcım olma (karpuz, kavun gibi şeyler için)
l/ngh 1. közlenmek 2. pişik olmak, pişmek, yanmak (ısı etkisiyle vücudun bir yanı yara olmak, kızarmak veya rengi koyulaşmak, pişik oluşmak) * nav piyên wê şeliqîne apışları yanmış * navrana zarok tevde şeliqiye çocuğun apış arası hep pişmiş 3. çapak oluşmak 4. ayran veya yoğurt sıcaktan erimek, vıcık vıcık olmak 5. vıcık vıcım olmak (karpuz, kavun gibi şeyler için)
şeliqîn (iv) m bölünme
l/ngh bölünmek
şelişandî rd şaşkın
şelişandin m 1. sendeletme 2. yalpalatma 3. şaşırtma
l/gh 1. sendeletmek 2. yalpalatmak 3. şaşırtmak
şelişî rd şaşkın
şelişîbûn m şaşkınlık
şelişîn l/ngh 1. sendelemek 2. yalpalamak 3. şaşırmak
şelît bnr şerît
şelîte bnr şerît
şelme bot/m karamuk
şelmêtirş m şerbet
şelol bnr şelor
şelopel bnr şel û pel
şelp m şak * gote şelp û li rûyê wî xist şak diye yüzüne vurdu
m darbe, vuruş * şelpeyek li serê wê da başına bir darbe vurdu
şelp xwarin l/gh darbe yemek
darbe yemek
şelpandin m 1. şaklatma, şaplatma (sesli şamar atma, şamarlama) 2. pataklama, patlatma (tokat atma)
l/gh 1. şaklatmak, şaplatmak (sesli şamar atmak, şamarlamak) * şîrqamek şelpande rûyê wî yüzüne bir tokat şaplattı * hebek şelpande rûyê wî bir tane yüzene şaklattı 2. pataklamak, patlatmak (tokat atmak) * ez dê bişelpînim te ha! şimdi patlatırım
şelpandin (yekî) şamarlamak
şelpe (i) m eşarp
şelpe (ii) m 1. darbe, vuruş 2. şamar, tokat 3. şalpa (telli sazı penasız, pençe ile çalma tekniği)
şelpe şelp çıpıl çıpıl
şelpeşelp h çıpıl çıpıl
şelpeze bnr şerpeze
şelpîn m şaplama, şap sesi
l/ngh şaplamak, şap diye ses çıkarmak
şelpîn anîn şaplatmak
şelpîn jê çûn şaplamak
şelpîn jê hatin şaplamak
şelpînî m şapırtı
şelpxwarî rd darbeli, darbe yemiş olan
şelpxwarin m darbe yeme
şelq (i) m çalkantı
şelq (ii) m pişik
şelqedem bot/m yenilen bir bitki
şelte (i) m diken demeti
şelte (ii) m şilte
şeltek rd sidikli, çişli (sidiğini tutamayan, üstüne eden)
şeltik m şilte
şelûf yavru horoz.
bnr şelûfk
şelûfk n ferik, piliç (horozun küçüğü, erginleşmemiş horoz)
şelûşeht rd kötürüm (bacak için; yürümeyecek derecede sakat)
şelûvk bnr şelûfk
şelwer bnr şalwar
şelxem bot/m 1. şalgam (Brassica rapa) 2. şalgam (bu bitkinin besin olarak kullanılan etli ve tatlı kökü)
şem (i) m mum
şema (i) m bal mumu
şema (ii) m şema * şemayek xêz bike bir şema çiz
şemal m 1. şavk, yansı 2. ışık 3. yüz veya gözlerden yayılan ışık, parlaklık 4. dalgır, meneviş, hare 5. meşale 6. mum
şemal dan l/gh 1. şavkımak, aksetmek, yansımak 2. parıl parıl parlamak
1) şavkımak, aksetmek, ansımak 2) parıl parıl parlamak
şemal dide nur gibi
şemaldan m 1. şavkıma, aksetme, yansıma 2. parıl parıl parlama
şemaldayîn m 1. şavkıyış, aksediş, yansıyış 2. parıl parıl parlayış
şemalik m 1. şavk, yansı 2. ışık 3. mum
şemalk bnr şemalik
şemam (i) bot/m 1. şamama (Cucumis dudaim) 2. şamama (bu bitkinin kavuna benzer kokulu meyvesi)
şemam (ii) m mum
şemame bot/m 1. şamama (Cucumis dudaim) 2. şamama (bu bitkinin kavuna benzer kokulu meyvesi)
şemamik m mum
şemamk bnr şemamok
şemamok bot/m 1. şamama (Cucumis dudaim) 2. şamama (bu bitkinin kavuna benzer kokulu meyvesi) * eynî şemamok e şamama gibi (ufak tefek, sevimli insan)
şemaq m sille, tokkat
şemaqî m bir tür kadın baş örtüsü * şemaqiyê hevirmûşî ipekli şemaki
şemar m inkar
şemar (i) zo/n kırkayak (Julus terrestris)
şemar kirin l/gh inkar etmek
inkar etmek
şemare rd metruk, bırakılmış, terkedilmiş
şemareng n bal mumu rengi
m cilâ
şemarkirin m inkar etme
şemarok rd inkarcı
şemarokî m inkârcılık
şemart m inkâr
şemartek rd inkârcı, münkir
şemartekî m inkarcılık
şemartî rd inkâr edilmiş
şemartin m inkâr etme
l/gh inkâr etmek
şemate gürültü, şamata, yaygara.
m şamata, gürültü, patırtı, yaygara
şemateker rd şamatacı, yaygaracı
şematekerî m şamatacılık, yaygaracılık
şematîk rd şematik
şemaz nd sinegogda görevli din adamı
şembêle m ağız bağı (harman dövme zamanında hayvanın ağzına bağlanan çubuktan ağız bağı)
şembelîk bnr şembelîlk
şembelîlk m 1. kar dişi, buz saçağı 2. jeo sarkıt
şembelot bnr şahbelot
şembelotî bnr şahbelotî
şembelûlî m kar dişi, buz saçağı
şembelûlk bot/m çemen (Cuminum cyminum)
şembelût m kar dişi, buz saçağı
şembî bnr şemî
şemçe m kibrit
şemdan bnr şamdank
şeme (i) m mum
şeme (ii) zo/m maymun
şemedan m yağmurluk
şemender zo/m salamandra
şemera nd soylu bir at cinsi
şemet m 1. müsibet 2. rd uğursuz
şemete m şamata
şemetok rd kaygan, kaypak, zıypak * riya şemitok kaygan yol
şemetok bûn l/gh kayganlaşmak
şemetokbûn m 1. kayganlaşma 2. kayganlık, kaypaklık
şemetokbûyîn m kayganlaşış
şemetoke rd kayan (kayarak yer değiştiren)
şemetokî rd/h kayganca, kaypakça
şemetokî bûn l/ngh kayganlaşmak, kaypaklaşmak
şemetokîbûn m kayganlaşma, kaypaklaşma
şemetokîbûyî rd kayganlaşmış, kaypaklaşmış
şemetokîbûyîn m kayganlaşma, kaypaklaşma
şemetokîtî m kayganlık
şemî m cumartesi
şemîr rd yalnız (tek başına olan, yanında başkaları bulunmayan)
şemirandî (i) rd 1. metruk, terk edilmiş 2. bırakılmış, vazgeçilmiş 3. uyuşturulmuş4. ihmal edilmiş
şemirandin (i) m 1. terketme, bırakma 2. bırakma, vazgeçme (bir alışkanlıktan veya işten vazgeçme) 3. uyuşturma 4. ihmal etme
l/gh 1. terketmek, bırakmak 2. bırakmak (bir alışkanlıktan veya işten vazgeçmek) 3. uyuşturmak * destê min andiye elimi uyuşturmuş 4. ihmal etmek
şemirandin (ii) m çemreme, sıvama (kol veya parça için; yukarıya çekekip toplamak veya kıvırma)
l/gh çemremek, sıvamak (kol veya parça için; yukarıya çekekip toplamak veya kıvırmak) * daw û delinga xwe şemirand eteğini çemredi
m çemrenik, sıvanmış (kol veya parça için)
şemirî rd metruk
şemirîn (i) m 1. terk edilme 2. bırakılma, vazgeçilme 3. uşuma 4. ihmal edilme
l/ngh 1. terk edilmek 2. bırakılmak, vazgeçilmek 3. uşumak 4. ihmal edilmek
şemirîn (ii) m çemrenme, sıvanma (kol veya parça için)
l/ngh çemrenmek, sıvanmak (kol veya parça için)
şemisandî rd itham edilmiş, suçlanmış olan
şemisandin m itham etme, suçlama, suçlayış
l/gh itham etmek, suçlamak
şemisîn m itham edilme, suçlanma
l/ngh itham edilmek, suçlanmak
şemitandî rd 1. kaydırılmış 2. kayık (bir yana kaymış)
şemitandin kaydırmak.
m kaydırma, kaydırış
l/gh kaydırmak
şemitîn m 1. kayma, kayış (düz, ıslak ve kaygan bir yüzey üzerinde sürtünerek kolayca yer değiştirme) 2. kayma (kaygan bir yüzey üzerinde birdenbire dengesini yitirme) 3. kayma (toprak yer değiştirme) 4. mec kayma (görüş, düşünce değiştirme) 5. kayma (istemeden bir şey yapma) 6. kızaklama, kızak yapma (taşıt, fren görevini yerine getirdiği halde duramayıp kayma) 7. kaçma (bir yana doğru kayma) 8. argo kül yeme, kül yutma (kurnazca yapılan bir oyuna düşme, aldatılma)
l/ngh 1. kaymak (düz, ıslak ve kaygan bir yüzey üzerinde sürtünerek kolayca yer değiştirmek) 2. kaymak (kaygan bir yüzey üzerinde birdenbire dengesini yitirmek) * lingê min şemitî ez ketim ayağım kaydı düştüm 3. kaymak (toprak yer değiştirmek) * erd şemitîbû toprak kaymıştı 4. mec kaymak (görüş, düşünce değiştirmek) 5. kaymak (istemeden bir şey yapmak) * ez şemitîm dilim kaydı 6. kızaklamak, kızak yapmak (taşıt, fren görevini yerine getirdiği halde duramayıp kaymak) 7. kaçmak (bir yana doğru kaymak) * xalî bi jêr de şemitiye halı aşağıya kaçmış 8. argo kül yemek, kül yutmak (kurnazca yapılan bir oyuna düşmek, aldatılmak) * şemitiyo şewitiyo düşenin dostu olmaz
şemitok kaygan, kaypak.
rd kaygan, kaygın * masiyê şemitok kaygın balık
şemitonkî h kayganca
şemitoyî rd kaygan, kaypak
şemitoyî bûn l/ngh kayganlaşmak
şemitoyîbûn m 1. kayganlaşm 2. kayganlık, kaypaklık
şemitoyîtî m kayganlık
şemixandî rd 1. ekşitilmiş 2. kokuşuk
şemixandin m 1. ekşitme 2. kokuşturma
l/gh 1. ekşitmek 2. kokuşturmak
şemixî rd 1. ekşitilmiş 2. kokuşuk
şemixîn m 1. ekşime 2. kokuşma 3. sıcaktan dolayı yemek vb. şeylerin tadı bozulma
l/ngh 1. ekşimek 2. kokuşma 3. sıcaktan dolayı yemek vb. şeylerin tadı bozulmak
şemkur zo/m dağ keçisi (Rupicapra tragus)
şeml (i) m 1. püsküllü bir tür kuşak 2. bir giysi 3. fiyaka, giyimdeki fiyaka, giyimdeki görüntü
şeml (ii) m süs, bezek
şeml (iii) m 1. görkem, ihtişam
şemldar rd görkemli, ihtişamlı, gösterişli
şemlûlik (i) bnr şembelîlk
şemlûlik (ii) fîz/m pandül, sarkaç
şemo m 1. maymun 2. rd şebek (çirkin ve gülünç, çirkin ve arsız kimse) 3. maskara
şempanze zo/m şempanze (Pan troglodytes)
şems m şems, güneş
şemsanî nd güneşe tapan
şemşaq m sürahi
şemse m şemse
şemsemotik nd bir sürüngen hayvan
şemsî rd ardak (içten çürümeye yüz tutmuş ağaç) * dara şemsî ardak ağaç
şemsî (i) m şemsiye
şemsî bûn l/ngh ardaklanmak
ardaklanmak
şemsî kirin l/gh ardaklamak
şemsîbûn m ardaklanma
şemsîbûyî rd ardak, ardaklanmış olan
şemsîbûyîn m ardaklanış
şemsîkirî rd ardaklanmış olan
şemsîkirin m ardaklama
şemşîlik bot/m dere boylarında yetişen ve kökü yenen bir bitki
şemsiye m şemsiye, güncek
şemsiyefiroş nd/nt şemsiyeci, şemsiye satan
şemsiyefiroşî m şemsiyecilik, şemsiye satıcılığı
şemtok rd kaygan
şemûg m eşik (kapı eşiği)
şemujek bot/m 1. kişniş (Coriandrum sativum) 2. kişniş (bu bitkinin baharat olarak kullanılan kurutulmuş meyvesi veya tohumu)
şemûk m eşik (kapı eşiği) * li ser şêmûga derî rûniştibû rêpana rê dikir kapının eşiğine oturmuş yolu gözlüyordu
şemûka (yekî) (birinin) aile ocağı
şemûs rd huysuz, azgın, haşarı, delibaş (huysuzluk yapan hayvan) * hespê şemûs huysuz at
şemûs bûn huysuz olmak
şemûsane rd/h huysuzca
şemûsî m 1. huysuzluk, haşarılık 2. mec katırlık
şemûsî bûn l/ngh 1. huysuzlanmak, huysuzlaşmak, haşarılaşmak 2. katırlaşmak
şemûsî kirin m huysuzlaştırma
l/gh huysuzlaştırmak
şemûsîbûn m 1. huysuzlanma, huysuzlaşma, haşarılaşma 2. katırlaşma
şemûskî rd/h huysuzca, haşarıca
şemûz bnr şemûs
şemze m süt kuzusu, süt oğlağı, körpe, yeni doğmuş yavru * karika şemze körpe oğlak
şemzî m karpuz
şenaq m idam
şenbaz bnr şahbaz
şendil rd şen şakrak
şenê nd bir oyun ismi
şene (i) çatal
şene (ii) m tırmık ( kabartılmış toprağın taşını, çöpünü ayıklamak için kullanılan seyrek dişli tarak biçiminde araç)
şene kirin l/gh tırmıklamak
şenekirî rd tırmıklanmış olan
şenekirin m tırmıklama
şeng keyifli, neşeli, şuh, yosma.
rd 1. şen, neşeli, canlı, coşkulu, cıvıl cıvıl * mirovê şeng şen adam 2. güzel, şuh 3. yosma
şeng (i) bot/m teke sakalı
şeng (iii) m sokma (haşereler için)
şeng û şong şen şakrak
şengdar rd sokucu
şengebî salkım söğüt.
bot/m salkım söğüt (Salix babylonica)
şengegul m bir tür gül
şengêl bot/m 1. çitlembik, melengiç (Celtis) 2. çitlembik, melengiç (bu ağacın meyvesi)
şengesiwar n 1. gözde süvari 2. atlı prens (yiğit) * keçikê şengesiwarê xwe dîtiye dê here kız atlı prensini görmüş gidecek
şengezerî m şen şakrak kız
şengî m 1. şenlik, neşelilik, canlılık 2. güzellik, şuhluk 3. yosmalık
şengik rd hafif, hoppa (ağır başlı olmayan)
şengikî rd hafifçe, hoppaca
şengikîtî m hafiflik, hoppalık
şengil çitlenbik; pistacia terenbinthus
şengilandin (i) m saç tuvaleti yapma
l/gh saç tuvaleti yapmak
şengilandin (ii) m yapıştırma
l/gh yapıştırmak
şengilîn (i) m saç tuvaleti yapılma
l/ngh saç tuvaleti yapılmak
şengilîn (ii) m yapıştırma
l/ngh yapıştırmak
şengirandin m sokma (haşereler için)
l/gh sokmak (haşereler için)
şengirîn m sokulma
l/ngh sokulmak
şengist m esas, ilke
şengişte m esas, ilke
şengîtî m 1. şenlik, neşelilik, canlılık 2. güzellik, şuhluk 3. yosmalık
şenî rd mekruh
şenik m çatal
şeniqandî rd idam edilmiş olan
şeniqandin m asma, asarak idam etme
l/gh asmak, asarak idam etmek
şeniqîn m asılma, asılarak idam edilme
l/ngh asılmak, asılarak idam edilmek
şenq m idam
şenq kirin l/gh idam etmek
şenqkirî rd idam edilmiş olan
şenqkirin m idam etme
şens bnr şans
şep şap.
şep (i) bnr şepe
şep (ii) m darbe, vuruş
şep (iii) m fırsat
şepal 1.güzel, şuh. 2.dişi aslan.
şepal (i) m çökek, bataklık
şepal (ii) m 1. güzel, uyumlu, zarif, narin ve ince belli 2. güzel, şuh, sempatik 3. dişi aslan (veya panter)
şepal (iii) nd uyanık köpek
şepane n tapan, sürgü (tarlaya atılan tohumu örtmek için gezdirilen ağaçtan geniş araç)
şepane kirin l/gh tapanlamak
tapan çekmek
şepanekirin m tapanlama
şepcû rd fırsatçı
şepe m çığ
şepe hatin çığ düşmek
şepe pê ketin yıkılmak
şepêl m dalga
şepêl dan l/gh dalgalanmak
şepêl navîn orta dalga
şepêla dirêj uzun dalga
şepêla kurt kısa dalga
şepêldan m dalgalanma
şepêldar rd dalgalı
şepêldayî rd dalgalanmış
şepêldayîn m dalgalanış
şepelî m kargın (karla karışık yağan yağmur)
şepelor bnr şepelûr
şepelûr m 1. alerji 2. kısa süreli kızarıklıklarla kendini gösteren alerjik bir durum
şepên m fırsat bilme
şepene bnr şepane
şepî m bezden top
şepik m koyunun sırt yününden yapılan mintan
şepikandin m 1. aksatma 2. bağlama (başka bir işle uğraşmaz olma)
l/gh 1. aksatmak 2. bağlamak (başka bir işle uğraşmaz olmak) * vî karî ez şepikandim bu iş beni bağladı
şepikîn m 1. aksama (bir iş gereği gibi yürümeme) 2. işinden gücünden geri kalma
l/ngh 1. aksamak (bir iş gereği gibi yürümemek) 2. işinden gücünden geri kalmak
şepikkar n ilkel cerrah
şepilandî (i) l/gh perişan, per perişan
şepilandî (ii) rd 1. ağızdan kaçırtmış olan 2. şaşalatılmış, şaşırmış, hayrette bırakılmış, , afallatılmış olan
şepilandin ağzından kaçırmak.
şepilandin (i) m perişan etme
l/gh perişan etmek
şepilandin (ii) m 1. ağızdan kaçırtma, ağzından kaçırtma 2. şaşalatma, şaşırma, hayrette bırakma, afallatma
l/gh 1. ağızdan kaçırtmak, ağzından kaçırtmak 2. şaşalatmak, şaşırmak, hayrette bırakmak, afallatmak
şepilî (i) l/gh perişan olmuş olan
şepilî (ii) rd 1. ağzından kaçırmış olan 2. afallaşmış, şaşa kalmış, şaşkın
şepilîbûn (i) l/gh perişan olma
şepilîbûn (ii) m şaşkınlaşma
şepilîn (i) m perişan olma
l/ngh perişan olmak
şepilîn (ii) m 1. ağzından kaçırma 2. şaşalama, şaşakalma, afallama, afallaşma, hayret etme
l/ngh 1. ağzından kaçırmak 2. şaşalamak, şaşakalmak, afallamak, afallaşmak, hayret etmek
şepilk ant/m kürek kemiği
şepîlk m omuz (at için)
şepilte m tuzak (yaban hayvanlarını yakalamaya yarayan araç veya düzen)
şepinî m hata, yanlış
şepirze rd 1. perişan, acınacak (durumda) * di rewşeke şepirze de ye acınacak durumda 2. dağınık
şepirzetî m 1. perişanlık 2. dağınıklık
şeple bj/m 1. felç, inme, nüzul 2. rd felçli
şeple bûn l/ngh felç olmak
şeple pê ketin l/bw 1. felç olmak 2. cinnet getirmek
şeplebûn m felç olma
şepleyî rd inmeli, felçli, nüzullü
şeplorî bj/m kurdeşen
şepne n tapan, sürgü (tarlaya atılan tohumu örtmek için gezdirilen ağaçtan geniş araç)
şepne kirin l/gh taraklamak (gereksiz maddelerden ayıklamak amacıyla araç geçirmek, taramak)
tapan çekmek
şepnekirin m taraklama (taş taraklama)
şepol m dalga
şepola dirêj fiz uzun dalga
şepola kin fiz kısa dalga
şepola navîn fiz orta dalga
şepûl rd perişan
şepûlî m perişanlık
şepûr zo/m ala balık
şeq rd çalışkan
n 1. iki kalça arası 2. apış, apış arası * şeqê xwe fireh kir apışını açtı
m 1. çatlak (sert cisimler için) 2. yarık 3. yırtmaç
b 1. şak (sert cisimden çıkan ses içi) 2. şakırdama
şeq (ii) n karşı * li şeqê din karşı tarafta
şeq (v) n yarım (bütün bir şeyin ayrıldığı iki eşit parçadan her biri) * şeqê zebeşê karpuzun yarımı
şeq kirin l/gh şakketmek
şeq lê ketin l/bw çatlamak, yarılmak
şeq û berzik popo ve eteklik yeri (kadın için)
şeq û deq 1) çatlama 2) çatlayıp dağılma
şeq û deq lê ketin dağılmak
şeq û deqên giran büyük olay, hadise
şeq û şeq silâh sesi, şakırdama
şeq û teq şakır şukur
şeqa n karşı, taraf * li vî şeqayî bu tarafta
şeqaf m kovuk (dağ kovuğu)
şeqal zo/n çakal (Canis aureus)
şeqalî nd bakkallık çakallık anlamındaki ‘şeqalî beqalî’ deyiminden geçer
şeqam sille.
m tokat, sille
şeqam (i) m cadde, büyük cadde
şeqam avêtin (yekî) (birine) tokat atmak, tokatlamak
şeqam ek avêtin (yekî) (birine) tokat atmak (aşk etmek veya patlatmak)
şeqam ek çelpandin (yekî) (birine) tokat aşk etmek (veya patlatmak)
şeqam ek danîn (yekî) tokat atmak (aşk etmek veya patlatmak)
şeqam jê xwarin (birinden) tokat yemek, tokatlanmak
şeqam lê xistin l/bw şamarlamak
şeqam xwarin tokat yemek
şeqandin (i) m 1. şaklatma 2. şakırdatma 3. şangırdatma 4. çatırdatma 5. çakıldatma 6. argo atma (yalan atma)
l/gh 1. şaklatmak * hebek şeqande rûyê wî bir tane yüzene şaklattı 2. şakırdatmak 3. şangırdatmak 4. çatırdatmak 5. çakıldatmak 6. argo atmak (yalan atmak)
şeqandin (ii) m 1. kovalama 2. takip etme, izleme
l/gh 1. kovalamak 2. takip etmek, izlemek
şeqandin (iii) m saptırma (doğruluktan ayrılmasına neden olma)
l/gh saptırmak (doğruluktan ayrılmasına neden olmak)
şeqaqî rd 1. susuzluktan çatlamış olan 2. çok susamış olan
şeqaqî bûn l/ngh 1. çatlamak (susuzluktan çatlamak) * erd şeqaqî bûye toprak çatlamış 2. çok susamak, çok susamaktan ötürü bol bol su içmek * ez ji tînan şeqaqî bûme çok susamışım
şeqaqîbûn m 1. çatlama (susuzluktan çatlama) 2. çok susama, çok susamaktan ötürü bol bol su içme
şeqar m yarık, kovuk, dağ kovuğu
şeqatir m bir tür yaban armudu
şeqawet bnr şeqewat
şeqawetî m 1. olağanüstü dolaşma, çalışma 2. çileli, amansız yolculuk
şeqe m dokuma tezgahı
şeqedar nd sopadan bir tür kılıç oyunu
şeqeleqe m linç
şeqeleqe kirin l/gh linç etmek
şeqeleqekirin m linç etme
şeqelor m bir mazı ürünü
şeqepeke bûn l/ngh 1. parçalanmak, paralanmak 2. darmadağın olmak, tarumar olmak
şeqepeke kirin l/gh 1. parçalamak, paralamak * şêr ask şekepeke kir aslan ceylanı paraladı 2. darmardağın etmek, tarumar etmek
şeqepekebûn m 1. parçalanma, paralanma 2. darmadağın olma, tarumar olma
şeqepekebûyîn m 1. parçalanış, paralanış 2. darmadağın oluş, tarumar oluş
şeqepekekirin m 1. parçalama, paralama 2. darmardağın etme, tarumar etme
şeqepeqe rd 1. paramparça 2. darmadağın, tarumar
şeqepeqe bûn 1) paramparça olmak 2) darmadağın olmak, tarumar olmak
şeqepeqe kirin 1) paramparça etmek 2) darmadağın etmek, tarumar etmek
şeqepîlo m bacakları fazla açmaktan dolayı incinme
şeqepîlo bûn l/ngh cart diye yırtılmak (iki bacak arasından)
şeqereq h şangır şangır
şeqeşeq h 1. şak şak 2. şakır şakır
şeqeser bj/m migren
şeqeşûq h çakır çukur
şeqetandin bnr şeqitandin
şeqetîn bnr şeqitandin
şeqewat rd 1. olağanüstü dolaşan, çalışan kimse 2. çileli, amansız yolculuğu yapmış kimse
şeqî rd 1. yorgun 2. rahatsız, rahatı kaçmış kimse 3. olağanüstü dolaşan, çalışan kimse * hevalê me gelek şeqî ye arkdaşımız çok çalışkan 4. çileli, amansız yolculuk 5. arsız, utangaçlığı kalmamış kimse
şeqî bûn l/ngh 1. yorulmak, zahmette bulunmak 2. rahatı kaçmak 3. arsızlaşmak, utangaçlığı gitmek
şeqî kirin l/gh 1. yormak 2. rahatını kaçırmak 3. arsızlaştırmak, utangaçlığını üstünde attırmak
şeqîb m yarık, kovuk, dağ yarığı
şeqîbûn m 1. yorulma, zahmette bulunma 2. rahatı kaçma 3. arsızlaşma, utangaçlığı gitme
şeqîbûyîn m 1. yoruluş 2. rahatı kaçma 3. arsızlaşma, utangaçlığı gitme
şeqîdeqî rd 1. derbeder 2. darmadağın, tarumar 3. ipini koparmış, çekingenliği üstünden atmış kimse
şeqîdeqî bûn l/ngh 1. derbeder olmak 2. darmadağın olmak, tarumar olmak 3. ipini koparmak, çekingenliği üstünden atmak
şeqîdeqî kirin l/gh 1. derbeder etmek 2. darmadağın etmek, tarumar etmek 3. çekingenliğini ortadan kaldırmak
şeqîdeqîbûn m 1. derbeder olma 2. darmadağın olma, tarumar olma 3. ipini koparmak, çekingenliği üstünden atma
şeqîdeqîkirin m 1. derbeder etme 2. darmadağın etme, tarumar etme 3. çekingenliğini ortadan kaldırma
şeqîdeqîtî m 1. derbederlik 2. darmadağınıklık 3. çekingen olmama durumu
şeqîf m yarık, koyak, kovuk (dağ kovuğu)
şeqîfe m yarma, yarık
şeqîkirin m 1. yorma 2. rahatını kaçırma 3. arsızlaştırma, utangaçlığını üstünde attırma
şeqil (i) m seki (at, eşek, ve sığırların ayaklarında bileğe kadar çıkan beyazlık)
şeqil (ii) m 1. mühür 2. damga
şeqil bûn l/ngh 1. mühürlenmek 2. hububat yığını damgalanmak
şeqil kirin l/gh 1. mühürlemek 2. hububat yığınını damgalamak
şeqilbûn m 1. mühürlenme 2. hububat yığını damgalanma
şeqilkirin m 1. mühürleme 2. hububat yığınını damgalama
şeqîn m 1. şaklama 2. şakıma, şakırdama 3. şangırdama (tabak, bardak ve benzerleri için) 4. çatırdama 5. çakıldama
şeqîn (i) bnr qaşwan
l/ngh 1. şaklamak 2. şakımak, şakırdamak 3. şangırdamak (tabak, bardak ve benzerleri için) 4. çatırdamak 5. çakıldamak
şeqîn (ii) l/ngh 1. kovalanmak 2. takip edilmek, izlenmek
şeqîn (iii) m 1. kovalanma 2. takip edilme, izlenme
l/ngh sapmak (doğruluktan ayrılmak)
şeqîn (iv) m sapma (doğruluktan ayrılma)
şeqîn û teqîn şangır şungur * eyne şikiya şeqîn û teqîna wê hat ayna şangır şungur kırıldı
şeqînî m 1. şakırtı 2. şangırtı 3. çatırtı, çıtırtı 4. çakıltı
şeqînî jê anîn l/bw 1. şaklatmak 2. şakırdatmak 3. şangırdatmak 4. çakıldamak
şeqînî jê çûn l/bw 1. şaklamak 2. şakımak, şakırdamak 3. şangırdamak (tabak, bardak ve benzerleri için) 4. çatırdamak 5. çakıldamak
şeqînî jê hatin l/bw 1. şaklamak 2. şakımak, şakırdamak 3. şangırdamak (tabak, bardak ve benzerleri için) 4. çatırdamak 5. çakıldamak
şeqînî kirin l/gh 1. şaklamak 2. şakımak 3. şangırdamak 4. çakıldamak
şeqitandî (i) rd sıyrık
şeqitandî (ii) rd yarık, çatlak
şeqitandin (i) m 1. sıyırma (deri sıyırmak gibi) 2. sıyırma (hızla sürtünerek bir şeyin yüzünden bir parça soyma, koparma veya üzerini hafifçe yırtma) 3. sıyırma, indirme 4. kaydırma
l/gh 1. sıyırmak (deri sıyırmak gibi) 2. sıyırmak (hızla sürtünerek bir şeyin yüzünden bir parça soymak, koparmak veya üzerini hafifçe yırtmak) 3. sıyırmak, indirmek 4. kaydırmak
şeqitandin (ii) l/gh 1. yarma 2. yarmalama (uzunlamasına ikiye bölme)
l/gh 1. yarmak 2. yarmalamak (uzunlamasına ikiye bölmek)
şeqitî (i) rd 1. sıyrık 2. sıyrık, soyuk 3. inik 4. sarkık
şeqitî (ii) rd 1. yarık 2. yarık, çatlak * erda şeqitî çatlak toprak * lêvên şeqitî çatlak dudaklar
şeqitîn (i) m 1. sıyrılmak (teni sıyrılma) 2. sıyrılma, soyulma 3. sıyrılma, inme 4. kayma 5. sarkma 6. sürüklenip inme
l/ngh 1. sıyrılmak (teni sıyrılmak) 2. sıyrılmak, soyulmak 3. sıyrılmak, inmek * şalê wî şeqitibû pantolonu inmişti 4. kaymak 5. sarkmak 6. sürüklenip inmek * mar şeqitiye yılan sürünüp inmiş
şeqitîn (ii) m 1. yarılma 2. yarılma, çatlama
l/ngh 1. yarılmak 2. yarılmak, çatlamak
şeqîz bnr şeqiz
şeqiz rd 1. şaşkın, şaşa kalmış, hayrete düşmüş 2. kızarıp bozulmuş
şeqiz bûn l/ngh 1. şaşılmak 2. mahçup olmak 3. bozulmak, kızarıp bozulmak
1) şaşa kalmak, şaşılmak 2) bozulmak, kızarıp bozulmak
şeqiz man l/ngh şaşırmak, şaşılmak, şaşırıp kalmak * ez ji xwe re şeqiz man ez dê çawan ji vî tiştî rizgar bibim bundan nasıl kurtulacağımı ben de şaşırdım * tiştên ku mirov jê şeqiz dimîne dike şaşılacak şeyler yapıyor
1) şaşa kalmak, donup kalmak, şaşıp kalmak 2) kızarıp bozulmak, bozulmak
şeqizandî rd 1. şaşa kalmış, hayrete düşürülmüş kimse 2. mahçup edilmiş 3. bozulmuş olan (herhangi bir sebepten ötürü küçük düşürülmüş olan)
şeqizandin m 1. şaşırtma, hayrete düşürme 2. bozum etme, mahçup etme, foslatma, utandırma 3. bozma (bir kimseye herhangi bir sebepten ötürü küçük düşürme)
l/gh 1. şaşırtmak, hayrete düşürmek 2. bozum etmek, mahçup etmek, foslatmak, utandırmak 3. bozmak (bir kimseye herhangi bir sebepten ötürü küçük düşürmek) * we zilam pir fena şeqizand adamı fena bozdunuz
şeqizbûn m 1. şaşılma 2. mahçup olma 3. bozulma, kızarıp bozulma
şeqizî aciz, çaresiz, şaşkın.
rd 1. şaşa kalmış, hayrete düşürülmüş kimse 2. mahçup edilmiş 3. bozulmuş olan
şeqizîn m 1. şaşırma, şaşa kalma 2. mahçup olma 3. bozarma, bozum olma, bozulma, kızarma
l/ngh 1. şaşırmak, şaşa kalmak 2. mahçup olmak 3. bozarmak, bozum olmak, bozulmak, kızarmak
şeqizman m şaşırma, şaşılma, şaşırıp kalma
şeqizmayîn m şaşılma, şaşırış, şaşırıp kalış
şeqkirin m şakketme
şeql (i) m sütun * li ser bîstû çar şeqlan e yermi dört sütun üstüne kurulu
şeql (ii) m harmanda bir tür ölçek
şeqle n mertek
şeqlebend nd/nt 1. şaklaban (şakacı ve güldürücü) 2. geveze, çaçaron, çene kavafı (çenesi düşük) 3. dalkavuk
şeqlebendane h 1. şaklabanca 2. gevezece, çaçaronca 3. dalkavukça
şeqlebendî m 1. şaklabanlık 2. gevezelik, çaçaronluk 3. dalkavukluk
şeqlebendî kirin l/gh 1. şaklabanlık yapmak 2. gevezelenmek 3. dalkavukluk yapmak
şeqlebendîkirin m 1. şaklabanlık yapma 2. gevezelenme 3. dalkavukluk yapma
şeqlebendkî rd/h 1. şaklabanca 2. gevezece, çaçaronca 3. dalkavukça
şeqlêketin m çatlama, yarılma
şeqlevan bnr şeqlebend
şeqlevanî bnr şeqlebendî
şeqlewend bnr şeqlebend
şeqlîşa m büyük tarla
şeqopîlo rd çatlak, yarık
şeqopîlo bûn l/ngh çatlamak, çatır çatır çatlamak, yarılmak * destên min tev şeqopîlo bûne ellerim hep yarılmış
şeqopîlobûn m çatlama, çatır çatır çatlama, yarılma
şeqoq bot/m 1. ahlat ağacı (Pirus piraster) 2. ahlat, yaban armudu (bu ağacın yemişi)
şeqşeko m tokmak, kapı tokmağı
şeqşeq (i) m çakıldak
şeqşeq (ii) m 1. şak şak 2. h şak şak
şeqşeqîn m şakırtı
şeqşeqker nd/nt şakşakçı
şeqşeqo (i) m 1. çakıldak 2. tokmak, kapı tokmağı
şeqşeqo (ii) bot/m gelincik (Papaverrhoeas)
şeqt rd yarık
şeqûteq h şakır şukur
şer harp, kavga, savaş.
n 1. savaş 2. savaş (uğraşma, kavga) 3. savaş (hayvanların birbirleriyle yaptıkları mücadele) * şerê hiloyan kartalların savaşı 4. savaş (bir şeyi ortadan kaldırmak, yok etmek içir girişilen mücadele) 5. çatışma 6. kavga, dövüş
şer (i) m şer, kötülük
şer danîn l/gh savaşmak, şavaş vermek
şavaş vermek, savaşmak
şer derxistin 1) savaş çıkarmak 2) kavga çıkarmak
şer dest pê kirin savaş başlamak, silâh patlatmak
şer ekî xweş çêbûn (an jî qewimîn) pantomima kopmak
şer ekî zor kızıl kıyamet
şer germ (an jî xweş) bûn savaş kızışmak, savaş şiddetlenmek
şer germ bûn l/bw savaş kızışmak, savaş şiddetlenmek
şer geş bûn l/bw savaş şiddetlenmek
savaş kızışmak, savaş şiddetlenmek
şer gewz bûn l/bw savaş şiddetlenmek
savaş şiddetlenmek
şer hate devê derê me kavga bizim yorganın başına imiş
şer îlan kirin savaş ilân etmek
şer ji betaliyê çêtir e savaş boş durmaktan yeğdir
şer ji meydanê bikeve gur û rovî tewr û bazan didin xwe meydanı boş bulmak
şer kirin kavga etmek.
l/gh 1. savaşmak, cenkleşmek 2. vuruşmak 3. kavga etmek 4. uğraşmak, mücadele etmek
1) savaş etmek, savaşmak, harp etmek 2) kavga etmek, dövüşmek 3) çatışmak
şer lê qewiwîn başına bir hâl gelmek
şer qewimîn çıngar kopmak
şer rabûn l/ngh savaş çıkmak
savaş çıkmak, şavaş kopmak
şer rawestandin l/gh ateşkes yapmak, bırakışmak
şer û pevçûn 1) savaş, çatışma 2) kavga dövüş
şer û pevçûn çêkirin maraza çıkarmak
şer û pevçûn derxistin kavga çıkarmak
şer û qal 1) savaş, harp 2) kavga dövüş
şer û qiyamet mahşer günü gibi
şer vekirin savaş açmak
şer xweş bûn savaş kızışmak, savaş şiddetlenmek
şer xweş e li şûvê ne li bênderê asıl olan zordan kaçmamaktır, anlamında bir deyim
şerab m şarap
şerabfiroş nd/nt 1. şarapçı (şarap satan) 2. şarapçı (şarap satılan yer)
şerabfiroşî m şarapçılık
şerabî nd 1. şarabî, şarap rengi 2. rd şarabî, şarap rengi (bu renkten olan)
şerabker nd/nt şarapçı (şarap imal eden)
şerabkerî m şarapçılık
şerabok bot/m yabanî yulaf
şerabperest nd/nt şarapçı, şarap düşkünü
şerabperestî m şarapçılık, şarap düşkünlüğü
şerabxane m şaraphane
şerabxur rd şarapçı (çok şarap içen, şaraba düşkün kimse)
şerabxurî m şarapçılık (şarap düşkünlüğü)
şerafe m alınlık (kadınların alınlarına taktıkları süs eşyası)
şeraît n şerait (şartın çoğulu)
şerampol m şarampol
şeran m inkâr, yadsıma
şerandek rd inkârcı, münkir
şerandekî m inkârcılık
şerandî (i) rd inkâr edilmiş
şerandî (ii) rd pişkin (testi, çömlek, tuğla vb. için)
şerandin (i) m inkâr etme, yadsıma
l/gh inkâr etmek, yadsımak
şerandin (ii) m pişirme (ısı etkisiyle belli bir kullanıma elverişli duruma getirme)
l/gh pişirmek (ısı etkisiyle belli bir kullanıma elverişli duruma getirmek) * cêr şerandin testi pişirmek
şeranî mzk/m savaş makamı
şerapnel m şarapnel
şerar rd/nt 1. savaşkan, savaşçı 2. vuruşkan
şeraret m ısrar
şerarî m 1. savaşkanlık 2. vuruşkanlık
şerawe nd/nt hafiye
şerawetî m hafiyelik
şeraweyî m hafiyelik
şerax rd/nt savaşkan, savaşçı
şeraxî m savaşkanlık, savaşçılık
şerb m şarbon
şerbaz nd/nt savaşçı
şerbazî m savaşçılık
şerbê m verem
şerbet m 1. şerbet (meyve suyu ile şekerli su karıştırılarak yapılan içecek) 2. şerbet ( belli olaylar sebebiyle konuklara sunulan şekerli içecek) 3. şerbet merasimi 4. şerbet (bazı maddelerin suda eritilişi) * şerbeta ziblê gübre şerbeti * şerbeta kilsê kireç şerbeti 5. badana
şerbet kirin l/gh badanalamak
badana etmek
şerbet xwarin l/gh şerbetlemek (yılan vb. hayvanların sokmaması veya soktuğunda zehirinin etkisiz olması için avsunlanmak)
şerbeta distaniyan loğusa şerbeti
şerbeta kilsê nd kireç sütü
şerbetdarî m şerbetçilik
şerbetfiroş nd/nt 1. şerbetçi, şerbet satan 2. m şerbetçi (şerbet satılan yer)
şerbetkar nd/nt şerbetçi
şerbetkarî m şerbetçilik
şerbetkirî rd badanalı (badanalanmış olan)
şerbetkirin m badanalama
şerbetnekirî rd badanasız
şerbetnexwarî rd şerbetsiz (yılan vb. hayvanların sokmasına karşı şerbetli olmayan)
şerbetxwarî rd şerbetli (yılan vb. hayvanların sokmasından zarar görmeyen)
şerbetxwarin m şerbetleme (yılan vb. hayvanların sokmaması veya soktuğunda zehirinin etkisiz olması için avsunlanma)
şerbik n kumkuma (küçük testi)
şerbik (ii) nd Yezidilikte sadaka toplama zamanı
şerbikê ronahiyê testinin gelin tarafından kırılması olayı
şerbikê şewibî suyunu soğutmayan kumkuma
şerbikfiroş nd/nt kumkumacı (satan kimse)
şerbilandî rd dolanık, dolanmış olan
şerbilandin m dolandırma (dolaştırma)
l/gh dolandırmak (dolaştırmak)
şerbilîn m dolandırılma (dolaştırılma)
l/ngh dolandırılmak (dolaştırılmak)
şerbot zo/n kefal (Mugil cephalus)
şerdanîn m savaşma, şavaş verme
şerdar nd/nt savaşçı
şerdarî m savaşçılık
şerde terbiye, adab.
m 1. eğitim, terbiye (belli bir konuda, bir bilgi ve bilim dalında yetiştirme ve geliştirme, eğitme işi) 2. eğitim, terbiye (çocukların ve gençlerin toplum yaşayışında yerlerini almaları için gerekli bilgi, beceri ve anlayışları elde etmelerine, kişiliklerini geliştirmelerine yardım etme) 3. adap 4. rd terbiyeli, edip
şerde bûn l/gh eğitilmek, terbiye olmak, terbiye edilmek
şerde kirin l/gh eğitmek, terbiye etmek
şerdebûn m eğitilme, terbiye olma, terbiye edilme
şerdebûyî rd eğitimli, terbiyeli
şerdebûyîn m eğitiliş, terbiye oluş, terbiye ediliş
şerdef nd/rd yatıştırıcı (barıştırıcı insan tipi)
şerdeker nd/nt eğitici, terbiyeci
şerdekerî m eğiticilik, terbiyecilik
şerdekirî rd eğitimli, terbiyeli
şerdekirîbûn m eğitimlilik, terbiyelilik
şerdekirin m eğitme, terbiye etme
şerdewer rd akîl, akıllı
şerdewerî m akîllik, akıllılık
şerê (yekî) kirin (biriyle) mücadele etmek, (birine) karşı mücadele etmek
şerê çekdarî silâhlı mücadele, sıcak savaş
şerê derûnî nd sinir harbi
sinir harbi
şerê deshilatê 1) iktidar savaşı 2) iktidar kavgası (post kavgası)
şerê dîkan horoz dövüşü
horoz dövüşü
şerê felatê (an jî xelasiyê) kurtuluş savaşı
şerê gerîla gerilla savaşı
şerê germ sıcak savaş (veya harp)
şerê hatin û nehatinê dönüşü belli olmayan savaş, ölme ihtimali olan savaş
şerê hev kirin (birbiriyle) kavga etmek, mücadele etmek
şerê hevhêrskirinê (an jî hevqarandinê) sinir harbi
şerê hundirîn nd iç savaş, iç harp
iç savaş, iç harp
şerê jiyanê 1) yaşam savaşı 2) yaşama çabası veya uğraşısı
şerê koran (an jî kiwîran) kör dövüşü
şerê li ser qulûskan sp horoz dövüşü
şerê man û nemanê ölüm kalım savaşı (veya meselesi)
şerê menfeatê çıkar kavgası, yorgan kavgası
şerê meydanê meydan savaşı (veya muharebesi)
şerê mezinatiyê post kavgası
şerê mirin û xelasê ölü kalım savaşı (veya meselesi)
şerê mitriban çingene kavgası
şerê navxweyî nd iç savaş
iç savaş, iç harp
şerê pevşêwrî danışıklı dövüş
şerê post post kavgası
şerê rizgariyê (felatê an jî xelasiyê) kurtuluş savaşı
şerê sar soğuk savaş (veya harb)
şerê xapînî nd danışıklı dövüş
danışıklı dövüş
şerê xelasiyê kurtuluş savaşı
şerê xwe kirin kendini savunmak
şerecûn m hiciv, yergi
şerecûnî m bir tür hiciv
şeredevî m ağız kavgası, dırlaşma, dilleşme
şeredevî kirin m dırlaşma, dilleşme
l/gh dırlaşmak, dilleşmek
şeref m 1. şeref, onur 2. şeref (erdem, gözü peklik ve yetenekle kazanılmış iyi şöhret)
şeref dan (yekî) (birine) şeref vermek
şeref û hesyet şeref ve hasiyet, izzetinefis
şerefa (yekî) bar nedan onuruna yedirememek
şerefa (yekî) şikandin onurunu ayaklar altına almak
şerefdar rd şerefli, müşerref
şerefe m şerefe * şerefeya minareyê minarenin şerefesi
şerefmend rd şerefli, onurlu, müşerref
şerefmend bûn müşerref olmak
şerefmendî m şereflilik, onurluluk
şerefnak rd şerefli, onurlu, müşerref
şerefnak bûn l/ngh onurlanmak, müşerref olmak
şerefnak kirin l/gh onurlandırmak
şerefnakbûn m onurlanma, müşerref olma
şerefnakbûyîn m onurlanış, müşerref oluş
şerefnakî m 1. şereflilik, onurluluk 2. şereflenme, onurlanma
şerefnakkirin m onurlandırma
şerefyar rd 1. şerefli, onurlu, müşerref 2. şerefli (onur veren, şeref veren)
şerefyar bûn l/ngh şereflenmek, onurlanmak, müşeref olmak
şerefyar kirin l/gh şereflendirmek, onurlandırmak
şerefyarbûn m şereflenme, onurlanma, müşeref olma
şerefyarbûyîn m şerefleniş, onurlanış, müşeref oluş
şerefyarî m 1. şereflilik, onurluluk 2. şereflenme, onurlanma
şerefyarî bûn l/ngh şereflenmek, onurlanmak
şerefyarî kirin l/gh şereflendirmek, onurlandırmak
şerefyarkirin m şereflendirme, onurlandırma
şerenîx m mesel
şereşir m şırlama
şerevanî nd/nt savaşçı, cengâver
savaşçılık, cengâverlik
şerevanîtî m savaşçılık
şerfiroş nd/nt savaş çığırtkanı
şerfiroşî m savaş çığırtkanlığı
şergeh m savaş alanı, savaş meydanı
şerh 1. şerh, yorum, açımlama 2. şerh (bir şeyi açıklamak amlacıyla yazılmış kitap)
şerh kirin l/gh şerhetmek, yorumlamak, açımlamak
şerh etmek
şerhez nd/nt savaş yanlısı, savaş çığırtkanı
şerhezî m savaş yanlılığı, savaş çığırtkanlığı
şerhkirin m şerhetme, yorumlama, açımlama
şerî rd harbi (savaşla ilgili)
şerîd bnr şerît (II)
şeridandî (i) rd ardak, ardaklanmış olan
şeridandî (ii) rd sıyrık
şeridandî (iii) rd dizili (yan yana veya üst üste sıralı)
şeridandin (i) m ardaklama
l/gh ardaklamak
şeridandin (ii) m sıyırma (silerek üzerinde veya içinde hiçbir şey bırakmama)
l/gh sıyırmak (silerek üzerinde veya içinde hiçbir şey bırakmamak) * pelên darê tevde şeridandine ağacın yapraklarını hep sıyırmışlar
şeridandin (iii) m dizme (yan yana veya üst üste sıralama)
l/gh dizmek (yan yana veya üst üste sıralamak)
şeridî rd ardak (içten çürümeye yüz tutmuş ağaç)
şeridîn (i) m ardaklanma
l/ngh ardaklanmak
şeridîn (ii) m sıyrılma
l/ngh sıyrılmak
şeridîn (iii) m dizilme
l/ngh dizilmek
şerîet m şeriat
şerîetmedar nd/nt şeriatçı
şerîetmedarî m şeriatçılık
şerîetparêz nd/rd şeriatçı, şeriat savunucusu
şerîetparêzî m şeriatçılık, şeriat savunuculuğu
şerîetxwaz nd/rd şeriatçı, şeriat yanlısı
şerîetxwazî m şeriatçılık, şeriat yanlılığı
şerîf n şerif * şerîfê qesabeyê kasabanın şerifi
m şeriflik
şerih m içinde kemik olmayan et parçası
şerikandî (i) rd 1. darmadağın 2. sinik, yılgın
şerikandin (i) m 1. dağıtma 2. sindirme, yıldırma
l/gh 1. dağıtmak 2. sindirmek, yıldırmak
şerîn (i) m inkâr edilme, yadsınma
l/ngh inkâr edilmek, yadsınmak
şerîn (ii) l/ngh şırlama
l/ngh şırlamak
şerîn (iii) l/ngh pişme (ısıtma sonucu belirli bir kullanıma uygu duruma gelme)
l/ngh pişmek (ısıtma sonucu belirli bir kullanıma uygu duruma gelmek) *acûr şeriyaye tuğla pişmiş
şeriqandin (ii) m ardaklama, kavurma (iyi gelişmemesine, cılız ve zayıf kalmasına neden olma)
l/gh ardaklamak, kavurmak (iyi gelişmemesine, cılız ve zayıf kalmasına neden olmak)
rd ardak, kavruk (iyi gelişmemiş, cılız ve zayıf kalmış olan)
şeriqandin (iii) m uykusunu bölme
l/gh uykusunu bölmek
rd uykusunu bölünmüş kimse
şeriqîn (i) m 1. dağılma 2. sindirilme, yıldırılma
l/ngh 1. dağılmak 2. sindirilmek, yıldırılmak
şeriqîn (ii) m ardaklama, kavurma (iyi gelişmeme, cılız ve zayıf kalma)
l/ngh ardaklamak, kavurmak (iyi gelişmemek, cılız ve zayıf kalmak)
şeriqîn (iii) m uykusu bölünme
l/ngh uykusu bölünmek
şerit m çadır dikmelerini kazıklara bağlar araç
şerît m 1. şerit (herhangi bir maddenin dar, düz, ince ve uzun parçası) * şerîta dektîloyê daktilo şeridi 2. şerît (bir kara yolunda trafik çizgileri ile ayrılmış bölümlerden her biri) * şerîta çepê ji çûnê re hatiye veqetandin sol şerit geçişe ayrılmış 3. bant (ses alma cihazlarında kullanılan şerit
şerît (i) m 1. dizi (bir iplik veya tel üzerine dizilmiş şey) 2. ilmik
şerît tije kirin bant doldurmak
şeritandin m sıyırma
l/gh sıyırmak
şerîtfiroş nd/nt bantçı, kasetçi (satan kimse)
şerîtfiroşî m bantçılık, kasetçilik
şeritîn m sıyırılma
l/ngh sıyırılmak
şerjê m kesim, kesme (hayvan için; başını kesme)
şerjê kirin l/gh 1. boğazlamak 2. kesmek (hayvan için; başını gödesinden ayırmak) * mirîşk şerjê kirin tavuk kesmek
şerjêker nd/nt kasap, kesici (kasaplık hayvanları kesen kimse)
şerjêkerî m kasaplık, kesicilik
şerjêkirî rd 1. boğazlanmış olan 2. kesilmiş olan (kasaplık hayvanlar için)
şerjêkirin m 1. boğazlama 2. kesim, kesme (hayvan için; başını kesme)
şerjêxane m mezbaha
şerkar nd/nt savaşçı
şerkarî m savaşçılık
şerker nd/nt 1. savaşçı, cengâver 2. dövüşçü
şerkerî m 1. savaşçılık, cengâverlik 2. dövüşçülük
şerkeştî harp gemisi.
şerkirî rd savaşmış olan
şerkirin m 1. savaşma, cenkleşme 2. vuruşma 3. kavga etme 4. uğraşma, mücadele etme
şerletan rd şarlatan
şerletanî m şarlatanlık
şerm ayıp, ar, utanç, hicap.
m 1. utanç, utanma, hicap 2. hayâ, utanç 3. ayıp, çekinme
şerm e ku mirov eybê bîne ser diyariyê beleş (veya bahşiş) atın dişine (veya yaşına) bakılmaz
şerm kirin utanmak, arlanmak.
l/gh 1. utanmak, arlanmak 2. utanmak, sıkılmak, utanıp çekinmek * şerm dikirin ku wê peyva xerab a ku dihat ser zimanê wan bibêjin dillerinin ucuna gelen kötü kelimeyi kullanmaktan utanırlardı * şerm kir nepeyivî sıkılıp konuşmadı 3. utanmak, çekinmek * me şerm dikir ku em bi hev re bipeyivin birbirimizle konuşmaktan utanıyorduk
1) utanç duymak, hicap duymak (veya etmek) 2) çekinmek, utanmak
şerm li rûyê (yekî) tune bûn ar ve hayâ perdesi yırtılmak
şerm û heya jê re neman hayâ perdesi yırtılmak
şerma (wan) bi hev şikîn yüz göz olmak
şerma (yekî) revandin açmak, utangaçlığını gidermek (sıkılganlığını, utangaçlığını gidermek) * mamoste lê dixebitî ku şerma xwendekar birevîne öğretmen öğrenciyi açmaya çalışıyordu
şerma (yekî) revîn kabak çiçeği gibi açılmak
şerma (yekî) şikandin (birinin) yüzünü gözünü açmak (bir cocuğa veya gence bilmediği bir takım cinsel bilgiler vermek)
şerma (yekî) şikîn yüzü gözü açılmak (sıkılmaz, utanmaz bir duruma gelmek)
şerma xwe avêtin 1) utangaçlığı üstünden atmak 2) yüzsüzleşmek, hayâsızlaşmak, keçeyi suya atmak, ar ve hayâ perdesi yırtılmak
şermamiz rd utanç verici
şermandî rd 1. utandırılmış 2. kınanmış
şermandin ayıplamak, kınamak.
m 1. utandırma 2. kınama
l/gh 1. utandırmak 2. kınamak
şermane h 1. utangaçça 2. çekingeççe
şermayî m 1. utanma, utanış 2. çekinme, çekiniş
şermdar rd mahcup, utangaç
şermdarî m mahcupluk, utangaçlık
şermecî bnr şermecih
şermecih m avret yeri
şermedar rd mahcup, utangaç
şermedarî m mahcupluk, utangaçlık
şermekar rd mahcup, utangaç
şermekarî m mahcupluk, utangaçlık
şermelûd rd utangaç, utangan
şermelûdî m utangaçlık
şermende rd 1. utangaç, mahcup 2. çekingen
şermende bûn l/ngh mahcup olmak
şermende kirin l/gh mahcup etmek, utandırmak
şermendebûn m mahcup olma
şermendebûyîn m mahcup oluş
şermendekirin m mahcup etme, utandırma
şermendetî m 1. utangaçlık, mahcupluk 2. çekingenlik
şermendeyî m 1. utangaçlık, mahcupluk 2. çekingenlik
şermendeyî bûn l/ngh çekingenleşmek
şermendeyî kirin l/gh çekingen davranmak
şermendeyîbûn m çekingenleşme
şermendeyîkirin m çekingen davranma
şermendî utanma, mahcubiyet.
şermesar rd utangaç, mahcup
şermesar kirin l/gh mahcup etmek
şermesarî m utangaçlık, mahcupluk
şermesarkirin m mahcup etme
şermezar rd utangaç, mahçcup
şermezar bûn l/ngh mahcup olmak, utanmak
şermezar kirin l/gh 1. utandırmak, mahcup etmek 2. kınamak, ayıplamak
şermezarbûn m mahcup olma, utanma
şermezarî m 1. utangaçlık, mahcupluk, bozum 2. utanma 3. kınama
şermezarî bûn l/gh utanmak, mancup olmak, bozum olmak
şermezarî kirin l/gh utandırmak, mahcup etmek, bozum etmek
şermezarîbûn l/gh utanma, mancup olma, bozum olma
şermezarîkirin m utandırma, mahcup etme, bozum etme
şermezarkirî rd 1. utandırılmış, mahcup edilmiş 2. kınanmış, ayıplanmış olan
şermezarkirin m 1. utandırma, mahcup etme 2. kınama, ayıplama
şermî rd utangaç, mahcup di xwe de
şermî bûn l/ngh 1. mahcup olmak, utanmak 2. bozarmak, bozum olmak, bozulmak
(herhangi bir nedenden dolayı) bozarmak, kızarıp bozarmak, mahcup olmak (yek)
şermî kirin l/gh 1. mahcup etmek, utandırmak 2. bozum etmek, bozmak (bir kimseye herhangi bir sebepten ötürü küçük düşürmek) * we zilam pir fena şermî kir adamı fena bozdunuz 3. kınamak
(birini) mahcup etmek
şermîbûn m 1. mahcup olma, utanma 2. bozarma, bozum olma, bozulma
şermîbûyîn m 1. mahcup oluş, utanış 2. bozarış, bozum olma, bozuluş
şermik rd 1. utangaç, mahçcup 2. m utanç
şermîker rd utandırıcı
şermikî m utangaçlık, mahcupluk
şermîkirin m 1. mahcup etme, utandırma 2. bozum etme, bozma (bir kimseye herhangi bir sebepten ötürü küçük düşürme) 3. kınama
şermîn l/ngh mahcup olmak, utanmak
şermîn (i) bot/m mimoza (Mimosa)
şermîn (ii) m 1. mahcup olma, utanma, utanış 2. rd mahcup, utangaç, arlı
şermînde bot/m küstüm otu (Mimosa pudica)
şermînî m utangaçlık
şermînok bot/m küseğen, küskün, küstüm otu
şermisar bnr şermesar
şermîsar rd mahcup, utangaç
şermîsarî m mahcupluk, utangaçlık
şermîtî m mapçupluk, utangaçlık
şermixandî (i) rd eprimiş olan
şermixandî (ii) rd sıyrık
şermixandin (i) m 1. epritme ( ekşitip çürütme) 2. epritme (yemiş için, yumuşatma)
m 1. epritmek ( ekşitip çürütmek) 2. epritmek (yemiş için, yumuşatmak)
şermixandin (ii) m 1. sıyırma, sıyırış, yalma (dokunarak geçme) 2. sıyırma (hızla sürtünerek bir şeyin yüzünden bir parça soyma, koparma veya üzerini hafifçe yırtma)
l/gh 1. sıyırmak, yalmak (dokunarak geçmek) 2. sıyırmak (hızla sürtünerek bir şeyin yüzünden bir parça soymak, koparmak veya üzerini hafifçe yırtmak) * guleyê destê wê şermixand kurşun elini sıyırdı
şermixîn (i) m1. eprime (ekşiyip çürüme) 2. eprime (yemiş dura dura olgunlaşma, yumuşama)
l/ngh 1. eprimek (ekşiyip çürümek) 2. eprimek (yemiş dura dura olgunlaşmak, yumuşamak)
şermixîn (ii) l/ngh sıyrılmak * birîn şermixiye yara sıyrılmış
l/ngh sıyrılmak * birîn şermixiye yara sıyrılmış
şermixok rd sası (küf ve çürük kokan)
şermixokî rd sasıca, eprime olmuş
şermixokî bûn l/ngh sasımak, eprimek
şermixokî kirin l/gh sasılamak
şermixokîbûn m sasıma, eprime
şermixokîkirin m sasılama
şermîyê (yekî) bûn (birine) karşı mahcup olmak
şermker rd utangaç, utangan
şermkerî m utangaçlık
şermkirî rd 1. utanmış, arlanmış olan 2. çekinmiş
şermkirin m 1. utanma, arlanma 2. utanma, sıkılma, sıkılış, utanıp çekinme 3. utanma, çekinme
şermnak rd utanç verici
şermnekir rd utanmaz, arlanmaz
şermnekirî m utanmazlık, arlanmazlık
şermnizag rd utanç içinde olan
şermnizayî m utanç verici kavga
şermok sıkılgan, utangaç.
rd 1. utangaç, utangan 2. utangaç, çekingen
şermokane h 1. utangaçça 2. çekingence
şermokayî m utangaçlık, mahcupluk
şermoke rd 1. utangaç 2. kaçınık, sıkılgan
şermoke bûn l/ngh utangaç olmak
şermokebûn m 1. utangaç olma 2. utangaçlık 3. kaçınıklık, sıkılganlık
şermoker rd utangaç
şermoketî m 1. utangaçlık 2. kaçınıklık, sıkılganlık
şermokî m 1. utangaçlık, mahcupluk 2. utangaçlık, çekingen, sıkılganlık 3.rd/h utangaçça, çekingence
şermokî bûn l/ngh çekingenleşmek
l/ngh utangaçlaşmak, çekingenleşmek
şermokî kirin çekingen davranmak
utangaçlık yapmak
şermokîbûn m utangaçlaşma, çekingenleşme
şermokîtî m 1. utangaçlık 2. çekingenlik
şermoktî bnr şermokîtî
şermoxek rd sası (küf ve çürük kokan)
şermoxekî rd sasıca, eprime olmuş
şermoyî rd utangaç, çekingen
şermoyîtî m utangaçlık, çekingenlik
şermsar rd utangaç, mahcup
şermsarî m utangaçlık, mahcupluk
şermût (i) m bağ halinde iplik demeti
şermût (ii) rd kahpe (dönek)
şermûtî m kahpelik (döneklik)
şermûtî bûn l/ngh kahpeleşmek
şermûtî kirin l/gh kahpelenmek (kalleşlik, döneklik etmek)
kahpelik etmek (veya yapmak)
şermûtîbûn m kahpeleşme
şermûtîkirin m kahpelenme (kalleşlik, döneklik etme)
şernekir rd savaşmayan, kavga etmeyen
şernekirî rd savaşmamış, kavga etmemiş olan kimse
şerok rd 1. savaşkan 2. vuruşkan 3. dövüşken, kavgacı
şeroke rd kavgacı
şeroketî m kavgacılık
şerokî m 1. savaşkanlık 2. vuruşkanlık 3. dövüşkenlik, kavgacılık
şerong m bir Yezidi bayramı
şeroyî rd kavgacı
şeroyîtî m kavgacılık
şerp m kadın başlığı
şerpandin bnr şelpandin
şerpe m eşarp
şerpele rd sakar
şerpeletî m sakarlık
şerperest nd/nt savaş çığırtkanı, savaş yanlısı
şerperestî m savaş çığırtkanlığı, savaş yanlılığı
şerpeze rd 1. perişan, acınacak (durumda) * di rewşeke şepirze de ye acınacak durumda 2. dağınık
şerpeze bûn l/ngh perişan olmak, sürüm sürüm sürünmek
şerpeze kirin l/gh perişan etmek, süründürmek
şerpezebûn m perişan olma, sürüm sürüm sürünme
şerpezebûyîn m perişan oluş, sürüm sürüm sürünüş
şerpezekirin m perişan etme, süründürme
şerpezetî m 1. perişanlık 2. dağınıklık
şerpezeyî m 1. perişanlık 2. dağınıklık
şerpilandin m dolama
l/gh dolamak
şerpilî rd dolanık
şerpilîn iş vs. için aksamak.
m dolanma (bir şeyin çevresine sarılma)
l/ngh dolanmak (bir şeyin çevresine sarılmak)
şerpîn m şakırtı
şerpînî m şakırtı * şerpînî kete avê su şakırdamaya başladı
şerpûg bot/m darücan
şerq m 1. şark, doğu, gün doğusu (göneşin doğduğu ana yön) 2. şark, doğu (bulunan yere göre güneşin doğduğu yönde kalan bölge) 3. şark, doğu (Avrupa’ya göre Asya ve Kuzeydoğu Afrikan’nı bir böllümü) 4. ast/erd şark, doğu (güneşin 21 mart ve 23 eylülde doğduğu yön)
şerqî rd 1. şarklı, doğulu 2. şarkî, doğuyla ilgili
şerqîtî m şarklılık
şerragirtin m ateşkes
şerrawestan lşk/m ateşkes mütareke
şerrawestin m ateşkes, bırakışma
şert n 1. şart, koşul * bi şertê ku pirtûk li min vegere ez dikarim wê bidim kitabımı geri gönderilmek şartıyla verebilirim 2. şart (sınırlama, davranışlarını çevreleme) * bêyî ku tu şertekî bide pêş, ji lihevhatinê re hazir e hiç bir şart ileri sürmeksizin anlaşmaya hazır 3. bahis (görüşünde veya iddiasında haklı çıkacak tarafa bir şey verilmesini kabul eden sözlü anlaşma) 4. farz * şert e ku pîvaz tê de be? içinde soğan olması farz mı?
şert avêtin ber (yekî) önüne koşul sürmek
şert avêtin rastê şart koşmak, şart ileri sürmek
şert dan ber (yekî) önünü şart koşmak, şart koşmak, şart ileri sürmek
şert dan gotin şart koşmak, şart ileri sürmek * ji bo lihevhatinê tu şert nadin gotin anlaşma için hiç bir şey şart koşmuyorlar
şert danîn şart koşmak
şert girtin l/gh 1. şartlaşmak 2. bahis tutmak 3. lâdes tutuşmak
1) şart etmek, şartlaşmak 2) bahis tutmak 3)lâdes tutuşmak
şert hatin danîn şart aranmak, şart koşulmak
şert lê ketin l/bw bahisi kaybetmek
bahisi kaybetmek
şert lê xistin l/bw bahisi kazanmak
bahisi kazanmak
şert û şirût şartlar
şert xêrdîn e herşey hayırlı olsun
şertandin m koşullama
l/gh koşullamak
şertanî m bahis (görüşünde veya iddiasında haklı çıkacak tarafa bir şey verilmesini kabul eden sözlü anlaşma)
şertdar rd şartlı, koşullu
şerteziman n güvence akçesi, rücu hakkı
şertgirtî rd 1. şartlaşmış 2. bahise tutulmuş 3. lâdes tutuşmuş olan
şertgirtin m 1. şartlaşma 2. bahis tutma 3. lâdes tutuşma
şertik n 1. bahis (görüşünde veya iddiasında haklı çıkacak tarafa bir şey verilmesini kabul eden sözlü anlaşma) 2. lâdes
şertik girtin l/gh lâdes tutuşmak
şertikgirtin m lâdes tutuşma
şertlêketî rd bahisi kaybetmiş olan
şertlêketin m bahisi kaybetme
şertlêxistî rd bahisi kazanmiş olan
şertlêxistin m bahisi kazanma
şertname m şartname
şertû şûrt şartlar
şertû şûrtan qebûl nake şart şurt tanımaz
şerûd kavgacı.
şerûd (i) nd bir tür kuş
şerûd (ii) nd/nt 1. savaşkan 2. dövüşken, dövüşçü, kavgacı 3. vuruşkan 4. çatak, bulaşkan, sataşkan (sataşma, kavga etme durumu olan) 5. n kösemen (dövüşken koç veya teke)
şerûde bnr şerûd
şerûdî m 1. savaşkanlık 2. dövüşkenlik, dövüşçülük, kavgacılık 3. vuruşkanlık 4. çataklık, bulaşkanlık, sataşkanlık 5. kösemenlik (koç veya teke için)
şerûn nd/nt 1. savaşkan 2. kavgacı
şerûnî m 1. savaşkanlık 2. kavgacılık
şervan nd/nt savaşçı
şervanî m savaşçılık
şervantî m savaşçılık
şerwal bnr şarwar
şerwel bnr şarwar
şerzan rd savaşı, kavgayı ili bilen
şeş n 1. altı (6, VÎ.) 2.rd altı (beşten bir artık)
şeş libî rd altılı, altılık * şamdanka şeş libî altılı şamdan
şeş payî en çok da * şeş payî Eminê Zînê en çok da Emine zîney
şeş û çar nd şeşcihar (tavla oyununda)
şeş û du nd şeşidü (tavla oyununda)
şeş û pênc nd şeşbeş (tavla oyununda)
şeş û pênc lê dixe savurgan olmak
şeş û pênc lê xistin düşeş gelmek
şeş û sê nd şeşüse (tavla oyununda)
şeş û şeş rd altışar
şeş û yek nd şeşyek (tavla oyununda)
şeşagir m altıpatlar (altı fişek alan toplu tabanca)
şeşal nd/rd altıgen
şeşan rd altıncı
şeşane wj/m altılı, müseddes (her bendi altı mısradan oluşan nazım biçimi)
şeşane kirin l/gh sayısını altıya çıkarmak
şeşanekirî wj/m tesdis
şeşanî rd altılık * qaseya şeşanî altılık kasa
şeşar m altıpatlar (altı fişek alan toplu tabanca)
şeşavêj m prostat
şeşbaxî nd altın veya gümüşten bir tür bayan süsü
şeşbendî m en az iki kişinin söylediği, iki kişinin de söylenen kıtayı tekrarladığı, makamı karışık, sözleri çetrefilli, sadece geceleri divanda söylenen türkü
şeşber n erkeklerin giydiği geniş ve bol şalvar
şeşçik nd/rd altıgen
şeşderb m altıpatlar (altı fişek alan toplu tabanca)
şeşe nd altı adet, yarım düzine
şeşek nd 1. altı adet 2. altılık 3. Ramazan Bayramı bitiminden sonra tutulan altı günlük oruç
şeşem rd altıncı
şeşemîn rd altıncı
şeşene m altılık
şeşeşeş rd altışar
şeşgoşe nd/rd altıgen
şeşgule m altıpatlar (altı fişek alan toplu tabanca)
şeşik nd 1. altılık 2. beş taş oyunu
şeşims m güneş (Yezidilikte kutsal güneş)
şeşimstan nd güneş ülkesi
şeşîne wj/m altılı, müseddes (altı dizelik şiir)
şeşkêlî kirin l/gh üstün körü yapmak, bir işi kabaca yapmak
şeşkok nd altılık
şeşla nd/rd altıgen
şeşmend m altılı (iskambil, domino gibi oyununlarda üzerinde altı işareti bulunan kâğıt veya pul)
şeşo rd altı parmak
şeşoşeşo rd altışar
şeşpêçî rd altı parmak
şeşper (i) nd erkeklerin giydiği geniş ve bol şalvar
şeşper (ii) n şeşper (savaş araçlarında altı dilimli topuz)
şeşperdar rd şeşperli
şeşperî dîr/n bozdoğan (gürz türü)
şeşriyan m altı yol
şestebaran m sağanak
şeştêl nd alt telli saz
şeştilî rd altı parmak
şeşwîk rd/nd altız
şeşxane m içi altı köşeli, yivli bir tür tüfek
şeşxaneya botanî Botan bölgesinde imal edilen bu tür bir tüfek
şeşxur m altıpatlar (altı fişek alan toplu tabanca)
şeşxwar m altıpatlar
şet n nehir
şet (ii) rd/h çapraz
şetat rd 1. şaşı 2. yamuk
şetefet m şatafat, cafcaf
şetefetî m şatafatlık, cafcaflık
şetek rd işegen
şetek berdan altını ıslatmak
şetekî m işegenlik
şetele m çığ
şetele hatin çığ düşmek
şetha rd uyanık,, bilinçli, aklı başında kimse
şethiye wj/m 1. şathiye (yergiye, alaya, şakaya yer veren manzum eser) 2. şathiye (Tanrı ile şakalı, takmalı bir söyleyişle, konuşur gibi yazılan tekke edebbiyatı şiir türü)
şetland nd şetlant
şetrenc m satranç
şetrencbaz nd/nt satranç oyuncusu
şetrencbazî nd/nt satranç oyunculuğu
şev m 1. gece (güneş batıktan gün ağırmaya başlayıncaya kadar geçen süre) 2. gece (bu süre içindeki karanlık) 3. h gece (gece vaktinde, geceleyin) * divê mirov bi şev rakeve, bi roj jî bixebite gece uyumalı, gündüz çalışmalı 4. gece (eğlence, anma vb. amaçlarla geceleri yapılan toplantı) * şeva desthineyê kına gecesi 5. gecelik (bir gece için ödenen ücret) * şeva otelê pênc milyon e otelin geceliği beş milyon
şev baş iyi geceler
şev bi ser de hatin üstüne karanlık çökmek
şev çûn gece ilerlemek
şev giran bûn gece geç vakit olmak
şev ker bûn (geceleyin) etraf sakinleşmek
şev ketin ser (cihekî) karanlık basmak (veya çökmek), üstüne gece çökmek
şev kirin roj roj kirin şev 1) gecesini gündüzüne katmak 2) yemedi içmedi
şev lê bûn tarî üstüne karanlık çökmek
şev lê gerîn l/bw gece uykusu kaçmak, uykusu bölünmek
yıldızları saymak, uykusu kaçmak (geceleri uyku yuyamamak)
gece uykusu kaçmak
şev lê şikestin (birine) gece geç vakit olmak
şev şad iyi geceler
şev û roj gece gündüz
şev û roj jê re tune bûn gece gündüz dememek
şev yek xerab gelek kötüler karanlığı sever
şeva beratê nd berat gecesi
şeva desthineyê nd kına gecesi
şeva din dün gece
şeva gerdekê gerdek gecesi
şeva hineyê nd kına gecesi
şeva hineyê (an jî desthineyê) kına gecesi
şeva mîhracê miraç gecesi
şeva nîvê şevê gece yarısı
şeva qedrê nd kadir gecesi
kadir gecesi
şeva qendîlê nd kandil gecesi
şeva reş karanlık gece
şeva reş ji êvarê diyar e perşembenin gelişi çarşambadan bellidir
şeva tarî bi ser (yekî) de hatin gözleri görmez olmak
şeva tarî diz hezarî fırsat düşkünlerine gün doğmak
şeva tarî ji êvar de kifş e perşembenin gelişi çarşambadan bellidir
şeva tarî ji hingurê kifş e perşembenin gelişi çarşambandan bellidir
şeva tarî kifş e ji êvarî perşembenin gelişi çarşambadan bellidir
şeva te (an jî we) bimîne xweş iyi geceler (veya hayırlı geceler)
şeva te (an jî we) xweş be iyi geceler (veya hayırlı geceler)
şeva xwe li (cihekî) kirin (an jî derbas kirin) gecelemek * ez dê îro li mala we şeva xwe bikim bu gün sizde geceleyeceğim
şeva zavatiyê gerdek gecesi, zifaf
şeva zîfafê gerdek gecesi, zifaf (ê ku)
şevane rd gecelik (gece yapılan)
şevanî m 1. gecelik 2. gecelik (bir gece için ödenen ücret) * şevaniya otelê pênc milyon e otelin geceliği beş milyon
şevar m gece, akşam partisi, akşam eğlencesi, suare
şevbaş b iyi geceler
şevbaşî m iyi geceler dileme
şevbaşî tê dan iyi geceler dilemek
şevbêhn bot/m şebboy (Cheiranthus cheiri)
şevberat nd berat gecesi
şevbêrk bnr şevbihêrk
şevbihêrî bnr şevbihêrk
şevbihêrk m 1. gece (eğlence, anma vb. amaçlarla geceleri yapılan toplantı) 2. akşam eğlencesi, akşam partisi, eğlence 3. yatı, oturma * bê em îro herin şevbihêrka wan gel bugün onlara oturmaya gidelim
şevbihêrk gerandin gece düzenlemek
şevbiwar bnr şevbihêrk
şevbiwêrk bnr şevbihêrk
şevborî m 1. gece, akşam eğlencesi, akşam partisi, eğlence 2. yatı, oturma
şevbuhêrk gece sohbetleri.
şevçira m 1. ateş böceği (Lampyris noctiluca) 2. gece feneri,
şevçirax n gece feneri, gece meşalesi
şevdanî m gecekondu
şevder nd/nt 1. gececi, gece bekleyen 2. dışarda geceyi geçiren kimse
şevdêr nd/nt gececi
şevdest m gece keklik av
şevê xewê li xwe diherimîne gece işçiliği (geceleyin yapılan hırsızlık)
şevedar nd/nt sabahçı
şeveder nd/nt 1. gececi 2. akşamcı (çalışması akşama rastlayan) 3. geceyi dışarda geçiren
şeveder man ay dedeye misafir olmak
şevederî m 1. gececilik 2. geceyi dışarda geçirme
şeveheng m gece, gece eğlencesi
şevekor rd gece körü
şevekorî m gece körlüğü
şevekur zo/m yarasa (Vespertilio)
şeveq bnr şefeq
şevereş m karanlık gece, zifiri karanlık gece
şevereş ji şevgeran re pir in yiğit isen fırsatı bulursun; anlamında bir deyim
şevêrk bnr şevbihêrk
şeveroj h gece gündüz
şevezeng (i) m karanlık gece
şevezeng (ii) rd 1. civelek 2. yılışık
şevezengî m 1. civeleklik 2. yılışıklık
şevezengî (i) m alaca karanlık, zifiri karanlık
şevezengî kirin şirinlik yapmak
şevgêr gece sohbetlerinin düzenleyicisi, şenlendiricisi.
rd akşamcı (çalışması akşama rastlayan)
şevger (i) nd/nt 1. geceleyin dolaşan, gececi 2. gece baskıncısı
şevger (ii) rd uyur gezer
şevgerî (i) m 1. geceleyin dolaşma, gececilik 2. gece baskıncılığı
şevgerî (ii) m uyur gezerlik
şevgerîn rd gece kuşu (gece gezmesini seven kimse)
şevgerînî m gece kuşuluğu
şevgerkî m uyur gezerlik
şevgerok rd uyur gezer
şevgerokî m uyur gezerlik
şevgeş gece sefası çiçeği.
bot/m gece sefası (Mirabilis jalapa)
şevhelû zo/nd keçisağan (Caprimulgus europeus)
şevî m 1. gecelik 2. rd bayat (yemek vb.)
şevil rd bayır, şev
şevîle m patika
şevîn m 1. yatsı 2. gecelik 3. örüm (hayvanı gece otlaması) 4.rd leylî
şevîn kirin hayvanları geceleyin otlatmak
şevîna pez mal davar örümü
şevînek zo/m yarasa
şevînî rd geceki
şevistan m karanlık yer
şevkî rd geceki
şevkiras m gecelik, gece elbisesi
şevkor rd gece körü
şevkorî gece körlüğü.
m gece körlüğü
şevkorkî rd gece körü
şevkulav n gece giyilen keçe
şevkur zo/m yarasa
şevkurtik bnr şevbihêrk
şevlêgerîn m gece uykusu kaçma, uykusu bölünme
şevlêgeriyayî rd gece kuşu (gece uyuyamayan, uykusu kaçmış olan)
şevnem m şebnem
şevnimêj m yatsı ve sabah namazı arasında kılınan namaz
şevnişîn m gecekondu
şevnistî rd bayat (yemek)
şevok m örün (gece otlatılması)
şevot m bir çıban türü
şevpest m kâbus, karabasan
şevreng nd gece rengi
şevreş m 1. karanlık gece, zifiri karanlık 2. mec zindan (çok karanlık ve sıkıntılı yer) 3.rd kör (olguları sezme ve kavrama yetisi, dikkatı olmayan)
şevreş bi ser de girtin karanlığa kalmak
şevreşî m karanlık gece
şevreşîng zo/m yarasa
şevreşk (i) m hayalet, öcü
şevreşk (ii) m zifiri karanlık gece
şevrevînek zo/nd yarasa
şevrevîng bnr şevrevînk
şevrevînk zo/m yarasa (Vespertilio)
şevşad b iyi geceller
şevşayî m gece partisi, akşam eğlencesi
şevşevik zo/m yarasa (Vespertilio)
şevşevînek zo/m yarasa (Vespertilio)
şevşevîng zo/m yarasa (Vespertilio)
şevşevok yarasa.
zo/m yarasa (Vespertilio)
şevşevoka xwînmij zo/m vampir
şevta m gece sıtması
şevtarî m karanlık gece
şevtir m ertesi gece
şevtira din ertesi gece, öbür gece
şevûroj gece gündüz.
şevwar ngece kervan konaklama yeri
şevxapînk zo/m yarasa
şevxûnk zo/m bülbül
şevzengil nd ocak ayının 30. günü
şew m şap * wekî şew e şap gibi beyaz
şew (i) bnr şev
şew kirin deri dabaklamak
şewab rd güzel (biçimdeki uyum ve ölçülerindeki aheng ile hoşa giderek hayranlık uyandıran)
şewal m şevval (ay takviminin onuncu ayı)
şewandin m yakma, acıtma (kamçı, çubuk vb. ile vurarak yanma duygusunu uyandırma)
l/gh yakmak, acıtmak (kamçı, çubuk vb. ile vurarak yanma duygusunu uyandırmak)
şewane m 1. dize, mısra 2. wj koşuk, nazım
şewane kirin l/gh dizeleştirmek
şewanekirî rd dizeleştirilmiş
şewanekirin m dizeleştirme
şewat (i) bnr sebat
şewat (ii) m 1. yanma 2. yangın 3. yanık (yanmış veya yanmakta olan şey) * di vê odeyê de bêhna şewatê heye bu odada yanık kokusu var 4. ateş (vücut ısısı) 5. mec acı, ıstırap * şewata wê kete dilê min acısı yüreğimi işledi 6. acıma duygusu * qet pê ra şewat tune onda hiç acıma duygusu yok 7. rd dokunaklı, yanık (ses için)
şewate m 1. yakacak 2. yangın 3. rd yanmış yerler
şewatek yakıt, yakacak.
m 1. yakacak, yakıt 2. rd yakıcı
şewateka riwîn akar yakıt.
şewatekî m yakıcılık
şewatker rd yakıcı
şewatok rd 1. yanık 2. yanıcı, tutuşturucu, tutuşturmalık * ardûyê şewatok tutuşturucu yakacak
şewatokî rd 1. yanıkça 2. mec yakıcı, dokunaklı, acıklı * dengekî şewatokî yakıcı bir ses
şewb şap hastalığı.
bj/m 1. salgın hastalık 2. salgın (bir hastalığın veya başka bir durumun birçok kimselere bulaşması) 3. bj/rd bulaşıcı, yaygın (hastalık)
şewçen m çekim (dil için)
şewebe m merdane (türlü işlerde kullanılan silindir biçimindeki araç)
şewebe kirin l/gh merdanelemek
şewebekirin m merdaneleme
şewender bot/m şeker kamışı
şewibandî rd 1. ardak 2. kavruk
şewibandin m 1. ardaklama 2. kavurma, kavuruş (rüzgâr, soğuk, sıcak vs. den dolayı kuruma, yanma) 3. testi ve buna benzer toprak kapları uzun süre sudan yoksun bırakarak soğutma özelliklerini kaybolmalarına sebep olma
l/gh 1. ardaklamak 2. kavurmak (rüzgâr, soğuk, sıcak vs. den dolayı kurumak, yanmak) 3. testi ve buna benzer toprak kapları uzun süre sudan yoksun bırakarak soğutma özelliklerini kaybolmalarına sebep olmak
m ardaklama
m kavurma,
şewibî rd 1. ardak (içten çürümeye yüz tutmuş ağaç) 2. kavruk (yaşının ilerlemesine karşılık iyi gelişmemiş, cılız kalmışş olan) * zarokekî şewibî û tîltîlokî ku têr baş nehatiye xweyîkirin fena beslenmiş, kavruk ve cılız bir çocuk
şewibîbûn m 1. ardaklık 2. kavrukluk
şewibîn büzüşmek, susuzluktan kurumak.
m 1. ardaklanma 2. kavrulma, susuzluktan yanma (iyi gelişmemek, cılız ve zayıf kalma) 3. tane sıcaktan dolayı olgunlaşmadan büzülerek kuruma 4. testi ve benzeri şeylerin soğutma öelliklerini kaybetme
l/ngh 1. ardaklanmak 2. kavrulmak, susuzluktan yanmak (iyi gelişmemek, cılız ve zayıf kalmak) 3. tane sıcaktan dolayı olgunlaşmadan büzülerek kurumak 4. testi ve benzeri şeylerin soğutma öelliklerini kaybetmek
şewid bnr şiwît
şewilandin m ışıldatma
l/gh ışıldatmak
şewilîn m ışıldama
l/ngh ışıldamak
şewiqandin m şavkıtma
l/gh şavkıtmak
şewiqîn m şavkıma
l/ngh şavkımak
şewişandin m 1. sendeletme 2. yalpalatma
l/gh 1. sendeletmek 2. yalpalatmak
şewişîn dengesizleşmek, sendelemek, yalpalamak.
m 1. sendeleme 2. yalpalama
l/ngh 1. sendelemek 2. yalpalamak
şewit n yanık
şewitandî rd yanık
şewitandîbûn m yanıklık
şewitandin m 1. yakma, yakış (ateşle yok etme) 2. yakma (ısı etkisiyle bozma) 3. yakma (keskin, sert ve ısırıcı bir duyum verme) 4. yakma (yanıyormuş gibi bir etki yapma) 5. yakma (güçlü sevgi uyandırma) 6. yakma (kurutma, zarar verme) 7. yakma (çok sıcak olma) 8. pişirme (bunaltacak kadar ısıtma) 9. yakma (yıkıma, zarara yol açma) 10. haşlama (don, kırağı için; bitkilere zarar verme) 11. soğuk çalma (bitki için; soğuk zarar verme) 12. kavurma (rüzgâr, soğuk, sıcak vs. den dolayı kuruma, yanma) 13. yakma (oyunda birini oyun dışı bırakma)
l/gh 1. yakmak (ateşle yok etmek) * dar şewitandin ağaçları yaktı 2. yakmak (ısı etkisiyle bozmak) * gava ku şalê xwe kewî kir şewitand pantolunu ütülerken yaktı 3. yakmak (keskin, sert ve ısırıcı bir duyum vermek) * îsotê devê min şewitand biber ağzımı yaktı 4. yakmak (yanıyormuş gibi bir etki yapmak) * meyê nava min şewitand şarab içimi yaktı 5. yakmak (güçlü sevgi uyandırmak) * evîna vê keçikê ez şewitandim bu kızın sevdası beni yaktı 6. yakmak (kurutmak, zarar vermek) * ma tu nabînî bê çawan tavê çîmen şewitandiye? güneş çimleri yakmış, göjmüyor musun? 7. yakmak (çok sıcak olmak) * îroj tav mirov dişewitîne bugün güneş yakıyor 8. pişirmek (bunaltacak kadar ısıtmak) * vî saqoyî ez şewitandim bu ceket beni pişirdi 9. yakmak (yıkıma, zarara yol açmak) * wî mal û halê min şewitandiye o evimi, barkımı yakmış 10. haşlamak (don, kırağı için; bitkilere zarar vermek) 11. soğuk çalmak (bitki için; soğuk zarar vermek) 12. kavurmak (rüzgâr, soğuk, sıcak vs. den dolayı kurumak, yanmak) 13. yakmak (oyunda birini oyun dışı bırakmak) (yek)
(birinin) kuyruğuna teneke bağlamak
şewitbar rd yanabilen, tutuşabilen
şewitî yanık.
rd 1. yanık 2. yanık, kavruk (sıkıntı veya hastalıktan iyi gelişmemiş) * zarokekî şewitî yanık bir çocuk 3. yanık (verimsiz duruma gelmiş olan, kıraç) 4. çalgın (soğuk veya sıcaktan gelişmeyen, cılız kalan ekin) 5. vurgun (ekinlerde) 6. küskün (gelişmemiş, küçük kalmış) 7. yanık (oyunda)
şewitîbûn m 1. yanıklık 2. yanıklık, kavrukluk 3. çalgınlık (soğuk veya sıcaktan gelişmeme, cılız kalma; ekin için)
şewitîn m 1. yanma, yanış (birleşiminde karbon bulunan maddeler, ısı, ışık yayarak kül durumuna geçip yok olma) 2. yanma (bütünü veya bir bölümü ateşin etkisiyle bozulma veya kömür durumuna geçme) 3. yanma (ısı etkisiyle vücudun bir yanı yara olma, kızarma veya rengi koyulaşma) 4. pişik olma 6. yanma (birtakım etmenlerin etkisiyle işe yaramaz duruma gelme) 6. yanma (yanık acısına benzer bir acı duyma) 7. mec yanma (hükümsüz kalma, değerini yitirme) 8. yanma (zarara, kötülüğe uğrama) 9. yanma (çocuk oyunlarında oyun dışı olma) 10. yanma (soğuktan dolayı vücudun herhangi bir yanı yanma) 11. aldanma (bitkiler için; havanın birden ısınmasıyla zamansız açan çiçek soğuk sebebiyle donma) 12. haşlanma (don, kırağı için; bitkilere zarar verilme) 13. kavrulma (iyi gelişmeme, cılız ve zayıf kalma) 14. karıkma (kar yağmış alana bakmaktan göz kamaşma) 15. biber gibi yanma (deri, göz vb. çok acıma) 16. soğuktan kırılma
l/ngh 1. yanmak (birleşiminde karbon bulunan maddeler, ısı, ışık yayarak kül durumuna geçip yok olmak) * daristan şewitîn ormanlar yandı 2. yanmak (bütünü veya bir bölümü ateşin etkisiyle bozulmak veya kömür durumuna geçmek) * xwarin şewitî yemek yandı 3. yanmak (ısı etkisiyle vücudun bir yanı yara olmak, kızarmak veya rengi koyulaşmak) * destê wê şewitî eli yandı 4. pişik olmak 5. yanmak (birtakım etmenlerin etkisiyle işe yaramaz duruma gelmek) * qumaş ji ber boyağı şewitiye kumaş boyadan yanmış * debr ji ber qeşayê şewitîne ekinler dondan dolayı yanmış 6. yanmak (yanık acısına benzer bir acı duymak) * ji ber îsotê devê min dişewite biberden ağzım yanıyor 7. mec yanmak (hükümsüz kalmak, değerini yitirmek) * pereyê kaxiz ên ku di wexta xwe de nehatine guhirandin şewitîn vaktinden önce değiştirilmeyen kâğıt paralar yandı 8. yanmak (zarara, kötülüğe uğramak) 9. yanmak (çocuk oyunlarında oyun dışı olmak) 10. yanmak (soğuktan dolayı vücudun herhangi bir yanı yanmak) * ji ber berfê tiliyên di wê şewitîne kardan dolayı parmakları yanmış 11. aldanmak (bitkiler için; havanın birden ısınmasıyla zamansız açan çiçek soğuk sebebiyle donmak) 12. haşlanmak (don, kırağı için; bitkilere zarar verilmek) 13. kavrulmak (iyi gelişmemek, cılız ve zayıf kalmak) 14. karıkmak (kar yağmış alana bakmaktan göz kamaşmak) 15. biber gibi yanmak (deri, göz vb. çok acımak) 16. soğuktan kırılmak * em tev ji sermayan şewitîn hepimiz soğuktan kırıldık
şewitîner rd 1. yakıcı (yakan) 2. kîm yakıcı (başka bir maddeyle birleşerek o maddeyi yakan)
şewitînerî m yakıcılık
şewitok rd 1. yakıcı 2. yanık
şewitokî rd 1. yanıksı 2. kavruk (iyi gelişmemiş olan 3. kavruk (yaşının ilerlemesine karşılık iyi gelişmemiş, cılız kalmış olan)
şewitokî man l/ngh kavrulmak (iyi gelişmemek, cılız ve zayıf kalmak)
şewitokîbûn m 1. yanıklık 2. kavrukluk
şewitokîman m kavrulma (iyi gelişmeme, cılız ve zayıf kalma)
şewk (i) m dişeği (taşları yontmak için kullanılan dişli bir çekiç)
şewk (ii) m alınlık (kadınların alınlarına taktıkları süs eşyası)
şewk (iii) n mandal * şewkê derî kapı mandalı
şewk (iv) m olta
şewkçêker nd/nt oltacı (olta yapan)
şewkçêkerî m oltacılık
şewket m şevket (büyüklük, ululuk, heybet)
şewkfiroş nd/nt oltacı (satan kimse)
şewkfiroşî m oltacılık
şewl ışık.
n çalılık, çıkralık
şewl (ii) n 1. dağda düz ve bağlık yer 2. kır
şewl (iii) n şavk, yansı, ışık
şewl lê girtin ışık tutmak.
şewl û şafir 1) burtlak, çopra (sık çalıklı) 2) balta değmemiş (girmemiş veya görmemiş)
şewle m şavk, ışık
şewliq m kötüleşim
şewliqan m 1. kötüleşim 2. apışma 3. kavrulma, yanma
şewliqandî rd 1. kötüleştirilmiş 2. apıştırılmış 3. pişik 4. kavruk, yanık (ekin için)
şewliqandin (i) m 1. kötüleştirme 2. apıştırma 3. pişik yapma 4. kavurmak yakma (ekin için)
l/gh 1. kötüleştirmek 2. apıştırmak 3. pişik yapmak 4. kavurmak, yakmak (ekin için)
şewliqandin (ii) m böğürtme
l/gh böğürtmek
şewliqdar rd kötüleşebilir
şewliqî rd m 1. kötüleşmiş, fenalaşmış (sağlığı bozulmuş 2. apışık 3. pişik 4. kavrulma, yanma (ekin için) 5. çapak oluşmuş olan
şewliqîn m 1. kötüleşme, kötüleşim, fenalaşma, kötüleme (sağlığı bozulma) 2. apışma 3. pişik oluşma 4. kavrulma, yanma (ekin için) 5. çapak oluşma
l/ngh 1. kötüleşmek, fenalaşmak, kötülemek (sağlığı bozulmak) 2. apışmak 3. pişik oluşmak 4. kavrulmak, yanmak (ekin için) 5. çapak oluşmak * çavê wî şeliqîne gözlerinde çapak oluşmuş
şewlo rd pejmürde
şewlok ışıldak.
şewlpîv ışık ölçer.
şewm rd uğursuz
şewmî uğursuzluk
şewq şavk.
m 1. şevk, istek 2. neşe, sevinç
m 1. şavk, balkır, akis 2. akis (bir cismin parlak bir yüzeyde görünmesi) 3. rz yansıma
şewq (i) n mandal
şewq dan l/gh 1. şavkımak, aksetmek, yansımak 2. şavkımak, aksetmek, yansılamak, yansıtmak * darên ku şewqa xwe dane ava sekan durgun suya akseden ağaçlar 3. parlamak (bir ışığın yansıması için)
şevk vermek
şavkımak
şewq hatin vedan yansıtılmak
şewq vedan l/gh şavkımak
şewqa xwe dan (tişteki) şavkı vurmak
şewqdan m 1. şavkıma, aksetme, yansıma 2. şavkıma, aksetme, yansılama, yansıtma 3. parlama (bir ışığın yansıması için)
şewqdar rd 1. şavklı, parıltılı, pırıltılı 2. rz yansımalı
şewqdayîn m 1. şavkıyış, aksediş, yansıyış 2. şavkıyış, yansılayış, yansıtış 3. parlayış (bir ışığın yansıması için)
şewqe şapka.
m şapka
şewqedank m şapkalık
şewqefiroş nd/nt şapkacı (satan kimse)
şewqefiroşî m şapkacılık
şewqeker nd/nt şapkacı (imal eden)
şewqekerî m şapkacılık
şewqeya lengerî silindir şapka, fötr şapka
şewqîn rd şavkımsı
şewqvedan m şavkıma
şewqvedêr m yansıtaç, yansıtıcı, reflektör
şewrex nd/nt silâh yapımcısı
şewş (i) psî/m sarsıntı
şewş (ii) rd çarpık
şewşandin m çarpıtma
l/gh çarpıtmak
şewşewîk zo/m yarasa
şewşî (i) m çarpıklık
şewşî (ii) m sendeleme
şewşî bûn l/ngh sendelemek, yalpalamak
şewşî kirin l/gh sendeletmek, yalpalatmak
şewşîbûn m sendeleme, yalpalama
şewşîkirin m sendeletme, yalpalatma
şewt m 1. yanma 2. kîm yanma 3. yakım * şewta êzingan odun yakımı 4. ateş (vücut ısısı) ateşi 5. acı 6. acıma duygusu
şewt ketin nava dilê (yekî) yüreği cız etmek (veya cızlamak)
şewta (yekî) avêtin nav dilê (....) (birini) etkilemek, silkelemek * şewta rewşa xerab a zarokên koçberan avête nava dilê min göçmen çocukların kötü durumu beni silkeledi
şewtemenî m 1. yakacak 2. yakıt
şewter rd yanıcı
şewterî m yanıcılık
şewtokî rd yakıcı
şewtpîv m yanışölçer
şexar bnr şaxor
şexelî rd aşırı yemek yeme sonucu göbek bırakmış ve yürümekten zorluk çeken kimse, yemek dokunması
şexelî bûn l/ngh 1. aşırı yemek yeme sonucu göbek bırakmak, yediğini hazmetmemek ve yürümekten zorluk çekmek 2. yemek dokunmak
şexelîbûn m 1. aşırı yemek yeme sonucu göbek bırakma, yediğini hazmetme ve yürümekten zorluk çekme 2. yemek dokunma
şexs n 1. şahıs, kimse, kişi 2. şahıs (bir olayda veya edebi bir eserde yer alan kimse)
şexsê heqîqî hiq gerçek kişi
şexsek e, ancax dikare xwe xweyî bike iki el bir baş için
şexsen h 1. şahsen 2. şahsen (tanışmadan, dış görünüşü ile, uzaktan) * ez wî şexsen nas dikim onu şahsen tanıyorum
şexsî rd 1. şahsî, kişisel 2. özel, şahsi (bir kişiyi ilgilendiren veya kişiye ait olan) * nameya şexsî şahsî (veya özel) mektup
şexsiyet m 1. şahsiyet, kişilik (bir kişiye özgü belirgin özellik, manevî ve ruhî niteliklerin bütünü) 2. şahsiyet, kişilik (insanlara yakışacak durum ve davranış) 3. sos şahsiyet, kişilik (bireyin toplumsal hayatı içinde edindiği alışkanlıkların ve davranışların bütünü) 4. nd şahsiyet (değerli kişi)
şext (i) m bir tür bitki hastalığı
şext (ii) n parça
şexte m kırağı
şexteşexte m parça parça
şexteşexte bûn parça parça olmak
şeyax m şayak
şeyda rd 1. şeyda, sevda sersemi 2. çılgın
şeyda bûn l/ngh 1. şeydalaşmak, mecnun olmak 2. çılgınlaşmak
şeydabûn m 1. şeydalaşma, mecnun olma 2. çılgınlaşma
şeydabûnî m 1. şeydalık 2. çılgınlık
şeydane h 1. şeydayane 2. çılgınca, çılgıncasına
şeydatî m 1. şeydalık 2. çılgınlık
şeydayane h 1. şeydayane 2. çılgınca
şeyê dest nd 1. el tarağı 2. tarak kemikleri
şeyîk nd turna yavrusu
şeyîkê bin çengê quling anasından veya babasından pek ayrılmayan kimse (alay yolu söylenir)
şeyît m yanlşlık yapma
şeyîtandin m yanlışlık yaptırma, şaşırtma
l/gh yanlışlık yaptırmak, şaşırtmak
şeyîtîn m yanlışlık yapma, şaşırma
l/ngh yanlışlık yapmak, şaşırmak
şeylandin m bulandırma
l/gh bulandırmak
şeylîn m bulanma
l/ngh bulanmak
şeylo rd bulanık
şeylo bûn l/ngh bulanıklaşmak
şeylobûn m bulanıklaşma
şeylondin m bulandırma
l/gh bulandırmak
şeylotî m bulanıklık
şeyokî rd taraksı
şeytan şeytan.
n 1. şeytan 2. nd/rd şeytan (çok kurnaz, uyanık kimse) 3. iblis, düzenci, fesat, karıştırıcı
şeytan (yek) xirandin şeytan birini ayartmak, yoldan çıkarmak
şeytan destê xwe jê kişandiye (birinden) şeytan elini çekmiş
şeytan dibêje ku şeytan diyor ki
şeytan jê re heyirî man şeytana parmak ısırtmak
şeytan ketin binê (yekî) (birini) şeytan dürtmek
şeytan ketin qelbê (yekî) (birini) şeytan dürtmek
şeytan ku şeytan e nikare wî bixirîne şeytana külahı (veya pabucu) ters giydirmek
şeytan negihînê süngüsü depreşmesin (ölülerden kötü bir anışla söz edilirken söylenir)
şeytan negihîne (yekî) toprağına ağır gelmesin
şeytan pê kenîn l/bw düş azmak
şeytan aldatmak, düş azmak
şeytan tiliya xwe tê re kirin şeytan dürtmek
şeytan û fesad dixwazin ku tim dinya lihevketî be kurt dumanlı havayı sever
şeytan zixta xwe tê re kirin şeytan dürtmek
şeytanê (yekî) kor bûn huysuzluk etmeden bir şeyi yapmak
şeytanê (yekî) zor dan (yekî) şeytana uymak * wekî şeytan hatin (an jî xwe kirin) rastê ortaya bir balgam atmak * wekî (an jî eynî) şeytan e şeytan gibi
şeytanê kor (ê lanetî) kör şeytan
şeytanê kurê şeytanan hin oğlu hin
şeytanê wan kor bûn buzlar çözülmek (aradaki soğukluk, gerginlik, dargınlık ortadan kalkmak)
şeytanî m 1. şeytanlık 2. mec şeytanlık, kurnazlık 3.rd şeytanî (şeytanla ilgili) 4. şeytanî, kötü düşünce 5. şeytanca
şeytanî kirin 1) şeytanlık etmek, şeytanlık yapmak, 2) şeytanlık etmek, kurnazlık etmek
şeytankî h şeytanca
şeytanok salyangoz.
zo/m 1. salyangoz (Helix) 2. ant salyangöz, kulak salyangozu 3. mec fırlama, afacan
şeytanokî rd şeytan, hin
şeytanokî bûn l/ngh şeytanlaşmak, hinleşmek
şeytanokîbûn m şeytanlaşma, hinleşme
şeytanoktî m hinlik
şeytanperest rd şeytana tapan, satanist
şeytanperestî rd şeytana tapma, satanizm
şeytanqûnî m hortlak
şeytanqûnî bûn l/ngh hortlamak
şeytanqûnîbûn m hortlama
şeytanqûnîtî hortlaklık
şeytantî m şeytanlık
şeytantî kirin şeytanlık etmek
şezlong m şezlong
şe’r m şeriat
şe’ra (nebî) muhemed şeriat, şeriata göre
şe (navdêr, mê) şane, şeh, firçeya mirov pê porrê xwe hilû dike, her tiştê wek wî: şeyê berrikan.
Herwiha: şeh.
Bide ber: se, seh.
Bikaranîn: Lêker: şe kirin. Navdêr: şekirin mê Rengdêr: şekirî.
ji wêjeyê: Narê biskê xwe şe kir Hinne li destê xwe kir Rindê biskê xwe şe kir Hinne li destê xwe kir(Ji strana Narê ya Hozan Şêxo, ronibaran.de).
: şehik, şeikî, şehî, şek, şeker.
ji: Bi pehlewî şânek, bi soranî û zazakî şane. Peyva şaneyê bi kurdî herî kevin e.
şe bûn (lêker)(Binihêre:) şe
şe kirin 1. pê karîn, qedandin, şiyan 2. şeh kirin
(lêker)(Binihêre:) şe
şe/şeh alava şikinandina por û hiriyê
şeb şew
1. biharat (navdêr, mê) biharatek yan gulavek e: şekir û şebê.
Herwiha: şeba.
ji: Li gor Dihxuda navê deverekê ye li Yemenê û bi biharat û gulavên xwe yên bihagiran navdar e û ehlê wê ji bi firotina wan zengîn bûye..
: şebî
şeb û şekir çûn diyarbekir, şekir rûnişt dengê xwe nekir, şeb rabû pesnê xwe kir (biwêj) yên çê, leheng û bedew zêde pesnê xwe nadin û dilnizm in, lê yên bêzereng gelekî pesnê xwe didin û xwe zêdetirîn didin nîşan dan. ji xwe yên ji dilê xwe têrjî wisa kifş dibin. şeb û şekir çûn diyarbekir, şekir rûnişt dengê xwe nekir, şeb rabû pesnê xwe kir.
şeb û şekir ji hev du nas nekirin (biwêj) ji tiştekî fêm nekirin. ew ji çi dizane? şeb û şekir ji hev du nas nake.
şeb û şekir li cem (yekî) yek bûn (biwêj) cudatiya tiştên baş û nebaş fêm nekirin. wisa jî ne tu kar e lo, şeb û şekir li cem wî mêrikî yek e.
şebab (rengdêr) (navdêr) xort, ciwan, genc, law, pirr baş, gelek jêhatî.
ji wêjeyê: Li cem me (li Kobaniyê ) peyva şebab heye, bi wateya pir baş e. Em dibêjin: Xortekî şebab e, hespek e şebab e, genimekî şebab e, yanî pir başe. Gelo ev peyva li hin deverên din bi kar tê..
ji: ji erebî شباب (xort) yan jî bi maneya pirr baş, gelek hêjatî ji şa(h) + bab, bo nimûneyên bi heman awayî çêkirî binere: şabanû û sebab/segbab..
: şebabane şebabî şebabîtî şebabtî
şebabane (rengdêr) bi awayekî şebab.
ji: şebab + -ane
şebabî (navdêr, mê) rewşa şebabbûnê.
ji: şebab + -î
şebeh (navdêr) reşkê şevê..
ji: (شبح), ji erebî
şebek 1. torr; kom (navdêr, mê) torrBide bwr şibak.
ji wêjeyê: Serokê şebeka Biyoteknolojiya Îranê got: Îran dermanê bi navê M.S dişîne 3 welatan..
ji: ji erebî.
: şebekî
şebeke (navdêr, mê) torr, komtorr, çend tiştên yan kesên li gel hev peywendîdar.
ji wêjeyê: Bulent Orakogluyê cihgirê berê yê serokê Daîreya Istixbarata Emniyeta dewleta tirkan dibêje rêberê PKK-ê Abdullah Ocalan jî endamê şebekeya Ergenekonê ye û dibêje Emerîkayê endamên Ergenekonê û di nêv wan de Abdullah Ocalan jî perwerde kiriye..
ji: ji erebî شبكة (şebeket), têkilî şebek, şibak, şewk, şok , hemû ji شبك (ş-b-k-: niximandin, pêçan), hevreha aramî שׂבכ (ş-b-k-), akadî şebiku..
: şebekeyî, şebekî
şebekeyî (navdêr, mê) rewşa şebekebûnê.
ji: şebeke + -yî
şebekî (navdêr, mê) rewşa şebekbûnê.
ji: şebek + -î
şebeng 1. rengên ku ji rengên sereke hatine darijtin 2. xeyala gerok a ku kesê di xewê de dibîne; qeretû
(navdêr, mê) rengên ji rengên serekî hatîne darijtin, şeveng
şebenga rojê rengên keskesorê
şebengbîn (navdêr, mê) spektroskop, spektrometer, ronahîpîvk: amûrek e bo lêkolînên li ser ronahiyê, ronahîpîvk.
Herwiha: şebengbînik, şebengbînk.
ji wêjeyê: Şîtelkirineke şebengbînî (spectroscopic analysis) hişkere dike, ko ew superbertelaş di çerxeke hêkeyî (elliptic orbit) de li dora heyberekî veşartî dizîvire..
ji: şebeng + -bîn.
: şebengbînik, şebengbînî, şebengbînk
şebengbînî (navdêr, mê) rewşa şebengbînbûnê.
ji: şebengbîn + -î
şebengbînkî (navdêr, mê) bi şebengbînî.
ji: şebengbîn +-kî
şebeş bi dengê xwe, hinar bi rengê xwe (biwêj) her ti şt û her kes li gorî taybetiyên xwe. jixwe heke her tişt û her kes wekî hev bûya, çi tema jiyanê dima? şebeş bi dengê xwe, binar bi rengê xwe.
şebî (navdêr, mê) rewşa şebbûnê.
ji: şeb + -î
şebî erûs (navdêr, mê) şeva yarê ku ahenga salvegerra mirina Mewlana Celaledînê Rûmî ye û salane li Qonyayê tê pîrozkirin.
Herwiha: şebî arûs (di bin tesîra tirkî de).
ji wêjeyê: Mewlana mirinê wekî gehiştina yarê yanî wekî ”Şeb-î arûs” bi nav dike û ev wuslet bi fedakariya berdewam ya di jiyanê de dest pê dike û heta mirinê berdewam dike..
ji: ji farisî شب عروس (şebi erûs: şeva yarê) ji farisî شب (şeb: şev) + ji erebî عروس (erûs: bûk) ji ber ku Mewlana Celaledînê Rûmî bawer dikir ku mirov bi mirinê digihe Yarê/Yara xwe ku Xwedê ye.
şebih Peyv ji erebî hatiye,شبيح, koka wê ji şebeh (شبح) e, bi wateya reşkê şevê. Gotina şebîh di nîvê duwem ê salên heştiyan ên sedsala bûrî li sûriyê hate bikaranîn; li hin ciwanên malbata Elesed(Malbeta Hafiz Elesed, serkomarê sûriyê yê berê, û bavê Beşar Elesed, serkomara sûrî yê îroyîn) hate kirin, yên ku çetetî, kotekî û zordarî li milet dikirin.
şebikî Kesê/a ku nava gavên wî/wê axilbe ji xwêdanê şeliqiye û gavên xwe hêdî û fireh davêje û birêve diçe.Kerê me şebikiye îro em nikarin wî bivin nava rez.wê rojê di dawetê de hingî min leyist ez şebikîm.
şebikîn di nava gavan de brîn derketin û nikarbûna birêveçûnê.
şebikîn/dişebike/bişebike li hev alîn
şebk (navdêr, mê) firk.
ji: şeb +-k
şebo (navdêr, mê) şebû, şevbêhn, şevbo
şebû (navdêr, mê) şevbêhn, şevbo, şebo, gulek e.
ji: ji farisî شب بو (şebbûy) ji شب (şeb: şev) + بوى (bûy: bêhn).
ji wêjeyê: Em jî dibêjinê şebû, û her ji farisî hatîye wergirtin.. Navê zanistî: Erysimum cheiri, Cheiranthus cheiri
şebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şe
şebûyî (rengdêr) (Binihêre:) şe
şecer (navdêr) dar.
ji wêjeyê: Sellî ya Rebbî ela xeyr-îl beşer Ta hebin teyr û bixwînin ber şecer w:Mela Hisênê Bateyî.
Herwiha: şecere
şedanok (navdêr, mê) kindir, kinif, kirkirk, qirkezank, kezank, qinabgiyayek e ku bi taybetî bo çêkirina kanabîsê navdar e.
Herwiha: şadanok şadan şedan.
ji: hevreha farisî شاه‌دانه/شاهدانه (şahdanê), jiari, binere şah + dane (lib, dendik).
ji wêjeyê: Li cem me kinif tenê bo benê jê diête çêkirin dibêjin.. navê giyayî şedanok yan kindir e. şahdaneya farisî û şedanoka me hevreh in.
şedênayene (Zazaki) (lêker) şidandin
şedênîyayene (Zazaki) (lêker)hatin şidandin
şedêyayene (Zazaki) (lêker) şidîn
şef (navdêr) serkar, karbidest, kardêr, birêveber, serok, pêşeng, pêşrew, karsaz, karxwey, patron.
Herwiha: şêf.
Bide ber: şeb, şev.
ji wêjeyê: Dogan got serboriyeke dûvdirêj ya weşandina Şerefnameyê heye û got ko hevalê wî Erol Severê suryanî ko piştî derbeya leşkerî ya 1980-ê neçar maye derkeve derveyî welat, li Swêdê bi cî bûye û li wir li pirtûkxaneyekê bûye şef.(Nefel.com, 7/2010).
ji: Ji frensî chef ji latînî caput (ser).
: şefî, şefîtî
şefaf (rengdêr) zelal, ron, diyar, xwiya, berçav, eşkere, transparent, tişta/ê ku mirov dikare tê re tiştek din bibîne.
Herwiha: şeffaf.
Bide ber: şelaf.
ji wêjeyê: Birêvebiriya Buş û Kongreyê fişar da ser hukumeta Bexdayê da ew ji bo qanûneka bikêrhatî ya şefaf bilezîne. Me jî welê kir. Lê tu yek ji me biserneket. Ew qanûna ku me di parlamentoya xwe de qebûl kir gelekî wek wê qanûnê ye ku di meha adarê de hemû partiyan li serê li hev kiribû.(Nêçîrvan Barzanî di nameyekê de ku di rojanemeya Wall Street Journal de bi inglîzî derketiye û Netkurd.comê kiriye kurdî, 10/2007).
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: şefaf bûn, şefaf kirin. Navdêr: şefafbûn, şefafkirin Rengdêr: şefafbûyî, şefafkirî.
: şefafî, şefafîtî, şefaftî
şefaf bûn (lêker)(Binihêre:) şefaf
şefaf kirin (lêker)(Binihêre:) şefaf
şefafbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şefaf
şefafbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şefaf
şefafî (navdêr, mê) rewşa şefafbûnê.
ji: şefaf + -î
şefafkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şefaf kirin
şefafkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şefaf
şefeq aso, ufuq
(navdêr, mê) elind, gizing, spêde, berbang, tara, ronahiya spêdeyê dema roj hiltê, tav, hetav, tîroj, tîrêj, ronahî (bi taybetî ya rojê.
Herwiha: şefaq.
ji: ji erebî شفق, wek şafak ketiye tirkî jî.
Bikaranîn: Lêker: şefeq dan. Navdêr: şefeqdan.
: şefeqdar, şefeqdarî, şefeqî
şefeq dan (lêker)(Binihêre:) şefeq
şefeq gewr kirin (biwêj) dinya hêdî tiêdî ronî bûn. hişyarî di destê min de tune bu. şefeq hîn nult gewr kiribû. osman sebrî
şefeqdan (navdêr, mê) (Binihêre:) şefeq
şefeqdar (rengdêr) bielind, bigizing, bispêde, biberbang, bitara.
ji: şefeq + -dar.
: şefeqdarî şefeqdarîtî şefeqdartî
şefeqdarî (navdêr, mê) rewşa şefeqdarbûnê.
ji: şefeqdar + -î
şefeqî (navdêr, mê) rewşa şefeqbûnê.
ji: şefeq + -î
şefî (navdêr, mê) rewşa şefbûnê.
ji: şef + -î
şefîq (rengdêr) şefîq: dilovan, dilnerm, mihrevan, bexşende, birehm, piyar, rehman, muşfîq, rehîm(navdêr, nêr) Şefîq: navek zelaman e.
Herwiha: şafîq.
ji: Ji erebî, têkildarî şefqet.
: şefîqî, şefîqîtî, şefîqtî
şefîqî (navdêr, mê) rewşa şefîqbûnê.
ji: şefîq + -î
şefir (navdêr, mê) kêr, çeqo, alavek pêbirrînê ye, amûrek e tişt pê tên birrîn (biçûk e û mirov dikare di berîka xwe de hilgire).
Bide ber: şerîf, şeref .Binêre.
Herwiha: bivir, das aman bi kurdî
şefî’ (navdêr) alîkar.
ji: Ji erebî
şefkat (navdêr)(navdêr, nêr) (navdêr, mê) dilovanî, mîhrîvanî
şefqet (navdêr, mê) dilovanî, dilnermî, mihrevanî, rehm.
ji wêjeyê: Nisfê ewwel dayî çavê heybetê, Nisfê sanî dayî çavê şefqetê.
ji: Ji erebî
şefran zehferan *“ker, çi dizane şefran çi ye”
şeftalî xox
(navdêr, mê) şeftelî, xox, fêkiyek mîna sêvan e lê berikê wê gir e û pûrtik bi rûyê wê ve heye, darşeftalî, darxox, dara ku ew mêwe pê ve çêdibe.
Herwiha: şeftalû, şiftalî, şiftalû, şeftelî.
ji: şeft (gir, zexm, qelew, qalind, stûr) + alû (hilûk, hilû), bide ber zerdelî.
: darxox, xoxî. Navê zanistî: Prunus persica bend
şeftûl 1. xwar 2. çewt
şeg li ser xwe,zinde,hişyar,jêhatî bikaranîna di nav hevokê de: Me digot qey bûka me wê qels be lê şeg derket.
şeh kirin şikinandin
şeh û eynik eyweleh, kar û şixul na weleh (biwêj) ji bo kesên tenê li forsa xwe dinêrin, lê naxwazin ked û zehmetê bibînin tê bikaranîn. rêbaza wê tenê ev e: şeb û mirak eyweleh, kar û şixul na weleh.
şehabad serenav, bajareke girêdayî parêzgeha Kirmaşanê
şehadet (navdêr, mê) bawername, govanname, îcaze, dîploma, karname, sertîfîkat, destûrname, brove, izinname, hewiyet, şehadetname, belgenameya ku mirov pê dikare diyar bike ku mirovî destûr heye tiştekî bike, belgenameya ku diyar dike ku kesek di karekî de bi ser ketiye: şehadeta dibistanê, şehadeta pêşbaziyê, şehadeta masteriyê, şahidî, govanî, şahidbûn, pakrewanî, şehîdbûn, şehîdketin.
Herwiha: şehade.
Têkildar: şahid, şehîd.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: şehadet kirin. Navdêr: şehadetkirin Rengdêr: şehadetkirî.
: şehadetname
şehadet kirin (lêker)(Binihêre:) şehadet
şehadetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şehadet kirin
şehadetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şehadet
şehadetname (navdêr, mê) şehadet, bawername, govanname, îcaze, dîploma, karname, sertîfîkat, destûrname, brove, izinname, hewiyet
şehbaz (navdêr) şehbaz: baz, bazî, terlan firrindeyek jakaw anku dirrinde ye(navdêr, nêr) Şehbaz: navek zelaman e.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: شه‌هباز.
Têkildar: başok, eylo, keçelok, kerges, kurt , simsiyark, sîsalk.
ji: şeh- + -baz.
: şahîngir, şahîngirî, şahînî, şahînvan, şahînvanî, şahînvanîtî, şahînvantî. Navê zanistî: Accipiter gentilis
şehbenderî (navdêr, mê) konsolosî, konsolostî, balyoztî.
ji: şehbender + -î
şehde (navdêr, mê) soza dînî, şertê dînî, (di îslamê de Eşhedu en la îlahe îlla Ellah we eşhedu enne Muhemmedun resûl Ellah.), tila şehdeyê.
Bide ber: fathe.
ji: Ji erebî, têkildarî şahid.
Bikaranîn: Lêker: şehde bûn. Navdêr: şehdedan, şehdebûn Rengdêr: şehdedayî.
: bêşehde, bêşehdehî, bêşehdetî, bêşehdeyî, bişehde, bişehdehî, bişehdetî, bişehdeyî, şehdeder, şehdederî
şehde bûn (lêker)(Binihêre:) şehde
şehde dan (lêker)(Binihêre:) şehde
şehde gotin (lêker)(Binihêre:) şehde
şehde xwestin (lêker)(Binihêre:) şehde
şehdebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şehde
şehdedan (navdêr, mê) (Binihêre:) şehde
şehdename (navdêr, mê) şehadet, tesdîqname, sertîfîqa.
ji: şehde +-name
şehdetî (navdêr, mê) eşhed, şehdeyî, şehadet.
ji: şehde +-tî
şehdetî dan (lêker) şehdeyî kirin.
ji: şehdetî + dan
şehdeyî (navdêr, mê) şehad, şehadet, eşhed, şehdetî.
ji: şehde +-yî
şehdeyî kirin (lêker) îdîa kirin, beyan kirin, şehdetî dan, bûn şehde.
ji: şehdeyî + kirin
şehdeyî xwestin (lêker)(Binihêre:) şehdeyî
şeher 1. bajarr, şar 2. helbest, şiîr
şeher/şehir bajar
şehî (navdêr, mê) rewşa şebûnê.
ji: şe + -hî
şehîd 1. cangoriyê di riya Xwedê de 2. pakrewan
(navdêr) kesa/ê di şerr de hatiye kuştin (le pênaw niştiman yan îslam).
Herwiha: şehît, şihîd, şihîtNêzîk, pakrewan, pejmûrde.
Bide ber: birîndar .Binêre.
Herwiha: egîd, gernas, mêrxas, qehreman, veteran, xweşmêr.
Bikaranîn: Lêker: şehîd bûn, şehîd ketin, şehîd kirin. Navdêr: şehîdbûn, şehîdketin, şehîdkirin Rengdêr: şehîdketî.
ji: ji erebî شهيد (şehîd) jiarami ܣܗܕܐ (sehda), têkilî şahid, şehade, şehadet. Bo têkiliya şahid û şehîd bide ber yûnaniya kevn μάρτυς (martus: 1. şahid 2. şehîd) ku serekaniya hevwateya peyva şehîd ya bi bi zimanên ewropî ye: inglîzî û fransî martyr, almanî Märtyrer, spanî mártir. Ji eynî rehê aramî bi rêya erebî: şuheda, mişahid, meşhed..
: şehîdbûyî, şehîdî, şehîdkirî, şehadet
şehîd bûn (lêker)(Binihêre:) şehîd
şehîd ketin di riya Xwedê de giyanê xwe dan *“riya azadiyê, bi xwîna şehîdan ronak dibe”
şehîd kirin (lêker)(Binihêre:) şehîd
şehidandin (lêker)(navdêr, mê) şehde gotin, navê Xwedê anîn.
ji wêjeyê: Serbaz, li ser hev û du sê caran bêhna xwe kûr kûr kişand û elhemda xwe anî, şehidand û got: La hewle we tileûbileeeeh!... Laaaa îlaha îlelaaaah û bêxîretî...(Lotikxane.com, 10/2007)
şehîdbûn (navdêr)(Binihêre:) şehîd
şehîdî (navdêr, mê) rewşa şehîdbûnê, şehadet, pakrewanî, şehîd.
ji: şehîd + -î
şehîdketî (rengdêr) (Binihêre:) şehîd
şehîdkirin (navdêr)(Binihêre:) şehîd
şehik (navdêr, nêr) kirkut, kirkûk, hepik, hepo, kerkît, helac, kerkut, kirkit, amûrê wek şeyekî ku di dema tevnkirina berrik û xalîçeyan de tê bikaranîn, şeyê biçûk.
ji wêjeyê: Gava tevna çêkirina palas/ xaliyan datînin benê ku di navbera tevnê re derbas dikin bi vî şehî pêşve tînin û ew ben ê hanê cih lê xweş dibe palas pê saxlem dibe.
şehîn terazû
(lêker)(navdêr, mê) hîrrîna hespan, dengê bilind yê hespan. Tewîn: Lêker: -şeh-.
ji wêjeyê: Û hevalê kimtên wanyên bi mij û dûman,û tê de dengê xwe berdin,û zarîna dengê mebikeve nav kortal û geliyanû bêcaniya erdên jêrîn bihejîne;û pêlên ava heftrengên xemzebaznalîna me bigehînedeşta Sirûç û Diyarbekrê;û beriya mêrxasên Berazan;û kalîna berxantev şehîna hespanli me vegerînin.
şehing (navdêr) qaqlîbaz, hin cûn firrindeyên beravî ne û pirraniya pûrtê wan spî ye û bi qaj-qaja dengê xwe yê bilind navdar in.
ji wêjeyê: Qaqlîbaz ji soranî hatîye wergirtin, ne peyvek kirmancîye. min peyvek kirmancî bihîstîye, biraderek xelkê devera Şêladizê got li cem me diête bikaranîn, lê nizanim heta çi rade rast e. Ew peyv ŞEHING e. Min ev peyv wek navekî giştî di kitêba xwe de Balindeyên Kurdistanê şûna newrisa erebî bi kar aniye.. Navê zanistî: Larus ji malbata Laridae
şehir (navdêr, nêr) bajarr, şar.
Herwiha: şehr.
Bide ber: şiir.
: hemşehrî şehreza Tirkî: (navdêr) bajarr, şar, şehr, şaristan
şehîre (navdêr, mê) rijde, cehik, şehriye, nûdel, vermîselî, spagetî
şehirî (navdêr, mê) şane, şehê hiriyê.
ji: şehir +-î
şehitandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şehitandin
şehitandin (lêker)(navdêr, mê) xelet kirin, şaş kirin, çewitandin, xelitandin, xirrandin, di ser de biriné, rê lê hinda kirin, xapandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌هتاندن.
Herwiha: şexitandin. Tewîn: Lêker: -şehitîn-.
Têkildar: şehitîn.
ji wêjeyê: Kek Arjen li gorî maqûlî û sewiyeya xwe, hevnasîna min û xwe ya li sala 2000î vajî dike, ji xwe re çîrokeka çêkirî li hev tîne, kirasên ku qet li bejna min nayên, ji min re difesilîne; neyartiya ku bi Dostî re dikir, niha bi min re dike. Di malperan de ji ber xwe de tişt li hev anîne, dibêje “Bîra min a li ber xitimandinê min neşehitîne...” û li gorî keyfa dilê xwe çîrokan dinivîse. Lê gelek şehetiye!(Lezgîn Roşan: Mirîhezê Dost Çîyayî!, Netkurd.com, 7/2008).
: şehitandî, şehitîner
şehitandin/dişehitîne/bişehitîne tiştê negotin û nekirinê gotin û kirin
şehitî (navdêr, mê) felc, şelal, felc, seqetî, kûd, şel, şil, şeple, pejle, şal, felec, şat, qorimî, şeht, seqet, kulek, şehitandî.
Bikaranîn: Lêker: şehitî bûn. Navdêr: şehitîbûn
şehitî bûn (lêker)(Binihêre:) şehitî
şehitîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şehitî
şehitîn (lêker)(navdêr, mê) şeht bûn, felc bûn, şelalê girtin. Tewîn: -şehit-.
Têkildar: şehitandin.
ji wêjeyê: Derbarey me, bihêlin em mifayî ji ezmûn û serborên xwe werbigirin û ayindeyê xwe li gor buha û qorbaniyên xwe pilan bikin, ne li gor hez û xwaztekên dagêrkeran. Bihêlin em vê carê rojiya xwe bişikînin ji ber ku lêvên me kelajtîne û ruha me ji bo aştî, azadî û serxwebûnê şehitiye. Berî niha min gotiye ku hêj zû ye bo neteweya Kurd û damezrandina dewleta Kurdistanî, belê, eger li rojekê ji rojan netewe bixwaze wê xewnê di rastiyê de berceste bike hûn dilniya bin ku dewleta Kurdistanê ya federal, ya ku ez dixwazim, dê bi kêmayî ji bîst û dû dewletên erebistanî pêşketîtir be...(di bersivekê de bo nivîskarek erebê Iraqê bi navê Selîm Meterî, Kurdistannet.org, 3/2005) EVÎNekê bide min... Da ku BAKURê dilê min xwe ji toz û dûmana ser rihê xwe daweşîne û li ber deriyê xwe evîneke Kurdistanî şîn bike... Da ku xewa BAŞÛRê dilê min heta azadiya her sê perçeyên din bişehite.(Evdile Koçer: Mizgîn, Şîlan, Zîlan, Evîn... Avestakurd.net, 9/2006).
: şehitiyayî, şehitî, şehitok
şehitîn/dişehite/bişehite tiştê negotin û nekirinê qewimîn
şehitîyene (Zazaki) (lêker) şehitîn
şehitnayene (Zazaki) (lêker) şehitandin
şehitnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin şehitandin
şehkitêb (navdêr) şahê kitêban, kitêba herî çê, an baştirîn pirtûk.
ji wêjeyê: şehkitêbek min divêt behsî muhebbet bit-temam sed tilsim û sihr tê da pêkve Suryanî meqam ebceda eşqê me xwend û eql wenda kir û mam Hûriya baxê buhuştê tûtîya tawusxeram xeyrî Bateyî padişaha min delala kê yî tu w:Mela Hisênê Bateyî
şehla (rengdêr) (navdêr, mê) delal, spehî, şepal, şirîn, şemal, navek keçan e, cî yan jî herêma xweş, rast û bibereketŞehlayê Dengiza.
ji wêjeyê: Ew çi dêm e, şahebax e, gulşena darulqerarSed hezaran nal û awazên bilbil di çarkenarHelqe pê da best û hatin eqreb û îlan û marNêrgiza şehla şepalî, asimîna murx î zar Lebxemûşê meyfiroşê dêmpeyala kê yî tu?(Mela Hisênê Bateyî, 1417 - 1491).
Bikaranîn: Lêker: şehla bûn, şehla kirin. Navdêr: şehlabûn, şehlakirin Rengdêr: şehlabûyî, şehlakirî.
: şehlayî
şehla bûn (lêker)(Binihêre:) şehla
şehla kirin (lêker)(Binihêre:) şehla
şehlabûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şehla
şehlabûyî (rengdêr) (Binihêre:) şehla
şehlakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şehla
şehlayî (navdêr, mê) rewşa şehlabûnê.
ji: şehla + -î
şehmar çilpê
şehmoz (rengdêr) şûm, şiloq, neqet, netebitî, ne rehet, ne aram, ne miskîn, ne vehewiyayî (bi taybetî hesp û dewarên din yên zîtikan diavêjin), destmatî, nejîqurt, nearam.
Herwiha: şamoz şemoz şamûz şehmûz şemûz.
Bikaranîn: Lêker: şehmoz bûn şehmoz kirin Navdêr: şehmozbûn şehmozkirin Rengdêr: şehmozbûyî şehmozkirî.
ji wêjeyê: Ev nesaxiya evê sîstemê û ehlaqê civatê, xwe li derveyî welat jî nîşan dide. Dema ku topa piyan ya tirkan dest pê dike, mezin û biçûkên wan şehmoz dibin û dema ku bi ser dikevin, serxweş dibin û wek gurên devbixwîn, êrişê derûdoran dikin.(Newroz Bawer: Dema tundûtûjî bû tiştekî suruştî!, rojnameya Dema Nû, hj. 147, 4/2006).
ji: hevreha pehlewî exşoz, mediya navîn exşoβj yan exşûβj, avestayî xšeob- (arandin, azirandin, ajawe kirin) û sanskrîtî क्षुभ्यति (kṣúbhyati: hejandin). աշխոյժ (eşxoyj) ya ermenî ji mediya navîn hatiye deynkirin..
: şehmozane şehmozî şehmozîtî şehmoztî
şehmoz bûn (lêker)(Binihêre:) şehmoz
şehmoz kirin (lêker)(Binihêre:) şehmoz
şehmozane (rengdêr) bi awayekî şehmoz.
ji: şehmoz + ane
şehmozbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şehmoz
şehmozbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şehmoz
şehmozî (navdêr, mê) rewşa şehmozbûnê.
ji: şehmoz + -î
şehmozkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şehmoz kirin
şehmozkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şehmoz
şehn (navdêr, mê) şarj, dagirtin, barkirin (baterî, pîl, patrî û hwd.), şan, şeref, navûdeng, navdarî.
ji: ji erebî شحن (şeḧn), hevreha aramî ܫܚܢܐ (şexana)
şehnik (navdêr, mê) xal.
ji: şehn +-ik
şehnişîn (navdêr, mê) eywana li ser banî, balkon
şehr 1. bajar (navdêr, nêr) bajarr, şar.
ji: jiari, binêre: şar
şehrezad (navdêr, nêr) (navdêr, mê) xelkê ehir, kur yan keça bajaran, bajêrî.
Dijwate: gundî
şehrîwar Kelûya Simbilê
şehriyar şaredar
(navdêr) hukimdar ,qral.
ji wêjeyê: Pertewa şema cemalê min disojit dem bi dem îştiyaqa zulf û xalan têk kirim deryayê xem Dame ber pêça firaqê weslê qet nakit kerem Ma mededkarê me bit înna fetehna sibh û dem Werne sotim ateşe dil şehriyara min nehat.w:Mela Hisênê Bateyî
şehriyarî şaredarî
şehrsaz (navdêr, mê) bajarsaz, şaresaz.
ji: şehr +-saz
şehrsazî (navdêr, mê) bajarsazî, şaresazî, bajar vanî.
ji: şehr +-sazî
şehrvanî (navdêr, mê) bajarî, bajarvanî, şaristanî.
ji: şehr +-vanî
şehsiwarî (navdêr, mê) camêr, siwarî.
ji: şehsiwar + -î
şehsuwar (navdêr) Kesê ku suwarbûna hespan baş dizane.
ji wêjeyê: Derd û dax im bê qerar im bê bihar im be çîmen Bê hebîb im bê tebîb im hem xerîb im bê weten Şubhê Yeqûbî ji eşqa Yûsufî gul pîrehen Munisê derd û xeman im sakinê beytul hezen.Tar û mar im intizar im şehsuwara min nehat.w:Mela Hisênê Bateyî
şeht kêmlebatê ku nikare xwe li ser lingan bigire
(rengdêr) şaht, hestînerm, raşîtîk, felc, şel, şelalî, seqet, kulek, şehitî, şehitandî, şehitok, meflûc, muelel, nizûlî, melûl, zîz, lawaz, qels, zeîf, bêhêz, bêzever, bêşiyan.
Herwiha: şehit.
ji wêjeyê: Bi kurtasî heta ku bê milê wan bi korezanî agirê vejîn û modernîzasyona kurdî ji bo du nivîsên xwe ên şeht û lal –an jî ji bo du nivîsên xweşik û rindik, ferq nake heval!- ditefînin. jÊder.
Bikaranîn: Lêker: şeht bûn şeht kirin Navdêr: şehtbûn şehtkirin Rengdêr: şehtbûyî şehtkirî.
: şehitandin şehitandî şehitî şehitîn şehtî şehtîtî
şeht bûn (lêker)(Binihêre:) şeht
şeht kirin (lêker)(Binihêre:) şeht
şehtbûn (navdêr)(Binihêre:) şeht
şehtbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şeht
şehte qiravî
şehtî (navdêr, mê) rewşa şehtbûnê, felc, şeple, felcbûn, şeht, kûdî, qotbûnî, qorimî, seqetî, qopbûnî.
ji: şeht + -î
şehtkî (navdêr, mê) bi şehtî.
ji: şeht +-kî
şehtkirî (rengdêr) (Binihêre:) şeht
şehtkirin (navdêr)(Binihêre:) şeht
şehwan (navdêr, mê) erotîka, şehwet, seks, pornografî
şehwanîtî (navdêr, mê) bişehwetî, şehwet :mustehcenî.
ji: şehwan +-îtî
şehwet 1. xwestek 2. xwesteka zayendî
bah, arezû, daxwaz, xwestek
şehwetî (rengdêr) erotîk, şehwanî, seksî, pornografîk, tişta/ê ku hestên seksî zêde dike, hestkirina bi yan hezkirina ji seksê, ganawî.
ji: şehwet + -î
şehyan (navdêr, mê) mihrican, fest, festîval, şahî, cejn, gala, pîrozî, dawet, dîlan, govend, kêfxweşî, aheng.
Herwiha: şahiyan şahyan şehiyan.
ji: Têkildarî şahî.
: şehyanane şehyangêrr şehyangêrrî şehyanî
şehyanane (rengdêr) bi awayekî şehyan.
ji: şehyan + -ane
şehyanî (navdêr, mê) rewşa şehyanbûnê.
ji: şehyan + -î
şek 1. lêdana sivik 2. kîteyeke ku gava çend caran li ser hev tê gotin nêrî radibin ser lingên xwe yên paşîn 3. beranê ji du salan mezintir
1. jêhatî (rengdêr) çist, çeleng, çalak, zîrek, jîr, jêhatî, peyik, bîdar, hişyar, zana, bihendaze, çavvekirî, hişvekirî, lêkdayî.
Bide ber: şeq. Binêre
Herwiha: çek.
ji wêjeyê: Li nav Êla Berazan peyva Şek heye. bi wateya erbî Şatir tê. Em dibêjin şagirtekî şek e, yanî zû fêmdike, karê xwe di wextê de dike. Mirovekî şek e, yanî mejiyê xwe vekiriye, zo tiştan fêm dike, û çi jê dixwazî di cih de bicihtîne. Gelo ev peyva li deverên din ên Kurdistanê heye?.
Bikaranîn: Lêker: şek xwarin, şek dan. Navdêr: şekdan, şekxwarin.
: şekî şekîtî şektî
şek dan (lêker)(Binihêre:) şek
şek lê dan 1. qorç lê dan 2. du tişt hêdîka li hev xistin
şek lêdan (Binihêre:) şek
şek xwarin (lêker)(Binihêre:) şek
şekal 1. cureyekî solên berê ye 2. sola ku dawiya wê di bin lingan de hatiye şikandin û wisa hatiye pêkirin
(navdêr, mê) pêlav, sol, meras, tiştek binreq e ku mirov dikin herdu piyên xwe daku piyên xwe ji êşînê biparêzin dema ku li derve digerrin, maras.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌کال.
ji: hevrehên zazakî çeqalî û lekaş, feylî/kelhurî kiłaş, soranî که‌ڵاش (kełaş) hemû jirusi калоша (kaloşa) yan галоша (galoşa) ji frensî galoche (bixwîne: galoş) ji latinî galopium ji yunanî καλοπόδιον (kalopodyon) ku forma biçûkker e ji καλόπους (kalopous: qalibên ku koşkar pêlavan pê çêdikin yan jî pê diparêzin) ji κᾶλον (kalon: dep, texte, dar) + πούς (pous: pê) anku piyê darî. Peyva kurmancî û ya zazakî bi metatezê ji serekaniya xwe gelekî dûr ketine. Heman peyv bi hin zimanên din jî: farisî گالش, tirkî galoş, bulgarî галош (galoş), inglîzî galosh, galoche, îtalî galoscia, almanî Galosche, polonî kalosz, danmarkî û holendî galoche, swêdî galosch, çekî galoše... Di pirraniya zimanan de ew maneya hin pêlavên taybet dide, bi taybetî yên avragir ku li ber baranê tên bikaranîn..
Bikaranîn: Peyva şekal di gelek devokên kurdî de tenê bo pêlavên/solên kevn yan dirriyayî yan bêbiha tê bikaranîn. Lê peyvên sol û pêlav bi temamî hevwate ne û bikaranîna wan jî giştî ye..
Bide ber: gore, xufik. Cûnên şekalan, cezme, kalik, qupik, qûndere, sendele, şimik
şekal bi lingan ve kirin xort û xama zewicandin
şekala xwe avêtin nav a mêran (biwêj) xwe zilam (mezin) hesibandin. belengazî ew jî xwe tiştekî dihesibîne û şekala xwe diavêje nav a zilaman.
şekalkirî (rengdêr) kevn, peritî.
ji: şekal +kirî
şekawe (rengdêr) (wateya peyvê nayê zanîn).
Bide ber: şeqawe.
ji wêjeyê: Kurdistan Alayê te her şekawe be!(Netkurd.com, 10/2007)
şekdan (navdêr, mê) (Binihêre:) şek
şekê (yekî) şikandin (biwêj) moralê yekî xerab bûn. ez bawer im ku heke wan şeke heqî neşikandina, wê gelekî bi piş de biçûya.
şekergirtî (navdêr, mê) nexweşên şekirê, diyabetîk
şekerok kesê ku bi jinekî re direqise
şekerokî kirin (lêker)(Binihêre:) şekerokî
şekêrt şikarte
şeket (Soranî) (rengdêr). Bi kurmancî: mandî, betilî, westiyayî
şekir şirîniya ku ji silq û leveneke taybet tê bidestxistin *“şam şekir e, lê welat şirîntir e”
(navdêr, mê) qend, maddeyê şirînkirinê (maddeyê bi taybetî çay û qehwe pê tên şirînkirin).
Herwiha: şeker, şekr....
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌کر. Cûnên şekirê şekira gir şekira hûr şekira kab.
Bikaranîn: Lêker: şekir girtin. Navdêr: şekirgirtin Rengdêr: şekirkirî
şekir girtin (lêker)(Binihêre:) şekir
şekir kirin (lêker) şekirok, şîra ni, şirîn kirin.
ji: şekir + kirin
şekir naxwim, pîvaz dixwim (biwêj) ji bo kesên a xweşik fêm nakin tê gotin. ji wîre çi? ew dibêje şekir naxwim, pîvaz dixwim.
şekir û pincar ev car (biwêj) her dem tiştên xweşik bi dest nakevin. rûmeta wê bizanibe, şekir û pincar, ev car.
şekirandin (lêker)şekirîn, spas kirin, spas dan, razilixî dan.
ji: şekir +-andin
şekirav (navdêr, mê) ava ekirkirî, ava bi ekirê irînkirî
şekirdan (navdêr, mê) amanê têkirina ekirê
şekirdank amana ku şêkir dikinê
(navdêr, mê) qendank.
ji: şekir +-dank
şekirdar (rengdêr) biqend.
ji: şekir + -dar.
: şekirdarî şekirdarîtî şekirdartî
şekirdarî (navdêr, mê) rewşa şekirdarbûnê.
ji: şekirdar + -î
şekirê heqîde şekirê şûşekî
şekirê hûr şekirê hêrandî yê ku dişibihe êrd *“hevalê te bibe şekirê hûr jî, xelas meke”
şekirê kabik şekirê ku çargoşe hatiye birîn
şekirê kaç şekirê ku çargoşeye lê direj hatiye birîn
şekirê qend şekirê ku weke kerpîçan hatiye birîn
şekirên ku nokeke qelandî dikine navê
şekirfiroş (navdêr, mê) dukana şekirfiroşiyê.
ji: şekir +-firoş
şekirgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) şekir
şekirî 1. ji şekirê (rengdêr) ji şekirê, wek şekirê.
Herwiha: şekerî.
ji: şekir + -î.
Bikaranîn: Lêker: şekirî bûn. Navdêr: şekirîbûn
şekirî bûn (lêker)(Binihêre:) şekirî
şekirîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şekirî
şekirin 1. şe. Binêre; şe 2. kanîn, şiyan ji dest merîv derketin, kanîn, jêhatin, jiheqderketin, Ji wêjeyê Naxirê me bê gavan e tu bişadikî here ber.
Herwiha: şakirin.
Hevwate: kanîn, şiyan
şekirîn (lêker)bişekir, şekirdar.
ji: şekir +-în
şekirk (navdêr, mê) pirtên çêkirî yên rengîn ji erkirê yên irîn û xwe
şekirkirî (rengdêr) şirîn, têrşekir, şekirdar
şekirkirin (navdêr)ekir êxistine nav vexwarin yan zadekî, :ekirê bike çayê, :ev kada ekirkirî geleka xwe e
şekirmiz nexweşiyek e
şekirnekirî (rengdêr) neşekirkirî.
ji: şekir +nekirî
şekirnok cureyekî
(navdêr, mê) ekirkeke nokeka qelandî di nav da ye
şekirok (navdêr, mê) bonbon, şirînahî
şekirokî (rengdêr) weke şekir.
ji: şekir+-okî
şekok cureyekî fêkiyên çolê ye; hirmiya biyanî
hirmîka kûvî, girsik
şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko (biwêj) ji bo kesên ku tawan û kirinên xwe dikin stûyê hinekên din tê gotin. ez çi bibêjim? hinekî bûnsaf! şekopeko, navê xwe li hevalê xwe ko.
şekre (navdêr, mê) nexweşiya şekirê, diyabet.
Bikaranîn: Rengdêr: şekregirtî
şekregirtî (rengdêr) (Binihêre:) şekre
şekxwarin (navdêr, mê) (Binihêre:) şek
şel [I] ronahiya nîvî [II] parçeyê ku mezin hatiye qutkirin
1. şelwal, pantolon (navdêr, nêr) şelwal, pantolon, pantor, pantol, pantoron, cilê ku mirov dikin lingê xwe yê bi du-derling (bi taybetî yê bi ser derpî yan derpîkurtk ve têt lixwekirin, Li herêma Qoserê hemwateya şelik, kîsê mezin û pehn.
Bikaranîn: Lêker: şel bûn, şel kirin. Navdêr: şelbûn, şelkirin Rengdêr: şelbûyî, şelkirî.
Bide ber: şal, şapik, şaşik.
: şelûşapik
şel bûn (lêker)(Binihêre:) şel
şel dan (lêker)(Binihêre:) şel
şel kirin (lêker)(Binihêre:) şel
şelaf 1. melaq 2. laloş
(rengdêr) çaplûs, şalûs, seypesan, şatir, kone, gelac, lêbok, hîlebaz.
: şelafane, şelafî, şelafîtî, şelaftî
şelafane (rengdêr) bi awayekî şelaf.
ji: şelaf + -ane
şelafî 1. melaqî 2. laloşî
(navdêr, mê) rewşa şelafbûnê, melaqî, şînekî, şalûsî, çaplûsî, lêbokî, seypesanî, xweşekî, aloşî.
ji: şelaf + -î.
Bikaranîn: Lêker: şelafî bûn, şelafî kirin. Navdêr: şelafîbûn, şelafîkirin
şelafî bûn (lêker)(Binihêre:) şelafî
şelafî kirin 1. melaqî kirin 2. laloşî kirin
(lêker)(Binihêre:) şelafî
şelafîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şelafî
şelafîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şelafî
şelafkî (navdêr, mê) şalûskî, çaplûskî, lcbokî, bi şalûsî, bi çaplûsî, bi şelafî, bi lêbokî.
ji: şelaf +-kî
şelal giya û darên ji hev dûr mane
(navdêr, mê) felc, seqetî, kûd, falinc, şel, şil, şeple, şehitî, pejle, şal, felec, şat, qorimî, şeht û fecr, şeht.
ji: Ji bo şelal/felç/seqetî, em dibêjin bi zimanê sûmerî şula û bi akkadî eşêlu
şelal bûn bi dûrî hev ketin
şelal kirin ji hev bi dûr xistin
şelalbûn (navdêr, mê) ji hev dû ketina darûbaran, por mirovî di werit elal dibe, genim hat çerandin elal bû
şelale (navdêr, mê) sûlav, ava ji cihek bilind dikeve (bi taybetî ava çemekî ji zinarekî).
Hevwate: sûlav, çavlan.
: şelaleyî
şelaleyî (navdêr, mê) rewşa şelalebûnê.
ji: şelale + -yî
şelalkirin (navdêr)jiber êk înan der
şelandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şelandin
şelandin (lêker)(navdêr, mê) bi zorê tiştên kesekî jê standin û revandin, kesek yan tiştek rût kirin, talan kirin, tişt jê standin yan jê kirin, veşelandin, rûs kirin, cil ji ber kirin, cil jê kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌لاندن. Tewîn: Lêker: -şelîn-.
Têkildar: şelîn.
Bide ber: şêlandin.
: şelandî, şelîner, şelînerî, veşelandin, veşelandî, veşelîner
şelaq qemçik
(rengdêr) ,(navdêr)kesê/a ku ji bo berjewendiyên xwe ji yekî/ê re gotinên xweş dike. ez dizanim ew çi şelaq e. şelaf.
Bikaranîn: Lêker: şelaq kirin. Navdêr: şelaqkirin Rengdêr: şelaqkirî.
: şelaqî
şelaq kirin bi qemçikan lê xistin
(lêker)(Binihêre:) şelaq
şelaq lêdan (lêker) zel lêdan, tep lêdan, sîle lêdan, şeq lêdan.
ji: şelaq + lêdan
şelaqî karê şelaqan. neîş dizane şelaqiyan bike!, xeberdana baş û pesinandina zêde ya jiber berjewendiyan.
Bikaranîn: Lêker: şelaqî bûn, şelaqî kirin. Navdêr: şelaqîbûn, şelaqîkirin Rengdêr: şelaqîbûyî, şelaqîkirî
şelaqî bûn (lêker)(Binihêre:) şelaqî
şelaqî kirin (lêker)(Binihêre:) şelaqî
şelaqîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şelaqî
şelaqîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şelaqî
şelaqîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şelaqî kirin
şelaqîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şelaqî
şelaqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şelaq kirin
şelaqkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şelaq
şelax-pelax (rengdêr) kincirr, perritî, pirtikî, rîçal, şaltûpalt, şeletan, pejmûrde, pergende, cil û cawên kevn û dirriyayî, perîşan, şerpeze, kepaze, rezîl, riswa, belingaz, reben.
Herwiha: şelax û pelax
şelbe (navdêr, mê) çarok, kevînk, laçik, serpoş, kefî, egale, dersok, xavik, kofî, nerme, şerpa, kitan, desmal, poşî, yazme, çarok, leçek, çît, hubirî, çarik, tolbend, dersok, tulbend, melkezêt, kemik, kevîng, kefîk, şêşik, şar, çîtik, dolbend, şelpe
şelbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şel
şelbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şel
şeldan (navdêr, mê) (Binihêre:) şel
şele/şeleg barê piştan; piştî
şelegan her tiştê girs û mezin; geltegan
şelek 1. zembîl; bar piştî (navdêr) zembîl, sebet, selik (yên mezin yên ku mirov didin pişta xwe, bar, piştî, tişta/ê ku kesek li ser pişta xwe hildigire (bi taybetî di wan zembîlan de.
ji wêjeyê: Li Efrînê, gava jinek barekî êzingan an jî qijikan li pişta xwe bar ke, em ji wî barî re dibêjin şelek.
şelenayene (Zazaki) (lêker) şelandin
şelengo (navdêr, nêr) werzik, tilozî, qitî, xirtik, tirozî, ecûr, incûr, bejik, qitîk, kilyar, qitik, xita, xitî, xitîk, qatîk, xite
şelenîyayene (Zazaki) (lêker)hatin şelandin
şelepûk (navdêr, mê) Kulilkek ku di wêne de tê xuyakirin(Ger hûn navê wê latînî û zanistî zanibin lê zêde bikin)
şeletan (rengdêr) kincirr, perritî, pirtikî, rîçal, şelax-pelax, şaltûpalt, pejmûrde, pergende, cil û cawên kevn û dirriyayî, perîşan, şerpeze, kepaze, rezîl, riswa, belingaz, reben.
Bide ber: seletan.
ji: şeletanî, şeletanîtî, şeletantî
şeleyayene (Zazaki) (lêker) şêlîn
şelihandî (rengdêr) şilf, tazîkirî, şêlandî.
ji: şelihand + -î +
şelihandin şaşwaz kirin, behitandin, şilihandin, dilihandin, behitandin, şaşomaşokirin, şaşwazkirin, dilihandidin, şaşomaşo kirin, derve kirin, dereve kirin, banka şêlandine, hatin şêlandin
şelik parzûnê şîrdotinê yî ku didine ser devê qûşxaneyê û paşê didoşin
(navdêr, mê) Ew kevnik yan qumaş yan tiştekî wek wane ku fireye. Ew dema 6-10 kîsên şekir yan arvan yan genim bi ser hev ve bê dirûtin şelikek çê dibe. Mesela pîrekên gundî hendirê şelikê dije pûş dike, li pişta xwe dike û bi vî avayî pê tiştan bar dike.
Bikaranîn: Fatê herroj diçû çolê pûş dida hev û şelik tije pûş dikir li pişta xwe dikir û dikişand ber mala xwe. Piştî deh rojan têra deyekê pûş anîbû ber mâlê..
Herwiha: şalik.
Bide ber: şel, wateya yekemîn
şelîn/dişele/bişele 1. (mar) bi ser zikê xwe kişîn û çûn 2. wekî maran kişîn
şelîner (navdêr, mê) isat, rêbirr, keleş, eşqiya, şaqî, korsan, rêgir, talanker, heydûd, nijdevan, çete
şelipandî (rengdêr) rûçikandî, piçirandî, pirtikandî, pûrtkirî.
ji: şelipand + -î +
şelipandin şemitandin, xijkirin, xijiqandin, çerixandin, fiştixandin, qelizandin, zilkirin, xirikandin, xilikandin, tehisandin, xij kirin, zil kirin, dakirin, xîş kirin, şiqitandin, golandin, xapandin, xelitandin, xafilandin, çeqandin, şehitandin, çewitandin, şaşwaz kirin, rûçikandin, piçirandin, pirçikandin, pirtikandin, pûrkirin, vepirtikandin, pûrtikandin, pûr kirin, pirçûkandin, vedirûtin, verûtin, veçirandin
şelipîn gaf kirin, xerifîn, fetilîn, xapîn, rêşaşkirin, şemitîn, xijbûn, şûlikîn, xijikîn, fiştixîn çerixîn, qelizîn, tehisîn, xilisîn, xij bûn, fiştixîn, çerixîn, şihitîn, xilikîn, tehistin, şiqitîn, xîş bûn, golîn, xafilîn, xelitîn, xelitin, rûçikîn, piçirîn, pirçikîn, pirtikîn, pûrtikîn, pûrbûn, pirçûkîn, vepirtikîn, veçirîn
şelipîn/dişelipe/bişelipe 1. tehisîn, şiqitîn 2. şehitîn
şelîq (navdêr, mê) qirêja bi ber çavan ve dema ku mirov şiyar dibe.
Hevwate: kinîşt.
Bide ber: gilîz kilmîş
şeliq şilop
şeliqandin (lêker) (ji bo goştê bin çeng, nav gavan, nav tilîkan û hwd) qelaştin, qetandin, seqema wê salê kêleka lêvên me şeliqand, ka û xwêdan nav gavên min şeliqandin..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌لقاندن
şeliqîn (lêker) (ji bo goştê bin çeng, nav gavan, nav tilîkan) qelişîn, qetiyîn, ji seqemê nav tilîkên min şeliqîne, ji xwêdanê bin çengên min şeliqîn. Tewîn: -şeliq-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌لقین
şeliqîn/dişeliqe/bişeliqe 1. (çav) êşîn û xerêf girtin 2. (şeq û binçeng) kul bûn û pîrotankî bûn *“çavê şeliqî, ji ê kor çêtir e”
şeliqîyayene (Zazaki) (lêker) şeliqîn
şeliqnayene (Zazaki) (lêker) şaliqandin
şeliqnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin şeliqandin
şelişandin (navdêr) behîtandin, heyirandin, şaşwazkirin
şelişîn (lêker)(navdêr, mê) hilingivîn, likumîn, kumişîn, hoşîn, tewişîn, şewişîn, wişwişîn, tevizîn, teyizîn, behitîn, hikumîn, beliqîn, hilingivîn, hilingiftin, setimîn, litimîn, likimîn, leqitîn, hilkimîn, xijikîn, çerixîn, hilisîn, tehisîn, şemitîn, terpilîn, nikisîn, tengijîn, ferqizîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌لشین. Tewîn: Lêker: -şeliş-.
Têkildar: şelişandin.
: şelişî, şelişiyayî
şelît (navdêr, mê) ben, bizîng, werîs, kablo, hebil, qayîş, kemer, kaset, band, newar, şerît, amûra ku deng yan wêne yan jî herdu li ser tên tomarkirin.
Herwiha: şirît.
Bide ber: şelîte, şerît, şerîte, şelîd, şelîde, şerîd, şerîde.
ji: herwiha şerît شريط (şerîṭ), hevreha aramî ܫܪܝܬܐ (şariθa).
: şelîtî, şelîtxwer, şelîtxwerk
şelîte (navdêr, mê) bizîng, werîs, hebil, kablo, bend, benê qayîm û stûr, kaset, newar, band.
Herwiha: şerîte
şelîtî (navdêr, mê) rewşa şelîtbûnê.
ji: şelît + -î
şelîyayene (Zazaki) (lêker)kel bûn
şelkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şel kirin
şelkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şel
şell (navdêr, mê) gumtilên axê, şaltî, girikên axê, kêsek.
Herwiha: şel.
ji wêjeyê: Li Êlihê dibêjin Şell. Bi taybetî gava ku erd tê cotkirin dertê holê. Havînê ku ev şell hişk dibin, dibîn mîna kevir.
şelnayene (Zazaki) (lêker)kel kirin
şelnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin kelkirin
şelp (navdêr, mê) derb, lêdan, lêxistin
şelp xwarin (lêker) derbe xwarin, zerb xwarin, şek xwarin.
ji: şelp + xwarin
şelpandin (lêker)repandin, çelpandin, repandin (yekî), şîrqandin, daşeqandin, çerpandin, şeqandin, çeqandin. Tewîn: -şelpîn-.
ji: şelp +-andin
şelpe (navdêr, mê) kevînk, laçik, serpoş, kefî, egale, dersok, xavik, kofî, nerme, şerpa, kitan, desmal, poşî, yazme, şelbe, çarok, leçek, çît, hubirî, çarik, tolbend, dersok, tulbend, melkezêt, kemik, kevîng, kefîk, şêşik, şar, çîtik, dolbend, çîtê mirov pirça anku porrê xwe pê diniximînin (bi taybetî jin), şarpe.
Herwiha: şelbe şerpe
şelpî (navdêr, mê) sewl.
ji: şelp +-î
şelpîker (navdêr, mê) sewlker.
ji: şelpî +-ker
şelpîkirî (navdêr, mê) sewlkirî.
ji: şelp +-î +kirî
şelpîkirin (navdêr, mê) xerandin.
ji: şelp +-î +kirin
şelpîn (lêker) dorkirin, sirgunkirin.
ji: şelp +-în
şelpîvan (navdêr, mê) sewlvan.
ji: şelpî +-van
şelpîvanî (navdêr, mê) sewlvanî.
ji: şelpî +-vanî
şelşelî parçeparçeyî
şelûf cûcika nêr
şelûşepik destê serûbin yên cilên kurdîne ko ji merezê bizineçîran hatîne diristkirin, bergîz
şelûvk dikê gênc(navdêr)(navdêr, nêr) (navdêr, mê) çêt
şelwal (navdêr, nêr) şel, pantolon, pantor, pantol, pantoron, cilê ku mirov dikin lingê xwe yê bi du-derling (bi taybetî yê bi ser derpê yan derpêkurtk ve tê lixwekirin.
Herwiha: şelwar, şerwal, şerwarBi alfabeya din Kurdî-Erebî: شه‌لوال.
Bide ber: şal, şapik, şaşik, şelûşapik.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: şelwal, Kurdî (Soranî): demeqoban pawereş, Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî: Zazakî:
şelxemî (navdêr, mê) rewşa şelxembûnê.
ji: şelxem + -î
şema 1. find, mûm, şemal (navdêr, nêr) mûm, kereseyê ku find anku şemal jê tên çêkirin, cawê ku ji wî kereseyî hatiye çêkirin, find, mûm, çira, şemal.
Herwiha: şemh, şima
şemal 1. rewneq 2. rewşen 3. çira
1. find, mûm (navdêr, mê) find, mûm, çira, şam, şemamk.
Herwiha: şemalk, şemalik.
ji: şema + -l.
: şemaldank, şemalk, şemalik
şemal dan 1. rewneq dan 2. rewşen bûn
(lêker)(Binihêre:) şemal
şemaldan (navdêr, mê) (Binihêre:) şemal
şemalî (navdêr, mê) cemal: delalî, bedewî, spehîtî, xweşikî, ciwanî, keşxetî, qeşengî, şengî, şepalî: hisn.
ji: şemal +-î
şemalk find
şemam (navdêr, mê) gundor, qawin, petêx, qomî, qire, (?) find, şemal, çira, şam, mûm.
Herwiha: şemamik şemamk şimam.
ji: Bi maneya gundor ji erebî شمام (şemmam).
: şemamdank şemamok
şemamok (navdêr, mê) hin cûn gundorên hûrik in, (argo) memik, çiçik, bersîngên jinan.
Herwiha: şimamok.
ji: ji erebî شمام (şemam: gundor).
: Şemam
şemaq (navdêr, mê) zel, sîle, şeq, derba bi kefa destî, lêdana bi kefa destî.
Herwiha: şimaq, şelmaq, şeqam, şiqamDevera bikaranînê kurmanciya rojavayî (bi taybetî devoka reşvanî)
şemar (navdêr, mê) hezarpê, bejmar, dulge, jarmar, maşot, spîpanik, zov, çilpê
şemarok (navdêr, mê) şemartek, şerandek, înkarok, înkarker.
ji: şemar +-ok
şemartin (navdêr, mê) inkar, mandele, şerandin, haşatî, nikolî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌مارتن
şemate qalebalî û têkilhevbûna dengan; dengûdor
(navdêr, mê) pevçûn, xirrecirr, lêkketin, lihevketin, lihevxistin, helwele, welwele, şawşaw, arbede.
ji wêjeyê: DTP-ê qet niyet nîne ko siyaseteka kurdewarî û neteweyî bimeşîne. Ew tenê li dûv Abdullah Ocalanî ye û ji bilî şemateya vala tiştekî nake. Mesaja DTP-ê bo PDK û YNK-ê jî şemate û dijminahî ye û ne dostayetî ye.(Nefel.com, 11/2007).
Bikaranîn: Lêker: şemate kirin. Navdêr: şematekirin
şemate derxistin (lêker) (-ged, bihêrs kirin, lê qêrîn, azirandin, qîjeqîj kirin, hengame, xireci, şemate, heneka giran, heneka tund, paçik, kincik, cila henek.
ji: şemate + derxistin
şemate kirin (lêker)(Binihêre:) şemate
şematekerî (navdêr, mê) carcaroyî, birebirkerî, berbezênî.
ji: şemate +-kerî
şematekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şemate kirin
şematekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şemate
şembelîk (navdêr, mê) xencelîsk, riwekek ji malbata baqilan e û belg û tovê wê xwerbar in.
Herwiha: şembelî, şenbelî, şenbelîk.
Têkildar: baqil, fasûlî, kelîk, nok.
Bi alfabeyên din: شه‌مبه‌لیك.
ji wêjeyê: Şembelîk nebatek ji malbata beqilan tê hesibandin. Bejna wê carnan bi tîrane, carnan jî bi razayî 20-70 cm dirêj dibe. Gîyayek kêm çetal jê diçin. Belgên wê keskêvekirî û sê perî ne. Belgên wê yên jêr binikdirêj, yên nîvekê binikkurt û yên herî jor bêbinik in. Rexên belgan rast an jî xetxetikên zirav in.(Bavê Jîndar: Dermanxana xweristê, Lotikxane.com, 9/2009. Navê zanistî: Trigonella
şembelîlk (navdêr, mê) xencelîsk, peqîjok, teqteqok, giyayek ji binemala baqilan e û wek biharat tê bikaranîn.
Herwiha: şembelîk şembelûk şembelûlk. Navê zanistî: Trigonella foenum-graecum
şembelot (navdêr, mê) kestane, berrû, belot, şahbelot, şambelot
şembilûlk (navdêr, mê) şîşiltok, zembel, cembelûlk, ava qerrisî ya ku bûye mîna darikên dirêjok.
Herwiha: cembelûlk
şemboz (rengdêr) candarê har û zû vediciniqit nemaze dewar, :hesp ker hêstir yê emboz
şembozkirin (navdêr) harkirin, tirsandin
şembûz sewala barkêş a nehs û eks
şembûz bûn (sewala barkêş) veciniqîn û nehs bûn
şembzbûn (navdêr, mê) harbûn, veciniqîn
şemçe (navdêr, mê) şixat, bitik, derbik, ezwaz, kerkût, kifrît, kirkût, kukurt, newtik, niftik, pêtik, spîçke, zilûke, çixat, çixatik, şemçe, zilikên ku barût bi serikê wan ve heye û agir pê tên hilkirin, pakêta wan zilikan
şemdîn (navdêr, nêr) navek zelaman e, kurteya Şemseddîn e bernavê wî Şemo ye, Ji Durxaneya Cellikanî: Kekê min gizdariya şemdîn bi şemseddina erebî re nîn e.Ji berî misilmendiyê ev nav navê herêmeke kurdistanê bûye ango Şemdînan. Peyva dîn bixwe kurdî ye û navek tê ber wan dibe Şemdînan, behdînan, peledînan hwd.
ji: Ji erebî.
: Şemdînan
şemdînan (navdêr) Şemzînan
şeme (Zazaki) (navdêr) şemî, şembî, roja piştî înê
şemelîrik (navdêr, mê) şemetîrik
şemendefer (navdêr, mê) trên, qîtar, çend fergûnên li dû hev yên ku bi lokomotîvekê li ser rêya asinî dimeşin û mirov û tiştan radiguhêzin.
Herwiha: şemendefir.
ji wêjeyê: Karbidest dibêjin şemendeferek ji bajarê Mensûreyê li bakur ber bi Qahîreyê diçû li başûr û li pişta şemendefereka dî da ku li ser heman xetê ber bi Qahîreyê diçû.(Voanews.com, 8/2006).
ji: Ji frensî chemin de fer (rêya asinî).
: şemendeferî
şemendeferî (navdêr, mê) rewşa şemendeferbûnê.
ji: şemendefer + -î
şemendefir navgîneke raguhastinê ya ku ji makîneyeke serkêş û çend selikên siwaran û baran pêk tê
şemet (rengdêr) çift, bêxêr, bêşens, bêyom, bêoxir, bextreş, mûdî, pûç, pûşil
şemetîrik (navdêr, mê) şemelîrik, cemeda ji sifîrnekên xanîyan wek tîrê drêj dibe re dihê gotin
şemetok (navdêr, mê) xijok, nûsek, şemitoyî, şahîtok, req, şayîk, simotek, çerixok, xîzek, zil xij, sûl, xilîsk, xişîr, dûz.
ji: şemet +-ok
şemetokbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şemetok
şemetokî (rengdêr) şemitonkî, xijokî, şahîtokî, simotekî, xîzekî, xilîskî, şemitoyîtî, xijbûnî, sûlbûnî, xilîskî, xişîrî, çerixokî.
ji: şemet +-okî
şemetokî bûn (lêker) xijokî bûn.
ji: şemetokî + bûn
şemetokîbûn (navdêr, mê) xijokîbûn.
ji: şemetokî +bûn
şemî roja piştî înê, roja yekemîna a hefteyê
(navdêr, mê) ji rojên hefteyê ya piştî înê û berî yekşemê.
Herwiha: şembî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌می.
Hevwate: paşînî, sebtRojên heftayê, şemî, yekşem, duşem, sêşem, çarşem, pêncşem, în.
ji: Herwiha şembî, hevreha soranî شه‌مه (şeme), farisî شنبه (şembê/şenbê), pehlewî şunbet, hemû jiarami ܫܒܬܐ (şebita - zêdebûna dengê n li peyvên îranî taybetmendiyeke berbelav e: tac > tanc, çok > çong...) jiibrani שבת (şebbaṯ) jiakadi şepettu (roja nîva mehê). Bi rêya cihûtiyê ev peyv wek navê roja karnekirin û paydozê maneya peyva şemî bi piraniya zimanên dinyayê wergirtiye: erebî السبت (es-sebt), ermenî շաբաթ (şabat), romanî sâmbătă, rûsî суббота (subbota), îtalî sabato, portugalî û spanî sábado, fransî samedi, yûnanî Σάββατο (sabbato), indonezî hari sabtu... Bi hin zimanan şemî ne ji vî rehî ye lê bi wan zimanan roja pîroz ya cihûyan bi wê tê binavkirin: inglîzî Sabbath yan Shabbath. Bi mezacî sebat/şebat maneya her dema betaliyê dide. -şem (-şemb) di peyvên yekşem, duşem, sêşem... de jî ji vê ye..
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: şemî soranî: şemme zazakî: şeme
şemil cilek diavêjin ser serî û milan.
cilek diavêjin ser serî û milan.
şemilk (navdêr, mê) berrika ku misilman li ser nivêjê dike.
Hevwate: cilnivêj, sicade
(navdêr, mê) berrika ku misilman li ser nivêjê dike.
Hevwate: cilnivêj, sicade
şemirandin (lêker).
ji wêjeyê: We zû şemirand ji bo çi sersal Hon rast bibên ku bûye ehwal ? w:Ehmedê Xanî şîroveya helbestê: 1- bibên kurtkirina bibêjin e 2- ku li devera Hekaryan bi wateya -çawa,çi- tê bikaranîn.li vir wisa hatiye bikaranîn..
Hevwate: qut kirin, rawestandin, sekinandin, xetimandin, vebirrîn, hêlan, hiştin, tebitandin, bi rê ve birin: Min xwendina xwe şemirand daku karekî bikim û malbata xwe pê xwedî bikim.Herdu welatan hemî têkiliyên xwe dîplomasî yên bi hev re welatan şemiradine.. Tewîn: -şemirîn- -şemirên-.
Dijwate: domandin meşandin birin lebitadin livandin. Binêre
Herwiha: şemirandî şemirîn şemirîner şemirok şemirokî
(lêker).
ji wêjeyê: We zû şemirand ji bo çi sersal Hon rast bibên ku bûye ehwal ? w:Ehmedê Xanî şîroveya helbestê: 1- bibên kurtkirina bibêjin e 2- ku li devera Hekaryan bi wateya -çawa,çi- tê bikaranîn.li vir wisa hatiye bikaranîn..
Hevwate: qut kirin, rawestandin, sekinandin, xetimandin, vebirrîn, hêlan, hiştin, tebitandin, bi rê ve birin: Min xwendina xwe şemirand daku karekî bikim û malbata xwe pê xwedî bikim.Herdu welatan hemî têkiliyên xwe dîplomasî yên bi hev re welatan şemiradine.. Tewîn: -şemirîn- -şemirên-.
Dijwate: domandin meşandin birin lebitadin livandin. Binêre
Herwiha: şemirandî şemirîn şemirîner şemirok şemirokî
şemirîn (lêker).
Hevwate: qut bûn, rawestîn, sekinîn, xetimîn, hatin vebirrîn, man, tebitîn, neçûn, nelivîn, nelebitîn, neqeliqîn, bi rê ve man: Ji ber xebitînê, xwendina min şemiriye.Piştî destpêkirina şerr, hemî têkiliyên dîplomasî yên navbera herdu welatan şemirîne.. Tewîn: -şemir-.
Dijwate: domîn çûn hatin lebitîn livîn. Binêre
Herwiha: şemirandin şemirandî şemirîner şemirok şemirokî
(lêker).
Hevwate: qut bûn, rawestîn, sekinîn, xetimîn, hatin vebirrîn, man, tebitîn, neçûn, nelivîn, nelebitîn, neqeliqîn, bi rê ve man: Ji ber xebitînê, xwendina min şemiriye.Piştî destpêkirina şerr, hemî têkiliyên dîplomasî yên navbera herdu welatan şemirîne.. Tewîn: -şemir-.
Dijwate: domîn çûn hatin lebitîn livîn. Binêre
Herwiha: şemirandin şemirandî şemirîner şemirok şemirokî
şemitandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şemitandin
(rengdêr) ya/yê ku hatiye şemitandin
şemitandin (lêker)(navdêr, mê) hilisandin, tehisandin, li ser tiştek hilû livandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌متاندن.
Herwiha: şemtandin şimitandin şimtandin. Tewîn: Lêker: -şemitîn-.
Têkildar: şemitîn.
Bide ber: gindirandin.
: şemitandî şemitîner şemitinde şemitînk
(lêker)(navdêr, mê) hilisandin, tehisandin, li ser tiştek hilû livandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌متاندن.
Herwiha: şemtandin şimitandin şimtandin. Tewîn: Lêker: -şemitîn-.
Têkildar: şemitîn.
Bide ber: gindirandin.
: şemitandî şemitîner şemitinde şemitînk
şemitandin/dişemitîne/bişemitîne 1. şiqitandin, hilisandin 2. gindirandin 3. tîlê xistin
şemitî 1. şiqitî 2. gindirî *“hevalê lingê şemitî, hey Xwedan e”
şemitîn (lêker)(navdêr, mê) hilisîn, tehisîn, xijikîn, likumîn, kumişîn, hoşîn, tewişîn, şewişîn, şelişîn, wişwişîn, tevizîn, behitîn, hikumîn, beliqîn, terpilîn, hilingiftin, setimîn, litimîn, likimîn, leqitîn, hilkimîn, xijikîn, çerixîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌متین. Tewîn: Lêker: -şemit-.
Têkildar: şemitandin.
: şemitî, şemitiyayî, şemitok
(lêker)(navdêr, mê) hilisîn, tehisîn, xijikîn, likumîn, kumişîn, hoşîn, tewişîn, şewişîn, şelişîn, wişwişîn, tevizîn, behitîn, hikumîn, beliqîn, terpilîn, hilingiftin, setimîn, litimîn, likimîn, leqitîn, hilkimîn, xijikîn, çerixîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌متین. Tewîn: Lêker: -şemit-.
Têkildar: şemitandin.
: şemitî, şemitiyayî, şemitok
şemitîn/dişemite/bişemite 1. şiqitîn, hilisîn 2. gindirîn *“hesp li ser çar lingan diçe, dîsa jî lingên wî dişemitin û dikeve”
şemitîyayene (Zazaki) (lêker) şemitîn
(Zazaki) (lêker) şemitîn
şemitnayene (Zazaki) (lêker) şemitandin
(Zazaki) (lêker) şemitandin
şemitnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin şemitandin
(Zazaki) (lêker)hatin şemitandin
şemitok (rengdêr) cihê hilû yê mirov yan ti tliser di hilisit, tehisok, baran barî bersiva xanî ya bûye emitok
(rengdêr) cihê hilû yê mirov yan ti tliser di hilisit, tehisok, baran barî bersiva xanî ya bûye emitok
şemîtok 1. şimşat, şimşimot 2. qeşa û berfa ku li serê tê şiqitîn; tîl
şemixîn/dişemixe/bişemixe (xurek) afnikî bûn
şemkor çekçekîle, şevkork
çekçekîle, şevkork
şemkur pezkovî
şeml şemil
şemil
şemme (navdêr)şemî
(navdêr)şemî
şemo (navdêr, nêr) navek zelaman e, bernavê wî Şemdînî ye
şempanze (navdêr) cûnek meymûnên girs in,li Efrîqayê dijîn û biyolog bawer dikin ku nêzîktirîn xizmên mirovan in.
Herwiha: şimpanzî.
ji wêjeyê: Şempanze û însan li ber komputerê hatin hemberî hev û encamek derket holê ku alim matmayî man: Şempanzeyan zora însanan bir..
ji: Bi rêya frensî chimpanzé yan inglîzî chimpanzee ji çilûbayî kivili-chimpenze bend
şemrex (navdêr, mê) Mazîdax, navçeyek parêzgeha Mêrdînê ye.
: şemrexî
şems (navdêr, mê) tav, roj, xor, stêrka ku li dor dinyayê dizivirre û ronahiyê û germahiyê didiyê: Roj ji rojhilatê hiltê û li rojavayê ava dibe..
Bide ber: qemer.
ji: ji erebî شمس (şems), hevreha aramî ܫܡܫܐ/שמשא (şimşa), akadî şemeş, şemşu.
şems piçtevanê te be (biwêj) lawo înşelah şems piştevaniya te he. tu têk neçî. (dia)
şemsedîn (navdêr, nêr) navek zelaman e.
Herwiha: Şemseddîn.
ji: Ji erebî: şems + dîn (tava olî)
şemşêr (Zazaki) (navdêr) şûr
şemsî (navdêr, mê) sîwan, sihwanetêlikên ku bi cawî hatine niximandin û mirov li raserî xwe digire daku ji baranê yan tavê bêt parastin, rêkxistinek yan dezgehek ya ku çend rêkxistin yan dezgeh tê de ne, Şemsî: navek jinan e.
Herwiha: şemsiye.
ji wêjeyê: Li gorî min xwandiye, Pkkê îcar hemû kesên ku dê li gel TRT6ê bixebitin, tehdît kiriye! Pkk ye, ji derî kuştina kurdan ti xêr nekiriye. Heger kurd TRT6ê jibo ziman, chand, wêje û bi gelemperî jibo berjewendiyên neteweya kurdan bi kar bînin, bi xêr û xweşî hatiye. Ez hêvîdar im ku ewê kurdên ku pê ra bixebitin, dernekevin derî sînorên neteweperestiya Kurdistanê. Bêguman Tirsa PKKê û RojTVyê şexsî ne, ne netewî ne. Ez bawer nakim ku ti televîzyoneke din were bi qasî RojTVyê perestiya zimanê tirkî bike û mîlletê kurd asîmîle bike. Mirov hew fam dike, gelo Pkk û RojTV chawan dikarin ewqas ehmeq bin û xizmeta nijadperestên tirkan bikin. Diyar e ev vê yekê bi zanîn dikin û wekî makîneya asîmîlasyonê ya dewleta tirkan dixebitin, di bin şemsiya kurdîtiyê da. Goya TZP-Kurdî pêngava perwerdehiya bi zimanê kurdî dabu destpêkirin. Lê piştî chend rojan him Ziya Gökalpê tirkan Apo û him jî dewleta tirkan ev chalakiyana bi saya porê Apo manîpule kirin û dawî lê anîn. Apo tirk û tirkchî careke din hebuna neteweyekê jibo şexsê xwe yê nexweş binpê kir û ajantiya xwe ya li gel dewleta tirkan bi serkeftî anî şûnê..
ji: Ji erebî, têkildarî şems (tav, roj).
Bikaranîn: Lêker: şemsî bûn, şemsî kirin. Navdêr: şemsîbûn, şemsîkirin Rengdêr: şemsîbûyî, şemsîkirî.
: şemsîçêker, şemsîsaz, şemsîsazî, şemsîdar, şemsîdarî, şemsîvan, şemsîvanî, şemsîvanîtî, şemsîvantî
şemsî bûn (lêker)(Binihêre:) şemsî
şemsî kirin (lêker)(Binihêre:) şemsî
şemsîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şemsî
şemsîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şemsî
şemsîdar (rengdêr) bisîwan.
ji: şemsî + -dar.
: şemsîdarî şemsîdarîtî şemsîdartî
şemsîdarî (navdêr, mê) rewşa şemsîdarbûnê.
ji: şemsîdar + -î
şemsîfiroş (navdêr, mê) sîwanfiroş.
ji: şemsî +-firoş
şemsîfiroşî (navdêr, mê) sîwanfiroşî.
ji: şemsî +-firoşî
şemsîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şemsî kirin
şemsîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şemsî
şemşîr (navdêr, nêr) şûr.
Herwiha: şemşûr, şemşwîr, şemşwûr, şimşîr, şimşûr, şimşwîr.
ji wêjeyê: Îro xurttirîn kart di destê kurdan de bo pêşxistina welatê xwe petrol e, ew jî wekî şemşîrekê ye, ger bi şaşî bi kar hat dê serê xwe bibire, ger bi başî bi kar hat dê bikare Kurdistanê bigihîne dewreke baştir ji niha..
: şemşîranê, şemşîrî, şemşîrsaz, şemşîrsazî, şemşîrvan, şemşîrvanî, şemşîrxane
şemşîrî (navdêr, mê) rewşa şemşîrbûnê.
ji: şemşîr + -î
şemşîrvanî (navdêr, mê) karê şemşîrvanan.
ji: şemşîrvan + -î
şemşîrxane (rengdêr) bi awayekî şemşîr.
ji: şemşîr + -ane
şemsîvanî (navdêr, mê) karê şemsîvanan.
ji: şemsîvan + -î
şemûk 1. pêderî, bermal 2. hevşî
şemûz şembûz
şemzînan Serenav,mê, bajarrokek e li parêzgeha Hekariyê li Bakurê Kurdistanê, di dîrokê de wek herêmekê tê zanîn.Navenda wê jî Navşar e.
Têkildar: şemzînanî, Şemdînan, Navşar, navşarî
şemzînanî (navdêr) ji xelkê Şemzînanê re tê gotin
şem’ (navdêr, mê) mûm find, şemal, çira, şam, şemam.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شەمع.
ji wêjeyê: nûr î tu di husn-i rûyê dildar, nar î tu di qelbê ‘aşiqê zar, şem’ î, ne ji qismê nûr û nar î, şems î, ji ‘eyan tu perdedar î, genc î tu di nêv tilismê ‘alem, kenz î tu ‘eyan ji ismê adem, ev ‘alem û ademî û meşhûd, ev mumkin û masiwayê mewcûd.
Hevwate: mûm.
ji: ji erebî شمع .
şen (navdêr, mê) şene, şeneke, milhêb, çarguhk, pêncguhk, xirmaşe, xilmaşe.
Bide ber: -şen
şene alaveke çandiniyê ya ku çend heb tiliyên wê hene û pê giya û zad tê berhevkirin; çartil
(navdêr, mê) milêb, xirmaşe, çarguh, pêncguh, çarguhk, pêncguhk, amûrek wek merran lê devtilî ye ku pê kewş tê tevdan û tê avêtin patozê, şen, şeneke.
Herwiha: şeneke.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌نه.
ji wêjeyê: Em Bazîdî/Agirî (Herêma Serhedê) ji vê ra dibêjin şene. Lê hûn çi dibêjin?..
ji: ji?.
Bikaranîn: Lêker: şene kirin. Navdêr: şenekirin
şene kirin bi çartilê qirş û qeselê zevî û mêrgan berhev kirin
(lêker)(Binihêre:) şene
şeneke (navdêr, mê) milêb, xirmaşe, çarguh, pêncguh, çrguhk, pêncguhk, xilmaşe, amûrek wek merran lê devtilî ye ku pê kewş tê tevdan û tê avêtin patozê, şen, şene, çarguhk.
Herwiha: şene.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌نه‌که
şenekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şene kirin
şenekirin (navdêr)hilû kirina paqijkirina erdê çandinê ji dexel ber û giyanên ziyandar, xerma ekirin
şeng 1. şên 2. peroşmend 3. kêfxweş
(rengdêr) neşedar, coşdar, bikêf, bizewq, zewqî, şad, xweş: şox û şeng, Pora aloz û qij.
Bide ber: seng .Binêre.
Herwiha: beng, ceng, çeng, deng, dereng, heng, jeng, peng, reng, teng, veng, weng.
ji: jiari, hevreha farisî شنگ (şeng) û belûçî شنگ (şing).
: şengî, şengîtî, şengtî
şengal kezwan
(navdêr, mê) darkezwan, darkeskan, :;bajêreke li kurdistana ba ûr
şengebî cureyekî daran e
(navdêr, mê) bîşeng, bîzer, şorrebî, cûreyek darên biyan (bihan) e.
Herwiha: şengebih, bihşeng.
ji wêjeyê: Şengebî û gulîzerên tedi canê min de pişkivîneû di henasa min de bêhn didin.
ji: şeng + -e- + bî. Navê zanistî: Salix babylonica
şengebûk bûka bedew, şox û şeng
(rengdêr) bûka ciwan û şoxû şeng
şengî (navdêr, mê) rewşa şengbûnê, bedewî, spehîtî, xweşikî, ciwanî, keşxetî, qeşengî, şemalî, pergal, lewendî, şepal, narînî, delalî.
ji: şeng + -î
şengist 1. unsur 2. hêman
(navdêr, nêr) esas, bingeh
şengiste cihokên ji bo xîmê avahiyekê kolandî; binetar
şengizîn (lêker)(navdêr, mê) terpilîn,likumîn, kumişîn, hoşîn, tewişîn, şewişîn, şelişîn, wişwişîn, tevizîn, teyizîn, behitîn, hikumîn, beliqîn, hilingivîn, hilingiftin, setimîn, litimîn, likimîn, leqitîn, hilkimîn, xijikîn, çerixîn, hilisîn, tehisîn, şemitîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ته‌رپلین.
Herwiha: terpiliyan, terpilyan. Tewîn: Lêker: -terpil-.
Têkildar: terpilandin.
: terpilî, terpiliyayî, terpilok
şengûşox (rengdêr) elegant, şayeste, şayîk, spehî, delal, maqûl, jêhatî, bijare
şenh (navdêr, mê) şarj.
Bikaranîn: Lêker: şenh kirin. Navdêr: şenhkirin
şenh kirin (lêker) şarj kirin.
ji: şenh + kirin
şeniqandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şeniqandin
şeniqandin (lêker) şenq kirin, îdam kirin, xeniqandin (bi taybetî bi fermana dadgehê kuştin).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌نقاندن. Tewîn: -şeniqîn-.
Têkildar: şeniqîn.
ji wêjeyê: Dibêjin Saddam jî gotiye, “ma ne ez vê tirrê ji Mam Celal re hanêlim! Bila ez li vir ji birçîna bimrim û bila ew elokên min bixwe newilo!Hema bi telaqê jinberdanê ez nahêlim ew min bişeniqînin, ezê ji birçîna bimrim û bila şeniqandina min ji Kurdan re bibe derdê kanserê” û zirtên xwe kiriye..
ji: şenq + andin.
: şeniqandî, şeniqîner, şeniqînerî
şeniqîn 1. ji ber nebûna avê mirin (lêker)(navdêr, mê) ji tîna mirin, pirr zêde tî bûn, ji ber tinebûna avê yan venexwarinê mirin: -Fatê hela ka avê bide min keçê! Ev deh seet ez li çolê bêav li ber pez im. Ez şeniqîm, zûka avê bîne..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌نقین. Tewîn: Lêker: -şeniq-.
Têkildar: şeniqandin.
ji: Ji şenq + -în.
: şeniqiyayî, şeniqî 2. hatin şenqkirin (lêker) hatin şenqkirin, hatin îdamkirin. Tewîn: Lêker: -şeniq-.
Têkildar: şeniqandin.
ji: Ji şenq + -în.
: şeniqiyayî, şeniqî
şenq (navdêr, mê) îdam, xenq, cezayê mirinê, kuştina kesa/ê ku hatiye cezakirin: Hemû girtî hatin şenqkirin. Peymana Mafên Mirovan ya Konseya Ewropayê rê li ber şenqkirinê nagire lê mercên giran bo datîne. xerq, fets.
Herwiha: şenaq, şeniq.
Bikaranîn: Lêker: şenq kirin. Navdêr: şenqkirin Rengdêr: şenqkirî.
ji: ji erebî شنق (şenq), hevreha aramî ܫܢܩ (ş-n-q-: şkence kirin), akadî tašnīqu, îbrî תשניק (tašnîq).
: şeniqandin, şeniqandî, şeniqiyayî, şeniqî, şeniqîn, şeniqîner, şenqker
şenq kirin (lêker)(Binihêre:) şenq
şenqer (navdêr)(navdêr, nêr) (navdêr, mê) teyrê baz.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
şenqker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê şenq dike.
ji: şenq + -ker
şenqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şenq kirin
şenqkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şenq
şep dengê lêdana bi kefa destî; tep
şepal 1. şêra mê 2. bejna lihevhatî û xwînşirîn; bedew 3. ferxê şêrî
1. ajelek kitikî (navdêr) piling, tîger.
ji wêjeyê: Li daristanên Endoneziyayê şepalek ket feqa ko nêçîrvanan veda bû. Şepalî demeke dirêj li ber xwe da, lê piştî dît ko ew ê têkeve destê nêçîrvanên qaçax, wî lingekî xwe xwar û xwe xelas kir..
ji: Ihtimalen ji kurtkirina şêr (bi pehlewî şegr) + pars/piling jiari..
: şepalane, şepalî, şepalîtî, şepaltî
şepalane (rengdêr) bi awayekî şepal.
ji: şepal + -ane
şepalî (navdêr, mê) rewşa şepalbûnê.
ji: şepal + -î
şepane bizmar
(rengdêr) pîne, bizmarkên darî.
Bikaranîn: Lêker: şepane kirin. Navdêr: şepanekirin Rengdêr: şepanekirî
şepane dan bizmar kirin
şepane kirin (lêker)(Binihêre:) şepane
şepanekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şepane kirin
şepanekirin (navdêr) bizmar lê dan, bizmardan
şepaporr (rengdêr) pirr dirêj, zêde dirêj (bi taybetî cil).
Herwiha: şepapor.
Bide ber: lahêze.
Têkildar: şorr.
: şepaporrî şepaporrîtî
şepaporrî (navdêr, mê) rewşa şepaporrbûnê.
ji: şepaporr + -î
şepe aşît, renî
şepêl 1. pêl 2. her pêleke rêzepêlan
(navdêr, mê) lêp, sîpel, sîpêl, şepol, mewc, pêl.
Bikaranîn: Lêker: şepêl dan. Navdêr: şepêldan
şepêl dan (lêker)(Binihêre:) şepêl
şepêldan (navdêr, mê) (Binihêre:) şepêl
şepelor (navdêr), ?, di laş de wermahiya fireh,gulover û mor ku bi derbê,bi lêdanê çê bûye, Di şkencexanê de laşên me giş bibûn şepelor.
şepelûr (navdêr, mê) hestokî, lûr, alerjî, hesasî,nexweşiyên ku dikin ku mirov nikare hin tiştên normal xwerbar in bixwe yan nêzîk bibe
şepeşor (rengdêr) mirovê bêserûber, ne lêkdayî, ne peyt, ji berêkçûyî
şepik (navdêr, nêr) îşlik, qemîs, qemsele, çakêt, çoxik, êlek: şel û şepik, gumlek.
Herwiha: şapik şapk şepk.
Bide ber: şapîk.
ji: Wateya destpêkê ya peyvê cilê şevê bû, hevreha şevê + -ik, bi parsî û pehlewî şepîk, farisî شبی (şebî: şevî; şepik), pehlewî şep şev, farisî شب (şeb: şev), avestayî xşepe (şev)....
: şelûşepik
şepikandin (lêker) lepikandin.
ji: şepik +-andin
şepikîn (lêker)lepikîn, şehitîn. Tewîn: -şepik-.
ji: şepik +-în
şepilandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şepilandin
şepilandin (lêker)(navdêr, mê) mehtil kirin, gîro kirin, zêde mijûl kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌پلاندن. Tewîn: Lêker: -şepilîn-.
Têkildar: şepilîn.
: şepilandî, şepilîner
şepilandin/dişepilîne/bişepilîne 1. ji devê xwe şehitandin 2. xwe şepirze kirin
şepilî (rengdêr) mirovê bêserûber karên dikevin serêk mirov jê dernakeve, epirze, behitî, metel, heyirî, mitrî, aşifte, sersûrmayî, metelmayî.
Bikaranîn: Lêker: şepilî bûn, şepilî kirin. Navdêr: şepilîbûn, şepilîkirin Rengdêr: şepilîbûyî, şepilîkirî
şepilî bûn (lêker)(Binihêre:) şepilî
şepilî kirin (lêker)(Binihêre:) şepilî
şepilîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şepilî
şepilîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şepilî
şepilîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şepilî kirin
şepilîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şepilî
şepilîn (navdêr, mê) şepirze, tengav bûn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌پلین. Tewîn: -şepil-. Têkilî: şepilandin
şepilîn/dişepile/bişepile 1. tengav bûn 2. şepirze bûn
şepîlk çengên mirîşk û balindeyan
şepilte (navdêr, mê) xefik, dav, dek, tepik, bûse, neçarge, telik, davik, feq, heşare, kemîn, dargap, xepik, tele, tapik, labik, faqe, celik, damik
şepirze 1. pejmûrde, belawela 2. perîşan, sefîl 3. teqoze 4. geveze
(rengdêr) mirovê gelek mijîl û bi kar , epilî core giyayeke dême û bi serike.
Bikaranîn: Lêker: şepirze bûn, şepirze kirin. Navdêr: şepirzebûn, şepirzekirin Rengdêr: şepirzebûyî, şepirzekirî
şepirze bûn 1. pejmûrde bûn 2. perîşan bûn 3. teqoze bûn 4. geveze bûn
(lêker)(Binihêre:) şepirze
şepirze kirin 1. pejmûrde kirin 2. perîşan kirin 3. teqoze kirin 4. geveze kirin
(lêker)(Binihêre:) şepirze
şepirzebûn (navdêr, mê) mirov xwe tengav di ket dako karê xwe serkeftî bi dawî bîne, şepilîn
şepirzebûyî (rengdêr) (Binihêre:) şepirze
şepirzedar (rengdêr) şepirzekirin.
ji: şepirze +-dar
şepirzeker (navdêr, mê) tengavker.
ji: şepirze +-ker
şepirzekî (navdêr, mê) bi şepirzeyî.
ji: şepirze +-kî
şepirzekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şepirze kirin
şepirzekirin (navdêr)xwe tengavkirin, xwe epilandin
şepirzeyî (rengdêr) tengavî, dudilî
şeple (navdêr, mê) felc, şelal, felc, seqetî, kûd, şel, şil, şehitî, pejle, şal, felec, şat, qorimî, şeht.
Bikaranîn: Lêker: şeple bûn. Navdêr: şeplebûn
şeple bûn (lêker)(Binihêre:) şeple
şeplebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şeple
şepol şepêl
şepop kesê ku her çi karî bike kêmasiyekî tê de dihêle/dest û piyên wî li hev dialin
şepoł (Soranî) . Bi kurmancî: pêl, sîpel.
Herwiha: şepol, şepoll.
: bêşepoł, bêşepołî, beşepoł, beşepołî, şepołdar, şepołdarî, şepołî
şepołî (navdêr, mê) rewşa şepołbûnê.
ji: şepoł + -î
şeq 1. navbera her du lingên mirovan û sewalên dupêyî 2. (sewalên çarpê) navbera her du lingên paşîn 3. navrana kincên wekî şal, derpê, fanorî û hwd 4. parçe 5. derz, qelîştek 6. dengê ji lêdana bi kefa destî tê
1. navbera tiştek parçebûyî (navdêr, mê) navran, navbera herdu lingan, navbera her tiştê ku li derekê yek parçe lê li wek din cihek vala dikeve navbera wan: Pêlava min şeq bûye. (Derek wê dirriyaye.), ker, parçe, alî, hêl, rex, mil, teref.
Herwiha: şeqe.
Bikaranîn: Lêker: şeq bûn: ji hev vebûn lê ne bi temamî, şeq kirin. Navdêr: şeqbûn, şeqkirin Lêker: şeqbûyî, şeqkirî.
: şeqber, şeqitandin, şeqitîn, şeqî, şeqker
şeq bûn di navê de qelişîn
(lêker)(Binihêre:) şeq
şeq kirin di navê de qelişandin
(lêker)(Binihêre:) şeq
şeq lê vedan 1. lê siwar bûn û her lingek di aliyekî de daliqandin 2. (sewalê nêr) daketin (a mê) 3. ling lê dan hev
şeq lêdan (Binihêre:) şeq
şeqa xwe ji hev kirin (biwêj) ji bo kesên ku bi niyeta ji baş mirovan bawer dikin û derfetan didin hinekên din û dû re dixapin tê gotin, ji bo têkiliya zayendî amade bûn. ev hevalê min hema li ber her kesi şeqa xwe ji hev dike, bi vî awayî di demeke kin de em ê îflas bikin. dibêjin ew jini-ka ku pê re dibîne, şeqa xwe ji hev dike, (argo)
şeqam lêxistina bi kefa destî; sîle
(navdêr, mê) rêyek bi çîmentoyê yan maddeyek din hatî avakirin (bi taybetî bo tirimpêl pê ve bimeşin).
Herwiha: cadde, cede.
Hevwate: cade, kuçe, şariNêzîk, kolan
şeqam avêtin (lêker) çelpandin, şîrqandin, sile avêtin.
ji: şeqam + avêtin
şeqam xwarin (biwêj) lêdan xwarin. bi rastî ew şeqamen ku wî xwarin, wî heq kiribûn.
şeqandî (rengdêr) teriqandî, bi dûvketî, veşûnketî, şûnketî.
ji: şeqand + -î
şeqandin (navdêr, mê) peqandin, teqandin, :tiveng eqandin telhe eqandin, bdn, :ez di eqînim em di eqînîn tu di eqînî hûn di eqîninew di eqîne…it ewan di eqînin, pr, :dêbi eqînim eqînîn eqînî eqînin eqînit…ne eqînin bdb , :di eqand di eqandin db dûr, :eqandibû …bûn (f), :bi eqîne bi eqînin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌قاندن
şeqawetî (navdêr, mê) bandîtîzm, keleşî, eşqiyayî, rêbirî
şeqbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şeq
şeqbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şeq
şeqe kergît
şeqên dengê levketina du tiştên req
şeqenayene (Zazaki) (lêker) şeqandin
şeqenîyayene (Zazaki) (lêker)hatin sr
şeqeyayene (Zazaki) (lêker) şeqîn
şeqî (rengdêr) mandî, westiyayî, betilî: Xwe şeqî neke. betilî, qerrimî.
Bikaranîn: Lêker: şeqî bûn, xwe şeqî kirin. Navdêr: şeqîbûn, xweşeqîkirin Rengdêr: şeqîbûyî, xweşeqîkirî
şeqî bûn (lêker)(Binihêre:) şeqî
şeqî kirin (lêker)(Binihêre:) şeqî
şeqî, deqî bûn (biwêj) pir zehmet kişandin. ev qas sal in. ez şeqî, deqî bûme. ew jî hatiye dixwaze li ser keda min rimê-
şeqîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şeqî
şeqîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şeqî
şeqîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şeqî kirin
şeqîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şeqî
şeqil mohr, demxe
şeqîn (lêker)(navdêr, mê) derizîn, kelişîn, qelişîn, qeyişîn, telişîn. Tewîn: -şeq-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌قین
şeqînbar (rengdêr) peyçûnbar.
ji: şeqîn +-bar
şeqînî (navdêr, mê) şingînî, çingînî, çingîn, zingînî, tingînî.
ji: şeqîn +-î
şeqînî jê anîn (biwêj) dengê şeqîniyê ji tiştekî yan jî kesekî derxistin. lê dan. adar şeqînîjipelegoşka xelîl anî. şeqopûo kirin wekî parçeyan hûr kirin. di wê hêrsê de heke min ew bigirta, min ê ew şeqopî!o bikira.
şeqînî kirin (lêker) kirin şeqînî, şeqîn, kirin şîqînî, kirin reqereq, kirin şîrqînî, kirin çelpînî.
ji: şeqînî + kirin
şeqînkar (navdêr, mê) xwazeker.
ji: şeqîn +-kar
şeqînker (navdêr, mê) nîşanker.
ji: şeqîn +-ker
şeqitandî (rengdêr) zelitî, çelitandî, çelitî, şermixî, şermixandî, şeridandî, rûçikandî, xîşk.
ji: şeqitand + -î +
şeqitandin qetandin, rûşandin, birîndar kirin, verenîn, verandin, roşandin, xurandin, verotin, terişandin, çerixandin, zelitandin, çelitandin, qeşitandin, çizirandin, şermixandin, xermişandin, şeridandin, rûçikandin, vemalaştin, fiştiqandin, cilhitandin, fişindin, kelişandin, derizîn, derizandin, çirîn, bizdîn, pijilîn, kelaş tin, şikaftin, tira zan, qelaştin, veqelaştin, terikandin, qelşkirin, telişandin, telaştin, qelişandin, qelş kirin, talişandin, kelaştin
şeqitandin/dişeqitîne/bişeqitîne 1. fizirandin 2. dan aliyekî
şeqitîn (lêker)(navdêr, mê) fiştiqîn, filitîn, xelasbûn. Tewîn: -şeqit-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌قتین
şeqitîn/dişeqite/bişeqite 1. fizirîn 2. xwe dan aliyekî
şeqitîyayene (Zazaki) (lêker) şiqltirı
şeqitnayene (Zazaki) (lêker) şiqitîn
şeqitnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin şiqitandin
şeqiyan (navdêr, mê) vêkketina du tiştan û deng jê hatin, teqîna peqîna tiveng top û htd, :telhek eqya tiveng eqya.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌قیان
şeqîyayene (Zazaki) (lêker)şeq leketin
şeqizîn şermî bûn, şermezarî bûn, qusikîn, sorsorîbûn, sorsorî bûn, şermîbûn
şeqizîn/dişeqize/bişeqize 1. şerm kirin, fedî kirin 2. şaşwaz bûn 3. neçar bûn
şeqizîyayene (Zazaki) (lêker) şeqizÎn
şeqiznayene (Zazaki) (lêker) şeqizandin
şeqiznîyayene (Zazaki) (lêker)hatin şeqizandin
şeqker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê şeq dike.
ji: şeq + -ker
şeqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şeq kirin
şeqkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şeq
şeqlawa Serenav,mê, bajarrokek e li parêzgeha Hewlêrê li Başûrê Kurdistanê.
Herwiha: Şeqilawa, Şeqilawe, Şeqlawe.
ji wêjeyê: Rojên 28-29ê Gulana 2011ê li bajarokê Şeqlawa ser bi Hewlêrê bi navê ‘’Civîna İraqê II. Rawestgeha Hewlêrê’’ ji aliyê Komeleya Lêkolînên Ekonomîk û Civakî (Ekopolîtîk) ve civînek hat sazkirin. Ji Herêma Kurdistanê, Kerkûk, Mûsil û Tirkiyê gelek akademîsyen, rojnamevan, rewşenbîr û herwiha reîseşîr û kesayetî beşdar bûn. Di civînê de hat tekez kirin ku heta Tirkiye pirsa Kurd li navxwe çareser neke nikare peywendiyeke baş ligel Herêma Kurdistanê deyne..
ji: Şeql ? + -awa (-ava)
şeqle darên ku ji bo şewitandinê hatine şeqşeqîkirin; êzing
(navdêr, nêr) karîte, max, kêran, beşt, ribanek, nîre, girş, gelender, onî, mertek, mirdiyaq, garîte, darê yan asinê dirêj û qayîm (bi taybetî yê ku ban xwe li ser radigire).
: şeqleyî
şeqlemast (navdêr, mê) avemast, dew
şeqlevan (navdêr, mê) şên, yarîker, henekvan, qerfok.
ji: şeqle +-van
şeqlevanî (navdêr, mê) şênbûn, yarikerî, henekvanî, qerfokî, henekbazî, galtekerî, yaranîkerî, tinazkerî.
ji: şeqle +-vanî
şeqleyî (navdêr, mê) rewşa şeqlebûnê.
ji: şeqle + -yî
şeqnayene (Zazaki) (lêker)şeq kirin
şeqnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin şeqbûn
şeqopîlo 1. şeqşeqî 2. derzderzî 3. qelşqelşî
şeqopîlo bûn 1. di navranê de şeqşeqî bûn 2. derzderzî bûn 3. qelşqelşî bûn
şeqopîlo kirin 1. di navranê de şeqşeqî kirin 2. derzderzî kirin 3. qelşqelşî kirin
şeqşeqbûn (navdêr, mê) eq dikevin cihekî, :destên wî jiber karî yêneq eqbûyn
şeqşeqî 1. şelşelî, parçeparçeyî 2. şeqopîlo
şeqşeqkirin (navdêr)mirov tiştekî bi kêrkê yan het devekê tîj eq bike, pirtpirtkirin
şeqşewêl jina nelirê; qehbik
şer 1. ceng 2. pevçûn *“şer, bi tifinga vala nabe”
şer bi lepê xwe, şêx hadî nayê hewara te (biwêj) çi ji destê te tê bike, bi hêviya hinekên din nemîne. bi hêviya hinekên din mabûnê ve mirov nikare tiştekî bibe serî. şêr bi lepê xwe, şêx hadî nayê hewara te.
şer bûn (lêker)(Binihêre:) şer
şer danîn (lêker)(Binihêre:) şer
şer derxistin bûn sedema pevçûnan
(lêker)(Binihêre:) şer
şer di ber neynûka xwe de derxistin (biwêj) ji bo kesên fesad tê bikaranîn. qet qala wî bêbavi meke, wî ew şer jî di ber neyuûka xwe de derxist.
şer gewz kirin (biwêj) şer gur kirin. ya ku wî kir hema ew bû ku şer hê jî gewz kir.
şer kirin 1. bi yekî re li hev xistin; cengîn 2. lê bezîn şerm eyb, fedî *“di dinyayê de şerm tunebe, hurmet jî tuneye”
(lêker)(Binihêre:) şer
şer rabûn (Binihêre:) şer
şer rawestandin (lêker) agirbest kirin, agirbiran kirin, aşt bûn.
ji: şer rawest +-andin
şer û şiltax tê de anîn (biwêj) etxî û îftha li yekî kirin. çîlê şer û şiltaxnên wisa di gogê de anîn ku li ser mêr bêne kuştin.
şer vekirin (Binihêre:) şer
şerab (navdêr, mê) vexwirak, alkol, mey, bade, ereq, elkol.
Herwiha: şarab, şarav, şaraw, şerav, şeraw.
ji: erebî >>> ش ر ب.
: şerabî, şerabvexwar
şerabfiroş (navdêr, mê) meyfiroş.
ji: şerab +-firoş
şerabfiroşî (navdêr, mê) meyfiroşî.
ji: şerab +-firoşî
şerabî (navdêr, mê) rewşa şerabbûnê, şekirî, mest.
ji: şerab + -î
şerabîtî (navdêr, mê) nijyar.
ji: şerab +-îtî
şerabker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê şerab dike, meyker.
ji: şerab + -ker
şerabkerî (navdêr, mê) meykerî.
ji: şerab +-kerî
şerabok (navdêr, mê) polkexatûn.
ji: şerab +-ok
şerabvexwar (navdêr) kesê ku şerabê vedixwe.
ji: şerab + vexwarin
şerandî (rengdêr) xericandî, sincirandî.
ji: şerand + -î
şerandin (navdêr, mê) inkar, mandele, şemartin, haşatî, nikolî, derewandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌راندن
şerane (rengdêr) bi awayekî şer.
ji: şer + -ane
şeranî lîstikeke govendan e û bi pêgiranî tê lîstin *“bûye marê nîvkuştî, hê jî şeranî dilîze”
şeraret (navdêr, mê) israr, pêkolî, birryardarî, qerardarî, bibirryarî, bergirî, rijdî, berxwedan, heter, berkî, ûd, surî, tenezilnekirin, sist, dest berdan
şerb (navdêr, nêr) cerr, kûz, şerbik, kuloz, den, kûzik, kuloz, hin cûn aman in ku ji axa sor hatine çêkirin û bi pirranî biçembil in(û berê bi taybetî bo hilgirtina avê ji kaniyan ta malê dihatin bikaranîn).
Herwiha: şkuloz, kilozk, kilûz, kilûzk, kulozkerbik.
ji: ji erebî شرب (şeribe: vexwarin), hevreha şerbet, şerab, şirûb, meşrûb...
şerbê (navdêr, mê) êşa zirav, tuberkuloz, sîl, werem, beynûtî, jana zirav
şerbet vexwarina ku ji ava mêweyên guvaştî, şekir û avê tê çêkirin
(navdêr, mê) ava fêkî, ava şirîn.
Bide ber: şerab.
ji wêjeyê: Çavên te xweş çav in xezalê, ne çavên xezala li beriyê Qirika te dirêj e delalê, ne qirika qazê yan qumriyê Singa te spî ye hevalê, ne berfa serê çiyê Lêvên te şerbet in kulmalê, ne ava ku diherike ji kaniyê.
ji: ji erebî شربة (şerbet) ji شرب (şeribe: vexwarin).
Bikaranîn: Lêker: şerbet kirin, şerbet xwarin. Navdêr: şerbetkirin, şerbetxwarin Rengdêr: şerbetkirî.
: şerbetane, şerbetî
şerbet kirin (lêker)(Binihêre:) şerbet
şerbet xwarin (lêker)(Binihêre:) şerbet
şerbetane (rengdêr) bi awayekî şerbet.
ji: şerbet + -ane
şerbetî (navdêr, mê) rewşa şerbetbûnê.
ji: şerbet + -î
şerbetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şerbet kirin
şerbetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şerbet
şerbetnekirî (rengdêr) bêbadena, spînekirî, bêspîkirin, badenanekirî.
ji: şerbet +nekirî
şerbetnexwarî (rengdêr) neavsûnkirî.
ji: şerbet +nexwarî
şerbetxwarî (rengdêr) avsûnkirî.
ji: şerbet +xwarî
şerbetxwarin (navdêr, mê) (Binihêre:) şerbet
şerbik tasa avê ya biçembil *“şerbik nû ye, av şirîn e”
(navdêr, nêr) cerr, kûz, şerb, kuloz, den, kûzik, kuloz, hin cûn aman in ku ji axa sor hatine çêkirin û bi pirranî biçembil in(û berê bi taybetî bo hilgirtina avê ji kaniyan ta malê dihatin bikaranîn), cerrê biçûk, dirêj û devteng e ku di havînê de avê cemidî dihêle: Şerbikê avê bi rêya avê ve dişkê. kûp.
Herwiha: şerb.
ji: ji erebî شرب (şeribe: vexwarin), hevreha şerbet, şerab, şirûb, meşrûb... + kurdî -ik
şerbûn (navdêr)(Binihêre:) şer
şerçûn (navdêr, mê) bi şerçûn, pevçûn, lêkketin
şerdanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) şer
şerdar (rengdêr) şerker, şervan, cengawer, şerkar.
ji: şer +-dar
şerê bejî şerê li ser rûyê erdê
şerê bigirbikujiyê şerê xwînxuran ê li dijî reben û repalan
şerê eniyê di bereyekî de cenga du artêşan
şerê fezayî şerê li seqayê
şerê germ şerê rû bi rû; şerê eniyê
şerê li şovê, ne gengeşa bênderê (biwêj) divê mirov berê şert û şuridên xwe di serê serî de bi zelalî kifş bike ku dû re gengeşî dernekeve. şerê li şovi, ne gengeşa bênderê. divê di serê serî de her tişt baş bê xuyandin.
şerê man û nemanê kirin (biwêj) fekoşina dozeke mezin kirin. hevalno xwe bidinê, ev şer şere man û nemanê ye.
şerê piştzeryayî şerê ku di parzemîneke cihê de tê meşandin
şerê sar şerê navtêdan, berîdan û tevdanê; şerê dek û dolaban
şerê te li ber deriyê te be (biwêj) qeda û belaya te bila li te bigere. lnşelah şerê te li ber deriyê te be. (nifir)
şerê zeryayî şerê di nav behran de
şeredev devjenî
(navdêr, mê) bi dev girtine hev, cire, dujwarbûna genge ê, erenîx
şeredevî kirin (navdêr, mê) devjenî kirin, hefteheşt kirin.
ji: şeredev +-î + kirin
şeref 1. heysiyet 2. rûmet 3. rêzdariya li nav civakê *“şeref, ji heyatê hêjatir e”
(navdêr, mê) rûmet, namûs, qedir, qîmet, nirx.
Têkildar: şerîf.
ji: Ji erebî.
: bêşeref, bêşerefî, bêşerefîtî, bêşereftî, bişeref, bişerefî, bişerefîtî, bişereftî, şerefî, şerefsiz, şerefsizî
şeref dan (lêker) rûmet dan, nirx dan, şerefyar kirin.
ji: şeref + dan
şerefdar (rengdêr) firazwer, şerefyar, rûmetdar, bışeref, şerefnak, birûmet, xweyrûmet, rûmetyar, pîroz.
ji: şeref +-dar
şerefî (navdêr, mê) rewşa şerefbûnê.
ji: şeref + -î
şerefnak (navdêr, mê) firazwer, şerefyar, rûmetdar, bışeref, şerefdar, birûmet, xweyrûmet, rûmetyar, pîroz.
ji: şeref +-nak
şerefnak bûn (lêker) rûmetyar bûn, rûmetdar bûn, şerefyar bûn.
ji: şerefnak + bûn
şerefnak kirin (lêker) rûmetyar kirin, şerefyar kirin, rûmetdar kirin.
ji: şerefnak + kirin
şerefnakbûn (navdêr, mê) rûmetyarbûn, rûmetdarbûn, şerefyarbûn.
ji: şerefnak +bûn
şerefnakkirin (navdêr, mê) rûmetyarkirin, rûmetdarkirin, şerefyarkirin.
ji: şerefnak +kirin
şerefname (navdêr, mê) şerefname: belgeyek yan pirtûkek e ku bo rêzgirtinê diyarî kesekî tê kirin, Şerefname: pirtûkek e li ser dîroka kurdan û 1605ê ji alî mîrê kurd Şerefxanê Bedlîsî ve bi farisî hatiye nivîsîn û paşî li gelek zimanan hatiye wergerrandin.
ji: şeref + -name
şerefyar (navdêr, mê) rûmetdar, xweyrûmet, xweyşeref), rûmetyar, muşeref, firazwer, bışeref, şerefdar, şerefnak, birûmet, pîroz.
ji: şeref +-yar
şerefyar bûn (navdêr, mê) firazwer bûn, rûmetdar bûn.
ji: şeref +-yar + bûn
şerefyar kirin (lêker) rûmetyar kirin, şerefnak kirin, rûmetdar kirin.
ji: şerefyar + kirin
şerefyarbûn (navdêr, mê) firazwerbûn, rumetdarbûn, rûmetyarbûn, rûmetdarbûn, şerefnakbûn.
ji: şerefyar +bûn
şerefyarî (navdêr, mê) teşrîf, rûmetdarî.
Bikaranîn: Lêker: şerefyarî bûn. Navdêr: şerefyarîbûn
şerefyarî bûn (lêker)(Binihêre:) şerefyarî
şerefyarîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şerefyarî
şerefyarkirin (navdêr, mê) rûmetyarkirin, rûmetdarkirin, şerefnakkirin, firazwerkirin.
ji: şerefyar +kirin
şerenîx şeredev
şerevanî bajarî, cengawer, şervan, şerker, cengebaz, sîlehşorî
şerfiroş kesê ku her dem li şer û têkdanê digere
(rengdêr) mirovê belakir, mirovê herdem li er û têkdanê di gere
şergeh qada ceng û pevçûnê
şerh (navdêr, mê) şirove, ravekirin, îzah, ravek, tefsîr, têbînî, not, ronkirin, koment, komentar, zelalkirina bingeh û sedemên mijarekê yan bûyerekê.
Bikaranîn: Lêker: şerh kirin. Navdêr: şerhkirin Rengdêr: şerhkirî.
ji wêjeyê: Berpirsiyariya sunnetê beyan û şerh û tefsîra kitêba Xudê û cîh kirina muhtewa û naveroka wê ye ji nezerê hukmên şerî, fikrî û terbiyetî ve.(al-shia.com, jêwergirtin 2006).
ji: Ji erebî.
: şerhî, şerhkar, şerhkarî, şerhker
şerh kirin (lêker)(Binihêre:) şerh
şerhî (navdêr, mê) rewşa şerhbûnê.
ji: şerh + -î
şerhkarî (navdêr, mê) rewşa şerhkarbûnê.
ji: şerhkar + -î
şerhker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê şerh dike.
ji: şerh + -ker
şerhkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şerh kirin
şerhkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şerh
şerî (navdêr, mê) rewşa şerbûnê.
ji: şer + -î
şerî hildan (Binihêre:) şerî
şerî kirin (lêker) biraştin, germ kirin.
ji: şerî + kirin
şeridandî (rengdêr) zelitî, çelitandî, çelitî, şermixî, şermixandî, rûçikandî, şeqitandî, xîşk.
ji: şeridand + -î +
şeridandin şewibandin, şemsî kirin, qorkirin, rêzkirin, sefandin, ristandin, dabiristandin, qor kirin, sef kirin, terişandin, çerixandin, zelitandin, çelitandin, qeşitandin, çizirandin, şermixandin, xermişandin, rûçikandin, şeqitandin, vemalaştin, fiştiqandin, cilhitandin, fişindin
şeridîn şewibîn, şemsî bûn, xericîn, zelitîn, çelitîn, qeşitîn, şermixîn, terişîn, çerixîn, çizirîn, xermişîn, şeqitîn, rûçikîn, fiştiqîn, cilhitîn
şeridîyayene (Zazaki) (lêker) şeridîn
şeridnayene (Zazaki) (lêker) şeridandin
şeridnîyayene (Zazaki) (lêker)hatin şeridandin
şerîet 1. hiqûqa îslamî 2. ola bi zagon û pergal *“şerîet, şermê naxwaze”
(navdêr, nêr) dadweriya îslamî, qanûnên îslamî, dad, dadwerî, hiqûq, mafnasî, qanûn, zagon, yasa.
Herwiha: şerîet.
ji: Ji erebî.
: bêşerîet, bêşerîetî, bişerîet, bişerîetî, şerîetnas, şerîetnasî
şerîetxwazî (navdêr, mê) şerietparêzî.
ji: şerîet +-xwazî
şerîf 1. bişeref (rengdêr) bişeref, binamûs, birûmet.
ji: Ji erebî, têkildarî şeref.
: şerîfî, şerîfîtî, şerîftî
şerîfî (navdêr, mê) gûnî, telîs, tûr, çiwal, torbe, tûrik, şilîf, xirar, rewşa şerîfbûnê.
ji: şerîf + -î
şeriqandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şeriqandin
şeriqandin (lêker)(navdêr, mê) herrimandin, qewirandin, verevandin, pûç kirin, xirab kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌رقاندن. Tewîn: Lêker: -şeriqîn-.
Têkildar: şeriqîn.
ji wêjeyê: Tava Kurdistanê ya ko dide ser her sê perçeyên din jî xewa wan kesan dişeriqîne.(Evdile Koçer: Taya faşîzmê û deh kurên pîrê, nefel.com, 3/2007).
: şeriqandî, şeriqîner
şeriqîn (lêker)(navdêr, mê) herrimîn, qewirîn, verevîn, pûç bûn, xirab bûn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌رقین. Tewîn: Lêker: -şeriq-.
Têkildar: şeriqandin.
ji wêjeyê: Li rexekî kumsorên ku bi banga melayî ve kurdî ji bo cineta xwe dixin “proje”; li rexa din jî Demîrbaşên ku di şeva cinetê de jî xewa wan dişeriqe û dixwazin ku mela jî bi kurdî bang bide û li her derî bazara kurdî vebe..
: şeriqiyayî, şeriqî
şerkar pîşekarê cengê
şerkarî (navdêr, mê) şerkerî, şervanî, cengawerî, şervantî, cengebazî.
ji: şer +-karî
şerkerî (navdêr, mê) cengawerî, şervantî, şerevanîtî, cengebazî, şervanî, şerkarî.
ji: şer +-kerî
şerkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şer kirin
şerkirin (navdêr)(Binihêre:) şer
şerm (navdêr, mê) tinebûna cesaretê bo danûstandinên li gel xelkê: Ez şerm dikim li gel keçan biaxivim. fedî, fêt, eyb, fihêt, ar, erz, tişta/ê ku kirina wê ji alî civakî ve wek rûreşiyekê tê hesibandin: Şerm e ku mirov bêcil li derve bigerre..
Herwiha: şerim.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: شه‌رم.
ji: Ji Proto-hindûewropî ḱormo- (êş, jan, ezyet), hevreha شه‌رم (şerm) ya soranî, شرم (şerm) ya farisî, şerm ya pehlewî, fşerime ya avestayî..
Bikaranîn: Lêker: şerm kirin. Navdêr: şermkirin Rengdêr: şermkirî.
: bêşerm, bêşermî, şermî, şermîn, şermînî, şermker
şerm bûn (lêker)(Binihêre:) şerm
şerm kirin 1. fedî kirin 2. mehcûb bûn *“bide metirse, bixwaze û bistîne lê şerm meke”
(lêker)(Binihêre:) şerm
şerm li rûyê (yekî) neman (biwêj) beş crm û bêheya bûn. metropolê wisa kiriye ku şerm li rûyê çermînê nemaye.
şerm nekirin (lêker)(Binihêre:) şerm
şerm şikandin (biwêj) şerm winda kirin, êdî şerm nekirin. wan êdî şerm şikandine, ji bo wan ew karekî asahî û rojarie ye.
şerma xwe winda kirin (biwêj) bêşerm û bêfedî bûn. berê mirovatî û şerm ji rûyê wê dihat xwendin, lê di metropolê de ew şerma xwe jî winda kir.
şerman (Binihêre:) şer
şermandin (lêker) şermezar kirin, şermî kirin, şermezarî, lome, fihêtandin, şermezarkirin, şermîkirin, dan şermê.
ji: şerm +-andin
şermayene (Zazaki) (lêker)şerm kirin
şermayî (navdêr, mê) şermîn.
ji: şerm +-ayî
şermbûn (navdêr, mê) rûreşîtî, şermizarî.
ji: şerm +bûn
şermdêr (navdêr, mê) şermamiz.
ji: şerm +-dêr
şermende (navdêr, mê) şermok, şermoke, fediyok, fihitkar, fihitoyî, şermîn, fêdok, fedîker, şermelûd, şermker, fedîkar, fihêtkar.
ji: şerm +-ende
şermende bûn (lêker)(Binihêre:) şermende
şermende kirin (lêker)(Binihêre:) şermende
şermendetî (navdêr, mê) şermokî, şermokebûn, fediyokî, fihêtkarî, fihêtoyîtî, şermoketî, şermînî, fedokî, fedîkerî, şermelûdî, şermkerî, fedîkarî.
ji: şermende +-tî
şermendeyî (navdêr, mê) şermezarî, şermesarî, fedîkarî, mehcubiyet, fihetkarî, şermokî, şermikî, şermîsarî, rûsarî, mehcûbiyet, rûreşîtî, şermizarî, şermbûn.
ji: şermende +-yî
şermendeyî bûn (navdêr, mê) fehîtokî bûn, şermokî bûn, fediyokî bûn.
ji: şermende +-yî + bûn
şermendeyî kirin (navdêr, mê) şermokî kirin.
ji: şermende +-yî + kirin
şermendeyîbûn (navdêr, mê) fehîtokîbûn, şermokîbûn, fediyokîbûn.
ji: şermende +-yî +bûn
şermezar 1. kesê ku karekî neyînî kiriye 2. riswa
(rengdêr) rûreş, kesa/ê ketiye şermê, kesa/ê ji kêmasiyên xwe şerm dike.
Herwiha: şerimsar, şerimzar, şermesar, şermisar, şermizar.
Bide ber: bêzar, tengezar.
Bikaranîn: Lêker: şermezar bûn, şermezar kirin. Navdêr: şermezarbûn, şermezarkirin Rengdêr: şermezarkirî, şermezarbûyî.
ji: şerm + -e- + -zar.
: şermezarî, şermezarîtî, şermezartî
şermezar bûn 1. (ji ber karekî neyînî ve) li ber xwe ketin 2. riswa bûn
(lêker)(Binihêre:) şermezar
şermezar kirin 1. (ji ber neyîniyekê) bertek nîşan dan 2. derew derxistin 3. riswa kirin
(lêker)(Binihêre:) şermezar
şermezarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şermezar
şermezarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şermezar
şermezarî rewşa kesê ku karekî neyînî kiriye an jî ji ber karekî neyînî riswa bûye
(navdêr, mê) rûreşî, qebahet, şerm, fedî, eyb, fihêt, protesto, dijî rabûn, gotin ku napejirîne.
Herwiha: şermezarîtî, şermezartî, şermizarî, şermizarîtî, şermizarîtî.
ji: şermezar + -î.
Bikaranîn: Lêker: şermezarî bûn, şermezarî kirin. Navdêr: şermezarîbûn, şermezarîkirin Rengdêr: şermezarîbûyî, şermezarîkirî
şermezarî bûn (lêker)(Binihêre:) şermezarî
şermezarî kirin (lêker)(Binihêre:) şermezarî
şermezarîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şermezarî
şermezarîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şermezarî
şermezarîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şermezarî kirin
şermezarîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şermezarî
şermezarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şermezar kirin
şermezarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şermezar
şermgeh 1. ewret 2. navran
şermî (navdêr, mê) rewşa şermbûnê, fedî, aborî, hişyarî, şerm, şepirzebûn, lawazî, tirs.
ji: şerm + -î.
Bikaranîn: Lêker: şermî bûn, şermî kirin. Navdêr: şermîbûn, şermîkirin
şermî bûn (lêker)(Binihêre:) şermî
şermî kirin (lêker)(Binihêre:) şermî
şermîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şermî
şermîker (navdêr, mê) fedîker.
ji: şermî +-ker
şermîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şermî
şermin (rengdêr) gundeke li kurdistana ba ûr
şermîn şermoke *”jina şermîn bi şarekî, mêrê şermîn bi karekî”
(rengdêr) şermîn: şermok, şermokî, şermoke, kesa/ê ku şerm dike, ne bisteh, ne wêrek di danûstandinên li gel xelkê de(navdêr, mê) Şermîn: navek jinan e.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌رمین.
Dijwate: zirrşerm.
Têkildar: kûvî.
Bide ber: nermîn.
ji: Şerm + -în.
: şermînî, şermînîtî, şermîntî
şerminî (rengdêr) xelkê şerminê
şermînî di mirovan de rewişt an jî nexweşiya şermê
şermînkî (navdêr, mê) bi şermînî.
ji: şermîn +-kî
şermînok şermîn
şermîtî (navdêr, mê) şermezarî, şermezarî (argo).
ji: şerm +-îtî
şermixandî (rengdêr) zelitî, çelitandî, çelitî, şermixî, şeridandî, rûçikandî, şeqitandî, xîşk.
ji: şermixand + -î +
şermixandin çerixandin, terişandin, zelitandin, çelitandin, qeşitandin, çizirandin, xermişandin, şeridandin, rûçikandin, şeqitandin, vemalaştin, fiştiqandin, cilhitandin, fişindin, pêbûn, pê bûn
şermixîn pixunîn, tehlûtirşî bûn, zelitîn, çelitîn, qeşitîn, terişîn, çerixîn, çizirîn, xermişîn, şeridîn, şeqitîn, rûçikîn, fiştiqîn, cilhitîn, çizirin, şeridin
şermizarkirin (navdêr, mê) hetikbirin, bêrûmetkirin, kirêtkirin, pêkve
şermkerî (navdêr, mê) şermokî, şermoketî, şermînî, şermendetî, fediyokî, fedokî, fedîkerî, şermelûdî, fedîkarî, fihêtkarî, şermezarî, rûsarî, mehcûbiyet.
ji: şerm +-kerî
şermkirî (rengdêr) mirovê karekê ne rewa kirî ko şermê ji xwe dike
şermkirin (navdêr)hest bi ermê kirin, fedîkirin
şermnak (navdêr, mê) kotî, bed, kirêt, çepel, sik.
ji: şerm +-nak
şermneker (rengdêr) ne şermîn, ne şermker.
Herwiha: şerimneker.
ji: şerm -neker.
Dijwate: şermker, şermîn
şermnekirî (rengdêr) bêfihêtî, bêşermî, bêfedîtî, rûmelextî, rûhişkî, rûşûştîbûn, rûçelaqî, rûqayîmî, bêarî, nixayî.
ji: şerm +nekirî
şermok (rengdêr) şermîn, şermokî, şermoke, kesa/ê ku şerm dike, ne bisteh, ne wêrek di danûstandinên li gel xelkê de.
Dijwate: zirrşerm.
ji: şerm + -ok.
: şermokî, şermokîtî, şermoktî
şermokane (rengdêr) fediyokane.
ji: şermok +-ane
şermoke fediyok, şeqizok
(rengdêr) şermîn, şermok, şermokî, kesa/ê ku şerm dike, ne bisteh, ne wêrek di danûstandinên li gel xelkê de.
Dijwate: zirrşerm.
ji: şerm + -oke.
Bikaranîn: Lêker: şermoke bûn, şermoke kirin. Navdêr: şermokebûn, şermokekirin Rengdêr: şermokebûyî, şermokekirî.
: şermoketî, şermokeyî
şermoke bûn (lêker)(Binihêre:) şermoke
şermoke kirin (lêker)(Binihêre:) şermoke
şermokebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şermoke
şermokebûyî (rengdêr) (Binihêre:) şermoke
şermokekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şermoke kirin
şermokekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şermoke
şermoketî (navdêr, mê) rewşa şermokebûnê, şermezarî, şermokî, rûsarî, mehcûbiyet, fediyokî, fedokî, fedîkerî, şermkerî, fedîkarî, revokî, kûvîtî.
ji: şermoke + -î
şermokî (rengdêr) şermîn, şermok, şermoke, kesa/ê ku şerm dike, ne bisteh, ne wêrek di danûstandinên li gel xelkê de.
Dijwate: zirrşerm.
ji: şerm + -okî.
Bikaranîn: Lêker: şermokî bûn, şermokî kirin. Navdêr: şermokîbûn, şermokîkirin Rengdêr: şermokîbûyî, şermokîkirî.
: şermokîtî
şermokî bûn (lêker)(Binihêre:) şermokî
şermokî kirin (lêker)(Binihêre:) şermokî
şermokîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şermokî
şermokîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şermokî
şermokîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şermokî kirin
şermokîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şermokî
şermokîtî (navdêr, mê) rewşa şermokîbûnê.
ji: şermokî + -î
şermoyî (navdêr, mê) şermok, fediyok.
ji: şerm +-oyî
şermrevandin (navdêr, mê) dema yek karekî bike yan gotinekê bêje ko şerim a mirovî bi çe û êdî mirov fedî ne ke
şermûtî (navdêr, mê) qehpetî, bêbextî (mec).
ji: şerm +-ûtî
şermûtî bûn (lêker)(Binihêre:) şermûtî
şermûtî kirin (navdêr, mê) qehpetîkirin, bêbextî, qehpetî kirin, bêbextî kirin.
ji: şerm +-ûtî + kirin
şermûtîbûn (navdêr, mê) qehpikîbûn (mec).
ji: şerm +-ûtî +bûn
şernex (rengdêr) bajareke li kurdistana bakûr
şernexwaz (navdêr, mê) pasîfîst, aştîxwaz
şernexwazî (navdêr, mê) pasîfîzm, aştîxwazî
şeroke 1. kesê ku pir şer û pevçûnan dike 2. kesê ku ji şer û pevçûnan pir hez dike
şerpa (navdêr, mê) Çît yan jî qumaşê ku pîrek yan jî jin porên xwe yan jî serên xwe pê dinixumînin.
ji wêjeyê: Li dawiyê, Sînem rabû ser lingan û got “ bavê min , ma tu Sînemê bibînî tuyê nasbikî”, her wiha Sînemê şerpa serê xwe çirand û got, “bavo zalimo, va ez im, Sînema ku te baweriya xwe pê birî û baweriya xwe bi vî teresî kir”Bide Ber, hûçik, laçik, şal
şerpelî (rengdêr) seqet, şel, qop, şeht, kêmendam, kesa/ê ku yek yan hin ji dest û lingên wî jê kêm in yan normal kar nakin.
ji wêjeyê: Serdar Ünlü: Li hêla we şerpelî jî heye?.
: şerpeliyane şerpelîtî
şerpelîtî (navdêr, mê) rewşa şerpelîbûnê.
ji: şerpelî + -tî
şerpeliyane (rengdêr) bi awayekî şerpelî.
ji: şerpelî + -ane
şerpeze şepirze
(rengdêr) perîşan, belengaz, hejar, feqîr, jar, reben, goyîn, nedar, bêhal, rezîl, riswa, şerpelî, bêzar, tengezar, nexweş, nesax, belingaz, bêserûber, kepaze, aşifte, xizan, muhtac, hewcedar, miskîn, destkurt, aciz, xax.
Bikaranîn: Lêker: şerpeze bûn, şerpeze kirin. Navdêr: şerpezebûn, şerpezekirin Rengdêr: şerpezebûyî, şerpezekirî.
: şerpezehî, şerpezetî, şerpezeyî
şerpeze bûn (lêker)(Binihêre:) şerpeze
şerpeze kirin (lêker)(Binihêre:) şerpeze
şerpezebûn (navdêr)(Binihêre:) şerpeze
şerpezebûyî (rengdêr) (Binihêre:) şerpeze
şerpezekirî (rengdêr) (Binihêre:) şerpeze
şerpezekirin (navdêr)(Binihêre:) şerpeze
şerpezetî (navdêr, mê) hejarî, belingazî, feqîrî, rebenî, perîşanî, xizanî, jarî, nedarî, ne zengînî, ne dewlemendî, rewşa şerpezeyan, miskînî, milahimî, goyînî.
Herwiha: şerpezehî, şerpezeyî.
ji: şerpeze + -î
şerpilîn/dişerpile/bişerpile feşkilîn şerpîn barişa boş şert merc
şerq (navdêr, mê) alê roj jê hiltê, aliyê roj jê radibe.
Hevwate: rojhilat, xorhelat, xorhilat, xurhelat, xurhilat.
Herwiha: şarq (di bin tesîra tirkî de).
Dijwate: rojava, xerb.
Bide ber: bakur, başûr.
ji: ji erebî شرق (şerq), hevreha aramî סרק (s-r-q-: sor), akadî şerqu (xwîn).
: şerqiyane, şerqî
şerqî (rengdêr) rojhilatî, rohilatî, rojhilatnavînî.
Herwiha: şarqî.
ji wêjeyê: Nuha cara pêşî di dîroka Kurdistanê de qonaxa rastîn a îmtîhana desthilat û mixalefeta siyasî ya li ber birêvebirina dewlet û welatekî demokratîk destpêkiriye. Gelo siyasiyên Kurdistanê bi desthilat û mixalefeta xwe ê karibin zemîna islûb û zimanê kultura demokrasîyê peyda bikin û bi hev re welat ber bi reform û demokrasiya pêşkeftî ve bibin, yan ê zimanê desthilat û mixalefeteka populîst a ”a la şerqî” ya texrîbkar hilbijêrin?(Murad Cûwan: Encamên hilbijartinên Kurdistanê, Netkurd.com, 7/2009).
ji: ji erebî, ji şerq + -î.
: şerqîdost şerqîdostî şerqîhez şerqîhezî şerqîtî şerqînas şerqînasî
şerqîtî (navdêr, mê) rewşa şerqîbûnê, rojhilatîtî, rojhilatîbûn.
ji: şerqî + -tî
şerqiyane (rengdêr) bi awayekî şerq.
ji: şerq + -ane
şerr (navdêr, nêr) li hev dan, li hev xistin (bi dest û piyan yan jî bi dar û beran bo êşandina hev), ceng, herb, sewaş, bikaranîna çekan anku sîlehan dijî hev, bikaranîna gotinên tûj yan tal dijî hev.
Herwiha: şar, şer.
ji: ji erebî شر (şerr: xirabî) ji شر (şerre: xirabî kirin), belkî ji sûmerî şirde- (cinayet, kuştin, tawan).
Dijwate: aştî.
Bide ber: berxwedan, serhildan, şorreş.
Bikaranîn: Lêker: bûn şerr, kirin şerr, şerr bûn, şerr kirin Navdêr, mê: şerrbûn, şerrkirin.
: şerrane, şerranê, şerrenîx, şerrhez, şerrhezî, şerrî, şerrkar, şerrkarî, şerrker, şerrkirr, şerrkirrî, şerrnas, şerrnasî, şerrok, şerroke, şerrperest, şerrperestî, şerrvan, şerrvanî, şerryar, şerryarî, şerrzan, şerrzanî, şerûd, şerawe, şerax
şerr bûn (lêker)(Binihêre:) şerr
şerr kirin (lêker)(Binihêre:) şerr
şerrane (rengdêr) bi awayekî şerr.
ji: şerr + -ane
şerrbûn (navdêr)(Binihêre:) şerr
şerrenîx (navdêr, mê) şerrê seyan, pevçûna kûçikan, (mecazî) cedelên dijwar, gengeşe, nîqaş, qerqeşe, debat, minaqeşe, şeredev suhbeta ku tê de du yan zêdetir kes li hev nakin û bi giranî dijî hev dipeyivin.
Herwiha: şerenîx, xerenîx, xerrenîx, cerenîx.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌ڕه‌نیخ.
Bikaranîn: Lêker: şerrenîx kirin. Navdêr: şerrenîxkirin.
ji wêjeyê: Bêjeya şerenîx ji bo şerê segan têt bi kar anîn. Dema ko gelek seg hevdu vedigevizînin jê re dibêjin şerenîx. Carekê spêdeyekê şerrenîx û pevçûnek devkî di navbera wan de rû da. Tanya qorrî girî û revî odeya xwe. Ew ne hat firavînê bixwe û ne jî çayê vebixwe... jêder.
ji: şerr + -e- + nîx. Şerr ji erebî شر (şerr: xirabî) + -e- jiari + nîx . Ji ermenî: շուն (şûn: se, kûçik) bi guherîna cihê dengan anku metatezê (şûn > nûş) û guherîna dengan (nûş > -nîş > -nîx). Bo guherîna cihê dengan binêre: metatez. Bo guherîna Ş/X bide ber paşil/paxil. Bo guherîna Û/Î bide ber hemû/hemî. Di hin devokan de ji ber analojiyê Ş-ya destpêkê jî wek herfa dawiyê bûye X (şerrenîx > xerrenîx). Bo forma devokî cerrenîx anku guherîna Ş bi C, bide ber şebeş/cebeş (şebeş bi xwe jî bi analojiyê ji zebeş/cebeş peyda bûye)..
: şerrenîxî, şerrenîxker
şerrenîx kirin (lêker)(Binihêre:) şerrenîx
şerrenîxî (navdêr, mê) rewşa şerrenîxbûnê.
ji: şerrenîx + -î
şerrenîxker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê şerrenîx dike.
ji: şerrenîx + -ker
şerrenîxkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şerrenîx
şerrfiroş (navdêr, mê) holîgan, belakirr, şerrxwaz
şerrgeh (navdêr, mê) meydana şerrî, cihê ku şerr lê tê kirin, gorrepana cengê.
Herwiha: şergeh.
ji wêjeyê: Îro ji Qendîlê giringtir şergeha hilbijartinê ye...(sernavê nivîsek Cankurd di koma Dîwanxaneyê de, yahoo.com, 3/2009).
ji: şerr + -geh
şerrhez (navdêr, mê) şervan, şerûd, şerxwaz.
ji: şerr +-hez
şerrî (navdêr, mê) cîhadî, micahidî, cengî, rewşa şerrbûnê.
ji: şerr + -î
şerrker (navdêr) kesa/ê şerî dike, leşker, esker, çekdar, serbaz, şerrvan, jenderme, pêşmerge, gerîla, cengawer.
Herwiha: şerrkar şerkar şerker.
ji: şerr + -ker.
: şerrkerîBi Zaravayên Din, soranî : جەنگاڤەر (cengaver)
şerrkerane (rengdêr) şeranî, şerûdane, cengawerane.
ji: şerrker +-ane
şerrkerî (navdêr, mê) rewşa şerrkerbûnê, leşkerî, eskerî, çekdarî, şerrvanî, serbazî.
ji: şerrker + -î
şerrkirin (navdêr)(Binihêre:) şerr
şerroke (rengdêr) şerrxwaz, belakirr, şerrker.
Herwiha: şerrok, şerok, şeroke.
ji: şerr + -oke.
: şerroketî, şerrokeyî
şerroketî (navdêr, mê) rewşa şerrokebûnê.
ji: şerroke + -tî
şerrperest (navdêr, nêr) Ew kesê piştevaniya şer dike, şer dipejirîne yan jî kar dike ji bo şer bide destpêkirin.
Bide ber: aştîperest, şerrperestî.
ji wêjeyê: Gava şer nemîne, zemîna wan a civakî jî namîne. Şertê îstismarkirina dozê jî namîne. Ji ber ko hingê hiş û hizir dê têkevin dewreyê û fonksîyona xwe ya erênî bilîzin. Loma heta ko ji destê şerperestan tê, şerî gûr dikin û hiş û hizir jî di nav toz û dûmana şerî de bê fonksîyon dibin. Di şertên weha de tu kes guh nade hiş û fikiran.(nefel.com, 11/2008)
şerrvan (navdêr) kesa/ê ku şerrî dike, leşker, esker, çekdar, serbaz, şerrker, jenderme, pêşmerge, gerîla, cengawer.
Herwiha: şervan, şerrwan, şerwan.
ji: şerr + -van.
: şerrvanî, şerrvanîtî, şerrvantî
şerrvanî (navdêr, mê) karê şerrvanan, leşkerî, eskerî, çekdarî, şerrkerî, serbazî.
ji: şerrvan + -î
şerrxwaz (navdêr) kesa/ê ku dixwaze şerrî bike yan şerr bêt kirin, belakirr, ne aştîxwaz, êrişker, holîgan, milîtan.
Herwiha: şerxwaz, şerrxwez, şerxwez, şerxaz, şerrxaz.
ji: şerr + -xwaz.
: şerrxwazî, şerrxwazîtî
şerrxwazî (navdêr, mê) milîtarîzm, îdeolojî, rewşa şerrxwazbûnê.
ji: şerrxwaz + -î
şert (navdêr, nêr) tişta/ê divê hebe yan bibe yan bêt kirin daku tiştek din hebe yan bibe yan bêt kirin: Ez jî dê bêm lê bi şertê ku em bi tirimpêlê biçin. (Ger em bi tirimpêlê neçin, ez nayêm.) Min şertek heye: divê hûn ji kesekî re nebêjin. Bo parastina zimanê kurdî şert e ku her kes li gel zarrokên xwe bi kurdî biaxive..
Hevwate: merc, şirûd.
ji: ji erebî شرط (şerț).
Bikaranîn: Lêker: şert girtin, şert danîn. Navdêr: şertgirtin, şertdanîn.
: bêşert, bêşertî, bişert, bişertî, şertanê, şertî, şert dagirtin, şert girtin
şert dagirtin (lêker) ketin miçilgê, şert girtin.
ji: şert dagir +-tin
şert danîn bi hev re ketin mercê
(lêker)(Binihêre:) şert
şert girtin (lêker)(Binihêre:) şert
şertandin (lêker)mercandin, sînordarîkirin, sînordarî kirin. Tewîn: -şertîn-.
ji: şert +-andin
şertanê (navdêr, mê) girew, lîstikan mamikan, hîlebazî, fena, fêl, lêb, qumar.
ji: şert + -anê
şertdanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) şert
şertdar (rengdêr) meredar.
ji: şert +-dar
şertgir (navdêr, mê) şertker.
ji: şert +-gir
şertgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) şert
şertî (navdêr, mê) rewşa şertbûnê.
ji: şert + -î
şertik (navdêr, mê) cinaq, yadeşt, çeleme, kerik.
ji: şert +-ik
şertik girtin (lêker) şert girtin.
ji: şertik + girtin
şertker (navdêr, mê) şertgir.
ji: şert +-ker
şerûd kesê ku bi her kesî re li hev dixe; şeroke
(navdêr) şerrvan, esker, serbaz, şerrker, şerrxwaz, belakirr.
Herwiha: şerrûd, şerût, şerrût.
ji wêjeyê: Di vê serdema me de jî dagîrkerên Kurdistanê me bi navên cur be cur yên wekî: Neyarê Xweda, Bêdîn, Terorîst, Dijê Ellah, Şerûdê dijî Xweda û bi dehan navên dî dikujin.(Perwîz Cîhanî: Mexîn?, Amidakurd.com, 8/2007).
: şerûdî, şerûdîtî, şerûdtî
şerûdane (rengdêr) şeranî, şerrkerane, cengawerane.
ji: şerûd +-ane
şerûdî (navdêr, mê) rewşa şerûdbûnê, serkêşî, çerokî, garisî, pevçokî.
ji: şerûd + -î
şerûdkî (navdêr, mê) bi şerûdîidarî).
ji: şerûd +-kî
şerûdkirin (navdêr, mê) bizavkirin.
ji: şerûd +kirin
şervan çekdarê ku karê wî berevaniya welat û rastiyê ye; şerkar
şervanî (navdêr, mê) karê şervanan, şerkerî, cengawerî, şerkarî, şervantî, cengebazî.
ji: şervan + -î
şervantî (navdêr, mê) cengawerî, şerevanîtî, şerkerî, cengebazî, şervanî, şerkarî.
ji: şer +-vantî
şerxwaz kesê ku cengê ser aşitiyê re digire
şeş 1. hejmara piştî pêncan û beriya heftan 2. jimareya 6’an *“meha şeşan, kuran bibe hewşan, keçan dayne ser merşan”
(hejmar) hejmar 6 anku VI.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌شHejmarên sade yên kurdî, sifir, yek, du, sê, çar, pênc, şeş, heft, heşt, neh, deh, yazde, dazde, sêzde, çarde, pazde, şazde, hevde, hejde, nozde, bîst, sî, çil, pêncî, şêst, heftê, heştê, not, sed, hezar, milyon, milyar.
ji: hevreha soranî شه‌ش (şeş), şêxbizinî şeş/şaş, kelhurî şeş, zazakî şeş, mazenderanî şeş, talîşî şeş, belûçî شش (şeş), farisî شش (şeş), tacikî шаш (şaş), pehlewî şeş, avestayî xşveş-, sanskrîtî षष् (ṣáṣ), lîtwanî šеšì, rûsî шесть (šêsti), latînî sex, fransî six, spanî seis, inglîzî six, almanî sechs, swêdî sex, danmarkî/norwecî seks, holendî zes, albanî gjashtë, ermenî վեց (vec’)... hemû ji Proto-hindûewropî swéḱs. Peyva zimanên samî jî gelekî wek ya hindûewropî ye: îbrî שש (şêş), aramî שתא (şita), siryanî ܫܬܐ (şita), erebî ستة (sitte), amharî ስድስት (sidst)... lê wekheviya wan li gel yên hindûewropî ihtimalen tesedifî ji ber ku hejmarên din yên sade ne wek hev yan nêzîkî hev in. Şibîna 6 ya hindûewropî li gel sekiz (heşt) ya tirkî û zimanên din yên tûranî bi zelalî tesedifî ye..
: şazde, şeşem, şeşemî, şeşemîn, şeşemînî, şeşik, şêst
şeş milî lê dide kesê/a xisarê nade ber çavên xwe û tiştên heyî çawalêhato xerc dike. xisaro.
"hesen dixwaze em şeş milî lê bidin, ceylana hemû oda vekin, klîma û soba ceylanê hemûya pevre pêkin."
şeşalî şeşgoşe
(rengdêr) endaze şêweyî endazeyî ji e rexan pêkhatîye
şeşane (rengdêr) musedes.
ji: şeş +-ane
şeşanî (navdêr, mê) şeşene, şeşek.
ji: şeş +-anî
şeşar şeşderb, şeşagir, şeşxur, şeşgule, şeşxane, pîşto, demance, debance, revolver
şeşbalik (navdêr, mê) endaze şeşşalî
şeşbêj kesê ku gelekî diaxive û mijaran têkel dike; pirbêj
(rengdêr) mirovê gelek di axive û mijaran têkel dike, pirbêj
şeşderb (navdêr, mê) demance, pîstol, revolver.
Bide ber: bombe, çardexwer, çifte, moşek, narincok, sarox, tifeng, top, xedare.
ji wêjeyê: Mehmet Kaya îro danê nîvro li avahiya rojnameya xwe ... bi şeşderbê derbek bera serê xwe daye û xwe kuştiye..
ji: şeş + derb.
: şeşderbî
şeşderbî (navdêr, mê) rewşa şeşderbbûnê.
ji: şeşderb + -î
şeşê (rengdêr) ya şeşê, rêza şeşê
şeşêk (rengdêr) yek ji şeşê, 1/6
şeşek 1. ji şeş paran parek 2. şeş rojiyên piştî cejna remazanê
(navdêr, mê) şeşanî, şeşene.
ji: şeş +-ek
şeşek girtin di şeş rojên pêşîn ên meha şewalê de rojiya nafile girtin
şeşek nan û dîzek dan xwarin (biwêj) ji bo kesên ku zêde xwarinê dixwin tê gotin. rebenî tiştek nexwariye, tenê şeşek nan û dîzek dan xwariye.
şeşekî (navdêr, mê) awaza şeşekî.
ji: şeşek + -î
şeşem (hejmar) ya/yê şeşê, ya/yê ku pênc li pêş hene.
Herwiha: şeşemîn rengdêr.
ji: şeş + -em.
: şeşemînî
şeşem/şeşemîn di rêza şeşan de
şeşemînî (navdêr, mê) rewşa şeşembûnê.
ji: şeşem + -înî
şeşerût 1. pêgirtî, xulamok 2. têjikên nebaşiyê
şeşgoşe şêweyekî endazeyî yê ku ji şeş rexan pêk hatiye; şeşalî
şeşhezar (navdêr, mê) hijmara 6000
şeşik 1. kevirên bi qasî bindeq û gûzan 2. cureyekî lîstikên zarokan a ku bi şeş şeşikan (kevirên biçûk) tê lîstin
(navdêr) şeş ango tiştên pêkve ango pevre ango li gel hevBinere.
Herwiha: kitik, cotik , sêtik , çarik , pêncik , şeşik , heftik , heştik , nehik , dehik.
Bide ber: şeşek, şeşêk, şeş-yek, şeşgoşe, şeşkuj.
ji: şeş + -ik.
: şeşikane, şeşikî
şeşikane (rengdêr) bi awayekî şeşik.
ji: şeşik + -ane
şeşikî (navdêr, mê) rewşa şeşikbûnê.
ji: şeşik + -î
şeşkujî şeşgoşe
(rengdêr) şêweyek endazeyî ye ji şeş kujî yan seran pêkhatî ye
şeşlûleb (rengdêr) mirovê pirbêj
şeşmilyon hijmara 6000000
şeşper [I] cureyekî şalên mêran ê fireh e [II] cureyekî gurzên cengê ye û ji şeş parçeyan pêk tê
şeşsed hijmara 600
şeştî (Zazaki) (hejmar). Bi kurmancî: şêst, 60Hijmarên sade yên kirdkî, sifir, yew, di, hîrê, çar, panc, şeş, hewt, heşt, new, des, yewendes, diwês, hîrês, çarês, pancês, şîyês, hewtês, heştês, newês, vîst, hîris, çewres, pancas, şeştî, hewtay, heştay, neway, se, hezar, milyon, milyar
şeşxane cureyekî tifingên ku şeş fîşeng dikevin ber
(rengdêr) tivenga şeş xane he bin
şeşxur (navdêr, mê) şeşderb, şeşar, şeşagir, şeşgule.
ji: şeş +-xur
şet xwar
1. seqet (rengdêr) seqet, kêmendam, qop, qoz, xûz, şel, şeht, şetik.
: şetane şetik şetî şetkî
şetane (rengdêr) bi awayekî şet.
ji: şet + -ane
şetbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şet
şetê (rengdêr) birmîz, kelmîz, şeto, bixwevemîz
şetek (navdêr, mê) mîzek, kelmîsk, kelmîzek.
ji: şet +-ek
şetek berdan (lêker) (mîz) berdan, çemek berdan.
ji: şetek + berdan
şetele 1. şepe, renî, aşît 2. teşqele, karesat
(navdêr, mê) aşît, berfa bi carekê ji çiyayekî yan girekî têt xwarê, (mecazî) eda an jî bela weyla şetele li ser te de bihata heyyy....
Herwiha: şepe.
Bide ber: lehî.
ji wêjeyê: Ev şeteleya duzimanî dê koka me biqelîne
şetele bi ser (yekî) de hatin (biwêj) li rastî qeza û belayê hatin. hey bê şetele bi ser tê de bato, tu çawa ew qas fesadiyêpêk tînî? (nifir)
şetele bûn û ketin riya yekî (biwêj) belaya serî bûn. we navê min bihîstiye? ez elîpehlewan im. min seh kiriye ku dijmin li we bûite şetele, hatim alîkariya we. newzat nurullah
şetele hatin (lêker)(Binihêre:) şetele
şetelehatî (rengdêr) (Binihêre:) şetele
şetelehatin (navdêr, mê) (Binihêre:) şetele
şeteleyek jê re hatin tûşî karesatekê hatin
şetî (navdêr, mê) rewşa şetbûnê.
ji: şet + -î
şetik (rengdêr) (navdêr, nêr) şet, seqet, kêmendam, qop, qoz, xûz, şel, şeht
şetman (Binihêre:) şet
şetnebûn (navdêr, mê) keregêjbûn, vetewşin, gêjokîbûn, sersambûn, sergêjbun.
ji: şet +nebûn
şeto (rengdêr) birmîz, kelmîz, şetê, bixwevemîz
şetrenc sedrenc
(navdêr, mê) kişik, şak, şaxmat lîstikek stratejîk e ku du kes dijî hev kabikên xwe li ser malikên 8x8 dilivînin û tê dikoşin ku berikên hev bixwin.
Herwiha: satranc, setrenc, şatranc.
ji: ji sanskrîtî चतुरङ्ग (cátur-aṅga: çar lingên leşkeriyê anku şah, fîl, hesp û peyade). Guherîna Ç bi Ş di bin tesîra erebî de çêbûye..
: şetrencî, şetrenclîz, şetrenclîzî, şetrencvan, şetrencvanî
şetrencbaz (navdêr, mê) kişikbaz.
ji: şetrenc +-baz
şetrencbazî (navdêr, mê) kişikbazi.
ji: şetrenc +-bazî
şetrencî (navdêr, mê) rewşa şetrencbûnê.
ji: şetrenc + -î
şetrencvanî (navdêr, mê) karê şetrencvanan.
ji: şetrencvan + -î
şetrenczan (navdêr, mê) giriftarîzan.
ji: şetrenc +-zan
şev 1. ji avabûna rojê hetanî elindê duwazde saetên ku cîhan tê de tarî dibe; êvar 2. tarîban *“şeva reş, keleha mêran e”
(navdêr, mê) her roj dema ku dinya tarî ye, dema navbera avabûna rojê û hilatina wê, dema navbera nivistinê şiyarbûnê, dema navbera êvarê û spêdê, dema borandina çalakiyên êvarî: Me şevek xweş ya Newrozê kir..
Herwiha: şevbihêrk.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌ڤ.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: şev (şev) Kurdî (Soranî): şew (şev), Kurdiya başûr: şew (şev), Lekî: şiw (şev), Hewramî: şewe (şev), Zazakî: şewe (şev).
ji: Ji Proto-hindûewropî kwsep-, Proto-aryayî xşep-, hevreha xşep- ya avestayî û farisiya kevn, şep û şeb yên pehlewî, şew ya soranî û zazakî, şewe ya hewramî, شب (şeb) ya farisî, kşāp ya sanskrîtî û ispent ya hîtîtî. Şîv (xwarina êvarê) û -şem (wek: duşem, sêşem, çarşem...) yên kurmancî û şam (êvar) ya zazakî ji heman rehî ne. Akşam (êvar) ya tirkî jî ji heman rehî ye û ji zimanekî arî hatiye deynkirin.Proto-hindûewropî: kwsep- (şev/êvar) Proto-aryayî xşep- (şev) Avestayî: xşep- (şev) Farisiya Kevin: xşep- (şev) Middle Persian: şep, şeb (şev) , sogdî: xşep (şev) Farisî: şeb (şev) Belûçî: şep (şev) Osetî: axşaw (şev)...Kurmancî: şev (şev) Kurdî (Soranî): şew (şev) Zazakî: şew (şev) Hewramî: şewe (şev) Sanskrîtî: kşap- (şev) Hîtîtî: ispent- (şev) ... , Çavkanî: Horn p.171, MacKenzie P.135, Etymonline Pokorny: 649.
Bikaranîn: Lêker: şev çûn. Navdêr: şevçûn.
: îşev, şeva din, şeva dî, şevane, şevê din, şevê dî, şevgerr, şevgerrî, şevgir, şevgirî, şevî, şevîn, şevtira din, şevtira dî
şev bi ser (yekî) de hatin (biwêj) bi derengiye ketin. heya me xwe tev da, şev bi ser me de hat j1.
şev bi ser de hatin 1. heta tarîbanan kudandin 2. hetanî êvarê axaftina xwe dirêj kirin
şev çûn (lêker)(Binihêre:) şev
şev ketin ser (yekî) (biwêj) bi derengiye ketin. heta ku ew bilivin û qûna xwe rast bikin, şev e bikeve ser wan.
şev kirin (lêker)(Binihêre:) şev
şev û roj kirin yek (biwêj) gelekî xebitin. wan heke şev û roj nekirina yek, nikaribûn bigihîştina ve radeye?
şev zîz bûn (biwêj) şev dirêj bûn. em wisa ketibûn xeberdanan ku me jiew dit ku şev bi ser me de zîz, bûye.
şeva dî hoker(navdêr) şeva navbera pêr û du, şevek berî şevê dî: Şeva dî xew bi çavê min neket loma duhî ez gelek westiyayî bûm lê hêşko şevê dî ez baş nivistim loma îro gelek ne betilî me..
Herwiha: şeva din.
Bide ber: şevê dî, şevê din, şevtira dî, şevtira din
şeva leyletilqedre ji diya xwe bûn (biwêj) bişans bûn. kes ji we derbe xelas nedibû, lê her hal bedri şeva leyletilqedre ji diya xwe bûye.
şeva pisîkkuştine bihurandin (biwêj) firsend ji dest derketin. firsenda heyî bi kar neanîn. mixabin dive te di serê seri de biki-ra. te şeva pisîke bihitrandiye. (bnr. çîrok) du heval hebûne. jina yekî pir baş û di gotina mere xwe de bûye. lê jina ye din. sîra heft serî li ser serê mere xwe difroşe û jiyana wî reş kiriye. rojeke ye ku jina wî zehf rezîl e, ji ye din dipirse: hevalo. tu çawa diki ku jina te ew c/as di gotina tê de ye? hevale wî. wî dibersivîne û dibêje: hevalo, ez îro zêde fişteki nakim. dema ku em zewicîn şeva gerdeke min wisa xwe nîşanî we da ku ew bû xime tekiliya me. ye din dipirse: te çawa kir? şeva peşîn dema ku ji me re şifre anîn, meşeke li ser şifre danî. min ew girt û li ber çavên jina xwe perçiqand. dû re pisîke çima ku hinek nan xwar. min girt û her du şeqen we ji hev qelişandin. hema di we roje de jina min çavên we tirsyan û ji gotina min derneket. hevale wî dipirse
şeva xwe xistin roj (biwêj) zêde xebitîn. 6ji bo lên li ser erseye xwe ji xwe re malekê çêbike, kemal şeva xwe xiste roj, di dawiyê de jî çêkir.
şevaborî (rengdêr) berîna şevekê, şevêdî
şevaçûyî (rengdêr) şevaborî
şevadî (rengdêr) berî du şevan , pêr bi şev
şevadin (rengdêr) şevaborî
şevane 1. karê ku bi şev tê kirin 2. mûçeya ku ji bo keda şevekî tê dayîn 3. tiştê ku her şev pêk tê
(rengdêr) bi awayekî şev.
ji: şev + -ane
şevbaran (navdêr, mê) barana bi şevê di barit, tevên baranê li şevê
şevbaş (hoker) şevxweş, silava xatirxwestinê li êvarê yan berî nivistinê.
Bide ber: êvarbaş, rojbaş, spêdebaş.
ji: şev + baş.
: şevbaşî
şevbaşî (navdêr, mê) rewşa şevbaşbûnê.
ji: şevbaş + -î
şevbêhn (navdêr, mê) şebû, şevbo, şebo
şevbêrî (rengdêr) borandina şevê bi suhbet çîrok stiran û htd
şevbêrîkirin (navdêr)şev derbazkirin, borandina şevê, :şevadî me şevbêrîya xwe li mala genco kir
şevbêrk (navdêr, mê) Civat û sohbeta şevê li mala dostekî, cîran yan jî mervekî Berî ku televition dihêkevin jiyana rojane li gundan her şev li malek yan jî li du sê malan şevbihurk dihate çêkirin. Carina bi suhbet carina bi kulam û lesytinan heyta derengiya şevê didomiya.
Herwiha: şevbihurik, şevbihurk
şevbihurk sohbeta êvaran a ku heta nîvê şevê didome
şevbo (navdêr, mê) şebû, şevbêhn, şebo
şevborî (rengdêr) , evbêrî
şevçira (navdêr, mê) çiraya ku bi şevan tê vêxistin, ronahiya di nav tarîtiya şevê de.
Herwiha: şebçirax, şevçirax.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: شه‌ڤچرا.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: şevçira, soranî: şewçira, zazakî: şewçila.
ji wêjeyê: Gula baxê îremê Botan im, Şevçiraxa şevêd Kurdistan im..
ji: şev + çira
şevçûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şev
şevdanî (navdêr, mê) kolît, şevnişîn, xaniyê neqanûnbar.
ji: şev +-danî
şevdêr (navdêr, mê) şevder.
ji: şev +-dêr
şevder (navdêr, mê) şevdêr.
ji: şev +-der
şevê dî hoker(navdêr) şeva navbera duhî û îro: Şevê dî ez baş nenivistim loma îro gelek westiyayî me..
Herwiha: şevê din.
Bide ber: şeva dî, şeva din, şevtira dî, şevtira din
şeveder kesê ku şeva xwe dûrî malê dibuhirîne
deremal
şevêdî (rengdêr) şevêdî
şevekor kesê ku di şevereşê de baş nabîne an jî bi roj rengan ji hev venaqetîne
(navdêr) şevreşk,nexweşîyek çavan e ku kesê pê dikeve di şevê de kêm dibîne
şevekorî (navdêr, mê) şevkorî.
ji: şevekor +-î
şeveng (navdêr, mê) şebeng
şeveq Şeveq, dema şev borî, tarîtî ber bi xilasbûnêve biçe, dema nimêja şîvê qezabi û dema nimêja şeveqê destpê bike heta tav derkeve.
ji wêjeyê: kî zani belkê şeveqekê kurd rabine nimêjê azadî destketîye..
Têkildar: Tav Nîvro Berêvar Êvar, Şîv, şev.
ji: Kurdî şev+eq.şev (tarî) eq (qulipîn).
: Şeveqşeveq
şevereş 1. êvara zîz a ku heyv tê de xuya nabe 2. tarîtî *“heke diz hebin, şevereş gelek in”
hengur
şeverok (navdêr, mê) şevbêrî
şevger kesê ku di xewê de ji nivîna xwe radibe û digere
(rengdêr) mirovê bi şev di gerit navê mêrane candar kimkime
şevgerkî (navdêr, mê) xewgerî, xewgerokî, şevgerokî.
ji: şevger +-kî
şevgerok (navdêr, mê) gezer xewger, xewgerok, şevger.
ji: şevger +-ok
şevgerokî (navdêr, mê) xewgerî, xewgerokî, şevgerkî.
ji: şevgerok + -î
şevgerr (navdêr) kes yan jî tiştê/a ku gerra şevê ji xwe re kiriye adet.
: şevgerrî
şevgerrî (navdêr, mê) rewşa şevgerrbûnê.
ji: şevgerr + -î
şevgir (navdêr, mê) kesê/a şevan digire.
ji: şev + -gir
şevgirî (navdêr, mê) karê şevgiriyê.
ji: şevgir + -î
şevgur (rengdêr) tarîgewirk
şevî şevek bi ser re derbasbûyî
(rengdêr) şevek bi serda çûyî, :ava şevî bi tam û tezî ye girara şevî
şevîbûn (navdêr, mê) tiştê xwarin û vexwarina ev bi serda di çe
şevîkirin (navdêr)xwarin û vexwarinên di hêne vegirtin heyama şeveke, evek bi serda di çit
şevîn 1. çêrandina şevê 2. têkildarî şevê
(rengdêr) şevîn ( dema şev li derekê bê mayîn, çi daîmî wek xwendekarên şevîn, çijî yek şev.nexwesima dema şev dimînine ber pêz jêre tê gotin.), leylî, ber mexela pêz. (Ji kurdî) Şev (berevajîyê rojê) + în (pêvek)
şevînî (navdêr, mê) şevkî.
ji: şevîn +-î
şevkor (rengdêr) mirovê bi şev na bîne yan baş nabîne şevreşkî
şevkorî (rengdêr) derd nexweşîyeke çavên mirovî bi şevê baş nabînin
şevnem (navdêr, mê) şevnem: xunav, çipên ava baranê yan xwîsarê (bi taybetî li ser pelên gulan), Şevnem:.
Herwiha: şebnem, şewnem.
ji: şev + nem.
: şevnemî
şevnemî (navdêr, mê) rewşa şevnembûnê.
ji: şevnem + -î
şevnimêj 1. tehecud 2. nafile
şevreşk (navdêr, nêr) giyanên kirêt û pîrhevî yên bi sehim ko liber çavên mirovî çê di bin nemaze bi şevê, reşê şevê, şevekor,kesê/a ku bi şev nabîne
şevreşkî (navdêr) şevekorî, kesê/a ku bi şevreşkê ketiye û di şevê de dîtina wî tune ye yan jî kêm e
şevrevînk (navdêr, mê) peleçemk, peleçeng, pelçemok, pelçîmok, baçermok, çilîçilî, şevşevok, şevşevik, çekçekûle, şibşibênek, pirçemek, bacemok, baçimêlk, balçimok, çeqçeqole, berçemik, gaperçêvk, dûvmesas, şebşebok, şevekur, şîvînek, perçîmek, balçimk,pirçîmok pêrçêm, pêrçenk, çilajelek guhandar ya firrok û reş û bibask e (bi rojê dernakeve lê bi şevê peyda dibe. Çavên wê bi şevê dibînin û bi rojê kor e.).
Herwiha: şevrevîng.
ji: şev + revîn + -k. Navê zanistî: Vespertilio
şevşevok barçêmk
şevtira dî hoker(navdêr) şeva navbera betrapêr û pêr, şevek berî şeva dî, du şevek berî şevê dî: Şevtira dî ew li mala me mêvan bûn lê pêr çûn mala xwe..
Herwiha: şevtira din.
Bide ber: şeva dî, şeva din, şevê dî, şevê din
şevtiradî (rengdêr) berî sê şevan, pê sê şevan
şevtirsk nexweşiya ji şevereşê
şevxweş (hoker) şevbaş, silava xatirxwestinê li êvarê yan berî nivistinê.
Bide ber: êvarbaş, rojbaş, spêdebaş.
ji: şev + xweş.
: şevxweşî
şevxweşî (navdêr, mê) rewşa şevxweşbûnê.
ji: şevxweş + -î
şevxweşman (navdêr, mê) silava malavayîkirinê bi şev, :şeva we bi mîne xwe
şevyar nêçîra bi şevê
(navdêr, mê) nêçîra bi şev, :babo her ev di çit şevyarê
şevzengil (navdêr, mê) di çîrokên kurdewarîda şevek heye li werzê zivistanê ko aqildarekî zengilek li ber derê mala xwe bi darek dirêj çikilandbû dako zêrevanîya befrê bi kit heta demekê demgê zengilê qutbûye di befrêra hinda bû, şevên befreka mezin dikevit
şew dermanekê şîn î gelêrî ye û ji bo pir mebestan tê bikaranîn *“şew û şekir, li ba şivanan yek in”
(Soranî) (navdêr). Bi kurmancî: şev
şew û şekir ji hev nas nekirin başî û nebaşî ji hev veneqetandin
şewane (navdêr, mê) menzûme, nezm, helbest, şiir, honrawe, beyt, qesîde, poêm, poezî
şewaşa şevereşan bûn (biwêj) ji bo qenciya nepenî, ango veşartî tê gotin. erê, tu wan tiştan ji bûka xwe re dikirî, lê ıces pê nizane, ji bo wê jî tenê dibe, şewaşa şevereşan.
şewat 1. sotin 2. agirpêketin 3. jan *“şewat bi erdê keve, ter û hişk tev dişewitin”
(navdêr, mê) agir, ar, nar, sotin, sujîn, şewitîn, şewitandin: Di şewata xanî de sê kes mirin. (mecazî) êş, jan, azar, ezyet: şewata dilî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌وات.
ji: ji erebî ji rehê ş-w-t- (sotin, şewitandin).
: şewatek, şewatî, şewatkuj, şewatkujî, şewitandin, şewitandî, şewitiyayî, şewitî, şewitîn, şewitîner, şewitînk
şewat berdan dilan pir êşandin
şewate 1. ardû 2. agirê ku pê êgir pê dixin
(navdêr, mê) sotemenî, ardû, mazot, mehrukat, tiştên bo hilkirina agir pêwîst wek dar û êzing û benzîn û gaz û hwd, enerjî, hiz, vejen, wize.
Herwiha: şewatek.
ji: şewat + -e.
: şewateyî
şewatek 1. tiştên ku agir pê tê vêxistin (navdêr, mê) sotemenî, şewate, ardû, mazot, mehrukat, tiştên bo hilkirina agir pêwîst wek dar û êzing û benzîn û gaz û hwd, enerjî, hiz, vejen, wize.
ji: şewat + -ek
şewatekî (navdêr, mê) sotînerî, şewitînerî, sojerî, şewterî, sûznak.
ji: şewate +-kî
şewateyî (navdêr, mê) rewşa şewatebûnê.
ji: şewate + -yî
şewatî (navdêr, mê) rewşa şewatbûnê.
ji: şewat + -î
şewatok (navdêr, mê) agirgir, sotebar, şewitî, sotî, darandî, şewitandî, sotandî, şewitok.
ji: şewat +-ok
şewatokî (rengdêr) dilşewatokî.
ji: şewat +-okî
şewb nexweşiyeke sewalan e
şewba çivîkan qira sewalên bibaskên malê û firindeyên çolê; dimşînk, nikilreş
şewbaş (Zazaki) hoker, şevbaş
şewçila (Zazaki) (navdêr) şevçira.
ji wêjeyê: ŞEWÇILA kovarêka edebî-hunerî ya û hîrê mengan ra reyêk vejêna. (ŞEWÇILA kovarek edebî-hunerî ye û her sê mehan carekê diweşe..
ji: şew + çila
şewdir (Zazaki) beyanî, seher,. .
Herwiha: şodir
şewirîyayene (Zazaki) (lêker) şêwirln
şewişandin (navdêr, mê) madeyekê şil rûn mirov di amanekî bi livînit tanî deng jê dihêt, şilqandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌وشاندن
şewişandin/dişewişîne/bişewişîne çelqandin
şewişîn (lêker)(navdêr, mê) hilingivîn, likumîn, kumişîn, hoşîn, tewişîn, şelişîn, wişwişîn, tevizîn, teyizîn, behitîn, hikumîn, beliqîn, hilingivîn, hilingiftin, setimîn, litimîn, likimîn, leqitîn, hilkimîn, xijikîn, çerixîn ji kêmxewî yan jî ji serxweşî nikarîna li ser lingan rawestîn va dişewişe lê dibêje na min hindik vexwar.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌وشین. Tewîn: Lêker: -şewiş-.
Têkildar: şewişandin.
: şewişî, şewişiyayî
şewişîn/dişewişe/bişewişe 1. tehisîn 2. milmilîn, weşweşîn
şewitandî (rengdêr) sotandî, sotî, agirpêxistî, agirpêketî, şewitî, ya/yê ku hatiye şewitandin.
ji: şewitandin.
Bikaranîn: Navdêr: şewitandîbûn
şewitandî bûn (lêker)(Binihêre:) şewitandî
şewitandî kirin (lêker)(Binihêre:) şewitandî
şewitandîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şewitandî
şewitandîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şewitandî kirin
şewitandîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şewitandî
şewitandin (lêker)(navdêr, mê) sotin, agir pê xistin, agir berdanê, kirin agir, bi agirî ruxandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌وتاندن. Tewîn: Lêker: -şewitîn-.
Herwiha: şewtandin.
Têkildar: şewitîn.
ji: şewat + -andin.
: şewitandî, şewitîner, şewitînerî, şewitîninde, şewitînindehî, şewitînindetî, şewitînindeyî
şewitandin/dişewitîne/bişewitîne 1. pê xistin 2. sotandin 3. êşandin
şewitî (rengdêr) sotî, agirpêketî, sotandî, şewitandî, agirpêxistî, ya/yê ku şewitiye.
ji: şewitîn.
Bikaranîn: Lêker: şewitî bûn, şewitî kirin. Navdêr: şewitîbûn, şewitîkirin Rengdêr: şewitîbûyî, şewitîkirî
şewitî bûn (lêker)(Binihêre:) şewitî
şewitî kirin (lêker)(Binihêre:) şewitî
şewitîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şewitî
şewitîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şewitî
şewitîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şewitî kirin
şewitîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şewitî
şewitîn (lêker) sotin, suşîn, sujîn, agir berbûnê, agir pê ketin, agirî xwe gihandinê, suşîn, sujîn, ketin ber/nav agirî, sotin, suşîn, sujîn, bi agirî pûç bûn, bi agirî ruxîn, sotin, suşîn, sujîn, êşîn, kuzirîn, êşek giran ketinê, ji ber êşê bêzar bûn, dil şewitîn: dil man pê ve, guneh pê hatin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌وتین. Tewîn: Lêker: -şewit- ku-conj-în.
Têkildar: şewitandin.
ji: şewat + -înPeyvên.
Têkildar: şewat, şewatek, şewitandin, şewitandî, şewitî, şewitîner
şewitîn/dişewite/bişewite 1. pê ketin 2. sotin *“divê mirov di agirê mezin de bişewite”
şewitîner (navdêr) ya/yê ku tiştekî dişewitîne
şewitînerî (navdêr, mê) sotînerî, şewatekî, sojerî, şewterî, sûznak.
ji: şewitîner +-î
şewk çengala ku pê masî tên girtin; sincaq
şewket (navdêr, mê) şewket: mezinahî, gewretî, ezamet(navdêr, nêr) Şewket: navek zelaman e.
ji: Ji erebî
şewl şemal, rewneq
(navdêr, mê) devî, terraş, bîşe, tûm, şafir
şewl dan rewneq dan
şewldan (navdêr, mê) hêri, pêlkirin.
ji: şewl +dan
şewle (navdêr, mê) lampe, çira, gulop, çavik, rahnî, rahnik.
Herwiha: şewile.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: شه‌وله.
Bide ber: şewq, şewqe
şewlok amûreke gêrebayî ya ku piştî çûna gêrebayê tê pêxistin
şewlpîv amûra ku leza rewneqa heyî dipîve
şewm (navdêr)(navdêr, nêr) (navdêr, mê) bê oxir, şom
şewmî (navdêr, mê) bêyomî, şemetî, bedyomî, bêoxirî, bêqidoşî, şomî, bêpêûparî, bêwayikî, bêwatî, bûwumî, feleqreşî, mûdîtî, peşkbireşî, serxuretî, pîreşî, şûmî, pîşkî, çiftî, pûşilî, bêmeymenetî, rikdarî, rikatî, girdarî, kîndarî, rikgirî, bikînbûn, kînbazî, kînokî.
ji: şewm +-î
şewq 1. şemal 2. ronahî 3. çirûska boş *“dilê fireh, şewq û çira ye”
(navdêr, mê) ronahî, ronî, tav, nûr, ronayî, geşî, hetav, birq, teys, şuhle, şuhle.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: شه‌وق.
Bide ber: şewqeBinere.
Herwiha: şewle.
: bêşewq, bêşewqî, bişewq, bişewqî, şewqandin, şewqandî, şewqdar, şewqdarî, şewqî
şewq dan (lêker)(Binihêre:) şewq
şewq vedan çirûsk vedan
(lêker)biriqîn.
ji: şewq + vedan
şewqa (yekî) dayîn newqê (biwêj) bi tirane ji yên nebedew re të gotin. erê canim, qîza fazil axa maşelah wisa bedew e ku, şewqa wê daye newqê. (argo)
şewqdan (navdêr, mê) radyasyon, tîrojandin, tîrêjandin, ronahîdan, tîrojdan
şewqdankî (navdêr, mê) bi şewqdanî.
ji: şewqdan +-kî
şewqdar (rengdêr) bironahî, bironî, bitav, binûr, bironayî, bigeşî, bihetav.
ji: şewq + -dar.
: şewqdarî şewqdarîtî şewqdartî
şewqdarî (navdêr, mê) rewşa şewqdarbûnê.
ji: şewqdar + -î
şewqdarkî (navdêr, mê) bi dijwarî.
ji: şewqdar +-kî
şewqe (navdêr, nêr) kulav, kum, kulik, fotêr, dersok, cemedanî, şaşik, cilek e ku mirov datîne ser serê xwe daku xwe pê ji sarmayê yan ji tavê biparêze, fes, kefî, kevînk, serpoş.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: شه‌وقه.
Herwiha: şafqe şapqa şapqe şavqe şawqe şefqe şepqe şevqe.
ji: Bi rêya zimanekî slavî (bulgarî, sirbî yan rusî) şapka ji frensî chapeau (kulav, kum) ji latinî capellus ji cappa (cibe, ebayê bikum).
: bêşewqe bişewqe
şewqê dan newqê tu dibêjî qey pir pak e lê di rastiyê de ne wisa ye
şewqe derxistin (lêker)(Binihêre:) şewqe
şewqeye xwe danîn tel (biwêj) kêfxweş bûn. karê xelefbaş dimeşe, şewqeye xwe dide tel, ma xema wîye?
şewqî (navdêr, mê) rewşa şewqbûnê.
ji: şewq + -î
şewt êşa sivik.
şexitandî (rengdêr) komplîke, aloz, tevlihev, şexitî, têkil, têkvedayî, zehmet, dijwar, asê, alizandî
şexitî (rengdêr) komplîke, aloz, tevlihev, şexitandî, têkil, têkvedayî, zehmet, dijwar, asê, alizandî
şexs (navdêr) kes, mirov, nefer, ferd, takekes, ariz, îndîvîd, indivîd.
Herwiha: şaxs, şaxis, şexis.
ji: Ji erebî.
: şexsiyet, şexsî
şexsek (navdêr, mê) kesek, yekî.
ji: şexs +-ek
şexsen (hoker) bi xwe, bîzzat.
Herwiha: şaxsen.
ji wêjeyê: Li salên 1960yan, li salên 1970yan, li salên 1980yan bo Afrîkaya Başûr nîjadperesttrîn dewlet dihate gotin. Wê demê çermsipîyên ku li îqtîdarê bûn ji çermreşan re digotin, “Hûn mekevin nava me. Bila taxên we ji me cihê bin, bila xwendegeh û salonên sporê û otelên we ji me cihê bin, bila sînema û plajên we ji me cihê bin…” Bona vê yekê, meydanên gelek fireh ku jê re “bantustan” dihate gotin, bi têldirîyan hatibûn dorpêçkirin. Xelkê xwecihî di van qadan de diman. Di van deran de xizmeta avadanîyê gelek kêm bû. Lêbelê xwecihî xwedîyê xodmuxtariya xwe ya hundirîn bûn û ligel nirxên xwe yên etnîkî jiyana xwe dewam dikirin. Ez şexsen di wê qenaetê de me ku kirinên asîmîlasyonê yên ku li Tirkiyeyê li hemberî kurdan têne meşandin, ji wan kirinan gelek nîjadperesttir, gelek paşverûtir in.(İsmail Beşikçi: Komeleya Piştgiriya Jiyana Nûjen Çi Dide Kurdan?, wergerrandin: Roşan Lezgîn, Peyamaazadi.com, 3/2008).
ji: Ji erebî: şexs + -en
şexsî (rengdêr) kesî, kesane, arizî, tişta/ê şexsekî yan şexsan, ferdî, kesîn, prîvat, personal, întîm.
Herwiha: şaxsî, şaxsîn, şexsîn.
Bide ber: seksî.
ji: şexs + -î.
: şexsîtî
şexsîtî (navdêr, mê) rewşa şexsîbûnê.
ji: şexsî + -tî
şexsiyet (navdêr, mê) kesayetî, karakter, xû, xislet, taybetmendiyên kesekî (ku wî ji kesên din cuda dike), kesayetî, karîzma, taybetmendiyên ku kesekî dikin navdar yan jêhatî, kesayetî, fîgûr, kesa/ê navdar yan bibandor.
ji: Ji erebî: şexsî + -yet
şexte zîpikên girs; teyrok
(navdêr)(navdêr, mê) xêz, xet, şûna tiştekî tûj:şexteyek li tirimbêlê ketiye, xûsik, xwîsik, xwîsî, qir, xwîsar, xusar.
ji wêjeyê: FRICERA Xas-xatûnê mînanî te Rema Xwedê va perwede Terbe-tore, temiz, delal, Maqûl, kinêz, heyf û helal, Are-are têne dinya bed û beter, Fêl û finyaz......Vî teherî berî we de Guleke nûr şax vedide, Nermik, nazik disivsive, Şexte dide ser û dive.. .w:Fêrîkê Ûsiv
şexte bi ser de hatin (biwêj) nifir. be şexte bi ser de hato, zimanê xwe zeft bike ku bila serê te nekeve belayê.
şey tişt Tirkî: (navdêr)ewk, çîk, yêr tişt, teba, tiştik
şeyda sewdaser
(rengdêr) mecnûn, mendehoş, beng, şêt, dîn, bêaqil, bêhiş, kesa/ê ku ji ber evîna kesekê/î yan tiştekî ne li ser hişên xwe ye: Evîna Leylê Mecnûn şeyda kir. Muzîka Rojdayê min şeyda dike..
Herwiha: şêda şêt.
Bikaranîn: Lêker: şeyda bûn, şeyda kirin. Navdêr: şeydabûn, şeydakirin Rengdêr: şeydabûyî, şeydakirî.
Herwiha: şêda.
Bide ber: seyda.
ji: Bi rêya farisî شيدا (şeyda) jiarami ܫܐܕܐ (şêḏa) jiakadi şêdu. Ji eynî rehî: şêt..
: şeydayane, şeydatî, şeydayî
şeyda bûn (lêker)(Binihêre:) şeyda
şeyda kirin (lêker)(Binihêre:) şeyda
şeyda xwe nake ji her du eydan (biwêj) ji bo kesên zêde çavçil û kone tê bikaranîn. hay lo lo! ew çi zane ye, seyda xwe nake ji her d ti eydan.
şeydabûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şeyda
şeydabûyî (rengdêr) (Binihêre:) şeyda
şeydakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şeyda kirin
şeydakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şeyda
şeydatî sewdaserî
(navdêr, mê) rewşa şeydabûnê, şêtî, dîwanetî, dînîtî, bengî, dînî, bêhişî, bêaqilî, şêtbûn, mecnûnî.
ji: şeyda + -î
şeydayane (rengdêr) bi awayekî şeyda, dînkî.
ji: şeyda + ane
şeyê (yekî) nexebitîn (biwêj) bandora yekî kêm bûn. êdî rewş ne rewşa berêye, şeye xalojina min wekî berê naxebite.
şeyê piyî ji qeydika piyî hetanî serê tiliyan koma hestî û movikên ku di piyên mirovan de ye
şeyîn/dişeye/bişeye (hesp) hîrîn, şêyeşê kirin
şeyt 1. toterîk 2. taye
(navdêr, nêr) xirrxal, tekel, tayre,şeyt,pêçke, dewr, zivirr, gerr li dor tiştekî.
Herwiha: tol.
Bide ber: tûle.
: tolbûn tolkirin tolîn tolandin
şeytan cinê ku ji Cn. Adem eleyhiselamî re sicde nebiriye, Iblîs *“şeytanê merivan, bi merivan re ye”
Gotin: şeyṭan(navdêr, nêr) (li gor gelek dînan) afirandiyê ku guneh û xirabiyan bi mirovî dide kirin, dijminê Xwedê, kesa/ê xirab yan xirabîxwaz(rengdêr) şatir, fêlbaz, canbaz, hîlebaz, lêbbaz.
Herwiha: Şeytan. Têkilî: decal, ehrîmen, iblîs.
ji: ji erebî شيطان (şeyṭan) jiibrani שטן (şeṭan), hevreha aramî ܣܛܢܐ (şaṭana). Peyva îbrî yekser yan jî bi rêya aramî wek Σατάν (Satan) ketiye yûnaniya kevn û jê belavî hemû zimanên ewropî jî bûye: latînî Satān, fransî, almanî û inglîzî Satan, spanî Satán, îtalî Satana, rûsî Сатана (Satana), portugalî Satã... Li aliyekî din li Rojhilatê forma bi rêya erebî belav bûye: farisî شیطان (şeytan), tirkî Şeytan, hindî शैतान (şeytan), maratî सैतान (şeytan)....
: şeytanî, şeytanîtî
şeytan bi ricaya giran çû, toqa nalet ket stû (biwêj) yên ku di nav daxwaz û armancên zehf zêde de ne û xwe zehf zêde dihesibînin, gelek caran xisare dibînin. lawo get mezin xeber nede. şeytan bi ricaya giran çû, toqa nalet ket stu.
şeytan dibêje... heke li dû nefsa xwe herim ez dê...
şeytan jê heyirî man (biwêj) ji bo kesên ku karen pir kiret û çepel dikin tê bikaranîn. malik neşewitiyo, tiştinen wisa dike ku şeytan jê heyirî dimîne.
şeytan jî riha xwe berdabû (biwêj) bi xuyange nabe, ya girîng naverok e. şeytan jî riha xwe berdabû. bi rihberdane bibûya, pirsgirek nedima.
şeytan ketin bine (yekî) (biwêj) xapin, bi wesweseyen xerab re mijûl bûn. ev çi xew e, niha te rojeke din jî wiha kiribuya, derd nebû! rabe, çi şeytan ketiye bine te?! mehmet dicle
şeytan ku şeytan e, nikare wî bixirine (biwêj) ji bo kesên pir kone tê bikaranîn. tu ç.i dibêjîkuro? şeytan kti şeytan e, nikare m bixirine.
şeytan pê kenîn cinabet bûn
(biwêj) ji bo tiştên bebereket û wekî xewnan diborm tê gotin, ji kesên ku di xewna xwe de dikevin tekiliya zayendî re tê gotin. cunobet bûn. ev fekiyen ku ve hefteye min anîn hema tu dibêjî şeytan pê kenî di navîna du rojan de xelas bû. lşev şeytan bi min keniya, dive ez aveke li xwe bikim
şeytan tî birin ser kaniyê, tî vegerandin (biwêj) pir zana û qurnaz bûn. hay lo lo! ew şeytan tî dibe ser kaniyê, dîn vedigerîne.
şeytan xapandin (biwêj) pir kone bûn. tu wisa bi çavekî li wî menêre, ew seytên dixapîne.
şeytanê kor bextê reş, qedera bireş
şeytangirtî (rengdêr) dêwî, dêwgirtî.
ji: şeytan +girtî
şeytanî fesadî û xirabî
(navdêr, mê) konetî, hîlebazî, cambazî, gelacî, fêlbazî, qurnazî, xapandin, lêbkirin, hîlekirin, mizewirî, karê şeytanan.
Herwiha: şeytanîtî, şeytantî.
ji: şeytan + -tî
şeytanî kirin fesadiya hinekan li ba hinekên din kirin
(biwêj) fesadî kirin. heyfa we keçike ku he ji niha de şeytaniye dike.
şeytanîkirin (navdêr)şûmatîkirin, ne hecimtin
şeytankî (navdêr, mê) şeytanî.
ji: şeytan +-kî
şeytanok cureyekî bihukên ku di qalikekî helezonî de ye û pir dereng dimeşe
(navdêr, nêr) guhşeytan, hiseynok, balîfê marî, qepûşk, ajelek hûrik yê laşlîç lê biqalik e (bi taybetî bi meşa xwe ya hêdî navdar e), mîdye, ajelek xwerbar ya avî û biqalik e, (zaroka/ê) şatir, kone, filmkarton, filmên kartonî, filmên ku wêneyên wan bidest yan bi grafîkê hatine çêkirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: شه‌یتانۆک.
ji wêjeyê: Em li Çewligê/Bîngolê ji mîdyeyê re dibêjin şeytanok..
ji: şeytan + -ok.
: şeytanokane şeytanokfiroş şeytanokfiroşî şeytanokî şeytanoknas şeytanoknasî şeytanokvan şeytanokvanî şeytanokvanîtî şeytanokvantî şeytanokxwer şeytanokxwerî. Navê zanistî: Gastropoda
şeytanokane (rengdêr) bi awayekî şeytanok.
ji: şeytanok + -ane
şeytanokfiroş (navdêr, mê) kesê/a şeytanokan difroşe.
ji: şeytanok + -firoş
şeytanokfiroşî (navdêr, mê) karê şeytanokfiroşiyê.
ji: şeytanokfiroş + -î
şeytanokî (navdêr, mê) rewşa şeytanokbûnê, zeman, xasok, kone.
ji: şeytanok + -î.
Bikaranîn: Lêker: şeytanokî bûn. Navdêr: şeytanokîbûn
şeytanokî bûn (lêker)(Binihêre:) şeytanokî
şeytanokîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şeytanokî
şeytanoktî (navdêr, mê) koneti.
ji: şeytanok +-tî
şeytanokvanî (navdêr, mê) karê şeytanokvanan.
ji: şeytanokvan + -î
şeytanqûnî (navdêr) cenabet, kesê cenabet bûyeNîşe: Ev peyv lazime argo be.
Bide ber: cenabet.
ji wêjeyê: Bavê wî yê heftêsalî her roj êvaran şîr vedixwar û spêdê radibû ji kurê xwe re digot: “Bo min ava germ bîne, ez şeytanqûnî bûme” (cenabet bûn). (Lotikxane.com, 05/2008).
Bikaranîn: Lêker: şeytanqûnî bûn, şeytanqûnî kirin. Navdêr: şeytanqûnîbûn, şeytanqûnîkirin Rengdêr: şeytanqûnîbûyî, şeytanqûnîkirî.
: şeyanqûnî bûn
şeytanqûnî bûn (lêker)(Binihêre:) şeytanqûnî
şeytanqûnî kirin (lêker)(Binihêre:) şeytanqûnî
şeytanqûnîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) şeytanqûnî
şeytanqûnîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) şeytanqûnî
şeytanqûnîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye şeytanqûnî kirin
şeytanqûnîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) şeytanqûnî
şeyten belî rûye (yekî) kirin (biwêj) di bin bandora xirabiye de man. lawo bila kes xwe nexe hevale wî, jixwe şeyteti belî rûye wî kiriye.
şeyten rûye (yekî) dîtin (biwêj) yek lanet kirin. ji bo dîtina yekî daxwaza nekirine tê gotin. şeytan rûye wî bibîne, çigasî ji me dûr be, ew gas baş e.
şeyten zor dan (yekî) (biwêj) pekanîna karen kiret di hundire xwe de sewirandin. şeytan zor dide remezan ka de çawa bibe.
şeytên zor dayê nefsê zor lê kir ku ji rê derxe
şe = şeh
= şeh
şeh m. comb.
şeh kirin v.t. to comb
v.t. to comb
şehadet (govanî) testimony; (pakrewanî) martyrdom
şehîd m. martyr
şehsiwar m. expert horseman
şekal f. old shoe
şekir sugar
m. sugar
şelandin (v) to rob; (n) robbery
şemisandin (v) to indict; (n) indictment
şemitandin v.t. to make slide
v.t. to make slide
şemitîn v.i. to slip, to slide
v.i. to slip, to slide
şeng (ad) to enjoy (with), to rejoice, to be happy (about)
tuft of hair
charm
şepal (f.) lively, strong
şepe f. snowdrift
şepf blow, slap in the face
şepîn v.i. to sink down (into snow)
v.i. to sink down (into snow)
şeqeşeq noisy sound, chatter
şequdeq “hard knocks”
şer m. war: şerê cîhanê yê yekemîn=World War I.
şer kirin war
v.t. to fight war
v.t. to fight war
şer, şerr (ceng) war; (pevçûn) fight, fighting; riot
şerab (f.) to fight, to wage war
şerê birakujî fratricidal fighting
şerê navxweyî civil war
şeref f. honor
şerîat Sharia, Islamic law
şerît f. the Sharia, Islamic law
şerjêxane (f.) wine
şerm shame
(f.) slaughter-house
f. shame. see also: şermdar, şermdarî, şerm kirin, şerm kirin ji ...
şerm kirin to shame
shame
v.t. to be ashamed
v.t. to be ashamed
şerm kirin ji ... v.t. to be ashamed of: min ji xwe şerm kir=I was ashamed of myself
v.t. to be ashamed of: min ji xwe şerm kir=I was ashamed of myself
şermdar modest.
şermdarî f. modesty.
şermezar defamated
şermezar kirin to protest
şermezarî disrepute, defamation
şermîn, şermende shy
şerpeze (adj.) to be ashamed, to be shy
destitute.
şerpeze bûn v.i. to be destitute.
şerpeze kirin v.t. to put s.o. in a bad situation, to best
v.t. to put s.o. in a bad situation, to best
şert requirement; condition; term, provision
(f.) miserable, wretched
f. condition, qualification
şervan warrior
m. warrior
şerxwaz warlike, bellicose, martial
şeş (m.) condition
six
şeşemîn (adj.) six
şev night
(f.) sixth
night
night
f. night.
f. night
f. night
şev ket ser me night overtook us
şev û roj night before last
night before last
şeva dî last night
şeva dîtir the night before
şeva te xweş night and day
şevan at nights
şevane (adj.) nocturnal; (adv.) nocturnally
şevbaş good night
şevê din night
şevîn nocturnal
şevreş f. dark night
şewat f. fire
şewitandin to burn; (bi ava germ) to scald; (arîn ango birîn û hwd. ş. ango êşîn) to itch, to smart, to sting
to burn
v.t. to burn
v.t. to burn
şewitîn v.i. to burn
şewq f. light. şewqa elektrîkê=flashlight
şexs person
person.
şexsî personal; private
personal.
şexsiyet f. personality
şeytan (m.) good night
şeytanok (m.) devil
şe kirin kämmen
şe/şeh Kamm
şebbab hübsch
jung
lebhaft
schön
şefaq Morgenröte
Tagesanbruch
şefeq Morgendämmerung
Morgenröte
Tagesanbruch
şefqat elterliche Liebe und Fürsorge
şeftelî Pfirsich
şehad Ablegung
Zeuge
Zeugnis
şehadet Ablegung
Zeugnis
şehetîn sich irren
şehirdar Bürgermeister
şehlûl Amsel
Drossel
şek Scheck
şeka rêwanîyê Reisescheck
şekir Zucker
şekirandin bedanken, sich ~
Dank äußern
danken
şekirdank Zuckerdose
şekirê hûr Puderzucker
şekirê kabik Schnittzucker
şekirin kämmen
şekirîn bedanken, sich ~
Dank äußern
danken
şekitandin abreißen
şekok wild Birne
şelav Wasserfall
şelt Bett
Matratzenlager
Nachtlager
Schlafplatz
Schlafstelle
şemamok Frauenbrüste
Warzenmelone
wilde Melone
şemî Samstag
şemirandin <şemirîn> aufgeben
sein lassen
verlassen
şemitin ausrutschen
şemitîn rutschen
şemitîn <şemit> gleiten
rutschen
şemîtok schlüpfrig
şemsî Schirm
şemsîye Regenschirm
şemûk Schwelle
şeng freudig
fröhlich
lebendig
şengal das Sincar-Gebirge in irakisch Kurdistan
şengist Bestandteil
Element
şepal Löwe
nett
schön
şepe Schneebrett
Schneelawine
Schneewehe
şeq Bein
Schritt
şeqam Ohrfeige
şeqitandin ausreißen
şeqitandin <şeqitîn> abreißen
abstreifen
pflücken
şer Band
Kampf
Krieg
langes Band, um den Kopf gewunden
langes Materialband
Schlacht
Streit
Turban
Zank
şer kirin kämpfen
şer û de'w Kampf und Streit
Krieg und Schlacht
şer-semaqî marmoriertes geflammtes langes Tuch
Schärpe
Stoffstreifen
şerab Wein
şeranî den Krieg betreffend
kriegerisch
Kriegs-
militärisch
şerbet Saft
şerbik klein Wasserkrug
şeref Würde
şerh kirin darlegen
erklären
erläutern
şerîet islamisches Gesetz
Scharia
şerîn ableugnen
şerinî Süßigkeiten
şerît Band
Leine
Schnur
şerkar Kämpfer
Krieger
şerm Scham
Schamgefühl
Schande
Scheu
ungehörig
şerm kirin einschüchtern lassen
schämen, sich ~
scheuen, sich ~
şerman beschämt
vor Scham
şermesar beschämt
geniert
şermezar beschämt
geniert
şermezar kirin genieren, sich ~
schämen, sich ~
şermezarkirin bemängeln
şermkirin erröten
sich schämen
şermok schamhaft
scheu
schüchtern
şermoke scheu
şerpeze arm
elend
erbärmlich
gemein
miserabel
schlecht
vulgär
şerpîn Regenguß
şert Bedingung
Verpflichtung
Voraussetzung
şervan Kämpfer
streitsüchtig
şeş sechs
şeşa sechster
şeşar Pistole
Revolver
şetman Auspuff
şev Nacht
şevbihêrî Nachtlager
Nachtquartier
şevbihêrk Verlauf der Nacht
Verlauf des Abends
şevbuhêrk Verlauf der Nacht
Verlauf des Abends
şeveq Morgendämmerung
Morgenröte
Tagesanbruch
şevreşk Gespenst
şewat Brand
Schaden
Verheerung
şewate Brand
Brennstoff
Heizmaterial
şewitandin anzünden
niederbrennen
verbrennen
şewitandin (verbrennen) anzünden
şewitandin <şewitîn> anzünden
aufhetzen
erregen
in Brand setzen
şewitîn brennen
verbrennen
şewk Angel
Fischangel
şewq Helligkeit
Licht
Schein
Strahlen
şewqe Kappe
şexsî persönlich
şext Eiskristall
Raureif
Reif
şeyda anziehend
şeyt Rad
şeytanok Schnecke
şekerê nebatî kerengzer(kerengê fatmanebîya); eryngium campestre
şel gez; tamarix
şebek şebek
şehadetname diploma
şehîd şehit
şehîd bîyene şehit düşmek
şehit olmak
şekerê nebatî boğa dikeni; eryngium campestre
şel ılgın ağacı; tamarix
şema şema
şeme cumartesi
şempanze, -ye şempanze
şenik az
hafif
küçük
yaşça küçük
şert şart
şertin şartlı
şeş altı
şeş sey altı yüz
şeşin altıncı
şeştî altmış
şeştîyin altmışıncı
şeytanok salyangoz
şebek şebek, -e
şebeke torre (m) (TE)
şebnem rewa (n), awî (m)
şeftali xewxe (m), şeftalîye (m), pirçikine (m)
şeftali ağacı xewxêre (m), şeftalîyêre (m)
şehir şaristan (n), bajar (n), şehîr (n)
şehirli şaristanij, -e; bajarij, -e
şehit şehîd, -e
şehit düşmek şehîd bîyene
şehit olmak şehîd bîyene
şehriye şerîye (n)
şeker 1)şeker (n) 2)(çocuk dilinde) keka (m)
şeker maşası maşaya şekerî (m)
maşaya şekerî (m)
şekerli şekerin, -e
şekerlik şekerdane (m)
şekerpancarı silqe (m)
şekerpare şekerpare (n)
şekersiz bêşeker, -e
şelale çirr (n), çirtan (n)
şelek derze (n)
şelek hazırlamak derze kerdene, derze piro nayene
şelek sırtlamak derze wegirewtene, derze piştî kerdene
şelek yüklenmek b. şelek sırtlamak
şema şema (m)
şempanze şempanze, -ye
şemsiye şemsîya (m), sîwane (m)
şen şa, -ye; keyfweş, -e; şên, -e
şenlik-I (şen olma durumu) şayî (m), şayîye (m), keyfweşî (m), keyfweşîye (m), şênayî (m), şênî (m), şênîye (m)
şenlik-II (belli günlerde yapılan şenlik) veyvende (n), şayî (m), şayîye (m)
şerbet şerbet (n)
şeref şeref (n)
şerefsiz bêşeref, -e
şerit-I şerît (n)
şerit-II b. tenya
şevketibostan pirçok; cnicus benedictus
şey 1)çî (n), teba (n) 2)ewk, neha, emin, nim (n), rim (n) Şeyi getir. (Ewkî/nehayî/eminî/nimî/rimî bîyare.)
şeyh şêx, -e
şeyhlik şêxî (m), şêxîye (m), şêxênî (m)
şeytan şeytan, -e; îblîs (n)
şeytanlık şeytanî (m), şeytanîye (m), şeytanênî (m); îblîsî (m), îblîsîye (m), îblîsênî (m)
şeytansaçı(küs küt) pêçek(rezik); cuscuta monogyna
şevedî вчера
şexs человек (wek çelavek tê xwendin)
şef estro
şehbaz falko
şekir sukero
şemî sabato
şer kirin militi
şerab vino
şerr kirin batali
şeş ses
şev nokto
vespero
şewitandin bruli