Encamên lêgerînê
în kîm İn (indiyum’un kısaltması)
m Cuma (haftanın altıncı günü)
ê har û dînê cuma fırtınalı ve yağışlı olur
kur, şemî şilî bir e ‘cuma fırtınalı, yağışlı,cumartesi ise sakindir’ anlamında deyim
înad m inat
înad kirin l/ngh inatlaşmak, inat etmek
înada (yekî) pê girtin (birinin) inadı tutmak
înadkirin m inatlaşmak, inat etmek
înan m 1. getirme (gelmesini sağlama) 2. getirme (bir şeyi yanında veya üstünde bulundurma) 3. getirmek (erişme veya eriştiğini sanma) 4. getirme (ileri sürme) 5. getirme (bir şeyin oluşmasına neden olma) 6. getirme (iletme, bildirme) 7. getirme (gelir sağlama) 8. getirme (bir makama atama veya seçme) 9. getirme (yardımcı fiil olarak)
l/gh 1. getirmek (gelmesini sağlamak) * av îna gund köye su getirdiler 2. getirmek (bir şeyi yanında veya üstünde bulundurmak) 3. getirmek (erişmek veya eriştiğini sanmak) * me bihar îna baharı getirdik 4. getirmek (ileri sürmek) * ji min re palpişt înan bana deliller getirdi 5. getirmek (bir şeyin oluşmasına neden olmak) * ev ba dê berfê biîne bu rüzgâr kar getirir 6. getirmek (iletmek, bildirmek) * ji min re silav înaye bana selam getirmiş 7. getirmek (gelir sağlamak) * ev dukan mehê çi qas pere diîne? bu dükkan ayda ne kadar para getiriyor? 8. getirmek (bir makama atamak veya seçmek) * dibêjin dê wî ji serokwezîriyê re biînin onu başbakanlığa getireceklermiş 9. getirmek (yardımcı fiil olarak) * bawîşk înan esnemek
înan kirin l/gh inanmak
înander nd/nt dış alımcı
înanderî m dış alım
înandî rd getirilmiş veya getirtilmiş olan
înandin m getirtme
l/gh getirtmek
înaq m boğmaca
înayet m inayet, iyilik, kayra
înç (i) m inat
înç (ii) m inç (uzunluk birimi)
înca, încar bnr îcar
încane m saksı
încanedank m saksılık
încar bnr îcar
încare bot/m salatalık, hiyar
încas kara erik.
bot/m kara erik
încasa emerî bot/nd bir tür erik
încasa maltayê bot/nd 1. Malta eriği (Eriobotrya japonica) 2. Malta eriği (bu ağacın yemişi)
încasa mezromî bot/nd yuvarlak taneli bir tür erik
încasa qantirbaşî bot/nd aynabakar
încasa qûnteşî bot/nd kıç kısmı ince bir tür erik
încasa reşreşk bot/m mürdüm erik
încasa şekirok bot/nd tatlı bir erik türü
încasa zerik bot/nd sarı bir erik türü
îndad bnr imdad
îndeks m indeks * îndeksa fiyetan fiyat indeksi
îndeksa aborînê (debirînê an jî debarkirinê) geçinme indeksi
îndetermînîst fel rd/nd indeterminist, belirlenmezci, yad gerekirci
îndetermînîzm fel/m indeterminizm, belirlenmezcilik, yad gerekircilik
îndîkator fiz/m indikatör, gösterge
îndîs mat/m indis
îndîvîdualîst fel/nd individüalist, bireyci
îndîvîdualîzm sos/fel indivualizm, bireycilik
îndiyûm kîm/m indiyum (kısaltması İn)
îndo nd hint, Hintli, Hint ırkı
înfaz hiq/m infaz, yürütüm, yerine getirme
înfaz kirin l/gh infaz etmek
înfazkirî rd infaz edilmiş olan
înfazkirin m infaz etme
înfial m 1. infial 2. fel infial, edilgi
înfial kirin infial etmek
înfilaq m infilâk
înfilaq kirin l/gh infilâk etmek
infilâk etmek
înfilaqkirin m infilâk etme
înformatîk m informatik, bilişim
îngê h o kadar
îngîlîs m yüzük
îngilîstan m ingiltere
îngilîz nd/rd 1. İngiliz (İngiltere halkından olan kimse) 2. İngiliz (İngiltere veya İngiliz halkına özgü olan şey)
îngilîzî nd/m 1. İngilizce 2. rd îngilizce (bu dile özgü olan) * pirtûka Îngilîzî İngilizce kitap
îngilîzîaxêv nd İngilizce konuşan
îngilîzînivîs nd İngilizce yazarı
îngilîzîzan nd ingilizce bilen
îngilîzkî m 1. İngilizce (İngiliz dili) 2. rd îngilizce (bu dile özgü olan) * pirtûka Îngilîzkî İngilizce kitap 3. h İngilizlere yaraşır bir biçimde
îngîlîztan İngiltere.
îngiltere m ingiltere
înhîsar m tekel, inhisar, monopol
înî m cuma (haftanın altıncı günü)
înî înî lê gerîn l/bw köşe bucak aramak
îniş m bir kız çocuğu oyunu
înîsiyatîf m inisiyatif, öncecilik
înîsiyatîfa xwe bi kar anîn inisiyatifini kullanmak
înîsiyatîfgir rd insiyatif sahibi
înkar m inkâr, yadsıma
înkar kirin l/gh inkâr etmek, yadsımak, yokumsamak
înkarane h inkarca
înkarî m inkar
înkarker rd inkârcı, inkar edici
înkarkerî m inkârcılık
înkarkirî rd inkâr edilmiş olan
înkarkirin m inkâr etme, yadsıma, yokumsama
înkarok rd inkârcı, inkar eden
înkarokî m inkârcılık
înkarwarî h inkarca
înorganîk rd 1. inorganik 2. kîm inorganik (organik olmayan, anorganik) 3. biy/m inorganik (hücrelerin cansız bölümleri) 4. bj/m inorganik (organlardaki bozukluktan ileri gelmeyen hastalık)
înqilap m inkilâp
înqilapger nd/nt inkilâpçı
înqilapgerî m inkilâpçılık
înqişaf m 1. inkişaf, gelişme, gelişim 2. biy inkişaf, açınım, açınma 3. mat inkişaf, açınım
înqişaf bûn l/ngh biy inkişaf etmek, açınmak
înqişaf bûyî rd inkişaf etmiş, açınmış olan
înqişaf bûyîn m inkişaf etme, açınma
înqişaf kirin l/gh inkişaf etmek, açındırmak
înqişafbûn m inkişaf etme, açınma
înqişafkirî rd inkişaf edilmiş, açındırılmış olan
înqişafkirin m inkişaf etme, açındırma
înşa m yapım, inşa
înşa bûn l/ngh inşa olmak, kurulmak (yapılmak)
înşa kirin l/gh inşa etmek, kurmak (yapmak, inşa etmek)
înşabûn m inşa olma, kurulma (yapılma)
însaf insaf.
m insaf
însaf kirin insaf etmek
înşakirin m inşa etme, kurma (yapma)
însan nd/nt 1. insan (memelilerden, iki eli olan, iki ayak üzerinde dik durabilen, sözle anlaşan, aklı ve düşünme yeteneği olan en gelişmiş canlı) 2. insan (bu türden olan canlı) 3.rd (mec) insan, insaniyetli (huy ve ahlâk yönünden üstün nitelikli kimse) 4. insan (belirsiz zamir gibi de kullanılır) * ma însan li vê jî nareme? insan bunu düşünmez mi?
însan bi xeberdanê ji hev fêm dike insan konuşa konuşa, hayvan koklaşa koklaşa
însan carinan a nav dilê xwe dibêjê insan gönlünün artığını söyler
însan darê rihelê ye insanı gösteren giyimdir
însan e ji benîadem şîrê xav vexwariye insanoğlu çiğ süt emmiş
însan e, şîrê xav vexwariye insanoğlu çiğ süt emmiş
însan teyrê bêçeng e insan kuş misali
însan teyrê bêper e insan kuş misali
însan teyrê binçeng e insanoğludur neyi ne zaman yapıp yapacağı belli olmaz
însan toximê mirinê ye insan ölümlüdür
însanane rd/h insanca
însanbûn m insanlaşma
însanbûyîn m insanlaşma
însanê birçî kevira dixwe aç insan her şey yapar
însanê xerîb kor e gurbetlik zordur
însanetî m 1. insanlık (insanı insan yapan, insanın doğasını oluşturan niteliklerin hepsi) 2. insanlık (insanın değerini, saygınlığını veren öz, insana yaraşır yaşama ve düşünme ilkesi) 3. insanlık (insani sevme, insancıl olma) * dersa însanetiyê da her kesî herkese insanlık dersi verdi
însanetî di rûyê (yekî) de tune bûn insanlık nedir bilmemek
însanetî kirin insanlık etmek
însanetî li rûyê (yekî) tune bûn insanlık nedir bilmemek
însanetî tê de tune bûn insanlık nedir bilmemek
însanî rd 1. insanî 1. nd/m insanlık
însanî bila ji te re be adamlık sende kalsın
însanî kirin l/gh insanlık yapmak
însanîkirin m insanlık yapma
însaniyet m 1. insanlık (bütün insanları içine alan varlık) * alema însaniyetê insanlık alemi 2. insanlık (insanı insan yapan, insanın doğasını oluşturan niteliklerin hepsi) 3. insanlık (insanın değerini, saygınlığını veren öz, insana yaraşır yaşama ve düşünme ilkesi) 4. insanlık (insani sevme, insancıl olma) * dersa însanetiyê da her kesî herkese insanlık dersi verdi
însaniyet kirin insanlık etmek
însankî rd insanca
însano bêpero, bêbasko insan kuş misali (uzakça bir yere gidildiğinde söylenir)
însanparêz rd 1. insancı, insancıl (insana değer veren) 2. fel insancıl, hümanist
însanparêzî sos/m 1. insan içincilik 2. insancılık
însanparêzî bûn l/ngh insancıllaşmak
însanparêzîbûn m insancıllaşma
însanperest rd 1. insancı, insancıl (insana değer veren) 2. fel insancıl, hümanist
însanperestî sos/m 1. insan içincilik 2. insancılık
însanperwer rd 1. insancı, insancıl (insana değer veren) 2. fel insancıl, hümanist
însanperwerî sos/m 1. insan içincilik 2. insancılık
însanperwerî bûn l/ngh insancıllaşmak
însanperwerîbûn m insancıllaşma
însanwarî rd insanca
însanxwer rd yamyam
însanxwerî m yamyamlık
înşat bnr înşaat
înşeat m 1. inşaat, yapı işleri 2. inşaat (yapım)
înşeata blok blok inşaat
înşeatvan nd/nt inşaatçı, yapıcı
înşeatvanî m inşaatçı, yapıcılık
însektaryûm m insektaryum
înşellah b inşallah
înşellah maşelah inşallah maşallah
însiyaq ps/m insiyak, iç güdü
însiyaqî rd insiyakî, iç güdülü
însiyatîf bnr înîsiyatîf
înstitu m enstitü
însulîn m ensülin
întaniye bj/m intaniye
întaq m intak
întegral mat/m integral
întegrasyon mat/m integrasyon
înterfer fiz/m interfer, girişim
înterferometre fiz/m interferometre, girişimölçer
înterferometrî fiz/m interferometri, girişim ölçme
înterkînez biy/m interkinez
înternet m internet
întiba m intiba, izlenim
întibah m intibah, uyanış
întibaq biy/m 1. intibak 2. uyarlama, adaptasyon
întibaq bûn l/ngh intibak olmak, alışmak (uyar duruma gelmek)
întibaq kirin l/gh 1. intibak etmek, alışmak (uyar duruma gelmek) 2. uyarlamak
întibaqbûn m intibak olma, alışma (uyar duruma gelme)
întibaqî (cihekî) bûn araziye uymak
întibaqkirin m 1. intibak etme, alışma (uyar duruma gelme) 2. uyarlama
întiqal m 1. intikal, geçiş 2. psî geçişim 3. fel çıkarsama 4. fiz öteleme, ötelenme
întiqal kirin intikal etmek
întiqam m intikam, öç
întiqam girtin (an jî stendin) intikam almak, öç almak
întixar m intihar
întixar kirin l/gh intihar etmek
întixarkirin m intihar etme
întixarwarî rd/h intiharvari, intiharca
întizam m intizam, düzenli, düzgün olma
întîzar m intizar, bekleme, gözleme
înyan m ayar (saatler için belli bir yere göre kabul edilmiş olan ölçü)
înzibat n inzibat
înzibatê leşkerî askerî inzibat
înziwa m inziva
în roja cumeyê
1. rojek hefteyê (navdêr, mê) ji rojên hefteyê ya piştî bênçşemê û berî şemiyê.
Herwiha: eyn, heyn, îyn.
Hevwate: cume, xutbe Rojên heftayê, şemî, yekşem, duşem, sêşem, çarşem, pêncşem, în.
ji: jiari, hevrehên kurmancî înî, eynî, soranî هه‌ینی/heynî, farisî آدینه (adîne/adînê)
îna (Zazaki);1. anî, ji înan (lêker) anî, dema borî ji înanKurdî (Zazaki);2. ji în. Binêre; înKurdî (Zazaki) Cînav, wan, ew
îna kirin bawer kirin,îqna bûn.
ji: Ji tirkî:înanmak. Bi soranî: kor bîyê weleh îna bike, lal bîyê weleh îna bike oy oy ji straneka Meraşê.
îna xemgîn (navdêr, mê) salroja çarmixandina Îsayê Mesîh.
Herwiha: îniya xemgîn.
Têkildar: yekşema hilketinê.
ji: în + -a + xemgîn.
ji wêjeyê: Îna Xemgîn yek ji giringtirîn rojên Filehan e, ku tê de xaçkirina Pêximber Îsa tê bibîranîn. Ev roj li gelek welatan roja bêhnvedana fermî ye. Di vê rojê divê li her derê bêdengî hebe û kesek ê dî aciz neke. Di Îna Xemgîn de şahî û dîlan û çalakiyên mezin ên giştî qedexe ne.(Amude.de, 4/2007)
înadin (lêker)(navdêr, mê) anîn, înan, hênan. Tewîn: Lêker: -în-.
ji wêjeyê: Hindek ji mirova yêt heyîn (hene) ew dibêjin: Me îman û bawerî ya înadî bi Xudê Teala û roja qiyametê, belê pa ne weye, wa îman û bawerî nîne û ne înadiye.(Ronahiya Qurana Pîroz, 2:8, wergerrandina Mela Muhammed Hakkarî, Stenbol 2007).
: înadî îner
înam (navdêr, mê) emanet, rasparte, sparte, spartin, raspartin, wedîe
înan 1. nêzîk kirin (lêker)(navdêr, mê) anîn, hênan, hanîn, ênan, hînan, tiştek yan kesek ji derek dûrtir gihandin derek nêzîktir, li gel kesekê/î yan tiştekê/î hatin, bi kesekê/î yan tiştekê/î re hatin: Ji kerema xwe, bo min perdaqek avê bîne.Hevalên xwe jî li gel xwe bînin..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئینان.
Herwiha: anîn, hênan. Tewîn: -în-, -ên-, -hên-.
Dijwate: birin. Biwêj: anîn dinyayê: anîn holê: anîn serê kesekê/î: anîn ûştewîştê: bi kar anîn.
: deranîn.
ji: Ji peyvek arî anku îranî ya ku herwiha serekaniya hênan ya soranî, ardene ya zazakî, averden ya farisî, biyarden ya mezenderanî. Bi pehlewî âwurden bû, bi avesta âberten, bi soranî û kurmancî -awr- ji -an-ê diguhere, bi zazakî wek -ar- dimîne..
Bikaranîn: Lêker: înan kirin. Navdêr: înankirin Rengdêr: înankirî
înan der (navdêr, mê) hinartin (derve).
ji: înan +-der
înan kirin (lêker)(Binihêre:) înan
înan/tîne/bîne anîn
înanber (navdêr, mê) liştkirin.
ji: înan +-ber
înander (navdêr, mê) derxistin, derkirin, leptek, badik, badan, ladan, kovan, xema dijwar, kirêtkirin, helkêşan, aninder.
ji: înan +-der
înankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye înan kirin
înankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) înan
înat (navdêr, mê) kerb, kîn, rik, rikmane, rikeberî, serhişkî, qehr, israr, dijberî, dijminatî.
Herwiha: eynad, eynat, înad.
ji: Ji erebî
înat kirin (lêker)(Binihêre:) înat
înatî (navdêr, mê) dijwar.
ji: în +-atî
înatkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye înat kirin
înatkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) înat
înato (rengdêr) dogmatîk, serhişk
înayet (navdêr)(navdêr, nêr) qencî,îltimas.
ji wêjeyê: Herçî ko tu bînî ser hîdayet Vê ra Bekirî bikî înayet w:Ehmedê Xanî
înç şik
şik.
Bikaranîn: Rengdêr: înçkirî
înç kirin 1. şik birin 2. tê derxistin, sergihayî bûn 3. pê hesîn
(lêker) şik birin, tê derxistin, sergihayî bûn, pê hesîn
înca (Soranî) (navdêr)wate, îca, wê çaxê
încane (rengdêr) kûzika ku gul û kulîlk tê de tên çikandin
încane/încare kûzika ku gul û kulîlk tê de tên çikandin
încas hilûreş
(navdêr, mê) hirmî, karçîn, hilûk, hilû.
Herwiha: incas, incaz, încaz.
ji: Ji erebî.
: încasî
încasî (navdêr, mê) rewşa încasbûnê.
ji: încas + -î
încîre (Zazaki) hêjîr
înçkirî 1. şikbirî 2. serwext 3. beled
(rengdêr) şikbirî , serwext , beled
înçkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) înç
îndîs (navdêr, mê) nîşan, elamet, nîşe, siroş, îşaret, nîşandek, nîşêt, hêma, mîmîk, danîşan, nîşandan, sînyal, marq, jest, nîşandana yan diyarkirina bi destî yan bi rûyê xwe
îndividualîst (navdêr, mê) ferdparêz.
ji: îndividual +-îst
îndîvîdualîzm (navdêr, mê) ferdparêzî, ferdparêzi.
ji: îndîvîdual +-îzm
îne Kurmancî. Binêre; înKurdî (Zazaki) (navdêr) în, heynîHefte bi zazakî, yewşeme, dişeme, sêşeme, çarşeme, paşeme, îne, şeme
îner (navdêr) kesa/ê ku tiştekî tîne yan aniye.
Herwiha: hêner hîner.
ji wêjeyê: Lêbe‌lê şî’e,‌ ku Îmametê dewama rêka Pêxemberiyê û Îmam hucceta Xwedê di nav xelkê da dizane, li ser vê baweriyê ye‌ ku Îmam tinê bi rêka kifşkirina îlahî ve‌ çêdibe ku li ser zimanê Pêxemberê înerê wehyê ve‌tê nasandin..
ji: anîn -> rayê dema niha -în- + -er.
: înerî
înerî (navdêr, mê) rewşa înerbûnê.
ji: îner + -î
înfaz (navdêr, mê) bicihanîn, çespandin, encamdan, pêkanîn, kirin, îcra, sêdaredan, darvekirin, îdam, şenq.
Herwiha: infaz.
Bikaranîn: Lêker: înfaz kirin. Navdêr: înfazkirin Rengdêr: înfazkirî.
ji: Ji erebî.
: înfazî, înfazker
înfaz kirin (lêker)(Binihêre:) înfaz
înfazî (navdêr, mê) rewşa înfazbûnê.
ji: înfaz + -î
înfazker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê înfaz dike.
ji: înfaz + -ker
înfazkirî (rengdêr) (Binihêre:) înfaz
înfazkirin (navdêr)(Binihêre:) înfaz
înfluenza (navdêr, mê) grîp, hin êşên vîrûsî ya vegir e, gewrî û cegeran digire.
Herwiha: enfluenza, influenza.
: înfluenzayî
înfluenzayî (navdêr, mê) rewşa înfluenzabûnê.
ji: înfluenza + -yî
înfo (navdêr, mê) agahî, haydarî, info, zanyarî, informasyon.
Herwiha: info.
ji: ji inglizî yan zimanekî din yê ewropî info, kurtkirina information
înfografîk (Binihêre:) infografîk
înformal (rengdêr) neresmî, nefermî, enformel
înformant (navdêr, mê) înformator, agahîder, haydarker, agadarker, zanyarîder
înformator (navdêr) agahîder, haydarker, agadarker, zanyarîder, înformant, kesa/ê ku kesekî agadar dike, kesa/ê ku zanyariyan dide kesekî.
Hevwate: enformator.
Têkildar: înformasyon.
ji wêjeyê: Konsûlê Brîtanîyayê li Detroitê C. Kamêron derheqa kar û barên ”Xoybûnê“ li welatên dereke malûmatîyên balkêş anîn, ko ewî ji înformatorên xwe – serhingê navdar T. E. Lawrence û çend zabitên ji barêgeha Allenbi sitendibû.(Têmûrê Xelîl: Peywendiyên Xoybûnê û Daşnaksûtyûnê, Nefel.com, 9/2010).
ji: Ji frensî informateur ji latînî
îngilîzî (navdêr)(Binihêre:) inglîzî
îngîlîzî (navdêr) zimanê inglîzan, zimanê Inglîstanê (ku herwiha li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Brîtanya, Kanada, Awûstralya û gelek deverên din yên dinyayê tê bikaranîn) (zimanek ji malbata zimanên hind-û-ewropî û ji babika cermenî ye) (rengdêr) ya/yê inglîzan.
Herwiha: engilîzî, engîlîzî, englîzî, ingilîzî, ingîlîzî, inglîzî, îngilîzî, îngîlîzî, înglîzî, engilîzî, engîlîzî, englîzî, ingilîzî, ingîlîzî, inglîzî, îngilîzî, îngîlîzî, înglîzî.
Bide ber: çinî, erebî, frensî, tirkî.
ji: îngîlîz + îHerweha, inglîzî, înglîzî, ingîlîzî, engîlîzî
înî 1. rojek hefteyê (navdêr, mê) în, eynî, heynî, cume, xutbe, roja piştî pêncşemê û berî şemiyê
înisiyatîv (navdêr, mê) pêşgavî, ewlewiyet, destpêk, seretayî, destpêkirin, destpêkirina yan pêşniyazkirina karekî.
Herwiha: insiyatîf, înîsiyatîf, înîsyatîv.
ji wêjeyê: Tişta ko divêt AKP bike ew e ko di demekê zû de xebata ji bo qanûna esasî ya demokratîk bide destpê kirin û di pirsa kurdî ya ko ketiye bin înisiyatîva Emerîkayê de jî bi hevkariya DTP-ê û hêzên dî îradeya çareseriyê nîşan bide û înisiyatîvê bêxe destê xwe de.(Aysel Tugluk li gor Nefel.com, 3/2008).
ji: Ji frensî initiative ji latînî initiare (dest pê kirin)
înisyator (navdêr) pêşgavavêj, pêşhingavavêj, destpêker, piyoner, kesa/ê ku înisyatîvekê dike.
Têkildar: înisyatîv.
ji wêjeyê: Pêwendîyên fransizan yên baş bi ”Xoybûnê“ ra bû sebeb, ko li ser sînorê Tirkîyê-Sûrîyê serttî saz bû û di pêwendîyên Îngilîs-Fransîyayê da dilsarî peyda bû. Ji her deran hevdu gunehkar dikirin. Kesên mêla Fransîyayê dikirin, digotin, ko înîsîatorê serhildana kurdan li Tirkîyê serhingê navdar Lawrence bû, ko xudêgiravî herdem li ser sînorê Tirkîyê-Sûrîyê bû.(Têmûrê Xelîl: Peywendiyên Xoybûnê û Daşnaksûtyûnê, Nefel.com, 9/2010).
ji: Bi rêya frensî initiateur yan initiator ji latînî initium (destpêk)
înk 1. kîn 2. en(g)r
kîn , en(g)r
înk û bilah kirin bi tu awayî ji gotina xwe averê nebûn û ji bo vê yekê sond xwarin
înkar nepejirandin
înkar kirin (lêker)(Binihêre:) inkar
înkar û tune kirin nepejirandin û binevat kirin *"kenê kûçikan jî bi înkar û tunekirinê tê"
înkarî (navdêr, mê) înkar.
ji: în +-karî
înkarker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê înkar dike, şemarok.
ji: înkar + -ker
înkarkirî (rengdêr) (Binihêre:) inkar
înkarkirin (navdêr)(Binihêre:) inkar
înqilab sewre, şoreş
sewre, şoreş
înşa (navdêr, mê) lêkirî
înşaat înşeat
înşaet avahiya ku nû tê çêkirin
avahiya ku nû tê çêkirin
însan mirov, merî *"însan dinyayê danaqurtîne, lê dinya însên dadiqurtîne"
înşeat (navdêr, mê) avahî, bîna, xanî.
Herwiha: înşaat.
ji: Ji erebî
înşeatvan (navdêr, mê) karkerên avahiyan.
ji: înşeat +-van
înşeatvanî (navdêr, mê) karkertiya avahiyan.
ji: înşeat +-vanî
însîyatîf (navdêr, mê) teşebis.
ji: însîya +-tîf
întensîv (rengdêr) xurt, zehf, zêde, gelek: kursek întensîv ya zimanî (kursa ku pirr ders tê de tê dan û zû pêşve diçe), dijwar, asê, tîr, sert.
Herwiha: entensîf, entensîv, întensîf.
ji wêjeyê: Min romana te ya nuh ”Ez ê yekî bikujim” di hilmekê de xwend. Hem çîrok xwedan cezîbeyeka miqnatîsî û bi heyecan bû, him jî zimanê wê sade û rewan bû, wek keleka li ser ava rewan meriv pêve diçû? Tevî întensîviya mijûliyên xwe yên din min ew di du rojan de temam kir. Te pîroz dikim, ji bo vê gencîneya ku te pêşkêşî kutubxaneya kultura kurd kir.(Murad Ciwan di hevpeyivînekê de li gel Firat Cewerî, Netkurd.com, 11/2008).
Têkildar: întensîte
înternat (navdêr, mê) fêrgehên ku şagirt ne tenê lê dersê dixwînin lê herwiha lê dijîn û bi şev jî lê dimînin.
Bide ber: Internet.
ji wêjeyê: Siyaseta asîmîlasyonê ya hikûmeta tirk hema bêje bi ser ket. Li bajarên mezin, wê dibistanên înternat saz kiribûn û ciwanên kurd pênc salên xwe yên perwerdeya seretayî ya mecbûrî bi şevûroj li wan dibistanan derbas dikirin. Bikaranîna zimanê kurdî li wir qedexe bû û ciwanên kurd, li gel fêrbûna zimanê tirkî, diviyabû bibin welatîyên tirk ên maqûl, kemalîstên baş. Gelek caran, malbatan jî –ji ber egerên aborî– di vê kampanyaya pişaftinê de hevkarîya sûc dikir. Mamosteyekî mîlîtan ku îro di nav rêxistineke kurd de cih digire, li ser mijarê ji jiyana xwe vê serpêhatîyê vedibêje: Bavê min neteweperwerek bû û tevlî tevgera Şêx Seîd bûbû. Lê belê em deh xuşk û bira bûn; erdê bavê min pir hindik bû û wî êdî dixwest dawî li wê destengî û xizanîyê bîne. Wî dixwest ez bibim mamoste. Li Kurdistanê, wergirtina dîplomaya mamostetîyê, weke xewnekê ye, ew bi awayekî ji awayan misogerkirina serxwebûna aborî ye. Ji bo vê yekê jî, zimanê kurdî, berevajî, ti feydeya wî tunebû. De îca, eger we divê, bawer bikin, bavê min pir dixwest em li malê bi tirkî biaxivin –û her cara ku me peyveke bi kurdî bikar dianî, diviyabû me pênc çerxî bavêta qutîyeke piçûk a li malê.
întihar (navdêr, mê) xwekujî, xwekuştin, harakîrî, xwe bi xwe kuştin, xwe bi destê xwe qetil kirin, (mecazî) ziyanek mezin li xwe kirin.
Herwiha: intihar, intîhar, întîhar, intixar, intîxar, întixar, întîxar.
ji: Ji erebî.
: întiharî, întiharker, întihar kirin, întiharkirin, întiharkirî
întiharî (navdêr, mê) rewşa întiharbûnê.
ji: întihar + -î
întiharker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê întihar dike.
ji: întihar + -ker
întiharkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye întihar kirin
întiharwarî (navdêr, mê) xwekujane.
ji: întihar +-warî
întîm (rengdêr) arizî, ferdî, kesîn, şexsî, prîvat, personal.
: întîmî, întîmîtî, întîmtî
întîmî (navdêr, mê) rewşa întîmbûnê.
ji: întîm + -î
întîqal (navdêr, mê) borîn, derbasbûn, tê re çûn, mîrat, mîras, berma, jêma.
Herwiha: intiqal, intîqal, întiqal.
ji: Ji erebî.
: întîqalî
întîqalî (navdêr, mê) rewşa întîqalbûnê.
ji: întîqal + -î
întiqam tol, heyf, evez
tol, heyf, evez, tole
întolerans (navdêr, mê) teesub, serhişkî, bêntengî, bêtehemilî, tundrêyîtî, fanatîzm, radîkalîzm, esebîtî
întolerant (rengdêr) bêsebr, bênteng, tengijî, bêhedan, nearam, nerehet, bêsebax, bêsemax
înuîtî (navdêr, mê) eskîmoyî, zimanê înuyitan anku eskîmoyan (li Grînlendayê û Kenedayê tê peyivîn) (rengdêr) her tişta/ê înuyitan anku eskîmoyan yan tişta/ê bi zimanê wan.
Herwiha: înuktîtûtî, înuîtî, înuyîtî, înûîtî, înûyitî, înûyîtî.
ji: înuyit.
: înuyîtîtî
înuktutî (navdêr, mê) kalalîsûtî, înuîtî, eskîmoyî, grînlandî
înuyît (navdêr, mê) eskîmo
înzar (navdêr, mê) îkaz, îmdad, hişyarî, hişdarî, dîqat.
ji: Ji erebî
înziwa destvekişandina ji kar û barên jiyanê
destvekişandina ji kar û barên jiyanê
în (f.) Friday
înan Binêre: anîn
înca (adv.) then
then, in that case
încaz (f.) pear
îndonêzî (adj.) Indonesian
îngîlîstan (f.) England
îngîlîz (adj.) English
îngîlîzî f. English language
înkar (f.) negation
înkar kirin to deny
v.t. to deny
v.t. to deny
înşa m. composition
însan human being, one; pl people
înşellah God willing, I hope that
în Freitag
îna bûn vertrauen
înad eigensinnig
hartnäckig
starrsinnig
înadî Eigensinnigkeit
Hartnäckigkeit
înan <în> bringen
herbeibringen
unterstützen
înan kirin annehmen
für wahr halten
glauben
înca nun
încare Blumentopf
înformation Auskunft
înkar kirin ableugnen
bestreiten
in Abrede stellen
leugnen
verneinen
însaf Gerechtigkeit
Gewissenhaftigkeit
Gnade
Mäßigkeit
Milde
întîzam Ordnung
Regelmäßigkeit
încîra kebaîr kemberok; capparis spinosa
în paq. -ên, -in
m. êne, cu m., peyse m., eyne, îne, yene, cumea n.
înad m. rîk, înad, eynad, enyat n.
înad kirin lg. rik rodayene, înad kerdene, rik kerdene
înadkirin m. rikrodayis, înacikerdis n.
înandin tg. ardene
înç m. înç, engiste (2,540 cm) n.
m. rik, înad, eynad, enyat n.
înca h. nara, nafa, na raye, ena hew, noqor, na defa, inhewe
încane m. saksî, vilîkdang n.
încare m. bot. xiyar, xeyar n.
încas m. bot. salincêre, încasêre m.
m. salince, încase, erûga sîyaye, sîyaerûge m.
încasa maltayê n. bot. alunça malta, erûga malta, maltalunçe m.
încasa resresk m. mixike, salinca hurdîye m.
încî n. înriye m.
încîl m. încîl n.
îndeks m. îndeks, endeks n.
îndîkator m. îndîkatore, nîsandare m.
îndo N/rd. hîndij
îndonezî N/rd. îndonezyayij, endonezyayij, hîndonezyayij
înfaz m. înfaz, bicaardis n.
înfaz kirin tg. înfaz kerdene, bi caardene
înformasyon m. haydarîye, înformasyon m.
înformatîk m. înformatîk n.
îngilistan m. brîtanya m.r england n.r îngiltere m.r îngîlistan b.r brîtanya girse m.
îngilîz m/n. îngiliz n.
îngilîzî m. îngilizkî n.
îngiltere m. brîtanya m.r england n.r îngiltere m.r îngîlistan b.r brîtanya girse m.
înî m. êne, cu m., peyse m., eyne, îne, yene, cumea n.
înkar m. înkar n.
înkar bûn tng. înkar bîyene, înkarîyene
înkar kirin tg. înkar kerdene, kitim kerdene, înkarnayene
înkarî m. înkarîye,înkarênî m.
înkarker rd. înkarker, kitimker,înkarcî, înkarnayox
înkarok rd. înkarker, kitimker, înkarcî, înkarnayox
înkisaf m. mat. înkisaf n.
înorganîk rd. înorganîk, nêorganîk
înqilab m. îhtîlal, sores, dewrîm, înqilab, îxtrîlal n.
însa m. awankerdis, însa n.
însaat m. awanîye, însat, awayîye, însaat m.
însaet m. awanîye, însat, awayîye, însaat m.
însaf m. însaf n.
însaf kirin tg. însaf kerdene
însallah b. boka, sala, mela, însalah, mila, mira însat m. awanîye m.r însat n.r awayîye m.r însaat n.
însan m/n. merdim, însan, merdûm, însun, mordem, mêrdûm n.
însanetî kirin tg. merdimîye kerdene, însanîye kerdene, merdimênî kerdene
însanî m. merdimîye, însanîye, merdimênî m.
însanî kirin tg. merdimîye kerdene, însanîye kerdene, merdimênî kerdene
însaniyet m. merdimîye, însanîye, merdimênî m.
însîcam m. însîcam, duzgunîye, yewbînîgirewtîye, pêkewtîye n.
însiyak m. însîyaq, sewqo tabiyî, tabîsewq n.
însiyakî rd. însîyaqî, însîyaqên, tabîsewqên
însiyaqî rd. însîyaqî, însîyaqên, tabîsewqên
însulîn m. însulîne, ensulîne m.
întelektuel m/n. rosnvîr, munewer, entelektuel, întelektuel n.
înternasyonal rd. mîyanneteweyî, mîyanmiletî, înternasyonal, mîyandugel, beynelmînel
înternet m. înternet, enternet n.
întiba m. întiba, çimdarîye m.
întibaq m. întibaq, rimûsayis, ribanderîyayis n.
întibaq kirin tg. xo re ridayene, întibaq kerdene, ribanderîyene
întîhar m. xokistis,întihar n.
întîhar kirin tg. întihar kerdene, xo kistene
întiqal m. întiqal, ravêrdis, derbazbîyayis n.
întiqam m. tol, heyf, întiqam, qesas, hêf n.
întiqam girtin tg. tol girewtene, heyf girewtene, qesas girewtene, întiqam girewtene, hêf girewtene
întiqamgirtin m. tolgirewtis, heyfgirewtis, qesasgirewtis, întiqamgirewtis n.
întîxar m. xokistis, întihar n.
întîxarwarî rd. întîharkî, xokistisane, întîharane, xokistiskî
întizam m. sunike m., serûber n., nîzam n., pergal n., duzene m., rejîm n.
întizar m/n. pawitox, bendewar, rayepînîtox, întîzar, pînîtox n.
înyadkirin m. rikrodayis, înacikerdis n.
înzibat n. înzibat n.
înzibatê leskerî n. înzibatê leskerî n.
înziwa m. înziwa, silûk, sûlûk, sulik n.
înan onlar
onları
încîra kebaîr gebereotu; capparis spinosa
îndonezya İndonezya
îne cuma
îngilîstan İngiltere
îngiliz İngiliz
îngilizkî İngilizce
înterjeksîyon ünlem
întîzamin düzenli
intizamlı
nizamlı
întransîtîf geçişsiz
în (em) in: Ême kurd în Em kurd in
înca vêca, îca, vêga
(ew kat) hingê, wê demê, vê gavê
îngilistan Anglolando
Anglio
Anglujo
înî vendredo
însan homo