Encamên lêgerînê
îltihap ragirtin, îltihab m
îş ayağa düş­mek kar (îş) li (yekî) man (mec)
î Kürt alfabesinin on ikinci harfi.
kîm İ (iyot’un kısaltması)
î, Î Kürt alfabesinin on ikinci harfi, ses bilim açısından ise uzun, yüksek ön çıkışlı bir ünlüdür
î- rz/m önek * îsal, îro, îcar bu sene, bugün, bu kez
îade m iade, geri verme
îade kirin l/gh iade etmek, geri vermek
îadekirî rd iade edilmiş olan
îadekirin m iade etme, geri verme
îane m yardım, yardım amacıyla toplanan par
îbad nd/nt kul
îbadê xwedê Allahın kulu
îbadet ibadet.
ol/m ibadet, tapınma
îbadet kirin l/gh ibadet etmek, tapınmak
îbadetgeh ol/m ibadethane, tapınak, mabed
îbadetkar nd/nt ibadetkâr, abid
îbadetker bnr îbadetkar
îbadetkirin m ibadet etme, tapınma
îbadetxane ol/m ibadethane, tapınak, mabet
îbadulah rd ibadullah (Tanrının kulları)
îbare m ibare
îbîş zo/n ibiş
îblîs nd/nt iblis, şeytan
îbne n ibne
îbnetî m 1. ibnelik (ibne olma durumu) 2. ibnelik (ibne gibi davranma durumu)
îbra m ibra, aklama
îbraname m ibraname, aklama belgesi
îbranî m 1. İbranice 2. nd İbranî, Yahudi
îbranîkî m 1. İbranice 2. h İbranîlere yaraşır bir biçimde, İbranilere özgü
îbraz m ibraz
îbraz kirin ibraz etmek
îbrazkirî rd ibrazlı, ibraz edilmiş
îbrazkirin m ibraz etme
îbre m ibre
îbret m ibret
îbret girtin l/gh ibret almak
îbretgirtî rd ibret alınmış olan
îbretgirtin m ibret alma
îbrî m İbranice
îbrîşim n 1. ipek 2. rd ipek (ipekten yapılmış olan)
îbtîdaî rd iptidai, ilkel
îbûdî m rüşvet
îcab m 1. icap, gereklilik 2. man olgulama, icap
îcab kirin l/gh icap etmek
îcab pê dîtin gerek görmek
îcabet m icabet, çağrıyı kabul etme
îcabet kirin icabet etmek
îcabkirin m icap etme
îcad m icat
îcad kirin l/gh icat etmek, bulmak (ilk kez yeni bir şey yaratmak)
îcadker nd/nt icatçı, mucit
îcadkerî nd/nt icatçılık, mucitlik
îcadkirî rd icat edilmiş olan
îcadkirin m icat etme, bulma (ilk kez yeni bir şey yaratma)
îcar bu kez.
h 1. bu kez 2. şimdi * îcar dora te şimdi sıra sende 3. üstelik, bir de * îcar rojê çar caran dixwaze üstelik günde dört kez istiyor 4. artık
îcar ... jî ... -a (veya ...-e gelince) * hûn dê vî tiştî bikin, îcar ez jî... siz bu işi göreceksiniz, bana gelince...
îcar çi h daha ne, öyleyse
îcar ku... ister misin? * îcar ku niha bavê te çûbe malê ister misin şimdi baban eve gitmiş olsun
îcar tu bala xwe bidê! seyret!
îcar tu mêze bike! seyret!
îcar tu were diyarê (...)! seyret!
îcar tu were temaşeyê! seyret!
îcare m 1. icar, kiralama 2. toprak karşılığından ekiciden alınan onda bir pay
îcare dan l/gh üçlemek (ürünün üçte birine karşılık, toprağını kiraya vermek)
îcare kirin l/gh icar etmek, kiralamak
îcaredan m üçleme (ürünün üçte birine karşılık, toprağını kiraya verme)
îcareker nd/nt kiraci, kiralayan
îcarekerî m kiracılık
îcarekirî rd kiralı, kiralanmış
îcarekirin m icar etme, kiralama
îcarî h artık son, hiç * îcarî ez nayêm artık son ben gelmiyorum
îcaze m icazet, izin
îcazet m 1. icazet, izin 2. icazet, diploma
îcazet girtin l/gh 1. icazet almak 2. icazet almak, icazetname almak
îcazet girtin (an jî stendin) icazet almak, icazetname almak
îcazet stendin l/gh 1. icazet almak 2. icazet almak, icazetname almak
îcazetdar rd mezun, izinli
îcazetdar kirin l/gh mezun etmek
îcazetdarkirin m mezun etmek
îcazetgirtî rd icazetli, icazet almış olan
îcazetgirtin m 1. icazet alma 2. icazet alma, icazetname alma
îcazetname m icazetname, diploma
îcazetstendî rd icazetli, icazet almış olan
îcazetstendin m 1. icazet alma 2. icazet alma, icazetname alma
îcbar m cebir, zorlama
îcbar kirin zorlamak, mecbur etmek
îcbarî rd zorakî
îclavtazî h çırçıplak, çırılçıplak
îclavtazîtî m çırçıplaklık, çırılçıplaklık
îcra m 1. icra, icra etme 2. m icra (bir müzik eserinin notalarını sese çevirme) 3. hiq icra * serî li îcrayê bixe icraya baş vur
îcra kirin l/gh (mzk/şn) icra etmek, yorumlamak
îcraet m icraat
îcrakar nd/nt icracı
îcrakarî m icracılık
îcraker bnr îcrakar
îcrakirin m icra etme, yorumlama
îcre m ispat
îcre bûn l/ngh ispatlanmak, ispat olmak
îcre kirin l/gh ispatlatmak, ispat etmek
îcrebûn m ispatlanma, ispat olma
îcrebûyîn m ispatlanış
îcrekirin m ispatlama, ispat etme
îçtihat hiq/m içtihat
îçtima lşk/m içtima
îçtimayî rd içtimaî
îd m 1. bayram * îda qurbanê kurban bayramı 2. mec bayram (sevinç, neşe)
îda bnr êdî
îda bilindan nd Yezidilikte ulular bayramı
îda ceman nd Yezidilikte genel bayram
îda haciyan hacılar bayramı, kurban bayramı
îda hecacan kurban bayramı
îda heciyan nd kurban bayramı
îda hev pîroz kirin bayramlaşmak
îda nîsanê nd paskalya
îda qurbanê nd kurban bayramı
kurban bayramı
îda remezanê nd ramazan bayramı, şeker bayramı
îda rojiyê nd ramazan bayramı
îdadî idadî (eskide lise derecesindeki okullara verilen ad)
îdam m 1. idam (idam cezası) 2. idam (idam cezasını yerine getirme)
îdam kirin l/gh idam etmek
îdamkirî rd idam edilmiş olan
îdamkirin m idam etme
îdamxwaz rd idam yanlısı
îdamxwazî m idam yanlısı olma durumu
îdane m bayramlık * min îdaneya zarok dayê çocuğun bayramlığını verdim
îdaneya hev kirin bayramlaşmak
îdanî m 1. bayramlık 2. bayramlaşma * çû îdaniya wê bayraşmasına gitti
îdanîya hev kirin bayramlaşmak
îdare m 1. idare, yönetim 2. idare, yönetim (bir kurumun işlerini yürüten kurul) 3. idare, yönetim (bir kurum veya kuruluşun yönetildiği yer) 4. idare, tutum * divê ku mirov her tiştî bi îdare bi kar bîne her şeyi idare ile kullanmak lazım 5. idare (geçim) * em bi vî pereyî îdara xwe nakin bu parayla idare edemiyoruz
îdare di kuleka (yekî) de çûn yaşaması sürüp gitmek, bacası tütmek
îdare kirin l/gh 1. idare etmek, yönetmek 2. sabretmek, dayanmak (tahamül etmek, güç bir duruma katlanmak) * hinekî din jî idare bike va em nêzî bajêr bûn biraz daha sabret, şehre yaklaştık 3. geçinmek 4. idare etmek (alış verişte; el vermek, kurtarmak) * ez bi vê fiyetê nikarim bidim, îdare nake o fiyata veremem, idare etmez 4. idare etmek (göz yummak, hoş görmek) * tu jî me piçek îdare bike, pere me ev qas e sen de bizi biraz idare et, paramız bu kadar 5. idare etmek (şimdilik işe yaramak) 6. idare etmek, yetinmek
îdare kirin nekirin dayanmamak
îdare kirinya (yekî) baş bûn maddî açıdan durumu iyi olmak
îdare kirinya (yekî) nebûn geçimini sağlayamamak
îdare kirinya (yekî) tune bûn maddi durumu kötü olmak
îdareker nd/nt 1. idareci, yönetici 2. idareci (hoşgörülü)
îdarekerî m idarecilik
îdarekirin m 1. idare etme, yönetme 2. sabretme, dayanma (tahamül etme, güç bir duruma katlanma) 3. geçinme 4. idare etme (alış verişte; el verme, kurtarma) 4. idare etme (göz yumma, hoş görme) 5. idare etme (şimdilik işe yarama) 6. idare etme, yetinme
îdareng bnr îdare
îdarevan nd/nt idareci, yönetici
îdarevanî m yöneticilik
îdarexane m idarehane, büro,
îdareya (....) kirin destê xwe yönetimi ele geçirmek, dizginleri ele alm
îdareya (yekî) bûn geçimini sağlayacak durumda olmak
îdareya orfî nd örfî idare, sıkı yönetim
îdareya roj bi rojê bûn yuvarlanıp gitmek
îdareya roj bi rojê kirin geçinip gitmek
îdareya xwe kirin geçimini sağlamak
îdarî rd idarî, yönetimsel
îde, îdea fel/m ide, idea, düşün
îdeal m 1. ideal, ülküsel (amaç edinilen, ulaşmak istenilen şey) * zewaca îdeal ideal evlilik 2. fel ideal (gerçekte var olmayıp yanlız düşüncede, tasarım biçiminde var olan, yanlızca düşünce ile kavranabilen şey)
îdeal kirin l/gh idealleştirmek, ülküleştirmek
îdealîst fel/rd idealist, ülkücü
îdealîstî m idealistlik, idealizm
îdealîzasyon m idealizasyon, ülküleştirme
îdealîzm m idealizm
îdealkirî rd idealleştirilmiş olan
îdealkirin m idealleştirme, ülküleştirme
îdentîk mat/m 1. identik, özdeşlik 2. rd identik, özdeş
îdeolog nd/nt ideolog
îdeolojî m ideoloji
îdeolojîk rd ideolojik
îdgeh m bayram yeri
îdîa m iddia, sav
îdîa kirin l/gh iddia etmek, savlamak
îdîadar rd iddialı
îdîaker rd iddiacı
îdîakerî m iddiacılık
îdîakirin m iddia etme, savlama
îdîaname hiq/m iddianame, savca
îdîdok zo/m 1. kelebek 2. rd kelebek (kelebek biçiminde olan)
îdîdoka belek zo/nd ak kelebek (Aporia crataegi)
îdîdoka qozan zo/nd ipek böceği kelebeği
îdîopatî bj/m idiopati, kapan duygu
îdman idman.
m idman, alıştırma, antreman
îdman kirin idman yapmak
îdmankirî rd idmanlı, antremanlı
îdmankirin m idman etme
îdraq m 1. idrak, anlayış, algı 2. psî/fel idrak, algı
îdraq kirin l/gh algılamak
îdraqkirin m algılama
îfade m 1. ifade 2. hiq ifade 3. fel ifade
îfade dan l/gh ifade vermek
îfade girtin l/gh ifade almak
îfade kirin l/gh ifade etmek
îfade li ser (yekî) dan (birinin) üzerine ifade vermek
îfadedan m ifade verme
îfadedayî rd ifade vermiş olan
îfadedayîn m ifade verme
îfadegirtî rd ifadesi alınmış olan
îfadegirtin m ifade alma
îfadeker rd ifade edici
îfadekirî rd ifade edilmiş olan
îfadekirin m ifade etme
îfadeyên (yekî) jê girtin (birinin) ifadesini almak
îfadeyên (yekî) stendin (an jî girtin) 1) (birinin) ifadesini almak (birinin ifadelerini yazmak) 2) (birinin) ifadesini almak (üstün gelmek, yenmek)
îfet m iffet
îflah m iflah, onma
îflah bûn l/ngh iflah olmak, onmak
îflah kirin l/gh iflah etmek
îflah nebûn iflah olmamak
îflahbûn m iflah olma, onma
îflahbûnî m iflah olma, onma
îflahbûyîn m iflah oluş, iflah olma
îflahkirî rd iflah edilmiş olan
îflahkirin m iflah etme
îflas bz/m iflâs, batkı, batma
îflas kirin l/gh 1. iflâs etmek, batmak 2. iflâs etmek (düşünce, iddia, tez, kimse vb. yenilgiye uğramak, değeri düşmek)
îflasa bifen rd dolanlı iflâs
îflasa bifen û fût rd dolanlı iflâs
îflasa hîledar hiq hileli iflâs
îflaskirî rd iflâs etmiş olan, batkın, müflis
îflaskirin m 1. iflâs etme, batma 2. iflâs etme (düşünce, iddia, tez, kimse vb. yenilgiye uğrama, değeri düşme)
îfleh bnr îflah
îfrat rd ifrat, fazla, çok
îfraz m/hiq 1. ifraz (parsellere ayırma) 2. biy salgı
îfraz kirin l/gh salgılamak
1) ifraz etmek 2) ifraz etmek, salgılamak
îfrazkirin m salgılama, salgılayış
îfrît nd ifrit, cin, şeytan
îfşa m ifşa, yayma
îfşa kirin l/gh ifşa etmek, açıklamak
ifşa etmek
îfşakirî rd ifşa edilmiş olan
îfşakirin m ifşa etme, açıklama
îfşeat m ifşaat
îftira m iftira
îftira kirin l/gh iftira etmek
îftira lê kirin (birine) iftira atmak, kara çalmak, iftirada bulunmak
îftira ya hişk kuru iftira
îftiraker rd/nd iftiracı, karacı
îftirakerî m iftiracılık, karacılık
îftirakirin m iftira etme
îftiraya bêser û qûn kuru iftira
îftixar m iftihar, övünç
îftixar kirin l/gh iftihar etmek, kıvanmak
iftihar etmek, övünç duymak
îftixarkirin m iftihar etme, kıvanma
îgdîş m peynir paymak için süt makinesinden çıkarılmış yağsız süt
îguana zo/m iguana, Hint kertenkelesi
îhale m ihale
îhale bûn ihale olmak
îhale kirin l/gh ihale etmek
ihale etmek
îhalekirî rd ihale edilmiş olan
îhalekirin m ihale etme
îhlal m ihlâl
îhlal kirin l/gh ihlâl etmek
ihlâl etmek
îhlalker rd ihlal edici
îhlalkirî rd ihlâl edilmiş olan
îhlalkirin m ihlâl etme
îhmal m ihmal
îhmal kirin l/gh ihmal etmek
ihmal etmek
îhmalkar rd ihmalkâr, ihmalcı, savsak
îhmalkarî m ihmalkârlık, ihmalcılık
îhmalkarî hatin kirin savsaklanmak
îhmalkarî kirin l/gh savsaklamak
îhmalkarîkirin m savsaklama, savsaklayış
îhmalkirî rd ihmal edilmiş olan
îhmalkirin m ihmal etme
îhsan m ihsan, iyilik
îhsas fizy/m duyum, ihsas
îhtar m ihtar, uyarı, uyarma
îhtar dan ihtar vermek, uyarmak
îhtar kirin l/gh ihtar etmek
îhtardan m ihtar verme, uyarma
îhtardayî rd ihtar verilmiş, uyarılmış olan
îhtardayîn m ihtar verme, uyarma
îhtarkirî rd ihtar edilmi, uyarılmış olan
îhtarkirin m ihtar etme
îhtarname m ihtarname
îhtikar m ihtikâr,vurgun, spekülasyon
îhtimal m 1. ihtimal, olasılık 2. fel ihtimal, olasılık, olabilirlik
îhtimal e ku ihtimal ki, muhtemelen
îhtimal nedan ihtimal vermemek
îhtimal nedan (...) –e ihtimal vermemek
îhtimaldan m ihtimal verme
l/gh ihtimal vermek
îhtimalî rd ihtimalî, olasılı
îhtimam m ihtimam, özen
îhtiram m ihtiram, saygı
îhtiram girtin saygı göstermek
îhtiras psî/m ihtiras, tutku
îhtiraz m ihtiraz, çekince,
îhtişam m ihtişam, görkem
îhtiwa m ihtiva, içerme
îhtiwa kirin l/gh ihtiva etmek, içermek
îhtiwakirî rd ihtiva edilmi, içermiş olan
îhtiwakirin m ihtiva etme, içerme
îhtiyaç m ihtiyaç, gereksinme, gereksinim
îhtiyaç anîn cih ihtiyaca cevap vermek
îhtiyaç pê çêbûn ihtiyaç duymak
îhtiyaç pê hebûn ihtiyacı olmak
îhtiyad m 1. ihtiyat, sakıntı (ileriyi düşünerek ölçülü davranma, sakınma) 2. rd yedek (gerektiğinde kullanılmak için fazladan bulundurulan, ayrılmış olan)
îhtiyadî rd ihtiyatî
îhtiyadkar bûn l/ngh ihtiyatlı olmak, sakınmak
îhtiyadkarbûn m ihtiyatlı olma, sakınma
îhtiyat kirin l/gh ihtiyat etmek, sakınmak
îhtiyatkar rd ihtiyatlı, sakıngan, sakıntılı
îhtiyatkarî m ihtiyatlılık, sakınganlık
îhtiyatkirin m ihtiyat etme, sakınma
îhtîzaz fîk/m titreşim
îhtîzaz kirin l/ngh titreşmek
îhtîzazkirin m titreşme
îhya m ihya
îhya kirin ihya etmek
îja, îjar bnr îcar
îkame m ikame, ornatma
îkamekirin m ikamet etme, ornatma
îkamet m ikamet
îkamet kirin l/gh ikamet etmek, ornatmak
îkametgah m ikametgâh
îkaz m uyarı
îkaz kirin l/gh ikaz etmek, uyarmak
îkazkirin m uyarma
îklîm m iklim, abuhava
îkmal m 1. ikmal, bütünleme 2. wj ikmal
îkmal bûn l/ngh ikmal olmak
îkmal kirin l/gh ikmal etmek, bütünlemek
îkmalbûn m ikmal olma
îkmalbûyî rd ikmal olmuş olan
îkmalbûyîn m ikmal oluş, ikmal olma
îkmalkirî rd ikmal edilmiş olan
îkmalkirin m ikmal etme, bütünleme
îkmalmayî rd bütünlemeli (öğrenci)
îkon, îkona m ikona, ikon
îkonografî m ikonografi
îkrah m tiksinme
îkrah kirin l/gh tiksinmek
îkrahkirin m tiksinme, tiksiniş
îkram m 1. ikram, sunma 2. ikram (alış verişte satıcının alıcıya yaptığı indirim) 3. ikrem (sunulan şey) * îkramên wan ên ji bo mêvanan pir bûn misafirlere ikramları çoktu
îkram kirin l/gh ikram etmek, ısmarlamak
îkramî (yekî) kirin (birine) ısmarlamak * were ez çayekê îkramî te bikim gel sana bir çay ısmarlayayım
îkramiye m 1. ikramiye (çalışanlara aylık dışı olarak verilen para) 2. ikramiye (piyango vb. şeyde bir kimseye çıkan para veya nesne)
îkramker rd ikramcı
îkramkirî rd ikram edilmiş, ısmarlanmış olan
îkramkirin m ikram etme, ısmarlama
îksîr m 1. iksir (hayatı ölümsüzleştirmek, madeni altına çevirmek gibi olağanüstü etkileri olduğuna inanılan sıvı) 2. iksir (iç ferahlatıcı ilâç veya içki) 3. iksir (aşk ilham eden büyük içki)
îktîsadî bz/rd iktisadi
îla h 1. ille 2. ille (özelikle, hele) * îla ew çav ille o gözler
îlac m ilâç
îlac kirin l/gh ilâçlamak
îlac lê kirin l/bw ilâçlamak, ilâç sürmek
îlac lê reşandin ilâçlamak, flitlemek
îlac nivîsandin ilâç yazmak, reçete yazmak
îlaca damarên hêrsê sinir ilacı
îlacdank m ecza dolabı
îlackirî l/gh ilâçlı, ilâçlanmış veya sürülmüş olan
îlackirin m ilâçlama
îlacnekirî rd ilâçsız, ilançlanmamış
îlah n ilâh, tanrı
îlahe m ilahe, tanrıça
îlahî (i) rd ilâhî, tanrısal
îlahî (ii) ol/m ilâhî (Allah’ı övmek, ona dua etmek için yazılıp makamla okunan nazım)
îlahîn h illâ, illâki
îlahiyat m ilahiyat, tanrı bilimi, teoloji
îlahiyatnas nd/nt ilahiyatçı
îlahiyatnasî nd/nt teoloji
îlak n gömlek
îlam İran’da bir Kürt kenti.
m 1. açıklamak, ifşa etmek 2. ilâm bi
îlama rebî Allahtan
îlama werasetê hiq veraset ilâmı
îlamkirin l/gh açıklamak
îlan m ilân, duyuru
îlan dan l/gh ilân vermek
îlan kirin l/gh 1. ilân etmek, duyurmak 2. yaymak (gizli, saklı olan bir şeyi açıklamak)
îlancix m yılancık (bir hastalık adı)
îlandan m ilân verme
îlandayî rd ilân verilmiş olan
îlandayîn m ilân veriliş ilân verme
îlankar nd/nt ilâncı, duyurucu
îlankarî m ilâncılık, duyuruculuk
îlanker bnr îlankar
îlankerî bnr îlankarî
îlankirî rd 1. ilân edilmiş, duyurulmuş 2. yayılmış olan
îlankirin m 1. ilân etme, duyurma 2. yayma
îlawe m 1. ilâve, ek, ulama 2. ilâve, ek (eklenmiş, katılmış parça) 3. ek, ilâve (bir gazete veya derginin günlük yayımından ayrı ve ücretsiz olarak verdiği parça) 4. ilâve, katkı (maddesi)
îlawe bûn l/ngh ilâve olmak, eklenmek
îlawe kirin l/gh 1. ilâve etmek, eklemek 2. katkılamak
îlawebûn m ilâve olma, eklenme
îlawebûyî rd ilâve olunmuş, eklenmiş olan
îlawebûyîn m ilâve olma, eklenme
îlawedar rz/rd ekli
îlawekirî rd 1. ilâveli ilave edilmiş, ekleme, eklenmiş * çapa îlawekirî ya duyem ilaveli ikinci baskı 2. ekli 3. katkılı
îlawekirin m 1. ilâve etme, ekleme 2. katkılama
île m yatma, uyuma (çocuk dilinde)
île kirin yatmak uyumak
île (ii) h illâ, ille
île (iii) m küçük ada
îlegal rd 1. illegal, kanun dışı, yasa dışı 2. illegal, gizli * rêxistina ilegal illegal örgüt
îleh h illâ, illâki, ille
îlehîn h ilâ da
îlelebed h ilelebet, sürgit
îlellah b illâllah
îlellah kirin illâllah demek, illâllah etmek
îlham m 1. ilham, esin 2. ilham (Allah’ın peygamberlerin yüreğine doldurduğu inanılan tanrısal âleme özgü duygu ve düşünceler)
îlham dan (yekî) esinlemek
îlham girtin l/gh esinlenme
îlhamgirtî rd esinlenmiş olan
îlhamgirtin m esinlenme
îlhan dîr/n ilhan, hükümdar
îlhantî dîr/m ilhanlık
îlheq m ilhak
îlheq kirin ilhak etmek
îlheqkirî rd ilhak edilmiş olan
îlheqkirin m ilhak etme
l/gh ilhak etmek
îlik n sıpa
îlizyonîst nd/nt ilizyonist, göz bağcı
îlizyonîzm m ilizyonizm, göz bağcılık
îlma m tarla ortasında ekilmeyen yer
îlmîhal m ilmihal
îlmuhaber m ilmühaber
îlon m eylül (yılın 30 gün süren dokuzuncu ayı)
îlqah m ilkah, döllenme
îlqah kirin döllenmek, ilkah etmek
îltibas m iltibas, andırışma
îltica m iltica
îltica kirin l/gh iltica etmek, sığınmak
iltica etmek, sığınmak
îlticakar nd/nt ilticacı, sığınmacı
îlticakirî rd iltica etmiş, sığınmiş olan
îlticakirin m iltica etme, sığınma
îltifat m iltifa
îltifat kirin l/gh iltifat etmek
iltifat etmek
îltifatkirin m iltifat etme
îltihab m iltihap, yangı
îltihabî rd iltihabî
îltimas m iltimas, kayırma, arka çıkma
îltimas kirin l/gh iltimas etmek, iltimas geçmek, kayırmak
îltimas pê dan kirin kayırtmak
îltimasker nd/nt iltimasçı, kayırıcı
îltimaskerî m iltimasçılık, kayırıcılık
îltimaskirin m iltimas etme, iltimas geçme, kayırma
îltîsak rz/m bitişken, iltisak
îltîsakî rz/rd eklemeli, bitişken
îltîzam m 1. iltizam, kayırma 2. kesenek
îlustrasyon m illüstrasyon
îluzyon psî/m illüzyon, yanılsama
îluzyonîst nd/rd illüzyonist
îluzyonîzm m ilüzyonizm
îmad m vaftiz
îmad kirin l/gh vaftizetmek
îmadkirî rd vaftizli, vaftiz edilmiş olan
îmadkirin m vaftizetmek
îmaj m imaj, imge
îmajî rd imgesel
îmal m imal
îmalat m imalât
îmalatkar nd/nt yapımcı
îmalatkarî m yapımcılık
îmalatxane imalathane.
m imalathane, yapım evi
îmalker nd/rd imalâtçı
îmalkerî m imalâtçılık
îmam imam.
n 1. imam (cemaata namaz kıldıran kimse) 2. imam (Müslümanlıkta mezhep kuran kimse) 3. imam (Hz. Muhammed’den sonra onun vekilliği görevini üzerine alan halifelere verilen ad) 4. imam (bazı küçük İslâm devletlerinde devlet başkanı) 5. imam (önder, lider)
îmam her bi ya xwe dike cemaat ne kadar çok olsa (veya cami ne kadar büyük olsa) imam gene bildiğini okur
îmamî m 1. imamlık (imam olma durumu) 2. imamlık (imamın görevi) 3. imamlık, önderlik)
îmamok m imame
îmamtî m imamlık
îman bi rebê mûsa anîn 1) dünyanın kaç bucak (veya köşe) olduğunu görmek (veya anlamak) 1) gerçeği kabullenmek
îman di serê (yekî) de nehiştin imanını gevretmek
îman di serê (yekî) de neman imanı gevremek
îman di serî de neman turşuya dönmek (bitkinleşmek)
îman ji serê (yekî) derketin 1) fırttırmak 2) dinden imandan çıkmak
îman ji serê (yekî) derxistin 1) bıktırmak 2) dinden imandan çıkmarmak
îman lê qetandin (an jî çikandin) imanını gevretmek
îman lê qetîn (an jî çikîn) imanı gevremek
îman pê anîn 1) iman etmek (Tanrı’ya, dine inanmak) 2) iman etmek (güçlü bir inanç duymak) 3) iman getirmek (gönül rızasıyla Müslümanlığı seçmek)
îman pê re tune imanı yok (zalim)
îmana (yekî) çikandin imanını gevretmek
îmana (yekî) çûn imanı gevremek
îmana (yekî) jê çûn gıcık almak (veya olmak), uyuz olmak, nefret etmek * îmana min ji vî mirovî diçe bu adama uyuz oluyorum
îmana (yekî) ji serê (yekî) çûn ikiz doğurmak (herhangi bir işte çok sıkıntı çekmek)
îmana (yekî) qetandin imanını gevretmek
îmana (yekî) qetîn göbeği çatlamak, canı çıkmak (yorulmak veya çok zorluk çekmek)
îmana (yekî) tê de çûn ikiz doğurmak (herhangi bir işte çok sıkıntı çekmek)
îmana sirkê sirke ruhu
îmana xwe avêtin 1) yemin billah etmek, ant içmek 2) yalan yere yemin etmek
îmanfiroş rd çıkarcı, güvenilmez kimse
îmaniye fel/m fideizm
îmaret m imaret, beylik (bir beyin yönetiminde olan ülke)
îmbiq nd imbik
îmdad m imdat
îmha m imha
îmha kirin imha etmek
îmhaker rd imhacı
îmhakerî m imhacılık
îmhakirî rd imha edilmiş olan
îmhakirin m imha etme
l/gh imha etmek
îmkan m imkan, olanak
îmkan dan imkan vermek
îmkan dan (yekî) 1) birine imkan tanımak 2) şans tanımak
îmla rz/m imla, yazım
îmmoral fel/m immoral, töretanımaz
îmmoralîzm fel/m immoralizm, töretanımazlık
îmmunolojî bj/m immünolojî, bağışıklık bilimi
împarator n imparator
împaratorî m 1. imparatorluk (imparator olma durum) 2. imparatorluk (kendi topraklarında oturan çeşitli milletleri egemenliği altında toplayan devlet biçimi)
împaratorîçe m imparatoriçe
împaratorîçetî m imparatoriçelik
îmsaq m imsak
îmsaqiye m imsakiye
îmtîhan m imtihan, sınav
îmtihan bûn l/ngh imtihan olmak
îmtîhan dan sınav vermek
îmtihan kirin l/gh imtihan etmek
îmtîhana îkmalê bütünleme sınavı
îmtihanbûn m imtihan olma
îmtihanbûyî rd imtihan olmuş olan
îmtihanbûyîn m imtihan oluş, imtihan olma
îmtihankirî rd imtihan edilmiş olan
îmtihankirin m imtihan etme
îmtiyaz m 1. imtiyaz, ayrıcalık, 2. hiq imtiyaz
îmtiyazdar rd imtiyazlı, ayrıcalıklı
îmza bnr îmze
îmze m 1. imza * di dawiya nameyê de îmzeya wî hebû mektubun sonunda imzası vardı 2. imza (imzalama işi) 3. imza (herhangi bir dalda ün yapmış sanatçı)
îmze avêtin imza koymak * îmzeyekê biavêje vir buraya bir imza koy
îmze avêtin (tiştekî) (bir şeye) imza atmak
îmze berhev kirin (an jî civandin) imza toplamak
îmze dan imza vermek
îmze kirin l/gh 1. imzalamak (imza atmak) 2. imzalamak (imza veya işaretle eserin yazarı veya yaratıcısı olduğunu belirtmek) 3. imzalamak (bir kimseye hatıra olarak sunulan esere imza atmak)
îmzeavêj nd/rd imzalayıcı, imzalayan
îmzeker nd/rd imzalayıcı, imzalayan
îmzekirî rd imzalı, imzalanmış olan
îmzekirin m 1. imzalama (imza atma) 2. imzalama (imza veya işaretle eserin yazarı veya yaratıcısı olduğunu belirtme) 3. imzalama (bir kimseye hatıra olarak sunulan esere imza atma)
îmzekirox nd/rd imzacı, imzalayıcı, imzalayan
îmzenekirî rd imzasız, imzalanmamış olan
îmzeya bêbergind açık imza
îmzeya xwe avêtin (tiştekî) imzayı basmak
îmzeya xwe lê xistin imzayı çakmak, imzasını basmak
în kîm İn (indiyum’un kısaltması)
m Cuma (haftanın altıncı günü)
ê har û dînê cuma fırtınalı ve yağışlı olur
kur, şemî şilî bir e ‘cuma fırtınalı, yağışlı,cumartesi ise sakindir’ anlamında deyim
înad m inat
înad kirin l/ngh inatlaşmak, inat etmek
înada (yekî) pê girtin (birinin) inadı tutmak
înadkirin m inatlaşmak, inat etmek
înan m 1. getirme (gelmesini sağlama) 2. getirme (bir şeyi yanında veya üstünde bulundurma) 3. getirmek (erişme veya eriştiğini sanma) 4. getirme (ileri sürme) 5. getirme (bir şeyin oluşmasına neden olma) 6. getirme (iletme, bildirme) 7. getirme (gelir sağlama) 8. getirme (bir makama atama veya seçme) 9. getirme (yardımcı fiil olarak)
l/gh 1. getirmek (gelmesini sağlamak) * av îna gund köye su getirdiler 2. getirmek (bir şeyi yanında veya üstünde bulundurmak) 3. getirmek (erişmek veya eriştiğini sanmak) * me bihar îna baharı getirdik 4. getirmek (ileri sürmek) * ji min re palpişt înan bana deliller getirdi 5. getirmek (bir şeyin oluşmasına neden olmak) * ev ba dê berfê biîne bu rüzgâr kar getirir 6. getirmek (iletmek, bildirmek) * ji min re silav înaye bana selam getirmiş 7. getirmek (gelir sağlamak) * ev dukan mehê çi qas pere diîne? bu dükkan ayda ne kadar para getiriyor? 8. getirmek (bir makama atamak veya seçmek) * dibêjin dê wî ji serokwezîriyê re biînin onu başbakanlığa getireceklermiş 9. getirmek (yardımcı fiil olarak) * bawîşk înan esnemek
înan kirin l/gh inanmak
înander nd/nt dış alımcı
înanderî m dış alım
înandî rd getirilmiş veya getirtilmiş olan
înandin m getirtme
l/gh getirtmek
înaq m boğmaca
înayet m inayet, iyilik, kayra
înç (i) m inat
înç (ii) m inç (uzunluk birimi)
înca, încar bnr îcar
încane m saksı
încanedank m saksılık
încar bnr îcar
încare bot/m salatalık, hiyar
încas kara erik.
bot/m kara erik
încasa emerî bot/nd bir tür erik
încasa maltayê bot/nd 1. Malta eriği (Eriobotrya japonica) 2. Malta eriği (bu ağacın yemişi)
încasa mezromî bot/nd yuvarlak taneli bir tür erik
încasa qantirbaşî bot/nd aynabakar
încasa qûnteşî bot/nd kıç kısmı ince bir tür erik
încasa reşreşk bot/m mürdüm erik
încasa şekirok bot/nd tatlı bir erik türü
încasa zerik bot/nd sarı bir erik türü
îndad bnr imdad
îndeks m indeks * îndeksa fiyetan fiyat indeksi
îndeksa aborînê (debirînê an jî debarkirinê) geçinme indeksi
îndetermînîst fel rd/nd indeterminist, belirlenmezci, yad gerekirci
îndetermînîzm fel/m indeterminizm, belirlenmezcilik, yad gerekircilik
îndîkator fiz/m indikatör, gösterge
îndîs mat/m indis
îndîvîdualîst fel/nd individüalist, bireyci
îndîvîdualîzm sos/fel indivualizm, bireycilik
îndiyûm kîm/m indiyum (kısaltması İn)
îndo nd hint, Hintli, Hint ırkı
înfaz hiq/m infaz, yürütüm, yerine getirme
înfaz kirin l/gh infaz etmek
înfazkirî rd infaz edilmiş olan
înfazkirin m infaz etme
înfial m 1. infial 2. fel infial, edilgi
înfial kirin infial etmek
înfilaq m infilâk
înfilaq kirin l/gh infilâk etmek
infilâk etmek
înfilaqkirin m infilâk etme
înformatîk m informatik, bilişim
îngê h o kadar
îngîlîs m yüzük
îngilîstan m ingiltere
îngilîz nd/rd 1. İngiliz (İngiltere halkından olan kimse) 2. İngiliz (İngiltere veya İngiliz halkına özgü olan şey)
îngilîzî nd/m 1. İngilizce 2. rd îngilizce (bu dile özgü olan) * pirtûka Îngilîzî İngilizce kitap
îngilîzîaxêv nd İngilizce konuşan
îngilîzînivîs nd İngilizce yazarı
îngilîzîzan nd ingilizce bilen
îngilîzkî m 1. İngilizce (İngiliz dili) 2. rd îngilizce (bu dile özgü olan) * pirtûka Îngilîzkî İngilizce kitap 3. h İngilizlere yaraşır bir biçimde
îngîlîztan İngiltere.
îngiltere m ingiltere
înhîsar m tekel, inhisar, monopol
înî m cuma (haftanın altıncı günü)
înî înî lê gerîn l/bw köşe bucak aramak
îniş m bir kız çocuğu oyunu
înîsiyatîf m inisiyatif, öncecilik
înîsiyatîfa xwe bi kar anîn inisiyatifini kullanmak
înîsiyatîfgir rd insiyatif sahibi
înkar m inkâr, yadsıma
înkar kirin l/gh inkâr etmek, yadsımak, yokumsamak
înkarane h inkarca
înkarî m inkar
înkarker rd inkârcı, inkar edici
înkarkerî m inkârcılık
înkarkirî rd inkâr edilmiş olan
înkarkirin m inkâr etme, yadsıma, yokumsama
înkarok rd inkârcı, inkar eden
înkarokî m inkârcılık
înkarwarî h inkarca
înorganîk rd 1. inorganik 2. kîm inorganik (organik olmayan, anorganik) 3. biy/m inorganik (hücrelerin cansız bölümleri) 4. bj/m inorganik (organlardaki bozukluktan ileri gelmeyen hastalık)
înqilap m inkilâp
înqilapger nd/nt inkilâpçı
înqilapgerî m inkilâpçılık
înqişaf m 1. inkişaf, gelişme, gelişim 2. biy inkişaf, açınım, açınma 3. mat inkişaf, açınım
înqişaf bûn l/ngh biy inkişaf etmek, açınmak
înqişaf bûyî rd inkişaf etmiş, açınmış olan
înqişaf bûyîn m inkişaf etme, açınma
înqişaf kirin l/gh inkişaf etmek, açındırmak
înqişafbûn m inkişaf etme, açınma
înqişafkirî rd inkişaf edilmiş, açındırılmış olan
înqişafkirin m inkişaf etme, açındırma
înşa m yapım, inşa
înşa bûn l/ngh inşa olmak, kurulmak (yapılmak)
înşa kirin l/gh inşa etmek, kurmak (yapmak, inşa etmek)
înşabûn m inşa olma, kurulma (yapılma)
însaf insaf.
m insaf
însaf kirin insaf etmek
înşakirin m inşa etme, kurma (yapma)
însan nd/nt 1. insan (memelilerden, iki eli olan, iki ayak üzerinde dik durabilen, sözle anlaşan, aklı ve düşünme yeteneği olan en gelişmiş canlı) 2. insan (bu türden olan canlı) 3.rd (mec) insan, insaniyetli (huy ve ahlâk yönünden üstün nitelikli kimse) 4. insan (belirsiz zamir gibi de kullanılır) * ma însan li vê jî nareme? insan bunu düşünmez mi?
însan bi xeberdanê ji hev fêm dike insan konuşa konuşa, hayvan koklaşa koklaşa
însan carinan a nav dilê xwe dibêjê insan gönlünün artığını söyler
însan darê rihelê ye insanı gösteren giyimdir
însan e ji benîadem şîrê xav vexwariye insanoğlu çiğ süt emmiş
însan e, şîrê xav vexwariye insanoğlu çiğ süt emmiş
însan teyrê bêçeng e insan kuş misali
însan teyrê bêper e insan kuş misali
însan teyrê binçeng e insanoğludur neyi ne zaman yapıp yapacağı belli olmaz
însan toximê mirinê ye insan ölümlüdür
însanane rd/h insanca
însanbûn m insanlaşma
însanbûyîn m insanlaşma
însanê birçî kevira dixwe aç insan her şey yapar
însanê xerîb kor e gurbetlik zordur
însanetî m 1. insanlık (insanı insan yapan, insanın doğasını oluşturan niteliklerin hepsi) 2. insanlık (insanın değerini, saygınlığını veren öz, insana yaraşır yaşama ve düşünme ilkesi) 3. insanlık (insani sevme, insancıl olma) * dersa însanetiyê da her kesî herkese insanlık dersi verdi
însanetî di rûyê (yekî) de tune bûn insanlık nedir bilmemek
însanetî kirin insanlık etmek
însanetî li rûyê (yekî) tune bûn insanlık nedir bilmemek
însanetî tê de tune bûn insanlık nedir bilmemek
însanî rd 1. insanî 1. nd/m insanlık
însanî bila ji te re be adamlık sende kalsın
însanî kirin l/gh insanlık yapmak
însanîkirin m insanlık yapma
însaniyet m 1. insanlık (bütün insanları içine alan varlık) * alema însaniyetê insanlık alemi 2. insanlık (insanı insan yapan, insanın doğasını oluşturan niteliklerin hepsi) 3. insanlık (insanın değerini, saygınlığını veren öz, insana yaraşır yaşama ve düşünme ilkesi) 4. insanlık (insani sevme, insancıl olma) * dersa însanetiyê da her kesî herkese insanlık dersi verdi
însaniyet kirin insanlık etmek
însankî rd insanca
însano bêpero, bêbasko insan kuş misali (uzakça bir yere gidildiğinde söylenir)
însanparêz rd 1. insancı, insancıl (insana değer veren) 2. fel insancıl, hümanist
însanparêzî sos/m 1. insan içincilik 2. insancılık
însanparêzî bûn l/ngh insancıllaşmak
însanparêzîbûn m insancıllaşma
însanperest rd 1. insancı, insancıl (insana değer veren) 2. fel insancıl, hümanist
însanperestî sos/m 1. insan içincilik 2. insancılık
însanperwer rd 1. insancı, insancıl (insana değer veren) 2. fel insancıl, hümanist
însanperwerî sos/m 1. insan içincilik 2. insancılık
însanperwerî bûn l/ngh insancıllaşmak
însanperwerîbûn m insancıllaşma
însanwarî rd insanca
însanxwer rd yamyam
însanxwerî m yamyamlık
înşat bnr înşaat
înşeat m 1. inşaat, yapı işleri 2. inşaat (yapım)
înşeata blok blok inşaat
înşeatvan nd/nt inşaatçı, yapıcı
înşeatvanî m inşaatçı, yapıcılık
însektaryûm m insektaryum
înşellah b inşallah
înşellah maşelah inşallah maşallah
însiyaq ps/m insiyak, iç güdü
însiyaqî rd insiyakî, iç güdülü
însiyatîf bnr înîsiyatîf
înstitu m enstitü
însulîn m ensülin
întaniye bj/m intaniye
întaq m intak
întegral mat/m integral
întegrasyon mat/m integrasyon
înterfer fiz/m interfer, girişim
înterferometre fiz/m interferometre, girişimölçer
înterferometrî fiz/m interferometri, girişim ölçme
înterkînez biy/m interkinez
înternet m internet
întiba m intiba, izlenim
întibah m intibah, uyanış
întibaq biy/m 1. intibak 2. uyarlama, adaptasyon
întibaq bûn l/ngh intibak olmak, alışmak (uyar duruma gelmek)
întibaq kirin l/gh 1. intibak etmek, alışmak (uyar duruma gelmek) 2. uyarlamak
întibaqbûn m intibak olma, alışma (uyar duruma gelme)
întibaqî (cihekî) bûn araziye uymak
întibaqkirin m 1. intibak etme, alışma (uyar duruma gelme) 2. uyarlama
întiqal m 1. intikal, geçiş 2. psî geçişim 3. fel çıkarsama 4. fiz öteleme, ötelenme
întiqal kirin intikal etmek
întiqam m intikam, öç
întiqam girtin (an jî stendin) intikam almak, öç almak
întixar m intihar
întixar kirin l/gh intihar etmek
întixarkirin m intihar etme
întixarwarî rd/h intiharvari, intiharca
întizam m intizam, düzenli, düzgün olma
întîzar m intizar, bekleme, gözleme
înyan m ayar (saatler için belli bir yere göre kabul edilmiş olan ölçü)
înzibat n inzibat
înzibatê leşkerî askerî inzibat
înziwa m inziva
îp nd ip sip
îp û rîp fen, desise
îp û sîp ipi sapı
îp û sîp jê re tune (bûn) ipi sapı yok (veya olmamak)
îpnotîze bnr hîpnotîze
îpotek m ipotek, tutu
îpotekkirî rd ipotekli
îpotekkirin m ipotek etme
îpotetîk rd ipotetik
îptal nd iptal
îptal kirin l/gh iptal etmek
îptalkirî rd iptal edilmiş olan
îptalkirin m iptal etme
îptîdayî rd/nd iptidaî, ilkel (gelişmesinin başında bulunan)
îptidayî bûn l/ngh ilkelleşmek
îptidayîbûn m ilkelleşme
îptidayîtî m ilkellik
îptila m iptila, düşkünlük
îqat m itikat, inanç
îqata yekî ketin cih itikatı tam olmak
îqaz m ikaz, uyarma, uyarı
îqaz kirin l/gh ikaz etmek, uyarmak, dikkat çekmek
îqazkirî rd ikaz edilmiş, uyarılmış
îqazkirin m ikaz etme, uyarma, dikkat çekme
îqbal m 1. ikbal, baht açıklığı 2. ikbal, gelecek
îqlim erd/m iklim
îqna m ikna
îqna bûn l/ngh ikna olmak
ikna olmak
îqna kirin l/gh ikna etme
ikna etmek
îqnabûn m ikna olma
îqnabûyî rd ikna olmuş olan
îqnabûyîn m ikna oluş, ikna olma
îqnaker rd ikna edici
îqnakerî mikna edicilik
îqnakirî rd ikna edilmiş olan
îqnakirin m ikna etme
îqrah m istikrah, tiksinme
îqrar m ikrar
îqrar kirin l/gh ikrar etmek
ikrar etmek, açıkça söylemek, kabul etmek
îqrarkirin m ikrar etme
îqtibas wj/m iktibas, alıntı
îqtibas kirin l/gh iktibas etmek, alıntılamak
îqtibaskirî rd alıntı, iktibas edilmiş olan
îqtibaskirin m iktibas etme, alıntılama
îqtîdar 1. iktidar (bir işi başarabilme yetki ve yeteneği) 2. iktidar (devlet yönetimini elinde bulundurma ve devlet gücünü kullanma yetkisi) 3. iktidar (devlet yönetimini elinde bulunduran ve bu gücü kullanma yetkisi olan kişi ve kuruluş) * partiya îqtidarê iktidar partisi
îqtidara zengînan sos/m bey erki
îqtisad m 1. ekonomi, iktisat 2. ekonomi (bilim dalı olarak)
îr kîm İr (İridyum’un simgesi)
îrade m 1. irade, istenç 2. psî irade, istenç (davranışlarla ilgili tepilerden bir bölümünü tutup ötekileri eyleme dönüştürme gücü)
îradedar rd iradeli
îradeder rd irade dışı
îradeparêz fel/nd iradeci
îradeparêzî fel/m iradecilik
îradeqels rd zayıf iradeli
îradî rd iradî
îradiye m iradiye
îran m İran
îranî nd/rd 1. İranî (Aryan olan, ona mensup olan) 2. İranî (aryan ile ilgili ) 3. İranlı
îranîziman n irani dil
îrannas nd/nt iranolog
îrasyonel fel/rd irrasyonel, akıl dışı
îrca kirin l/gh 1. kîm indirgemek 2. mat indirgemek
îre rd kıskanç
îreîr m gürültü, şamata * bala xwe bidinê vê sibehê helahela û îreîr e hele bakın bu sabah ne gürültü ve şamatadır
îrem m irem, cennette olduğuna inanılan bir bahçe
îreyî m kıskançlık
îrfan m 1. irfan, bilme, bilgi, anlama, kültür 2. irfan, varışlılık
îrîdyûm kîm/m iridyum (simgesi Îr)
îrîs ant/m iris
îrland İrlanda.
îrlanda m İrlanda
îrlanda bakur Kuzey İrlanda.
îrlandayî nd/rd İrlandalı
îrlandî İrlandalı.
nd/rd İrlandalı
îro, îroj nd 1. bugün (içinde bulunduğumuz gün) * karê îro mehêle sibehê bugünün işini yarına bırakma 2. h bugün (içinde bulunduğumuz günde * îro hewa xweş e bu gün hava güzel 3. h bu günlük
îro, îroj dinya ye sibeh axiret e ölüm var dirim var, dünyanın birbir türlü halı var
îro, îroj ji sibehê re bu günden yarına (bu gün yaşayanlardan gelecek kuşaklara)
îro, îroj kêfa dilê xwe kirin felekten kâm almak
îro, îroj li serê me ye sibehê li serê we ye bu gün bana ise yarın sana
îro, îroj miro gün boyu * îro miro karê wî ev bûye gün boyu işi buymuş
îro, îroj ro (an jî roj) bugüne bugün (unutma ki, şunu iyi bilki anlamlarında) * îro roj ev bavê we ye bugüne bugün o sizin babanız
îro, îroj serma ye potik bav û bira ye soğuklarda önemli olan pek giyinmektir
îro, îroj sibeh bu gün yarın, bu günlük yarınlık
îroj bnr îro
îronî (i) rd bu gününkü
îronî (ii) m ironi, kara mizah
îronîk rd ironik
îroyî rd güncel
îroyîn rd bu günkü * rewşa îroyîn bu günkü durum
îrrasyonalîzm fel/m irrasyonalizm
îrrasyonel rd irrasyonel, us dışı
îrredantîzm m irredantizm
îrs m irs, veraset, kalıtım
îrşad m irşad, doğru yolu gösterme, uyarma
îrşad kirin irşat etmek
îrşadker nd/nt irşad edici
îrsaliye m irsaliye, gönderme belgesi
îrsiyet m irsiyet, soya çekim
îrtibat m irtibat, bağlantı
îrtibat danîn irtibat kurmak, irtibata geçmek
îrtibat pê re danîn (biriyle) irtibata geçmek
îrtica m irtica, gericilik
îrtical wj/m irtical, doğaç, doğaçlama
îs b vay be, abo (hayret belirtme ünlemi)
îş n iş
îş (an jî kar) leqîn işler açılmak
îş anîn serê (yekî) (birine) iş etmek
îş berî nava hev dan işler becermek
îş bi (yekî) qedîn iş (birinde) bitmek
îş çêkirin iş çevirmek
îş çû qediya iş işten geçmek * piştî ku îş çû qediya, hîna ji me re dibêje iş işten geçtikten sonra bize söylüyor
îş dan (yekî) iş vermek
îş derxistin iş açmak, iş çıkarmak (uğraştırıcı, gereksiz bir durumun ortaya çıkmasına sebep olmak)
îş dirêj kirin işi uzatmak
îş ew e ku..., iş ki * îş ew e ku ji sinifa xwe derbas bibe iş ki sınıfını geçsin
îş girtin iş tutmak
îş ji destê (yekî) derketin iş çıkarmak (çok iş yapmak)
îş ji tehmê derketin iş çığrından çıkmak
îş ketin ser (yekî) (birine) iş düşmek
îş ketin stûyê (yekî) iş başa düşmek
îş kirin 1) iş yapmak, iş görmek 2) iş karıştırmak (zararlı bir iş yapmak)
îş li (yekî) man 1) iş ayağa düşmek 2) (birine) iş düşmek
îş li hev qelibîn iş sarpa sarmak
îş nîn ebûn ku... fıkır fıkır kaynamak * îşê masiyan nîn e di bestê de dere fıkır fıkır balık kaynıyor
îş pê bûn 1) iş bitirmek (bir işi iyi bir sonuca ulaştırmak) 2) iş görmek (iş yapmaya uygun olmak)
îş pê qedîn iş (birinde) bitmek
îş qedandin 1) iş bitirmek (bir işi iyi bir sonuca ulaştırmak) 2) işi pişirmek * Ferit û keçikê îş qedandine Ferit kızla işi pişirmişti
îş têl e işler yolunda
îş tev dan iş karıştırmak (fesat sokmak)
îş tevî hev bûn iş sarpa sarmak
îş û karê xwe rast kirin dünyalığı doğrultmak
îş zor çêbûn iş çatallanmak
îş zor gerîn iş çatallanmak
îşa m yatsı
îşa lê çûn yatsı namazının vaktini geçirmek
îsabet m isabet, yerindelik
îsabet kirin isabet etmek
îsal nd bu sene, bu yıl
îsal misal bütün yıl, yıl boyu
îsal na par evvelki sene
îsal nemiriye, îsal heft sal e ku miriye çoktan ölmüş olmak
îsalîn rd bu sene, bu yıla ait
îsan bnr însan
îsandî rd ışıldatılmış, parıldatılmış
îsandin m ışıldatma, parıldatma
l/gh ışıldatmak, parıldatmak
îsaparêz nd/nt İsevî, Hristiyan dininden olan kimse
îsaparêzî m İsevîlik
îşare m işaret
îşare pê dan 1) işaret etmek 2) değinmek,
îşaret im, işaret.
m 1. işaret (anlam yükletilen şey, im) 2. işaret (belirti, alâmet) 3. işaret (el, yüz hareketleriyle gösterme)
îşaret dan îşaret vermek, sinyal vermek
îşaret dan hev l/bw işaretleşmek
îşaret danîn işaret koymak
îşaret kirin m işaretleme, imleme
l/gh işaretlemek, imlemek
işaret etmek
îşaret pê dan l/bw 1. işaret etmek 2. değinmek
îşareta rê sp yol işareti
îşaretdêr nd/nt işaretçi
îşaretên trafîkê (daborîn an jî çûnehatê) trafik işaretler
îşaretkirî rd işaretli
îşarkî rz/m işaret
îsayî m bir tür kama
îşê (yekî) baş bûn işi iş olmak
îşê (yekî) bûn işi olmak (uğraşmak zorunda olmak)
îşê (yekî) çi pê ketiye! neci oluyur! * îşê te çi pê ketiye, tu li karê ber xwe binêre! sen neci oluyorsun, sen kendi işine bak!
îşê (yekî) çi ye? işi ne?
îşê (yekî) dan dîtin 1) (birinin) işini gördürmek 2) işini görmek (dövmek) 3) işini görmek, işini gördürmek (öldürmek)
îşê (yekî) dan qirikê işi başından aşmak (veya aşkın olmak)
îşê (yekî) hebûn işi olmak
îşê (yekî) ji ser serê (yekî) derbas kirin işi başından aşmak (veya aşkın olmak)
îşê (yekî) ketin rê işi işler duruma gelmek
îşê (yekî) li hev nehatin işi aksi gitmek
îşê (yekî) li rê bûn 1) işi iş olmak 2) işi tıkırında (veya yolunda) olmak
îşê (yekî) li rê ye işi tıkırında (veya yolunda)
îşê (yekî) pê ketin (birini) ilgilendirmek, alâkadar etmek
îşê (yekî) pê nîn e (an jî tune) 1) birini alâkadar etmez 2) bana ne ya
îşê (yekî) qedîn işi bitmek
îşê (yekî) rast çûn işi rast gitmek
îşê (yekî) xera bûn işi bozulmak
îşê (yekî) xerab e işi duman
îşê bi lezê şeytan tevlî dibe acele işe şeytan karışır
îşê hesab nîn e hesabı yok (sayılamayacak kadar çok, sayısız)
îşê te çi pê ketiye? işine bak! sen karışma, sana ne! üstüne vazife olmamak (veya değil)
îşê te pê neketiye üstüne vazif e değil
îşê te tune işin mi yok
îşê xwe bi rê xistin gemisini yürütmek
îşê xwe bi vira girê dan herşeyi yalan dolan üzerine kurmak
îşê xwe bi viran girê dan yalana dolana bel bağlamak, yalan dolan üzerine kurulmak
îşê xwe birin serî işi olmak (işi istediği gibi bitirmek)
îşê xwe dan dîtin (biri) işini gördürmek
îşê xwe dewam kirin o yolun yolcusu olmak (toplumun ahlâk anlayışına göre kötü bir hayat sürdüren)
îşê xwe dîtin işini yapmak
îşê xwe jê anîn 1) ilgilenmek, alâkalanmak 2) kafaya takmak, kafasına takmak
îşê xwe kirin 1) işini görmek (görevini yapmak) 2) işini yapmak
îşê xwe pê anîn 1) ilgilenmek 2) kafaya takmak
îşê xwe saxlem çêkirin işi sağlama bağlamak
îşê xwe zanibûn iş bilmek (becerikli olmak)
îşê xwe zanîn işini bilmek (nerede, nasılyararlanacağını bilmek, çıkarını bilmek)
îşê zarokan çocuk oyuncağı
îseîs h ışıl ışıl, parıl parıl
îşek hel kirin işi bağlamak, işi hal etmek
îşekî bêserûqûn kirin ata et, ite ot vermek (bir işi ters yapmak)
îşên nelirê karanlık işler
îşên reş karanlık işler
îser rd 1. sıkışık (çok yan yana) 2. sıkışık (bir yerde insanların çok olması)
îserî m sıkışıklık
îşev nd bu gece
îşevîn rd bu gecenin
îsewî nd/nt İsevî, Hristiyan
îsewîbûn m Hristiyanlaşma
îsewîkirin m Hristiyanlaştırma
îsewîtî m İsevîlik, Hristiyanlık
îsfend bot üzerlik (peganum harmala)
îsfendan bot/m 1. akça ağaç (Acer) 2. rd akça ağaç (isfehandan yapılmış olan)
îşguzar rd işgüzar
îsik b vay be, abo (hayret belirtme ünlemi)
îsikandî rd ışıldatılmış, parıldatılmış olan
îsikandin m ışıldatma, parıldatma
l/gh ışıldatmak, parıldatmak
îsikî rd ışıldamış, parıldamış
îsikîn m ışıldama, parıldama
l/ngh ışıldamak, parıldamak
îsîl m üzümün sıkıldığı yer
îsîn m 1. ışılama, parıldama, parlama 2. gümüş servi (ayın suya yansımasıyla oluşan parıltılı görünüm)
l/ngh ışılamak, parıldamak, parlamak * çavên wî diîsin gözleri parlıyor
îşiq bnr îşk
îsir m 1. sedir, divan 2. seki 3. yüklük
îsîsok rd ışıl ışıl, pırıl pırıl
îsîsokî rd ışıldak, parıltılı
îsk hıçkırık.
m hıçkırık (ağlarken çıkan ses)
îşk m 1. gergi, toyaka, germe aleti 2. m düğüm
îsk (i) bj/m isilik
îsk anîn (yekî) hıçkırtmak
îsk anîn xwe hıçkırmak
îşk dan l/gh yük sıkıştırmak
îsk hatin (yekî) (birini) hıçkırık tutmak
îsk jê çûn hıçkırmak
îsk pê girtin (birini) hıçkırık tutmak
îşkaf m dolap (genelikle tahtadan yapılmış, bölme ve çekmecelerine eşya konulan kapaklı mobilya)
îskambîl m iskambil
îskan (i) m 1. bardak 2. bardak (bir bardağın alacağı miktar)
îskan (ii) m iskan, yerleşim, yurtlanma
îskandin m hıçkırtma
l/gh hıçkırtmak
îskandînav nd 1. İskandinav (Kuzey Avrupa yarımadaların bütünü) 2. rd İskandinav, Skandinavlı
îskandînavî nd/rd İskandinavyalı
îskandinavya m İskandinavya
îskandînavyayî nd/rd İskandinavyalı
îskarpela m ıskarpelâ
îskarpîn m iskarpîn
îşkdan m yük sıkıştırma
îskeîsk m 1. hıçkırma, hıçkırık (ağlarken çıkan ses) 2. h hüngür hüngür, zari zari
îskeîsk anîn (yekî) hıçkırtmak
îskeîsk anîn xwe hıçkırmak
îskeîsk hatin (yekî) (birini) hıçkırık tutmak
îskeîsk pê girtin (birini) hıçkırık tutmak
îskeîsk pê ketin (birini) hıçkırık (veya hıçkırma) tutmak
îskele m 1. iskele * ji vapûrê peya bû derkete ser îskeleyê vapurdan indi iskeleye çıktı 2. iskele (kıyıya yanaşan deniz aracına doğru uzatılan eğreti küçük köprü) 3. iskele (yapıların dışında keresteden kat kat kurulan, çalışmak için üstüne çıkılan çatı) * ji bo ku em avahiyê ji derve boyax bikin, îskele girê dabû binayı dıştan boyamak için iskele kurmuştuk 4. iskele (geminin sol yanı) 5. sn iskele
îskelet n 1. iskelet (insan ve hayvan bedeninin kemik çatısı) 2. iskelet (yumuşak bölümleri dökülmüş, ölü bir vücudun kemiklerinin bütünü) 3. (mec) iskelet (bir şeyi oluşturan temel çatı) * îskeletê keştiyê gemi iskeleti 4. rd iskelet (çok zayıf, mec) 5. iskelet (bir eserin genel planı) * îskeletê romanê amade ye romanın iskeleti hazır
îskeletor rd iskeletor (çok zayıf)
îskemle m iskemle
îskên bnr îskîn
îşkence sıkma, eziyet, işkence.
m 1. işkence * ji bo ku mêrik bidin axaftin îşkence lê kirin adamı konuşturmak için ona işkence yaptılar 2. işkence, eziyet 3. işkence (azap, sıkıntılı durum)
îşkence kirin l/gh işkence etmek, işkence yapmak
îşkence lê bûn işkence edilmek
îşkence lê kirin (birine) işkence etmek (veya) yapmak
îşkencedîtî rd işkence görmüş, işkence mağduru, işkenceye maruz kalmış kimse
îşkencekar nd/rd işkenceci
îşkencekarî m işkencecilik
îşkenceker nd/rd işkenceci
îşkencekerî m işkencecilik
îşkencekirî rd işkence edilmiş veya payılmış olan
îşkencekirin m işkence etme, işkence yapma
îşkencexane m işkencehane
îşkencexwar rd işkence edilmiş kimse
îskenderê duquloç nd Büyük İskender
îskenderê zulqarneyn nd Büyük İskender
îskenderûn İskenderun.
îşker nd/nt işçi
îşkerî m işçilik
îskik n hıçkırık
îskik hilhatin hıçkırık tutmak
îskik vehatin hıçkırık tutmak
îskikên wî hilên kulakları çınlasın
îşkîl m bela, oyun * tu yê işkilekî bînî serê min sen başıma bir bela getirecek
îskîn m 1. hıçkırma, hıçkırma 2. hıçkırık 3. ağlantı
l/ngh hıçkırmak
îskîng m hıçkırık (ağlarken çıkan ses)
îskîng anîn (yekî) hıçkırtmak
îskîng anîn xwe hıçkırmak
îskîng hatin (yekî) (birini) hıçkırık tutmak
îskîng jê çûn hıçkırmak
îskîng pê girtin (birini) hıçkırık tutmak
îskînî m hıçkırık (ağlarken çıkan ses)
îskînî anîn (yekî) hıçkırtmak
îskînî anîn xwe hıçkırmak
îskînî hatin (yekî) (birini) hıçkırık tutmak
îskînî jê çûn hıçkırmak
îskînî pê girtin (birini) hıçkırık tutmak
îskîrapik bot/m yenilen bir bitki
îskîtî nd 1. İskitler 2. m İskitçe
îskîtkî m İskitçe
îskoç nd 1. İskoç 2. rd İskoç (İskoç yapısı, İskoçlara özgü olan)
îskoçî m İskoçça
îskoçkî m 1. İskoçça 2. h İskoçlara yaraşır bir biçimde
îskoçyayî rd İskoçyalı
îskok rd parıldayan
îşkok bot/m ahlat
îşkone m kadınların çalışırken giydikleri iş elbisesi
îskonto baz/m 1. iskonto 2. îskonto (senet kırma)
îskonto kirin iskonto etmek
îskontokirî rd ıskontolu, iskonto edilmiş olan
îskorbut bj/m iskorbüt
îskorpît zo/m iskorpit (Scorpaena scrofa)
îslam İslâm.
m 1. İslâm (Müslümanlık) 2. rd İslâm (bu dindan olan)
îslam bûn l/ngh İslâmlaşmak
îslam kirin l/gh İslâmlaştırmak
îslambûn m İslâmlaşma
îslambûyî rd İslâmlaşmış olan
îslambûyîn m İslâmlaşma
îslamî rd İslâmî
îslamînas nd/nt islâm bilgini
îslamînasî m islâm bilginliği
îslamîtî m 1. islâmcılık 2. islâmiyet
îslamiyet m İslâmiyet, Müslümanlık
îslamiyet qebûl kirin İslâmiyeti benimsemek (veya kabul etmek)
îslamkirî rd İslâmlaştırılmış olan
îslamkirin m İslâmlaştırma
îslamparêz nd/nt islâmcı
îslamparêzî m islâmcılık
îslamzan nd/nt İslâm bilimci
îslamzanî m İslâm bilimi
îslandî İzlandalı.
îsleh m ıslah
îsleh bûn l/ngh islah olmak
îsleh kirin l/gh islah etmek
islah etmek
îslehat m islahat, reform
îslehatparêz rd/nd reformcu, reformist
îslehatparêzî m reformculuk
îslehatxwaz nd/rd ıslahatçı
îslehatxwazî m ıslahatçılık
îslehbûn m islah olma
islah olmak
îslehbûyî rd islah olmuş olan
îslehbûyîn m islah olma
îslehkirî rd islah edilmiş olan
îslehkirin m islah etme
îşlik n gömlek
îşlikê heşû içi pamuk doldurularak yapılan işlemeli üstlük giysi
îşlikê nîv zebûn zıbne benzer gömlek
îsm n isim, ad
îsmaîliye nd İsmailiye (bir mezhep)
îsnad m isnat
îsnad kirin isnat etmek
îsok rd parlak, ışıl ışıl
îsokî h parlakça, ışıl ışılca
îsot biber- ikiçenekliler- patlıcangiller; capsicum annum
bot/m 1. biber (Capsicum annuum) 2. biber (bu bitkinin taze iken sebze ve kuru iken baharat olarak kullanılan ürünü)
îsot heşandin biber dolması yapmak
îsot pê werkirin biberlemek
îsot tije kirin (dagirtin an jî hepişandin) biber dolması yapmak
îsota dirêj bot/nd sivri biber
îsota giloverik bot/nd dolma biber
îsota kayanê bot/nd kayen biberi
îsota reş karabiber.
bot/nd kara biber
îsota sor bot/nd 1. Türk biberi, Hint biberi 2. kırmızı biber
îsota sor a tûj nd Arnavut biberi
îsota spî bot/nd beyaz biber
beyaz biber
îsota tûj bot/nd çuşka
îsotdank m biberlik (biber konulan kap)
îsotên dagirtî nd salamura biberi
îsotên kesidandî (dagirtî an jî şorikê) salamura biberi
îsotên şorikê nd salamura biberi
îsotên suravkê nd salamura biberi
îsotên tijekirî (an jî dagirtî) biber dolması
îsotfiroş nd/nt biberci (satan kimse)
îsotfiroşî m bibercilik
îsotkkirî rd biberli, biberlenmiş olan
îsotqûn rd çok yaramaz ve çığırtkan
îspanî m 1. İspanyol, İspanyalı 2. İspanyolca
îspankî m 1. İspanyolca 2. rd/h İspanyollara yaraşır bir biçimde
îspanya m İspanya
îspanyol nd/rd 1. İspanyol (İspanya halkından ve bu halkın soyundan olan) 2. rd İspanyol (İspanyol halkına özgü olan)
îspanyolet m ispanyolet
îspanyolkî m 1. İspanyolca 2. rd/h İspanyollara özgü, İspanyollara yaraşır bir biçimde
îspat m ispat
îspat bûn l/ngh ispatlanmak, tanıtlanmak
ispat olmak
îspat kirin l/gh ispatlatmak, tanıtlamak
ispat etmek
îspatbûn m ispatlanma, tanıtlanma
îspatbûyî rd ispatlı, tanıtlı
îspatbûyîn m ispatlanma, tanıtlanma
îspatkirî rd ispatlı, tanıtlı, ispat edilmiş olan
îspatkirin m ispatlama, tanıtlama
îspatûla m ıspatula
îspenax bot/m ıspanak (Spinacia oleracea)
îspilik m dalak
îspîrto m ispirto
îspîrtodar rd ispirtolu
îspîrtokirî rd ispirtolu
îspîrtokirin m ispirtolama
îspîrtoxur nd/nt ispirtocu (ispirto içen)
îspîtofiroş nd/nt ispirtocu (satan kimse)
îspiyon m ispiyon
îspiyon kirin l/gh ispiyonlamak
îspiyonker nd/nt ispiyoncu
îspiyonkerî m ispiyonculuk
îspiyonkirin m ispiyonlama
îsponc zo/m 1. sünger 2. sünger (bu hayvanın temizlik işlerinden kullanılan suyu fazlaca çeken esnek iskeleti)
îşporta m işporta
îşportakar nd/nt işportacı
îşportakarî m işportacılık
îşportavan nd/nt işportacı
îşportavanî m işportacılık
îşporte işporta.
îşportevan işportacı.
îşq bnr îşk
îsqat ıskat. ölüler için verilen bir sadaka türü.
ol/m ıskat, devir
îsqat gerandin ıskatını vermek
îsqatxur nd ıskatçı
îşqedîn rd iş bitirici
îşqedîno rd iş bitirici
îsr m divan, sedir
îsraf m israf
îsraf bûn l/ngh israf olmak
îsraf kirin l/gh israf etmek, savurganlık etme
îsraf kirin bûn israf olmak
îsraf kirin kirin israf etmek
îsrafbûn m israf olma
îsrafîl ol/nd İsrafil
îsrafkar nd/nt israfçı, savurgan
îsrafkarî m israfçılık, savurganlık
îsrafker bnr îsrafkar
îsrafkerî bnr îsrafkarî
îsrafkirî rd israf edilmi olan
îsrafkirin m israf etme, savurganlık etme
îsraîl İsrail.
m İsrail
îsraîlî nd/rd İsrailli
îsre m 1. ambar 2. bnr kewar
îstaka m isteka
îstakoz zo/m istakoz (Homarus vulgaris)
îstasyon m 1. istasyon 2. istasyon (araştırma kuruluşu) * îstasyona îslahkirina toximan tohum islah istasyonu 3. istasyon (satış, bakım, aşı gibi işler yapan kuruluş, yer) * istasyonâ benzînê benzin istasyonu 4. istasyon * istasyona radyoyê radyo istasyonu
îstasyona radyoyê radyo istasyonu
îstasyona servîsê servis istasyonu
îstatîstîk m 1. istatistik, sayım bilimi 2. istatistik, sayımlama
îstatîstîkî rd istatisksel, sayımsal
îstatîstîkvan nd/nt sayımlamacı
îstatîstîkzan nd/nt istatistikçi
îşteh m iştah
îşteha (yekî) çûn (tiştekî) iştahı çekmek
îşteha (yekî) girtin iştah kapamak (veya kesmek)
îşteha (yekî) hatin girtin iştahı kapanmak (veya kesilmek)
îşteha (yekî) kişandin iştahı çekmek
îşteha (yekî) lê vebûn iştahı açılmak, iştahlanmak
îşteha (yekî) vebûn iştahı açılmak
îşteha (yekî) vekirin iştah açmak, iştahını açmak
îstekan m 1. bardak 2. bardak (bir bardağın alacağı miktar)
îstewrik bnr stêrik
îstgeh m 1. istasyon, gar 2. istasyon, radyo evi * îstgeha radyoyê radyo istasyonu
îstiare wj/m eğretileme, istiare
îstiareya girtî wj/nd istiare-î mekniye
îstiareya vekirî wj/nd istiare-î müsarraha
îstibat m uzaksama, ıraksama
îstibat kirin l/gh uzaksamak
îstibatkirin m uzaksama
îstibdat m istibdat
îstida m istida, dilekçe
îstidaname m istidaname, dilekçe
îstif m 1. istif (düzgün yığın) 2. istif (kereste veya ağaç kurutmak için yapılmış yığın)
îstif kirin l/gh istif etmek, istifletmek, stoklamak
istif etmek, istifletmek
îstifa m 1. istifa 2. istifa (işten ayrıldığını bildiren dilekçe)
îstifa kirin l/gh istifa etmek
istifa etmek
îstifade m istifade, faydalanma
îstifade kirin l/gh istifade etmek, yararlanmak
îstifadekirî rd istifade edilmiş, yararlanmış olan
îstifadekirin m istifade etme, yararlanma
îstifakirî rd istifa etmiş veya edilmiş olan
îstifakirin m istifa etme
îstifker nd/nt istifçi, stokçu
îstifkerî m istifçilik, stokçuluk
îstifkirî l/gh istifli, istiflenmiş olan
îstifkirin m istif etme, istifletme, stoklama
îstihdam m istihdam
îstihdam kirin lgh istihdam etmek
istihdam etmek
îstihdamkirî rd istihdam edilmiş
îstihdamkirin m istihdam etme
îstihlal wj/m istihlal sanatı
îstihlaq m istihlâk, tüketim, yoğaltım
îstihlaq kirin l/gh istihlâk etmek, tüketmek, yoğaltmak
îstihlaqkirin m istihlâk etme, tüketme, yoğaltma
îstihsal m istihsal, üretim
îstikan bnr îstekan
îstila m istilâ, kaplama
îstila kirin l/gh istilâ etmek, kaplamak (her yanını örtmek)
istilâ etmek
îstilaker nd/rd istilâcı
îstilakerî m istilâcılık
îstilakirî rd istilâ edilmi, kaplanmış
îstilakirin m istilâ etme, kaplama
îstimal m istimal, kullanma
îstimal kirin l/gh istimal etmek, kullanmak
istimal etmek, kullanmak
îstimalkirin m istimal etme, kullanma
îstimlak istimlâk.
îstimlaq m istimlak
îstimlaq kirin l/gh istimlak etmek
îstimlaqkirî rd istimlak edilmiş
îstimlaqkirin m istimlak etme
îstinad kirin l/gh istinat etmek
îstinaden istinaden.
îstinadkirin m istinat etme
îstinaf hiq/m istinaf
îstinqaf kirin l/gh çekimsenmek
îstinqafkirin m çekimsenme
îstiqamet n istikamet, dorultu, yön
îstiqaq m istihkak
îstiqat bnr îsqat
îstiqbal m istikbal, gelecek
îstiqlal m istiklâl
îstiqra man/m istikra
îstiqrar rd 1. istikrar, kararlılık 2. denge (zihinsel ve duygusal uyum) * îstiqrara derûnî ruhsal denge
îstiqrardar rd istikrarlı, dengeli (tutum ve davranışlarında uyum olan)
îstiqrarî m istikrarlılık, kararlılık
îstiqşaf erd/m istikşaf, açınsama
îstiqşaf kirin l/gh istikşaf etmek, açınsamak
îstiqşafkirin m istikşaf etme, açınsama
îştiraq m iştirak, katılım, katılma
îştiraq kirin iştirak etmek
îstirham m istirham, rica
îstirhet m istirahat, dinleme
îstirhet kirin istirahat etmek, dinlemek
îstirhet nedan (yekî) birine istirahat vermemek, rahat bırakmamak (veya vermemek)
îstirîdye zo/m istiridye (Ostrea edulis)
îstişare m istişare, danışma
îstişare kirin l/gh istişare etmek, danışmak
îstişarekirin m istişare etme, danışma
îstismar m istismar, sömürü
îstismar kirin istismar etmek.
l/gh 1. sömürmek, istismar etmek 2. kullanmak (birinden veya şeyden amacına ulaşmak için yararlanmak)
istismar etmek
îstismarker nd/rd istismarcı
îstismarkerî m istismarcılık
îstismarkirin m 1. sömürme, istismar etme 2. kullanma
îstisna m istisna, ayrıklık
îstisna bûn l/ngh istisna olmak
îstisna kirin l/gh istisna etmek
istisna etmek veya tutmak
îstisnabûn m istisna olma
îstisnabûyî rd istisna tutulmuş olan
îstisnabûyîn m istisna olma
îstisnakirî rd istisna edilmiş
îstisnakirin m istisna etme
îstisnayî rd istisnaî, ayrıklı
îştixal m iştigal
îştixal kirin iştigal etmek
îstîxbarat m istihbarat
îstixbaratvan nd/nt istihbaratçı
îstixbaratvanî m istihbaratçılık
îstixbarî rd istihbarî, istihbaratla ilgili
îstixfar m istiğfar
îstixfara xwe anîn istiğfar etmek
îstizah m istizah, gensoru
m istizah
îstol m sandelye
îşwe m işve, cilve
îşwe kirin işve etmek (veya yapmak), cilvelenmek
îşwebaz cilveli
rd işveli, edalı, fıkırdak
rd işveli, edalı
îşwebazî m işwecilik, fıkırdaklık
îsweç m İsveç
îsweçî m 1. İsveççe 2. rd İsveçli
îsweçkî m 1. İsveççe 2. rd İsveçlilere yaraşır bir biçimde
îswîçre m İsviçre
îswîçreyî nd/rd İsviçreli
îşxal m işgal
îşxal kirin l/gh işgal etmek
îşxalker nd/nt işgalci
îşxalkerî m işgalcilik
îşxalkirî rd işgal edilmiş olan
îşxalkirin m işgal etme
îsyan m isyan, ayaklanma, başkaldırma
îsyan kirin l/gh isyan etmek, ayaklanmak, baş kaldırmak
îsyankar nd/rd isyankâr, asi
îsyankarî m isyankârlık, asilik
îsyankarî kirin isyankârlık etmek, asillik etmek
îsyankirî rd isyan etmiş, baş kaldırmış olan
îsyankirin m isyan etme, ayaklanma, baş kaldırma
îtaet m itaat
îtaet kirin l/gh itaat etmek
îtaetî m itaatsizlik
îtaetî kirin itaatsizlik etmek
îtaetkar rd itaatli, itaatkâr
îtaetkarî m itaatlilik, itaatkârlık
îtaetker bnr îtaetkar
îtaetkerî bnr îtaetkarî
îtaetkirin m itaat etme
îtalî nd 1. İtalyan 2. m İtalyanca 3. rd İtalyan (İtalyanlara özgü)
îtalîk rd italik
îtalkî m 1.İtalyanca 2. rd/h İtalyanlara yaraşır bir biçimde)
îtalya m İtalya
îtalyan İtalya, İtalyalı.
nd 1. İtalyan 2. m İtalyanca 3. rd İtalyan (İtalyanlara özgü)
îtbarî m itibar
îtbarî pê neanîn (birine) itibar (veya güven) duymamak
îterbiyûm kîm/m iterbiyum (sembolu Yb)
îtfa fîz/m 1. itfa, sönüm 2. bz itfa, sönüm
îtfa kirin l/gh sönümlemek
îtfaye m itfaiye
îthaf m ithaf
îthaf kirin l/gh ithaf etmek
îthafkirî rd ithaf edilmiş olan
îthafkirin m ithaf etme
îthal nd ithal
îthal kirin ithal etmek
îthalat m 1. ithalât, dış alım (bir ülkeye başka ülkeden mal getirme veya satın alma) 2. ithalât (bir ülkeye başka bir ülkeden alınan malların bütünü)
îthalatkar nd/rd ithalâtçı, dış alımcı
îthalatkarî m ithalâtçılık, dış alımcılık
îtham m itham, suçlama
îtham kirin l/gh itham etmek, suçlamak
îthamkirî rd itham edilmiş, suçlanmış olan
îthamkirin m itham etme, suçlama
îthamname m ithamname
îtibar m 1. itibar, güvenç 2. itibar, prestij, güven
îtibar dan (yekî) birine) değer vermek, itibar etmek
îtibar pê anîn 1) itibar etmek, dikkate almak 2) itibar görmek
îtibar pê hatin 1) güvenilir olmak, itibar edilmek 2) birine itibar etmek, güvenmek
îtibar pê kirin) itibar etmek, dikkate almak
îtibara (yekî) neman itibarı sıfır olmak
îtibara xwe pê anîn güvenmek, birine güven duymak
îtibarî rd itibarî, saymaca
îtibarname m itibar mektubu
îtifaq m 1. ittifak, bağlaşık, bağlaşma
îtifaq kirin l/gh ittifak yapmak, bağlaşmak
ittifak etmek
îtifaqkirin m ittifak yapma, bağlaşma
îtihad m ittihat, birleşme
îtilaf m itilâf, anlaşma, uyuşma
îtimad m itimat, güven, güvenç
îtimad dan güven vermek, emniyet vermek
îtimad pê anîn itimat beslemek
îtimadname m itimatname, güven mektubu
îtîna m itina, özen
îtiqat m itikat, inanç
îtir bnr êdî
îtiraf m itiraf
îtiraf kirin l/gh itiraf etmek
itiraf etmek
îtirafî m iftira
îtirafkar nd/nt itirafçı
îtirafkarî m itirafçılık
îtirafkirin m itiraf etme
îtiraz m 1. itiraz (karşı çıkma) 2. itiraz (söylenecek söz, karşı söyleme)
îtiraz kirin l/gh itiraz etmek
itiraz etmek
îtirazker hiq/rd itirazcı, muteriz
îtirazkerî m itirazcılık
îtirazkirin m itiraz etme
îtizar m itizar, özür dilme
îtizar kirin l/gh itizar etmek, özür dilemek
îtizarkirin m itizar etme, özür dileme
îtmaz m rica * ez îtmaz dikim rica ederim
îtmaz kirin l/gh rica etmek
îtmazkirin m rica etme
îtriyûm kîm/m itriyum (sembolu Y)
îver nd 1. şey 2. bura
îverok m şeycik
îw bnr pehe
îwer c/nd bura, burası
îwer şey, obje
îx m ıhma
îx bûn l/ngh ıhmak
îxanet ihanet.
m 1. ihanet, hiyanet 2. ihanet (sevgide aldatma, sadakatsızlık)
îxanet kirin l/gh ihanet etmek
1) ihanet etmek 2) ihanet etmek (karı koca için) ihanet etmek, aldatmak
îxanet lê bûn l/bw ihanete uğramak
îxanetkar nd/nt ihanetçi
îxanetkarî m ihanetçilik
îxanetkirin m ihanet etme
îxbar m ihbar
îxbar kirin l/gh ihbarlamak, ihbar etmek
ihbar etmek
îxbarker nd/nt ihbarcı, muhbir
îxbarkerî m ihbarcılık, muhbirlik
îxbarkirî rd ihbar edilmiş olan
îxbarkirin m ihbarlama, ihbar etme
îxbarname m ihbarname, bildirim
îxbûn m ıhma
îxfal m iğfal
îxfal kirin l/gh iğfal etmek
îxfalkirî rd iğfal edilmiş olan
îxfalkirin m iğfal etme
îxlas m ihlas
îxrac m ihraç (üretilen malları yurt dışına satma)
îxrac kirin l/gh ihraç etmek
îxracat bz/m ihracat, dış satım
îxracatkar nd/nt ihracatcı, dış satımcı
îxracatkarî m ihracatcılık, dış satımcılık
îxrackirî rd ihraç edilmiş
îxrackirin m ihraç etme
îxtilaf m ihtilâf, anlaşmazlık, uyuşmazlık,
îxtilaf çêbûn uyuşmazlık çıkmak
îxtilal m ihtilâl, devrim
îxtilalker nd/nt ihtilâlci
îxtilalkerî m ihtilâlcilik
îxtiyar bnr extiyar
îyod kîm/m iyot (sembolu L)
îyodkirin kîm/m iyotlama
îyodur kîm/m iyodür
îyon fiz/kîm m iyon, yükün
îyonbûn m iyonlaşma
îyonîk fiz/kîm rd iyonik
îyonîze bûn l/ngh iyonlaşmak
îyonîze kirin l/gh iyonlaştırmak
îyonîzebûn m iyonlaşma
îza m zahmet, sıkıntı
îza dan sıkıntı vermek
îza kişandin sıkıntı çekmek
îzafe m izafe
îzafet fel/m 1. izafet, görelik 2. bağıntı
îzafî fel/rd 1. izafî, görece, göreceli 2. bağıntılı, bağıl,
îzafîtî m izafîlik, görececilik, görecelik
îzafiye fel/m izafiye, görecilik
îzafiyet fel/m 1. izafiyet, görececilik, görecelik, görelilik 2. bağıllık, bağıntılılık
îzah m izah, açıklama
îzahet m izahat
îzahet dan l/gh izahat vermek, izahatta bulunmak
îzahker rd izah edici
îzan m izan, anlayış
îzband rd arık, sıska, cılız
îzdiham m izdiham, tıkışıklık, yığılaşma
îzdiwac m izdivaç, evlenme
îzedan m imza verme
l/gh imza vermek
îzet m izzet, yücelik, ululuk
îzetînefs m izzetinefis, öz saygı
îzgeh m radyo istasyonu, radyo evi
îzin m izin
îzin dan l/gh izin vermek
izin vermek
îzin derketin izin çıkmak
îzin stendin l/gh 1. izin almak 1. icazet almak
îzin stendin (an jî girtin) izin almak bi
îzina (yekî) xwestin (birinin) rızasını almak
îzina we be kerem buyurun (veya eyleyin)
îzina xwedê pê hebe Allah kısmet ederse
îzindar rd izinli
îzingirtî rd izinli, izin alınmış olan
îzingirtî bûn izinli olmak
îzinstendî rd izinli, izin alınmış olan
îzinstendî bûn izinli olmak
îzobar erd/m izobar
îzohîps erd/m izohips, eş yükselti
îzolasyon izolasyon.
fîz/m 1. izolâsyon, yalıtım 2. yalıtma, izolâsyon
îzolator fîz nd/rd izolatör, yalıtıcı, yalıtkan
îzolatorî m yalıtkanlık
îzole izole.
îzole band nd izole bant
îzole kirin l/gh izole etmek, yalıtmak
îzolekirî rd izole, izole edilmiş
îzolekirin m izole etme, yalıtma
îzomer kîm/rd izomer
îzomerî m izomeri
îzomerîbûn kîm/m izomerleşme
îzomerîk rd izomerik
îzomorf kîm/fiz m izomorf, eş biçim
îzomorfîk kîm/fiz rd izomorfik, eş biçimli
îzomorfîzm kîm/fiz 1. izomorfizim, eş biçimlilik 2. mat izomorfizim, eş biçimlilik
îzoterm erd/m izoterm, eş sıcak
îzotop fiz/rd izotop
îzotopên radyoaktîf radyoaktif izotoplar
î [I] pêşgireke pêkanîna peyvên ku têkildarî deman e; mînak: îro, îsal... [II] paşgireke pêkanîna navdêran e; mînak: serî, kerî...
(lêker) dazdehem tîpa alfabeya kurdî-latînî û hevdengî ئی ya kurdî-erebî ye, forma dema niho bo kesê duyem ji lêkera bûn dema peyva berî vê bûnê bi tîpek dengdar bi dawî tê: Tu kurd î? Tu çawan î?.
Herwiha: yî.
Bide ber: -î. Binêre
Herwiha: im e in în.
ji: Ji Proto-hindûewropî h₁ésti (ji h₁es-), Proto-aryayî esî, hevreha -yî ya kurmancî, farisî -î, soranî -î, ermenî ես (es), slaviya kevn єси (êsi), latînî es (frensî es), lîtwanî esi... Herwiha im, e û in jî ji heman rehê h₁es- yê Proto-hindûewropî ne.
î (î) tîpa duwazdehemîn a alfabeya kurdî ye; dengdêreke dirêj e, cîderka wê pêşderkî ye, di belavbûna wê de dev nîvgirtî ye û asta belavbûna wê bilind e
î hevalo xwedê te ji bîr neke! hey hevalo ev qenciya te ji aliyê Xwedê ve bê xelatkirin!
î! [III] baneşeneke gazîkirinê ye; hey, ê
baneşeneke gazîkirinê ye; hey, ê
î- pêşgir, pêşbendikek e wateya ev, vê û vî dide hin peyvan, îro (< î+ro) ev roj, vê rojê, îsal (< î+sal) ev sal, vê salê, îşev (< î+şev) ev şev, vê şevê.
ji: hevrehên kurmancî ev-, i-, hi-, hî-, soranî em- (emro, îm- (îmro), farisî im- (امروز/imrûz), alvîrî-vîdarî a- (آرو/arû), talîşî im- (امروج/imrûc) belûçî me- (مروچی/merûcî), hemû jiari, têkilî ev (bi soranî em).
îade (navdêr) dubare, ducarî, tekrar, dupat, vegerr, vegerrandin: Wan tiştan îadeyî min bike. (li min vegerrîne).
Herwiha: iade.
Bikaranîn: Lêker: îade bûn, îade kirin. Navdêr: îadebûn, îadekirin Rengdêr: îadebûyî, îadekirî.
ji: Ji erebî.
: îadeker, îadeyî
îade bûn (lêker)(Binihêre:) îade
îade kirin (lêker)(Binihêre:) îade
îadebûn (navdêr)(Binihêre:) îade
îadebûyî (rengdêr) (Binihêre:) îade
îadeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îade dike.
ji: îade + -ker
îadekirî (rengdêr) (Binihêre:) îade
îadekirin (navdêr)(Binihêre:) îade
îadeyî (navdêr, mê) rewşa îadebûnê.
ji: îade + -yî
îbadet perestiş
(navdêr, nêr) perestîşt, peristin, taet, rêzgirtin li Xwedê yan kesekî yan tiştekî bi kirina duayan yan nivêjan yan girtina rojiyan û hwd, peristîş.
Herwiha: îbadetAwayên îbadetkirinê, dua, nivêj, rojî, hec, zekat.
Bikaranîn: Lêker: îbadet kirin. Navdêr: îbadetkirin.
ji: Ji erebî.
: îbadetkar, îbadetkarî, îbadetker, îbadetkerî
îbadet kirin perestin
(lêker)(Binihêre:) îbadet
îbadetgeh (navdêr, mê) perestîşgeh, perestîşxane, îbadetxane, perestgeh, mabet, mabed.
ji: îbadet +-geh
îbadetkar (navdêr, mê) perestîşkar.
ji: îbadet +-kar
îbadetkarî (navdêr, mê) rewşa îbadetkarbûnê.
ji: îbadetkar + -î
îbadetker (rengdêr) (navdêr) teqwa, dîndar, oldar, abid, ayîndar, mûmin, xwedanas, peristîşkar
îbadetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îbadet
îbadetxane (navdêr, mê) perestîşgeh, perestîşxane, îbadetgeh, perestgeh, mabet, mabed.
ji: îbadet +-xane
îbare (navdêr, mê) peyv, terîm, bêje, biwêj, fraz, gotin, hevok, paragraf.
Herwiha: îbaret.
Bide ber: îbret.
ji wêjeyê: Mewlido Dimilî (Zazaki) yê Osman Esad Efendî (Usman Efendîyo Babij) ku ji alîyê Enstîtuya Kurdî ya Amedê ve hatîye çapkirin, bi alfabeya erebî bi îbareya “Înnellahe we melaîketehû yusellûne ‘elennebîyyî...” (r. 11) dest pê dibe.(Roşan Lezgîn: Îxtîraseke Bêfesal, Amidakurd.com, 9/2007).
ji: Ji erebî.
: îbareyî
îbareyî (navdêr, mê) rewşa îbarebûnê.
ji: îbare + -yî
îberî (navdêr, mê) îspanî-portugalî.
ji: î +-berî
îberya Serenav,mê, nîvgiravê ku Spanya û Portugal lê ne
îbham (navdêr) tila beranî, tila sereke û stûr ya destan.
ji wêjeyê: Hate îbhamê dibên nûra Elî Şulê da tilyan û Cennet muncelî w:Mela Hisênê Bateyî
îbne (rengdêr) (navdêr, nêr) qûnde, qûnder, qûnek, hîz, ulan, homo, qûnfiroş, zelamê yan kurrê evîndarî mêran û yê seksê bi wan re dike. Tora heqaret seba hevzayendîyen tê gotin, homoseksûel.
Herwiha: ibne.
Têkildar: hîz.
ji: jitirki ibne (qûnder) ji erebî ابن (ibn: kurr, lawik - binere ibn) + -e (nîşana mêkirinê).
: îbnehî îbnetî îbneyane îbneyî
îbnetî (navdêr, mê) rewşa îbnebûnê.
ji: îbne + -tî
îbneyane (rengdêr) bi awayekî îbne.
ji: îbne + -ane
îbranî (navdêr, mê) zimanê fermî yê Îsraîlê, zimanê cihûyan(rengdêr) tişta/ê bi zimanê Îsraîlê.
Herwiha: îbrî, îvranî, îvrî.
ji: îbran.
: îbranîtî
îbranîtî Cihûtî
îbret pend
(navdêr, mê) ders, fêrbûn, nimûne, mînak, hişyarî, zende, elamet, nîşan, îşaret, hûnawerî, fêre, elawet, fêrkirin.
Herwiha: ibret.
ji: Ji erebî
îbret girtin (lêker)(Binihêre:) îbret
îbret hilanîn (Binihêre:) îbret
îbretgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) îbret
îbûdî rişwet, bertîl, qirt
(rengdêr) rişwet, bertîl, qirt
îç înkarkirina tiştê kirî
înkarkirina tiştê kirî
îç kirin (tiştê kirî) înkar kirin
(lêker)(tiştê kirî) înkar kirin
îca tu ne nimejker î, pêxwas bîne (biwêj) madem tu ne mirovên wan karan i, here yên wisa bîne. hêca tu ne nimejker î, pêxwas bîne. madem ku tu ji mizgeftê ha tiyi, yekî li gorî wî karî bibine.
îca/îcar vê carê, vê teqlê
îcab (navdêr, mê) pêdivîtî, hewcehî, lazimî, gerekî, pêwîstî, mecbûrî, neçarî: îcab kirin (pêdivî bûn, lazim bûn, hewce bûn, pêwîst bûn, gerek bûn).
Herwiha: icab.
Bide ber: hîcab.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îcab kirin. Navdêr: îcabkirin Rengdêr: îcabkirî.
ji wêjeyê: Yanê li aliyekî partiyên bimeşin, li aliyên din rêxistinên komelên civakên (RKC, bi îngilîzî Non Goverment Organization (NGO) bimeşin, pî bi ber hev din û îcab bike sivîl însiyatîfek xurt çêbikin (bila bê bîra Te, berê cephe dihat gotin) hetanî bigihîjin armanca xwe bi hev ra bimeşin. Belkî bêîtiyatiya sivîl jî bi helwestek xurt di rojevê bikeve.(Eyûbê Milî: Lomeyê min him ji wî re û him ji rêvebirya HAK-PARê ra, Peyamaazadi.com, 1/2006).
: îcabî, îcabker
îcab kirin (lêker)(Binihêre:) îcab
îcabî (navdêr, mê) rewşa îcabbûnê.
ji: îcab + -î
îcabker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îcab dike.
ji: îcab + -ker
îcabkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îcab kirin
îcabkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îcab
îcad 1. hilberîna tiştekî nedîtî 2. pêkanîna karekî nû
(navdêr, mê) vedozîn, keşf,kişf, dahênan, danîn, vedîtin, peydakirin, tiştek nû çêkirin: Televizyon kengî hatiye îcadkirin? (Yekem televizyon kengî hatiye çêkirin?) Firroke ji alî birayan Wright ve hatiye îcadkirin. afirandin, çêkirin.
Herwiha: îcat.
Bikaranîn: Lêker: îcad kirin. Navdêr: îcadkirin Rengdêr: îcadkirî.
ji wêjeyê: Telefona pêşerojê ji alîyê şîrketa Nokia ve hatîye îcad kirin û bêyî tûş e. Navê wê Nokia Aeon e.(Aran Perînas: Telefona bi benzînê, Lotikxane.com, 3/2007).
ji: Ji erebî, têkildarî mucîd.
: îcadî, îcadvan, îcadvanî
îcad kirin (tiştekî nedîtî) hilberandin û pêk anîn
(lêker)(Binihêre:) îcad
îcadî (navdêr, mê) rewşa îcadbûnê.
ji: îcad + -î
îcadkar (navdêr) keşifker, keşaf, peydaker, vebîner, şkaftmend, derander, rêçgerîn, derîner, derhêner, kaşif, mucîd, îcadvan, îcadker, kesa/ê ku tiştek nû çêdike, kesa/ê ku tiştekî îcad dike.
Herwiha: îcadker, îcadvan.
ji: îcad + -kar.
: îcadkarane, îcadkarî, îcadkarîtî
îcadkarane (rengdêr) bi awayekî îcadkar.
ji: îcadkar + -ane
îcadkarî (navdêr, mê) rewşa îcadkarbûnê.
ji: îcadkar + -î
îcadkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îcad kirin
îcadkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îcad
îcadvanî (navdêr, mê) karê îcadvanan.
ji: îcadvan + -î
îcar vê carê, vê teqlê
1. vê carê (hoker) , vê carê, ev car, ca, ce, vêca, vêga, jixwe, nexwe, madem, madem ku, êdî, ji niha pêve.
Herwiha: îca îce îja îje îjar.
Bide ber: yekcar.
ji: jikurdi î- + car.
Bikaranîn: Lêker: îcar dan, îcar kirin. Navdêr: îcardan, îcarkirin 2. kirê (navdêr, mê) kirê, bikaranîna malê kesekî bi heq anku bi pare (bi taybetî di xaniyê kesekî ve jîn û her meh diravek diyarkirî dan xwedana/ê wî xanî).
Bide ber: îcra.
ji: ji erebî ايجار (îcar) ji rehê اجر (e-c-r-: kirê kirin, pare dan), hevreha aramî ܐܓܪܐ (eğra).
: îcarî îcarder îcarderî îcargir îcargirî
îcar dan (lêker)(Binihêre:) îcar
îcar kirin (lêker)(Binihêre:) îcar
îcardan (navdêr, mê) (Binihêre:) îcar
îcare (navdêr, mê) kirê, îcra, îcar.
Bikaranîn: Lêker: îcare kirin, îcare dan. Navdêr: îcarekirin, îcaredan Rengdêr: îcarekirî
îcare dan (lêker)(Binihêre:) îcare
îcare kirin (lêker)(Binihêre:) îcare
îcareker (navdêr, mê) demanker.
ji: îcare +-ker
îcarekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îcare kirin
îcarekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îcare
îcargir (navdêr, mê) kesê/a îcaran digire.
ji: îcar + -gir
îcargirî (navdêr, mê) karê îcargiriyê.
ji: îcargir + -î
îcarî (navdêr, mê) rewşa îcarbûnê.
ji: îcar + -î
îcarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îcar
îcatker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îcat dike, daner.
ji: îcat + -ker
îcaze 1. destûr 2. bawername 3. buruntî
(navdêr, mê) destûr, izin, rêdan, hêlan, hiştin yan qebûlkirin ku kesek tiştekî bike, destûrname, izinname, dîploma, hewiyet, belgenameya ku mirov pê dikare diyar bike ku mirovî destûr heye tiştekî bike: îcazeya ajotinê, îcazeya îdxalat û îxracatê, betlane, azane, pişû, tatîl.
Herwiha: icaze.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îcaze dan. Navdêr: îcazedan Rengdêr: îcazedayî.
: bêîcaze, bêîcazeyî, biîcaze, biîcazeî, îcazedar, îcazedarî, îcazeyî, îcazename, îcazenameyî
îcaze dan (lêker)(Binihêre:) îcaze
îcaze nedan (Binihêre:) îcaze
îcazedan (navdêr, mê) (Binihêre:) îcaze
îcazedar (rengdêr) bidestûr, biizin, birêdan, bihêlan.
ji: îcaze + -dar.
: îcazedarî îcazedarîtî îcazedartî
îcazedarî (navdêr, mê) rewşa îcazedarbûnê.
ji: îcazedar + -î
îcazedayî (navdêr, mê) mezûn, destûrdar, destûdayî, izindayî
îcazetdar kirin (lêker)(Binihêre:) îcazetdar
îcazetname di medreseyan de bawernameya ku alimek dide feqîhê xwe
di medreseyan de bawernameya ku alimek dide feqîhê xwe
îcazeyî (navdêr, mê) rewşa îcazebûnê.
ji: îcaze + -yî
îcbar (navdêr, mê) pêdivîtî, hewcehî, lazimî, gerekî, pêwîstî, mecbûrî, neçarî: îcab kirin (pêdivî bûn, lazim bûn, hewce bûn, pêwîst bûn, gerek bûn), neçarî, kotek.
Herwiha: icbar.
Bikaranîn: Lêker: îcbar bûn, îcbar kirin. Navdêr: îcbarbûn, îcbarkirin Rengdêr: îcbarbûyî, îcbarkirî.
ji: Ji erebî, têkildarî mecbûr.
ji wêjeyê: Benda 27 ya Peymana Navnetewî li ser Mafên Medenî û Sîyasî, nîşan dide ku heqê hûrgelan e ku zimanê xwe di civakê de bi kar bînin tevî endamên din yên grûba xwe. Benda 13 ya Peymana Navnetewî li ser Mafên Aborî, Civakî û Çandî, mafê dê û bavan garantî dike û dibêje, heqê wan heye ku biryar bidin zarokê wan biçe kîjan mektebê û ewê bikaribin hilbijêrin mektebên dervayî yên dewletê. Ev bend her usa jî garantî dike ku heqê kesan û saziyan heye ku bikaribin saziyên perwerdegarîyê yên alternatîf ava û îdare bikin, bes ew, qe nebe, gor pîvanên perwerdegariyê yên kêmtirîn (mînîmûm) bin ku bi aliyê dewletê hatine danîn. Benda 13 ya Peymana Bingehîn ji bo Parastina Hûrgelên Netewryî behsa mafê hûrgelan ya avakirin û rêvebirina saziyên xwe yên perwerdegarîyê dike, herçiqas dewlet ne mecbûr e mesrefê van saziyan bigire ser xwe. Paragrafa 32 ya Dokumentê Kopenhagê dewletê îcbar nake ku mesrefa van saziyan bide, lê ew şertan datîne ku saziyên hanê bikaribin “alîkarîiê ji dewletê bixwazin li gor yasayên neteweyî.(PÊŞNIYARÊN LAHEYÊ DI HEQÊ MAFÊN PERWERDEYÎ YÊN HÛRGELÊN NETEWEYÎ DE Û NÎŞEYÊN AGAHDARÎYÊ, linguapax.org, jêwergirtin: 2006).
: îcbarî, îcbarker
îcbar bûn (lêker)(Binihêre:) îcbar
îcbar kirin (lêker)(Binihêre:) îcbar
îcbarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) îcbar
îcbarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) îcbar
îcbarî (navdêr, mê) rewşa îcbarbûnê.
ji: îcbar + -î
îcbarker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îcbar dike.
ji: îcbar + -ker
îcbarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îcbar kirin
îcbarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îcbar
îçkirin (navdêr, mê) mandel kirin, mukuhatin.
ji: îç +kirin
îcmal (navdêr, mê) kurtahî, kurtasî, kurtî, kinî, xulasa, bi kurtî behsa tiştekî kirin, bi kurtî peyivîn, axivîna xwe dirêj nekirin.
Herwiha: icmal.
ji wêjeyê: Ew qîmet û bedewiya ko di îcmal/kurtasiyê de heyî di tefsîratê de tune ye.(Bedîûzzeman Mele Seîdê Kurdî, wergerandin: Abdulkadir Bîngol, Nefel.com, 7/2009).
ji: Ji erebî.
: îcmalane, îcmalî
îcmalane (rengdêr) bi awayekî îcmal.
ji: îcmal + -ane
îcmalî (navdêr, mê) rewşa îcmalbûnê.
ji: îcmal + -î
îcra (navdêr, mê) bicihanîn, pêkanîn, kirin, encamdan.
Herwiha: icra.
ji: Ji erebî, têkildarî îcraet.
Bikaranîn: Lêker: îcra kirin. Navdêr: îcrakirin Rengdêr: îcrakirî
îcra kirin (lêker)(Binihêre:) îcra
îcraet (navdêr) xebat, çalakî, kar, kiryar.
Herwiha: icraat, icraet, îcraat.
ji wêjeyê: Serokwezîrê Kurdistanê nerazîbûna xwe li ser diyardeya vê dawiyê ya kuştina jinan li Kurdistanê diyar kir û rexne li hindek wezaret û aliyên berpirsiyar kir ko ew wekî pêwîst bi karê xwe di derheqê van rengên destdirêjkariyan de ranebûne. Wî xwest ko îcraatên dijwar di derheqê wan kesên ko li dijî jinan karên weha encam didin bên wergirtin û êdî aliyên berpirsiyar xemsariyê di wî warî de nekin.(Nefel.com, 6/2007).
ji: Ji erebî: îcra + -et
îcrakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îcra kirin
îcrakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îcra
îd eyd, cejn *"ji tunedîtiyan re danhêrk, îd e"
îdam sezakirina tawanbarekî bi darvekirin û xeniqandinê
(navdêr, mê) daliqandin, sêdaredan, hilawîstin, xeniqandin, kuştin (bi taybetî bi birryara dadgehê), şenq, bi dar ve kiriné.
Herwiha: idam, idam, îdam.
Bide ber: remî, şenq, şkence.
Bikaranîn: Lêker: îdam kirin. Navdêr: îdamkirin Rengdêr: îdamkirî.
ji: Ji erebî.
: îdamî, îdamker
îdam kirin bi darvekirinê seza kirin
(lêker)(Binihêre:) îdam
îdamî (navdêr, mê) rewşa îdambûnê.
ji: îdam + -î
îdamker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îdam dike.
ji: îdam + -ker
îdamkirî (rengdêr) (Binihêre:) îdam
îdamkirin (navdêr)(Binihêre:) îdam
îdane (navdêr, mê) rûreşkirin, şermezarkirin, protestokirin, mehkûmkirin, li dijî derketin, nepejirandin, qebûlnekirin.
ji wêjeyê: Jin û keçên kurd li kolan û meydanên Wan û Geverê bi qamçî, çûv û postalên barbarên Tirk dihên bêrûmetkirin, lêxistin û birîndarkirin. Xortên kurd yên bêguneh tên kuştin lê desthilata Kurdistanê bêdeng e û dengê wan nîne beramberî van kiryarên barbarî yên dewleta barbar a tirk. Lazim ev barbarî bêt îdanekirin, rûreşkirin û şermezarkirin ji layê desthilata Kurdistanê ve.(xwendevanek di Netkurd.com de, 3/2008).
ji: Ji erebî
îdanî (rengdêr) cejnane, îdane.
ji: î +danî
îdare dolivgeriya kar û barên jiyanê
(navdêr, mê) birêvebirin, meşandin, kargêrî: Kîjan wezaret van karan îdare dike?, dezgeha îdarekirina karekî: îdareya tendiristiyê, îdareya karûbarên penaberan, jiyar, abor, medar, qîm: Meaşê wî yê karmendiyê pirr kêm e û îdare pê nabe loma neçar e ku êvaran karek din jî bike..
Bide ber: daîre.
Bikaranîn: Lêker: îdare bûn, îdare kirin. Navdêr: îdarebûn, îdarekirin Rengdêr: îdarekirî.
ji: ji erebî.
: bêîdare, bêîdarehî, bêîdaretî, bêîdareyî, biîdare, biîdarehî, biîdaretî, biîdareyî, îdarekar, îdarekarî, îdareker, îdarekerî, îdareyî, îdarî
îdare bûn (lêker)(Binihêre:) îdare
îdare kirin 1. li gorî pêdiviyên jiyanê hereket kirin 2. zêde mesref nekirin 3. deng ji îhmal û kêmasiyan re dernexistin
(lêker)(Binihêre:) îdare
îdarebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) îdare
îdarekarî (navdêr, mê) rewşa îdarekarbûnê.
ji: îdarekar + -î
îdareker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îdare dike, birêveber, kargêr, debîr, îdarevan, kargerî, wezîfedar, dolîwger, gerînende, karker.
ji: îdare + -ker
îdarekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îdare kirin
îdarekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îdare
îdarevan (navdêr, mê) rêveber, kargêr, dolîwger, dager, debîr, îdareker, debîrdestkar.
ji: îdare +-van
îdarevanî (navdêr, mê) rêvebertî, kargêritî, dolîwgeritî, destkarî, îdarevantî.
ji: îdare +-vanî
îdarevantî (navdêr, mê) rêveberitî, kargêritî, dolîwgerîtî debîrî, destkarî, dolîwgeritî, îdarevanî.
ji: îdare +-vantî
îdarexane (navdêr, mê) gerîngeh, dolîwgeh, kargêrî.
ji: îdare +-xane
îdareya xwe roj bi roj kirin (biwêj) debara xwe bi awayekî zor kirin. hema ew e ku îdareya xwe roj bi roj dike.
îdarî (rengdêr) rêveberî, gerînendeyî, hikûmî, fermî, administratîv, mîrî, dewletî: karûbarên îdarî, dadgeha îdarî, jiyana îdarî, resmî, dewletî.
Herwiha: îdareyî.
ji: Ji erebî, têkildarî îdare.
: îdarîtî
îdarîtî (navdêr, mê) rewşa îdarîbûnê.
ji: îdarî + -tî
îddianame (navdêr, mê) dozname, dawaname, şikayetname, nameya ku dozger dide dadgehê û tê de tê îdiakirin ku kesekî yan hin kesan çi tawan kirine û divê ew çawa bên cezakirin.
Herwiha: îdianame.
ji wêjeyê: Îddîanameya ku ji aliyê serdozgeriya Diyarbekirê ve di derheqê efser Cemal Temîzoz de hatiye amadekirin, dê hin bûyerên kiryarên wan ne diyar ronî bike. Îddîaname 111 rûpel e û pirtir behsa bûyerên di navbera salên 1992-1994an de, ku bi emrê Temizoz ve hatine kirin, dike. Her weha di îddîanameyê de behsa tîma kuştinê ya Temîzöz jî tê kirin.(Netkurd.com, 7/2009).
ji: îddia + -name
îdea (navdêr, mê) raman, fikir, hizir, pûnij.
Herwiha: îde, îdê, îdêa.
Bide ber: îdia.
ji wêjeyê: Hema piştî sazbûna xwe komîtêya “Xoybûn“ destbi karê hevgirtina kurdan li dor îdêya Kurdistana serbixwe kir.(Têmûrê Xelîl: Peywendiyên Xoybûnê û Daşnaksûtyûnê, Nefel.com, 9/2010).
: îdeal, îdealî, îdealîst, îdealîstî, îdealîzm, îdeolog, îdeologîst, îdeologîstî, îdeolojî, îdeolojîst, îdeolojîzm
îdeal (rengdêr) meqbûl.
Bikaranîn: Lêker: îdeal kirin. Navdêr: îdealkirin
îdeal kirin (lêker)(Binihêre:) îdeal
îdealîst (rengdêr) (navdêr) xeyalperist, kesa/ê ku bawerî bi tiştên ku ne ihtimal e biqewimin heye, kesa/ê ku bawer dike ku dikare tiştek bingehîn biguherrîne yan bêt guherrandin, kesa/ê ku bawerî bi îdealîzmê heye, kesa/ê ne pratîk, ne realîst.
Têkildar: îdealîzm.
: îdealîstî, îdealîstîk
îdealîstî (navdêr, mê) rewşa îdealîstbûnê, mengîwerî.
ji: îdealîst + -î
îdealkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îdeal
îdentîk (navdêr, mê) yekwateyî.
ji: îdentî +-k
îdentîte (navdêr, mê) nasnav, nasname, zanav, kunye, xwenasî.
ji: Jifrensî.
: îdentîteyî
îdentîteyî (navdêr, mê) rewşa îdentîtebûnê.
ji: îdentîte + -yî
îdeolog (navdêr) serkêşê/a îdeolojiyekê, alîgirê îdeolojiyekê, kesa/ê ku îdeolojiyekê pêş dixe û propagandaya wê dike.
Têkildar: îdeolojî.
ji wêjeyê: Meha îlonê vê pehîzê îdeologê “Doktrîna Reaganî” hat Kurdistanê da bi çavê xwe bibîne ka hêza opozîsyona kurdan li hemberî melayên Îranê çi ye û ka mirov çawa dikare rejîma Îranê hilweşîne.(Nefel.com, 11/2006).
: îdeologî
îdeologî (navdêr, mê) rewşa îdeologbûnê.
ji: îdeolog + -î
îdeolojî (navdêr, mê) bawerî, endîşe, baweriya siyasî: Sosyalîzm, komunîzm, kapîtalîzm, lîberalîzm û hwd. îdeolojî ne..
Herwiha: îdeolocî, îdêolocî, îdêolojî, îdiyolocî, îdiyolojî, îdyolocî, îdyolojî, aydiyolocî, aydiyolojî.
Têkildar: îdeolog, îdeolojîst, îdeolojîzm.
ji: îdea + -lojî
îdeolojîk (navdêr, mê) bîrdoziyî.
ji: îdeolojî +-k
îdî êdî
(rengdêr) êdî
îdia (navdêr, mê) angaşt, tez, argument, ingir, dahk, tiwêj, tişta/ê ku kesek dibêje lê bêguman nayê zanîn ka rast e yan ne.
Herwiha: idia, iddia, îddia, îdîa, îddîa.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îdia kirin. Navdêr: îdiakirin Rengdêr: îdiakirî
îdia kirin (lêker)(Binihêre:) îdia
îdîaker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îdîa dike.
ji: îdîa + -ker
îdiakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îdia kirin
îdiakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îdia
îdianame (navdêr, mê) dozname, dawaname, şikayetname, nameya ku dozger dide dadgehê û tê de tê îdiakirin ku kesekî yan hin kesan çi tawan kirine û divê ew çawa bên cezakirin, îddianame.
Herwiha: îddianame.
ji wêjeyê: Îddîanameya ku ji aliyê serdozgeriya Diyarbekirê ve di derheqê efser Cemal Temîzoz de hatiye amadekirin, dê hin bûyerên kiryarên wan ne diyar ronî bike. Îddîaname 111 rûpel e û pirtir behsa bûyerên di navbera salên 1992-1994an de, ku bi emrê Temizoz ve hatine kirin, dike. Her weha di îddîanameyê de behsa tîma kuştinê ya Temîzöz jî tê kirin..
ji: îdia + -name
îdir (navdêr, mê) parêzgehek Bakurê Kurdistanê ye, paytextê wê parêzgehê.
Herwiha: Idir, Ixdir, Îxdir, Îxdîr.
: îdirî, îdirîtî
îdman (navdêr, mê) rahênan, prove, cerribandin, pratîk, antreman, tetbîqat, egzersîz, talîm, temrîn.
Bikaranîn: Lêker: îdman kirin. Navdêr: îdmankirin Rengdêr: îdmankirî
îdman kirin (lêker)(Binihêre:) îdman
îdmankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îdman kirin
îdmankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îdman
îdol (navdêr) kesa/ê ku mirov heyranî wê/wî ye, kesa/ê ku pirr tê hezkirin, kesa/ê ku xelk çav lê dike.
ji wêjeyê: Nizanim çima lê, qîz û keçên taxên dorhêlê çawa ku evîndarê wî bin, li derdora wî diciviyan. Gelo henekên xwe pê dikirin yan jî wî di bazarê de dixapandin baş nizanim lê, her ku dihat li ser serê wî û ereboka wî ya sê-teker top dibûn. Ya rast ne tenê ji bo jinan, ji bo min jî bibû îdolekî wekî ‘Mîrze Mihemed’... Nebêjin çima, ez jî nizanim...(Salihê Kevirbirî: Xenoyê etar, Netkurd.com, 3/2007).
: îdolî, îdolîtî, îdoltî
îdolî (navdêr, mê) rewşa îdolbûnê.
ji: îdol + -î
îdoyî (navdêr, mê) zimanek destkirî yê navneteweyî ye sala 1907ê li ser bingehê zimanên mezin yên ewropî hatiye avakirin.
Herwiha: ido, Ido, idoyî, îdo
îdrak (navdêr, mê) bîrbirin, têgihiştin, fehmabûn.
Herwiha: îdraq.
ji wêjeyê: Polîtaka bi xwe jî, ji aqilekî hiş-yar çêdibe; aqilekî hiş-yar jî bi îdraq û bi zimên ava dibe..
ji: Ji erebî.
: îdrakî
îdrak kirin (lêker)(Binihêre:) îdrak
îdrakî (navdêr, mê) rewşa îdrakbûnê.
ji: îdrak + -î
îdrakkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îdrak kirin
îdrakkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îdrak
îdrar (navdêr, mê) destava zirav, mîz.
Herwiha: idrar.
ji wêjeyê: Ajansên tirk ji devê berpirsên hukumetê radigihînin ku heyet çûye û tendurustiya Öcalan kontrol kiriye, ji bo tehlîlên xwîn, îdrar û yên porê (pirça) wî nimûne wergirtine..
: îdrarî
îdrarî (navdêr, mê) rewşa îdrarbûnê, mîzî.
ji: îdrar + -î
îdxal (navdêr, mê) împort, tişt ji welatekî dî anîn(bi taybetî bo firotinê), tişta/ê ku ji welatek dî hatiye anîn.
Herwiha: idxal.
Dijwate: îxrac.
Bikaranîn: Lêker: îdxal kirin. Navdêr: îdxalkirin mê Rengdêr: îdxalkirî.
ji: Ji erebî, têkildarî daxil.
: îdxalat, îdxalbar, îdxalbarî, îdxalbarîtî, îdxalbartî, îdxalî, îdxalkar, îdxalkarî, îdxalkarîtî, îdxalkartî, îdxalker
îdxal kirin (lêker)(Binihêre:) îdxal
îdxalat hawirde
hawirde
îdxalî (navdêr, mê) rewşa îdxalbûnê.
ji: îdxal + -î
îdxalkarî (navdêr, mê) rewşa îdxalkarbûnê.
ji: îdxalkar + -î
îdxalker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îdxal dike.
ji: îdxal + -ker
îdxalkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îdxal kirin
îdxalkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îdxal
îdyom (navdêr, mê) (biwêj) peyv, gotin, bêje, kelîme.
Herwiha: edyom.
ji: Ji yewnanî ιδίωμα.
: îdyomî, îdyomatîk, îdyomatîzm
îdyomî (navdêr, mê) rewşa îdyombûnê.
ji: îdyom + -î
îfade 1. derbirin 2. bersivdana rapirsînekê
(navdêr, mê) derbirrîn, derbirin, bersiv, cewab, rave, ravekirin, şirove, vegotin, gotin.
Herwiha: ifade.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: ئیفاده.
Bide ber: îrade.
ji: ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îfade kirin. Navdêr: îfadekirin Rengdêr: îfadekirî.
: bêîfade îfadeker îfade kirin îfadekirin îfadekirî xweîfadeker xwe îfade kirin xweîfadekirin xweîfadekirî
îfade kirin 1. daxwazek anîn zimên 2. (ji saziya têkildar re) bersiva rapirsîneke fermî dan
(lêker)daxwazek anîn zimên, (ji saziya têkildar re) bersiva rapirsîneke fermî dan
îfadeker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îfade dike.
ji: îfade + -ker
îfadekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îfade kirin
îfadekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îfade
îfadeya yekî girtin 1. (wekî saziya fermî) ji kesê têkildar bersiva rapirsînê wergirtin 2. li yekî xistin
îfet 1. namûs 2. heysiyet 3. anor
namûs , heysiyet , anor
îflas têkçûna di karekî de
(navdêr, mê) werritîna aborî, têkçûna aborî, xesara aborî yan deyndariya ku wisa mezin e ku êdî fîrma nikare xwe bigire û divê bêt girtin û beskirin.
Herwiha: îfles.
Bikaranîn: Lêker: îflas kirin. Navdêr: îflaskirin Rengdêr: îflaskirî.
ji: Ji erebî.
: îflasker
îflas kirin di karê xwe de bi ser neketin
(lêker)di karê xwe de bi ser neketin
îflasker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îflas dike.
ji: îflas + -ker
îflaskirî (rengdêr) (Binihêre:) îflas
îflaskirin (navdêr)(Binihêre:) îflas
îfrat (navdêr, mê) zêdekirin, ziyadekirin, mezin hesibandin, tiştek ji rastiya wî zêdetir hesibandin.
Herwiha: ifrat.
ji wêjeyê: Piştî ko min gotarên wan xwendin, ez bi xwe hisiyam ko hersê jî bi tirkî ne. Heyret! Ta wê kêliyê min ew hîç rexne nekiribûn, ji ber tirkînivîsiya wan. Halê normal ez kurdekî ko bi tirkî dinivîse, bi çavên ko ew îxanetê li miletê xwe dike dihesibînim (belkî ev dibe ‘îfrat’, lê haletî ruhiya min ev e).(Brahîm Xelîl Sirûcî: Ez nizanim çima Yaşar Kaya, Mesûd Tek û Kemal Burkay bi tirkî dinivîsin, Nefel.com, 8/2008).
ji: Ji erebî
îfşa (navdêr, mê) diyarkirin, daxwiyandin, aşkerekirin, xwiyakirin.
ji wêjeyê: Wezîrê perwerdeyê yê hukumeta Kurdistanê Dilşad Ebdurrehman di hevpeyivîna xwe de ya ku duh rojnameya Kurdistanî Nwê pê re kiriye, bi mixabiniyeka mezin hebûna perwerdeyê li devera Bahdînan a bi zaravayê kurmancî xeteraka mezin dibîne. Ew diyar dike ku ev ne encama biryara wî ye, ji biryarên wezîren berê tê. Dilşad Ebdurrehman her wiha îfşa dike ku nuha jî nameyên nivîsandî yên resmî ji dezgehên resmî yên deverê bi kurmancî ji wan re tên û ew vê yekê wek xetereka mezin a perçekirina yekîtiya neteweyê kurd dibîne.(Mûrad Ciwan: Israra zimanekî yekgirtî stalînîzm e, Netkurd.com, 2/2008).
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îfşa kirin. Navdêr: îfşakirin Rengdêr: îfşakirî
îfşa kirin (lêker)(Binihêre:) îfşa
îfşakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îfşa kirin
îfşakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îfşa
îftar fitar îhmal (bi qasî pêdiviyê) mijûlnebûna bi tiştekî re, beradan
îftiraker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îftira dike, bêbext, nebîker.
ji: îftira + -ker
îgboyî (navdêr, mê) zimanê gelê îgbo yê Nîjeryayê.
Herwiha: igboyî.
ji: îgbo + -yî.
: îgboyîtî
îgboyîtî (navdêr, mê) rewşa îgboyîbûnê.
ji: îgboyî + -tî
îgnor (navdêr, mê) ihmal, piştguhkirin, pûtepênekirin, giringînedanê, bayexpênedan, bênirxhêlan, xemsarî, sersarî, terkexemî
îhale (navdêr, mê) ji nav hemû kesên ku dixwazin tiştekî bikirrin, tişt firotin wî yê ku amade ye bihayê herî bilind bide; di nav kesên ku dixwazin karekî yan xizmetekê bi cih bînin, ew kar yan xizmet bi wî kesî dan kirin yê ku amade ye bi bihayê herî erzan bike yan jî xizmetkirina wî ya herî baş e.
Bide ber: îlahe.
Bikaranîn: Lêker: îhale kirin, îhale bûn. Navdêr: îhalekirin, îhalebûn Rengdêr: îhalekirî.
ji wêjeyê: Qesra Îsheq Paşa li Tirkiyeyê û li nav bajarên kurdan yek ji cihên ku herî navdar e. Her sal dora 100 hezarî tûrîs diçin serdana qesrê. Li gor agahiyên ku ji wir tên, dê qesr bê restorekirin û ji bo vê yekê sala 2007an dê îhale bê vekirin.(Diyarname.com, 11/2006).
ji: Ji erebî.
: îhalekar, îhalekarî, îhaleker, îhaleyî
îhale bûn (lêker)(Binihêre:) îhale
îhale kirin (lêker)(Binihêre:) îhale
îhalebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) îhale
îhalebûyî (rengdêr) (Binihêre:) îhale
îhalekarî (navdêr, mê) rewşa îhalekarbûnê.
ji: îhalekar + -î
îhaleker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îhale dike.
ji: îhale + -ker
îhalekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îhale kirin
îhalekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îhale
îhaleyî (navdêr, mê) rewşa îhalebûnê.
ji: îhale + -yî
îham (navdêr, mê) alegorî, duwateyîtî
îhanet (navdêr, mê) newehî, heqaret, biçûkxistin.
Herwiha: îhane.
Bide ber: îxanet.
ji: ji erebî اهانة (ihanet)
îhanetkirin (navdêr) xwefirotin
îhdîna, ya reb, sîratel musteqîm Xwedêyo, rêya rast nîşanî me bide.
ji wêjeyê: Hêvîdar in em ji te, Şahê Kerîm , Îhdîna, ya Reb, sîratel musteqîm w:Mela Hisênê Bateyî
îhmal kirin 1. bera tiştekî dan 2. beytu berdan 3. bêhemal hiştin
(lêker) bera tiştekî dan, beytu berdan, bêhemal hîştin
îhsan (navdêr, mê) qencî, camêrî, çakî, başî.
ji wêjeyê: Nê ji me sûc û xeta tên û sîtem Lê ji te îhsan û xufran û kerem w:Mela Hisênê Bateyî.
ji: Ji erebî
(navdêr, nêr) navek zelaman e.
Herwiha: Ihsan.
Têkildar: Hesen, Hisên, Hisna, Hisnî.
ji: Ji erebî: qenc
îhsas (navdêr, mê) îma, tiwanc, xirpandin, telmîh, xirpkirin, xirp-xirp, îşaretkirin, îşaretdan
îhtiram rêz û giramiya ku ji kes an jî tiştekî birûmet re tê girtin
rêz û giramiya ku ji kes an jî tiştekî birûmet re tê girtin
îhtiyac hewcetî
îj (Soranî) hoker, herwiha, herwisan, hem, him, lê zêde, û: Ez jî dixwazim bêm. Wî du bira jî hene. Ez dê bikirrim û bifiroşim jî..
Herwiha: jik jîk -îş jî.
ji: Bi avestayî -çe, bi partî îj, bi farisiya navîn îz. Bi kurmancî dibe jî, bi soranî îş.
îk (navdêr, mê) dem bol.
ji: î +-k
îkaz (navdêr, mê) hişyarî, hişdarî, agadarkirin, haydarkirin, balkişandin, îxtar, tembî, şîret, pend, haydarî, agadarî, hişyarkirin, dên, miqatekirin.
Bikaranîn: Lêker: îkaz kirin, îkaz dan. Navdêr: îkazkirin, îkazdan Rengdêr: îkazkirî.
ji wêjeyê: Navenda îkaza tsunamî ya Pasîfîkê hişyariya tsunamiyê ji Javayê heta beravên Japonê da. Tê ragihandin ku tsunamî hemû avayîyên li berava Javayê xera kirine û gel ber bi çiyayan ve direve.(Netkurd.com, 7/2006).
ji: Ji erebî.
: îkazî, îkazker
îkaz dan (lêker)(Binihêre:) îkaz
îkaz kirin (lêker)(Binihêre:) îkaz
îkazdan (navdêr, mê) (Binihêre:) îkaz
îkazî (navdêr, mê) rewşa îkazbûnê.
ji: îkaz + -î
îkazker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îkaz dike.
ji: îkaz + -ker
îkazkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îkaz kirin
îkazkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îkaz
îklîm (navdêr, mê) avûhewa, seqa, keş, hewa.
Bide ber: îqlîm
îkon (navdêr) tabloyên li dêrên mesîhiyan, periste, mebûd, xweda, îlah, îdol, pût, senem, mebûde, îlahe, kesa/ê yan tişta/ê ku tê peristin yan pirr jê tê hezkirin.
ji wêjeyê: Hesenê Metê vê carê di pirtûka xwe ya bi navê Li dêrê bi mijareke cihê derdikeveke pêşberî me. Nivîskarekî kurd, li welatekî dûr î sar berê xwe dide dêrekê da li ser hin îkonên pîroz hûr bibe û di romana xwe de bihûne. Ew li dêrê pêrgî dergevanê dêrê, kurdekî zaxoyî tê. Çîroka ku nivîskar li dû ye di serpêhatiya Bilindê zaxoyî de dimehe. Bilindê ku ji ber bayê evîna dotmama xwe terkeserî dinyayê bûye, li xerîbiyê li dîwarê depresiyonê asê maye û di nav tenêtî û pirsên hebûn û nebûnê de vedigevize, dibe mijara sereke ya vê berhemê..
ji: Ji yewnanî εἰκών (wêne, portre).
: îkonçêker, îkonfiroş, îkonfiroşgeh, îkonî, îkonperist, îkonperistî, îkonsaz, îkonsazî, îkonvan, îkonvanî
îkonfiroş (navdêr, mê) kesê/a îkonan difroşe.
ji: îkon + -firoş
îkonî (navdêr, mê) rewşa îkonbûnê.
ji: îkon + -î
îkonvanî (navdêr, mê) karê îkonvanan.
ji: îkonvan + -î
îkram 1. comerdiya ku ji yekî re tê kirin 2. bexşîş û diyarî (tiştek)
(navdêr, mê) kerem, diyarî, bexş, raberî, pêşkêşî: tiştek îkramî kesekî kirin (tiştek dan kesekî), hediye, dan, dayîn, xelat.
Herwiha: ikram.
Bikaranîn: Lêker: îkram kirin. Navdêr: îkramkirin. Navdêr: îkramkirî.
ji wêjeyê: Em do naşî û xeşîm bûn, xortik û zarok bûn û me bi (ne)zanetî ew şaşîtî kirin. Di siyasetê de şaşînekirin quretî ye, lê qebûlnekirina şaşitiyan serkorî û minafiqî ye. Heger hûn ê wan şaşitiyên bi salan dubare, sêbare û dehbare bikin, ji kerema xwe re wê de herin, li deriyê me nexin; na, heger hûn ê li şaşitiyên xwe vegerin, bi zimanê xwe, li esil û feslên xwe, li kok û asasên xwe vegerin; kerem bikin, derbasî hundir bibin û li ser kulavî rûnin. Qahweyeke ko em îkramî we bikin, heye.(Enwer Karahan: Di siyasetê de xelitînekirin quretî ye û qebûlnekirina xelitiyan jî serkorî û minafiqî ye, Nefel.com, 7/2007).
ji: Ji erebî, têkildarî kerem, Kerîm, Kerîma, Ekrem.
: îkramî, îkramker
îkram kirin (lêker)(Binihêre:) îkram
îkramî (navdêr, mê) rewşa îkrambûnê.
ji: îkram + -î
îkramî yekî kirin (tiştek) lê dan xwarin
îkramiye gîhev
îkramker (navdêr, mê) mêvanperwer, mêvanhez.
ji: îkram +-ker
îkramkirî (rengdêr) (Binihêre:) îkram
îkramkirin (navdêr)(Binihêre:) îkram
îksîr (navdêr)şilemeniya ku berê jê dihat bawerkirin ku pê jiyan nemir dibe û maden pê dibin zêr) vexurek an jî îlaca ku dilê mirov pê muferih dibe)
îlac bûjena ku ji bo bergiriya nexweşiyekê hatiye amadekirin; derman
(navdêr, nêr) tişta/ê mirov dixwe yan vedixwe daku ji êşekê sax bibe, (bi taybetî tiştên doktor dide nesaxan), tişta/ê mirov pê tê gêjkirin yan nivandin yan bêhişkirin.
Herwiha: îlac, îlaç, îlaç.
Hevwate: derman.
Bikaranîn: Lêker: îlac bûn, îlac dan, îlac kirin, îlac lê hatin, îlac wergirtin, îlac xwarin, îlac vexwarin. Navdêr: îlacbûn, îlacdan, îlackirin, îlaclêhatin, îlacwergirtin, îlacxwarin, îlacvexwarin Rengdêr: îlacbûyî, îlacdayî, îlackirî, îlaclêhatî, îlacwergirtî, îlacxwarî, îlacvexwarî.
ji: Ji erebî عِلَاج (îlac).
: bêîlac, bêîlacî, biîlac, biîlacî, îlacdar, îlacdarî, îlacder, îlacderî, îlacçêker, îlacçêkerî, îlacfiroş, îlacfiroşgeh, îlacfiroşî, îlacga, îlacge, îlacgeh, îlacgih, îlackar, îlackarî, îlacker, îlackerî, îlackirr, îlackirrî, îlacnas, îlacnasî, îlacsaz, îlacsazgeh, îlacsazî, îlacvan, îlacvanî, îlacxane, îlacxanevan, îlacxanevanî, îlacxwer, îlacxwerî, îlaczan, îlaczanî
îlac bûn (lêker)(Binihêre:) îlac
îlac dan (lêker)(Binihêre:) îlac
îlac dîtin (lêker)(Binihêre:) îlac
îlac kirin (lêker)(Binihêre:) îlac
îlac lê hatin (lêker)(Binihêre:) îlac
îlac wergirtin (lêker)(Binihêre:) îlac
îlacbûn (navdêr)(Binihêre:) îlac
îlacbûyî (rengdêr) (Binihêre:) îlac
îlacdan (navdêr)(Binihêre:) îlac
îlacdank (navdêr, mê) dermandank, dolaba dermanan, dolaba îlacan.
ji: îlac +-dank
îlacfiroş (navdêr, mê) kesê/a îlacan difroşe.
ji: îlac + -firoş
îlacfiroşî (navdêr, mê) karê îlacfiroşiyê.
ji: îlacfiroş + -î
îlackarî (navdêr, mê) rewşa îlackarbûnê.
ji: îlackar + -î
îlacker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îlac dike.
ji: îlac + -ker
îlackirî (rengdêr) (Binihêre:) îlac
îlackirin (navdêr)(Binihêre:) îlac
îlaclêhatin (navdêr)(Binihêre:) îlac
îlacnasî (navdêr, mê) dermannasî, eczanasî, dawnasî.
ji: îlac +-nasî
îlacnekirî (rengdêr) dermannekirî.
ji: îlac +nekirî
îlacvanî (navdêr, mê) karê îlacvanan.
ji: îlacvan + -î
îlacwergirtin (navdêr)(Binihêre:) îlac
îlacxane (navdêr, mê) dermanxane, eczaxane, dawxane, seydelî, dikana ku dermanan difiroşe.
Herwiha: îlacgeh, îlacfiroşxane, îlacfiroşxxane.
ji: îlac + -xane
îlah 1. xuda (navdêr) xweda, yezdan, reb, afirmend, perwerdigar.
ji: ji erebî اله (ilah), akadî ilu, aramî ܐܠܗܐ (elaha), îbrî אל (êl), ugarîtî il, erebiya başûrî ya kevn l, fenîkî ilm, il-uh... Ji eynî rehî: Ellah..
: îlahî
îlahe (navdêr, mê) xwedawendên mê, xwedayên mê, xwedayên jin, jina pirr jêhatî yan balkêş.
Bide ber: îhale.
ji: îlah + -e.
: îlahetî, îlaheyane, îlaheyî
îlahetî (navdêr, mê) rewşa îlahebûnê.
ji: îlahe + -tî
îlaheyane (rengdêr) bi awayekî îlahe.
ji: îlahe + -ane
îlahî (rengdêr) yezdanî, xwedayî, xwedawendî, île, bivê-nevê, bi sond.
ji: îlah + -î.
: îlahîtî
îlahîtî (navdêr, mê) rewşa îlahîbûnê.
ji: îlahî + -tî
îlahiyet (navdêr, mê) teolojî, zanista ku vekolînan li ser pirtûkên dînî dike.
Herwiha: ilahiyet.
ji wêjeyê: Behram xwendekarekî fakulteya îlahiyatêye, dibe mêvanê xwediyê xaniyê ku li bajêr kirê kiriye. Li wir, li gund, dikeve nav pencên xewneke dûridêj ku ji xewnê bêtir lêkolîneke dirêj e, tê de helwest û dîtin û ramanên nivîskarê romanê di derbarê Xwedê, şeytên, Adem û Hewa, mirov û gelek têgehên cuda yên gerdûnî têne pêşkêşkirin.(Helîm Yûsiv: Du romanên kurdî, Diyarname.com, 11/2007).
ji: Ji erebî: îlah + -iyet
îlam Serenav,mê, parêzgeh û bajarek li Rojhilatê Kurdistanê ye
îlan 1. dengî 2. daxuyanî
1. ragihandin, diyarkirin (rengdêr) belav, diyar, xwiya, berçav, eşkere, beyan(navdêr, mê) belavok, daxwiyanî, peyam, beyan, mesaj, beyanname, reklam.
Herwiha: îlan.
Bikaranîn: Lêker: îlan bûn, îlan kirin, îlan dan. Navdêr: îlanbûn, îlankirin, îlandan Rengdêr: îlanbûyî, îlankirî.
ji: ji erebî اعلان (ilan) ji علن (elene: diyar bûn, eşkere bûn) ku serekaniya elind ya kurdî ye jî..
: îlander, îlanderî, îlankar, îlankarî, îlanker, îlankerî
îlan bûn (lêker)(Binihêre:) îlan
îlan dan (lêker)(Binihêre:) îlan
îlan kirin 1. bi dengî ragihandin 2. ji raya giştî re dan xuyandin
(lêker)(Binihêre:) îlan
îlanat (navdêr, mê) beyanat, daxwiyanî, ragihandin, namilke, peyam, îlan
îlanbûn (navdêr)(Binihêre:) îlan
îlanbûyî (rengdêr) (Binihêre:) îlan
îlandan (navdêr, mê) (Binihêre:) îlan
îlankarî (navdêr, mê) bangewazîkarî.
ji: îlan +-karî
îlanker (navdêr) kesa/ê yan tişta/ê ku tiştekî îlan dike anku radigihîne dike, xwiyaker, diyarker, eşkereker, beyanker, ragihîner, ronker, geşker, zelalker.
ji: îlan + -ker.
: îlankerî
îlankerî (navdêr, mê) rewşa îlankerbûnê.
ji: îlanker + -î
îlankirî (rengdêr) (Binihêre:) îlan
îlankirin (navdêr)(Binihêre:) îlan
îlanname (navdêr, mê) weşînek, bûlten.
ji: îlan +-name
îlave kirin 1. pê ve kirin 2. lê zêde kirin 3. boçik pê ve girêdan
(lêker) pê ve kirin, lê zêde kirin, boçik pê ve girêdan
îlawe zêdehiya pêwist an jî nepêwist; pêvek
(navdêr, mê) pêvek, zêdek, paşko, ataşman,şingil, veser, servehî, tişta/ê ku li tiştek din hatiye zêdekirinîlawe kirin (pêve kirin, lê zêde kirin).
Bikaranîn: Lêker: îlawe bûn, îlawe kirin. Navdêr: îlawebûn, îlawekirin Rengdêr: îlawebûyî, îlawekirî.
Herwiha: îlave.
: îlaweyî
îlawe bûn (lêker)(Binihêre:) îlawe
îlawe kirin (lêker)(Binihêre:) îlawe
îlawebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) îlawe
îlawebûyî (rengdêr) (Binihêre:) îlawe
îlawedar (rengdêr) qertafdar, lêkdar, biqertaf.
ji: îlawe +-dar
îlawekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îlawe kirin
îlawekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îlawe
îlaweyî (navdêr, mê) rewşa îlawebûnê.
ji: îlawe + -yî
île girava biçûçik
(hoker) bivê-nevê, herhal, her, çawan be jî, bi misogerî, hutil-mutil bêguman, Em ê île bi ser bikevin!, (wek gefekê) soz be ku, bi sond, Île ez ji kerbên we de biçim!.
Herwiha: îla, îlah , îlahî, îleh, îlehî, îlla, îllah, îllahî, îlle, îlleh, îllehî.
ji: Ji erebî ji îllah
îlegal (rengdêr) dijî qanûnan, neqanûnî, qedexe, memnûh, yasax, qaçax, derqanûn, ne meşrû, ne qanûnî, heram, derqanûnî.
Herwiha: îlêgal, îllegal, îllêgal.
ji: îl- + legal.
: îlegalî, îlegalîtî, îlegaltî
îlegalî (navdêr, mê) rewşa îlegalbûnê.
ji: îlegal + -î
îleh û bîleh gotin (biwêj) ınyat kirin. ısrar kirin. min kir û nekir, wî îleh û bîleh got û ew xeber ji wan re got. îlelah gotin ji dest kesekî yan jî tiştekî zivêr bûn. mirovên li taxa me ji dest wan zabitayên aredariyê îlelah gotin.
îlelebed (hoker) herûher, ebeden, ebediyen, bêdawî, berdewam, hetaheta, hetaûheta.
ji: Ji erebî
îlet (navdêr, mê) êş, nesaxî, nexweşî, elem, eger, mered, bengî, edetê nebaş yê ku mirov fêrî bûye û nikare êdî neke: Alkol û cigare jê re bûne îlet. tiştê ku mirovî aciz dike.
Herwiha: ilet, illet, îllet, illet, ilet, îlet, îllet.
ji: ji erebî علة (illet), hevreha îbrî עלה (îlla), aramî ܥܠܬܐ (illiθa).
: biîlet, îletdar, îletdarî, îletdartî
îlet (yekî) jê çûn (biwêj) ji kesekî nefret kirin. hêleta min ji refîqeyê diçe, hez nakim rengizê wê bibînim.
îlet kirin (biwêj) aciz kirin. vê keçikê em îlet kirin, berdin bila here lo! îman ji serî derketin 1. pir hêrs bûn. 2. bêînsaf û bêdad bûn. çawa ku rêzdarê ew rewşa keça xwe dît, îman ji serî derket. ji birçînan îman jî serê wan derket lê dîsa jî dev ji doza xwe bernedidan.
îletdar (rengdêr) biêş, binesaxî, binexweşî, bielem, bieger, bimered.
ji: îlet + -dar.
: îletdarî îletdarîtî îletdartî
îletdarî (navdêr, mê) rewşa îletdarbûnê.
ji: îletdar + -î
îlham (navdêr, mê) sirûş, best, hayraz, xwedza, enspîrasyon, bi tiştek razber hesîn, di bin bandora tiştekî de ramana afirandina tiştekî ketin serê kesekî: Hunermend îlhamê ji yara xwe û ji folklora gelê xwe digire..
Herwiha: îlham.
Bide ber: îlhan.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Navdêr: îlhamgirtin.
: bêîlham, bêîlhamî, îlhamdar, îlhamdarî, îlhamî, îlhamder, îlhamderî
îlham bûn (lêker)(Binihêre:) îlham
îlham dan (lêker) best dan.
ji: îlham + dan
îlham girtin (lêker)(Binihêre:) îlham
îlhamdar (rengdêr) bisirûş, bibest, bihayraz, bixwedza, bienspîrasyon.
ji: îlham + -dar.
: îlhamdarî îlhamdarîtî îlhamdartî
îlhamdarî (navdêr, mê) rewşa îlhamdarbûnê.
ji: îlhamdar + -î
îlhamgirtin (navdêr, mê) bestlêhatin.
ji: îlham +girtin
îlhamî (navdêr, mê) rewşa îlhambûnê.
ji: îlham + -î
îlhes (hoker) xasma, bi taybetî, xaseten, nemaze, nexwasma, xusûsen.
Herwiha: îlhas, îlxas.
ji wêjeyê: Hinarên Dêrikê, hijîr, tirî û îlhes jî zeytûnên wê bi nav û deng in/bûn. Av û kaniyên wê mekanê keç û xortên bermirad in ko bi dengên serxwînk û bilbilan re dixuşxuşin.(Enwer Karahan: Kêvo, Nefel.com, 8/2007).
ji: Ji erebî
îlik (navdêr) canî, caş, sîpe, xotîk, canîk, daş, cehşik, dehşik, dewarên (bi taybetî hespên) ciwan, dewarên ku hê temam mezin nebûne.
Herwiha: îlk.
Bide ber: ilik, ilk
îlizyonîst (navdêr, mê) sêrbaz.
ji: îlizyon +-îst
îlizyonîzm (navdêr, mê) sêrbazî.
ji: îlizyon +-îzm
îllojîk (rengdêr) îrrasyonal, deraqil, bêaqilane, bêhişane, nemantiqî
îlokano (navdêr) miletek e li Filipînan dijî (bi taybetî li giravê Luzon).
: îlokanoyî, îlokanoyîtî
îlokanoyî (navdêr, mê) zimanê îlokanoyan
îlon meha nehem a zayînî
(navdêr, mê) rezber, eylûl, meha 9ê ji salê.
Bide ber: 1. rêbendan, reşemeh, adar, avrêl, gulan, pûşber, tîrmeh, gilavêj, rezber, kewçêr, sarmawaz, berfanbar 2. çile, sibat, adar, nîsan, gulan, hezîran, tîrmeh, tebax, îlon, cotmeh, mijdar, kanûn .Binêre.
Herwiha: axlêve, çiriya yekem, çiriya duyem, kanûna yekem, kanûna duyem.
ji: ji erebî ايلول (eylûl) jiarami אלול (êlûl) jiakadi akadî êlulu (rezber, çinîna rezan). Guherîna N > L di kurdî de normal e (nimêj > limêj, nivîn > livîn) lê guherîna L > N di peyvên din de nayê nasîn..
: îlonî
îlonî (navdêr, mê) rewşa îlonbûnê.
ji: îlon + -î
îltihab di lêş de cihê ku kêm û aviyeke zer tê de kom bûye
(navdêr)di lêş de cihê ku kêm û aviyeke zer tê de kom bûye
îltihab girtin kêm û aviyeke zerotankî di lêş de peyde bûn
(lêker)(Binihêre:) îltihab
îltimasker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îltimas dike, piştgir, piştvanek, hewedar, destekker, piştvan, parêzmend, piştdar, parêzker, alîkar.
ji: îltimas + -ker
îluzyon (navdêr, mê) tişta/ê ku ne wisan e wek ku dixwiye, tişta/ê ku dixwiye lê di rastiyê de nîne, baweriya bi tiştek ku ne rast e yan nîne, sihirbazî, fêlbazî.
ji wêjeyê: The Economist dibêje mebesta Mesrûr Barzanî ew e ko dewleteka bi navê Iraqê îluzyoneka neheyî ye û ya herî baş ew e ko Iraq li konfederasyonan bêt par ve kirin..
ji: ji frensî illusion ji latinî illusio (tirrane, qerf, henek, galte, tinazî, lêhb) ji illudere (tirrane pê kirin).
: îluzyonîst
îluzyonîst (navdêr, mê) sêrbaz, sêrebend.
ji: îluzyon +-îst
îluzyonîzm (navdêr, mê) sêrbazî, serêbendî.
ji: îluzyon +-îzm
îlyas (navdêr, nêr) navek zelaman e, pêxemberek bû.
Herwiha: Elyas, Ilyas
îm 1. ev 2. pêşgireke ku tê pêşiya peyvên têkildarî demê û /m/ya wê dikeve mînak: îcar, îro, îsal, îtir...
ev, pêşgireke ku tê pêşiya peyvên têkildarî demê û /m/ya wê dikeve mînak: îcar, îro, îsal, îtir
îm- (Soranî) pêşgir, î-, ev, vê, vî: îmro (îro, evro), îmsal (îsal, vê salê).
Herwiha: em-
îma (navdêr, mê) tiwanc, îhsas, xirpandin, telmîh, xirpkirin, xirp-xirp, îşaretkirin, îşaretdan, xelk bi tiştekî hesandin bêyî ku yekser navê wî tiştî bibêje, tiştek dan zanîn yan famkirin bêyî ku yekser basa wê bike.
Bide ber: îmha.
Bikaranîn: Lêker: îma kirin. Navdêr: îmakirin Rengdêr: îmakirî.
ji wêjeyê: Saygun, di heman axaftinê de got ko mijara tevkujiya ermeniyan jî mijareka siyasî ye û îma kir ko ev mijar li himberî Tirkiyeyê wekî komployekê têt bikaranîn.(Nefel.com, 3/2007).
ji: Ji erebî.
: îmaker, îmayî
îma kirin (lêker)(Binihêre:) îma
îmad (navdêr, nêr) navek zelaman e.
ji wêjeyê: Berpirsê eskerî yê Cebheya Tirkmenî (ITC) muqedem Îmad Beyreqdar ko bi fermandayîna teqekirina li xwepêşanderên hefteya borî ya li Kerkûkê hate tometbar kirin û dadgehê jî biryara girtina wî da, reviya û çû Bexdayê.(Pukmedia.com, 7/2008).
ji: Ji erebî ye û wateya wî piştevan yan alîgir e
îmaj (navdêr, mê) wêne, rism, foto, nîgar, eks, şikil, fotograf, reng, xeml, dirûv, şan, şeref, qenciyên yan xirabiyên ku kesek pê tê nasîn.
Bide ber: amaje.
ji: Bi rêya frensî image ji latînî imago (wêne).
: îmajî
îmajî (navdêr, mê) rewşa îmajbûnê.
ji: îmaj + -î
îmaker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îma dike.
ji: îma + -ker
îmakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îma kirin
îmakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îma
îmal di karistanan de rêzehilberîna bujenan
(navdêr, mê) çêkirina tiştan ji kereseyên xam.
Bide ber: îmhal, îmale.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îmal kirin. Navdêr: îmalkirin Rengdêr: îmalkirî.
: îmalat, îmalî, îmalker
îmal kirin 1. hilberandin 2. çêkirin
(lêker)hilberandin , çêkirin
îmalî (navdêr, mê) rewşa îmalbûnê.
ji: îmal + -î
îmalker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) hilberîner, ya/ê îmal dike.
ji: îmal + -ker
îmalkerî (navdêr, mê) çekerî, duristkerî.
ji: îmal +-kerî
îmalkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îmal kirin
îmalkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îmal
îmam 1. serwerê ji Ehlibeytê 2. zanayê zanistên şerîetê
(navdêr) mela, mele, mamosteya/ê dînê îslamê, seroka/ê dînî ya misilmanan, xoce.
Bide ber: îman.
ji: Ji erebî.
: îmamane îmamî îmamîtî îmamtî
îmamane (rengdêr) bi awayekî îmam.
ji: îmam + -ane
îmambûn (navdêr, mê) meletî, îmamtî, îmamî (melebûn.
ji: îmam +bûn
îmamet 1. di nav endamên Ehlibeytê de serweriya kar û barên rêvebiriyê 2. zanatiya zanistên şerîetê dinimîne
di nav endamên Ehlibeytê de serweriya kar û barên rêvebiriyê, zanatiya zanistên şerîetê dinimîne
îmamî (navdêr, mê) rewşa îmambûnê, lîderî, serokatî, pêşengî.
ji: îmam + -î
îman baweriya bi dînekî ku ji aliyê Xwedê de hatiye hinartin *"sikûta zimên, silametiya îmanê ye"
(navdêr, mê) bawerî, êqîn, dîn, qenaet, înan, yeqîn, ol, ayîn, diyanet.
Bide ber: aman, eman.
ji: ji erebî (îman), hevreha aramî ܗܝܡܢܘܬܐ (heymûna), hemû jiibri אמונה (êmûna) ji rehê אמן (-m-n-: qayim bûn/kirin).
: bêîman, bêîmanî, bêîmanîtî, bêîmantî, biîman, îmandar, îmandarî, îmanî
îman (yekî) hatin serê bêvilê (biwêj) bêhnteng bûn. axa ez xulam, jixwe îmana min hatiye serê bêvila min. çêleka te ez gund bi gund gerandime. zinar soran
îman kirin bawer kirin
(lêker)bawer kirin
îman pê anîn (biwêj) pê bawer kirin. belê kes zêde jê bawer nake, lê jina wî heya dawî îmanê pê tine.
îmana (yekî) çikandin (biwêj) di rewşeke zor de hîştin. ji heftê salî zêdetir e, sazûmana resmî ya tirkiyeyê, îmana muxalifên xwê çikandiye. sûleyman çevik
îmana (yekî) fireh bûn (biwêj) bêxîret bûn. îmana wî fireh e. ew dikare jina xwe jî bi xelkê re parve bike.
îmana (yekî) jê çûn (biwêj) jê nefret kirin. dev ji van bêjeyên pîroz berdin, îmana min ji van gotinan diçû û min xwe yek ji endamên sadiq a bîrdoza fermîya tirk didît. salihê kevirbirî
îmana xwe avêtin li dadgehê bi derewî sond xwarin
îmana xwe dayîn ser (biwêj) gelekî biha firotin. di hêla bazirganiyê de bêînsaf û bêdad bûn. erê hecî huso jî difiroşe, lê îmana xwe jî dide ser û wisa difroşe.
îmana xwe şewitandin (biwêj) ketin gunehan. bê îmanî kirin. wî îmana xwe şewitand, bi derewan sond xwar, lê tu çawa bûyî nîvekarê derewa wî?
îmandar (rengdêr) bibawerî, biêqîn, bidîn.
ji: îman + -dar.
: îmandarî îmandarîtî îmandartî
îmandarî (navdêr, mê) rewşa îmandarbûnê.
ji: îmandar + -î
îmanî (navdêr, mê) rewşa îmanbûnê.
ji: îman + -î
îmankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îman
îmar (navdêr, mê) avakirin, veavakirin, avedan, geşedan, pêşebirin, pêşxistin, xizmet, xizmetguzarî, havildarî, havil.
Herwiha: imar.
Bide ber: îmaret, îmaretxane.
ji wêjeyê: Claudia Rothê jî kêfxweşiya xwe ya di derbarê bidestketinên li Kurdistanê anî zimên û got ko Kurdistan bûya giraveke demokrasî, îstiqrar û îmarê.(Nefel.com, 7/2007).
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îmar kirin. Navdêr: îmarkirin Rengdêr: îmarkirî
îmar kirin (lêker)(Binihêre:) îmar
îmarker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îmar dike, avaker, xizmetkar.
ji: îmar + -ker
îmarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îmar kirin
îmarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îmar
îmayî (navdêr, mê) rewşa îmabûnê.
ji: îma + -yî
îmdad ji daxwazkirî re şandina hewariyê
(navdêr, mê) hewar, gazî, han, hişdarî, agadarî, hişyarkirin, agadarkirin, alarm, îkaz, hişyarî.
Herwiha: îmdat.
ji wêjeyê: Ji alî din Daîreya Ewleyiya Batmanê biryar da ku polîsên kurdîzan li xeta 155-ê a îmdatê (hewarê) bên bicihkirin. Ev xet ji bo wê ye ku welatî di rewşa acîl da telefon bikin û alîkariyê ji polîs bixwazin. Berpirsên ewleyiya (emniyeta) Batmanê radigihîne ku piştî cîbicîkirina polîsên kurdîzan, welatiyên kurdîaxêv bi rêjeyeka bilind telefonê vê xetê dikin û ev xet xizmetek e ji bo welatiyan.(Netkurd.com, 8/2009).
ji: Ji erebî
îmha tunekirina giştî
(navdêr, mê) birandin, qelandin, qirrkirin, telaftin, nehêlan, tinekirin, kuştin, jiholêrakirin, jinavbirin.
Herwiha: imha.
Bide ber: îma.
Bikaranîn: Lêker: îmha kirin. Navdêr: îmhakirin Rengdêr: îmhakirî.
ji: ji erebî إمحاء (imḥai), têkilî mehû ji محو (meḥû)..
: îmhaker, îmhayî
îmha kirin (lêker)(Binihêre:) îmha
îmhaker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îmha dike, tuneker.
ji: îmha + -ker
îmhakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îmha kirin
îmhakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îmha
îmhayî (navdêr, mê) rewşa îmhabûnê.
ji: îmha + -yî
îmîtator (navdêr, mê) zarîker, qeşmer
îmkan 1. derfet 2. mefer
(navdêr, mê) delîv, derfet, fersend, keys, şans, hemk, mefer, fesal, mecal, wesan, gengazî, hebûna demê yan diravan an şiyanê ji bo kirina tiştekî: Me îmkan nînin ku rojnameyek rojane derbixin. Divê her kes li gor îmkana xwe bixebite. (Lazim e her kes wê bike ya ku dikare.), firset, pêkanî, mimkinî.
Herwiha: imkan.
Têkildar: mimkin.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îmkan dan. Navdêr: îmkandan.
: îmkaniyet
îmkan dan (lêker)(Binihêre:) îmkan
îmkan nedan (lêker) dûr dîtin.
ji: îmkan + nedan
îmkandan (navdêr, mê) (Binihêre:) îmkan
îmkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îm
împarator (navdêr, nêr) paşa, key, şah, mîr, siltan, melik, qeyser, qral, serok, padîşa, serdar, serokê/a împaratoriyekê.
Herwiha: emparator, emparetor, emperator, emperetor, imparator, imparetor, imperator, imperetor, împaretor, împerator, împeretor.
ji: Ji latînî imperator (fermander).
: împaratoriyet, împaratorî, împaratorîtî, împaratortî
împort (navdêr, mê) îdxal
îmro (soranî) hoker, îro, evro.
ji: Bi avestayî im- + reoç, bi farisî dibe êm, bi kurdî dimîne îm, kurmancî dengê myê dike winda.
îmsak 1. ji kesê rojîgir re dema destpêka rojiyê 2. berbang
(navdêr, mê) rojî, parêz, perhîz, nexwarin û venexwarin.
ji: Ji erebî.
: îmsakiye
îmsakiye (navdêr, mê) cedwela ku nîşan dide ka seet çend rojîgirtin dest pê dike û kengî dema fitarê ye.
ji: Ji erebî: îmsak + -iye
îmsal (soranî), îsal, vê salê, ev sal
îmşev îşev
îmtîhan (navdêr, mê) ezmûn, test, cerribandin, saxtî, prove, taqî, cêrribandin, kirina tiştekê/î daku bêt zanîn ka dê biserketî be yan na: Mamoste îmtîhan bi şagirtan kir. kontrol, axulme, pişkinîn, teftîş, çavdêrî, sehkirin, temaşekirin.
Herwiha: imtihan, imtîhan, îmtihan.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îmtîhan kirin. Navdêr: îmtîhankirin Rengdêr: îmtîhankirî.
: îmtîhanî
îmtihan di qadeke zanînê de ceribandina têgihiştina kesekî
îmtîhan bûn (lêker)(Binihêre:) îmtîhan
îmtîhan dan (lêker)(Binihêre:) îmtîhan
îmtîhan kirin (lêker)(Binihêre:) îmtîhan
îmtîhanbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) îmtîhan
îmtîhanbûyî (rengdêr) (Binihêre:) îmtîhan
îmtîhandan (navdêr, mê) (Binihêre:) îmtîhan
îmtîhanî (navdêr, mê) rewşa îmtîhanbûnê.
ji: îmtîhan + -î
îmtîhankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îmtîhan kirin
îmtîhankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îmtîhan
îmûnîte (navdêr, mê) mesûniyet, hêvişandin, parastin, desttêwernedan, sitirandin, masûnîtî, mehfûzî, masûnbûn
îmza (navdêr, mê) şanenav, nîşana navî, nav (navê xwe dema mirov li binê kaxezekê dinivîse û wisan diyar dike ku wê kaxezê dipejirîne).
Herwiha: imza, imze, îmze.
Bikaranîn: Lêker: îmza kirin. Navdêr: îmzakirin Rengdêr: îmzakirî.
ji: Ji erebî.
: bêîmza, biîmza, îmzadar, îmzadêr
îmza dan (lêker)(Binihêre:) îmza
îmza kirin (lêker)(Binihêre:) îmza
îmzadan (navdêr, mê) (Binihêre:) îmza
îmzadar (rengdêr) bişanenav.
ji: îmza + -dar.
: îmzadarî îmzadarîtî îmzadartî
îmzadarî (navdêr, mê) rewşa îmzadarbûnê.
ji: îmzadar + -î
îmzaker (navdêr, mê) imzalayan) navîşker, îmzekirox, îmzeavij.
ji: îmza +-ker
îmzakirî (rengdêr) (Binihêre:) îmza
îmzakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îmza
îmzakirox (navdêr, mê) imzalayan) navîşker, îmzeavij, îmzeker.
ji: îmza +-kirox
îmzanekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îmza kirin
îmze şanenava ku ji ber navekî ve tê çîlovîlokirin
îmze kirin şanenav kirin
(lêker)şanenav kirin
în roja cumeyê
1. rojek hefteyê (navdêr, mê) ji rojên hefteyê ya piştî bênçşemê û berî şemiyê.
Herwiha: eyn, heyn, îyn.
Hevwate: cume, xutbe Rojên heftayê, şemî, yekşem, duşem, sêşem, çarşem, pêncşem, în.
ji: jiari, hevrehên kurmancî înî, eynî, soranî هه‌ینی/heynî, farisî آدینه (adîne/adînê)
îna (Zazaki);1. anî, ji înan (lêker) anî, dema borî ji înanKurdî (Zazaki);2. ji în. Binêre; înKurdî (Zazaki) Cînav, wan, ew
îna kirin bawer kirin,îqna bûn.
ji: Ji tirkî:înanmak. Bi soranî: kor bîyê weleh îna bike, lal bîyê weleh îna bike oy oy ji straneka Meraşê.
îna xemgîn (navdêr, mê) salroja çarmixandina Îsayê Mesîh.
Herwiha: îniya xemgîn.
Têkildar: yekşema hilketinê.
ji: în + -a + xemgîn.
ji wêjeyê: Îna Xemgîn yek ji giringtirîn rojên Filehan e, ku tê de xaçkirina Pêximber Îsa tê bibîranîn. Ev roj li gelek welatan roja bêhnvedana fermî ye. Di vê rojê divê li her derê bêdengî hebe û kesek ê dî aciz neke. Di Îna Xemgîn de şahî û dîlan û çalakiyên mezin ên giştî qedexe ne.(Amude.de, 4/2007)
înadin (lêker)(navdêr, mê) anîn, înan, hênan. Tewîn: Lêker: -în-.
ji wêjeyê: Hindek ji mirova yêt heyîn (hene) ew dibêjin: Me îman û bawerî ya înadî bi Xudê Teala û roja qiyametê, belê pa ne weye, wa îman û bawerî nîne û ne înadiye.(Ronahiya Qurana Pîroz, 2:8, wergerrandina Mela Muhammed Hakkarî, Stenbol 2007).
: înadî îner
înam (navdêr, mê) emanet, rasparte, sparte, spartin, raspartin, wedîe
înan 1. nêzîk kirin (lêker)(navdêr, mê) anîn, hênan, hanîn, ênan, hînan, tiştek yan kesek ji derek dûrtir gihandin derek nêzîktir, li gel kesekê/î yan tiştekê/î hatin, bi kesekê/î yan tiştekê/î re hatin: Ji kerema xwe, bo min perdaqek avê bîne.Hevalên xwe jî li gel xwe bînin..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئینان.
Herwiha: anîn, hênan. Tewîn: -în-, -ên-, -hên-.
Dijwate: birin. Biwêj: anîn dinyayê: anîn holê: anîn serê kesekê/î: anîn ûştewîştê: bi kar anîn.
: deranîn.
ji: Ji peyvek arî anku îranî ya ku herwiha serekaniya hênan ya soranî, ardene ya zazakî, averden ya farisî, biyarden ya mezenderanî. Bi pehlewî âwurden bû, bi avesta âberten, bi soranî û kurmancî -awr- ji -an-ê diguhere, bi zazakî wek -ar- dimîne..
Bikaranîn: Lêker: înan kirin. Navdêr: înankirin Rengdêr: înankirî
înan der (navdêr, mê) hinartin (derve).
ji: înan +-der
înan kirin (lêker)(Binihêre:) înan
înan/tîne/bîne anîn
înanber (navdêr, mê) liştkirin.
ji: înan +-ber
înander (navdêr, mê) derxistin, derkirin, leptek, badik, badan, ladan, kovan, xema dijwar, kirêtkirin, helkêşan, aninder.
ji: înan +-der
înankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye înan kirin
înankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) înan
înat (navdêr, mê) kerb, kîn, rik, rikmane, rikeberî, serhişkî, qehr, israr, dijberî, dijminatî.
Herwiha: eynad, eynat, înad.
ji: Ji erebî
înat kirin (lêker)(Binihêre:) înat
înatî (navdêr, mê) dijwar.
ji: în +-atî
înatkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye înat kirin
înatkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) înat
înato (rengdêr) dogmatîk, serhişk
înayet (navdêr)(navdêr, nêr) qencî,îltimas.
ji wêjeyê: Herçî ko tu bînî ser hîdayet Vê ra Bekirî bikî înayet w:Ehmedê Xanî
înç şik
şik.
Bikaranîn: Rengdêr: înçkirî
înç kirin 1. şik birin 2. tê derxistin, sergihayî bûn 3. pê hesîn
(lêker) şik birin, tê derxistin, sergihayî bûn, pê hesîn
înca (Soranî) (navdêr)wate, îca, wê çaxê
încane (rengdêr) kûzika ku gul û kulîlk tê de tên çikandin
încane/încare kûzika ku gul û kulîlk tê de tên çikandin
încas hilûreş
(navdêr, mê) hirmî, karçîn, hilûk, hilû.
Herwiha: incas, incaz, încaz.
ji: Ji erebî.
: încasî
încasî (navdêr, mê) rewşa încasbûnê.
ji: încas + -î
încîre (Zazaki) hêjîr
înçkirî 1. şikbirî 2. serwext 3. beled
(rengdêr) şikbirî , serwext , beled
înçkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) înç
îndîs (navdêr, mê) nîşan, elamet, nîşe, siroş, îşaret, nîşandek, nîşêt, hêma, mîmîk, danîşan, nîşandan, sînyal, marq, jest, nîşandana yan diyarkirina bi destî yan bi rûyê xwe
îndividualîst (navdêr, mê) ferdparêz.
ji: îndividual +-îst
îndîvîdualîzm (navdêr, mê) ferdparêzî, ferdparêzi.
ji: îndîvîdual +-îzm
îne Kurmancî. Binêre; înKurdî (Zazaki) (navdêr) în, heynîHefte bi zazakî, yewşeme, dişeme, sêşeme, çarşeme, paşeme, îne, şeme
îner (navdêr) kesa/ê ku tiştekî tîne yan aniye.
Herwiha: hêner hîner.
ji wêjeyê: Lêbe‌lê şî’e,‌ ku Îmametê dewama rêka Pêxemberiyê û Îmam hucceta Xwedê di nav xelkê da dizane, li ser vê baweriyê ye‌ ku Îmam tinê bi rêka kifşkirina îlahî ve‌ çêdibe ku li ser zimanê Pêxemberê înerê wehyê ve‌tê nasandin..
ji: anîn -> rayê dema niha -în- + -er.
: înerî
înerî (navdêr, mê) rewşa înerbûnê.
ji: îner + -î
înfaz (navdêr, mê) bicihanîn, çespandin, encamdan, pêkanîn, kirin, îcra, sêdaredan, darvekirin, îdam, şenq.
Herwiha: infaz.
Bikaranîn: Lêker: înfaz kirin. Navdêr: înfazkirin Rengdêr: înfazkirî.
ji: Ji erebî.
: înfazî, înfazker
înfaz kirin (lêker)(Binihêre:) înfaz
înfazî (navdêr, mê) rewşa înfazbûnê.
ji: înfaz + -î
înfazker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê înfaz dike.
ji: înfaz + -ker
înfazkirî (rengdêr) (Binihêre:) înfaz
înfazkirin (navdêr)(Binihêre:) înfaz
înfluenza (navdêr, mê) grîp, hin êşên vîrûsî ya vegir e, gewrî û cegeran digire.
Herwiha: enfluenza, influenza.
: înfluenzayî
înfluenzayî (navdêr, mê) rewşa înfluenzabûnê.
ji: înfluenza + -yî
înfo (navdêr, mê) agahî, haydarî, info, zanyarî, informasyon.
Herwiha: info.
ji: ji inglizî yan zimanekî din yê ewropî info, kurtkirina information
înfografîk (Binihêre:) infografîk
înformal (rengdêr) neresmî, nefermî, enformel
înformant (navdêr, mê) înformator, agahîder, haydarker, agadarker, zanyarîder
înformator (navdêr) agahîder, haydarker, agadarker, zanyarîder, înformant, kesa/ê ku kesekî agadar dike, kesa/ê ku zanyariyan dide kesekî.
Hevwate: enformator.
Têkildar: înformasyon.
ji wêjeyê: Konsûlê Brîtanîyayê li Detroitê C. Kamêron derheqa kar û barên ”Xoybûnê“ li welatên dereke malûmatîyên balkêş anîn, ko ewî ji înformatorên xwe – serhingê navdar T. E. Lawrence û çend zabitên ji barêgeha Allenbi sitendibû.(Têmûrê Xelîl: Peywendiyên Xoybûnê û Daşnaksûtyûnê, Nefel.com, 9/2010).
ji: Ji frensî informateur ji latînî
îngilîzî (navdêr)(Binihêre:) inglîzî
îngîlîzî (navdêr) zimanê inglîzan, zimanê Inglîstanê (ku herwiha li Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê, Brîtanya, Kanada, Awûstralya û gelek deverên din yên dinyayê tê bikaranîn) (zimanek ji malbata zimanên hind-û-ewropî û ji babika cermenî ye) (rengdêr) ya/yê inglîzan.
Herwiha: engilîzî, engîlîzî, englîzî, ingilîzî, ingîlîzî, inglîzî, îngilîzî, îngîlîzî, înglîzî, engilîzî, engîlîzî, englîzî, ingilîzî, ingîlîzî, inglîzî, îngilîzî, îngîlîzî, înglîzî.
Bide ber: çinî, erebî, frensî, tirkî.
ji: îngîlîz + îHerweha, inglîzî, înglîzî, ingîlîzî, engîlîzî
înî 1. rojek hefteyê (navdêr, mê) în, eynî, heynî, cume, xutbe, roja piştî pêncşemê û berî şemiyê
înisiyatîv (navdêr, mê) pêşgavî, ewlewiyet, destpêk, seretayî, destpêkirin, destpêkirina yan pêşniyazkirina karekî.
Herwiha: insiyatîf, înîsiyatîf, înîsyatîv.
ji wêjeyê: Tişta ko divêt AKP bike ew e ko di demekê zû de xebata ji bo qanûna esasî ya demokratîk bide destpê kirin û di pirsa kurdî ya ko ketiye bin înisiyatîva Emerîkayê de jî bi hevkariya DTP-ê û hêzên dî îradeya çareseriyê nîşan bide û înisiyatîvê bêxe destê xwe de.(Aysel Tugluk li gor Nefel.com, 3/2008).
ji: Ji frensî initiative ji latînî initiare (dest pê kirin)
înisyator (navdêr) pêşgavavêj, pêşhingavavêj, destpêker, piyoner, kesa/ê ku înisyatîvekê dike.
Têkildar: înisyatîv.
ji wêjeyê: Pêwendîyên fransizan yên baş bi ”Xoybûnê“ ra bû sebeb, ko li ser sînorê Tirkîyê-Sûrîyê serttî saz bû û di pêwendîyên Îngilîs-Fransîyayê da dilsarî peyda bû. Ji her deran hevdu gunehkar dikirin. Kesên mêla Fransîyayê dikirin, digotin, ko înîsîatorê serhildana kurdan li Tirkîyê serhingê navdar Lawrence bû, ko xudêgiravî herdem li ser sînorê Tirkîyê-Sûrîyê bû.(Têmûrê Xelîl: Peywendiyên Xoybûnê û Daşnaksûtyûnê, Nefel.com, 9/2010).
ji: Bi rêya frensî initiateur yan initiator ji latînî initium (destpêk)
înk 1. kîn 2. en(g)r
kîn , en(g)r
înk û bilah kirin bi tu awayî ji gotina xwe averê nebûn û ji bo vê yekê sond xwarin
înkar nepejirandin
înkar kirin (lêker)(Binihêre:) inkar
înkar û tune kirin nepejirandin û binevat kirin *"kenê kûçikan jî bi înkar û tunekirinê tê"
înkarî (navdêr, mê) înkar.
ji: în +-karî
înkarker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê înkar dike, şemarok.
ji: înkar + -ker
înkarkirî (rengdêr) (Binihêre:) inkar
înkarkirin (navdêr)(Binihêre:) inkar
înqilab sewre, şoreş
sewre, şoreş
înşa (navdêr, mê) lêkirî
înşaat înşeat
înşaet avahiya ku nû tê çêkirin
avahiya ku nû tê çêkirin
însan mirov, merî *"însan dinyayê danaqurtîne, lê dinya însên dadiqurtîne"
înşeat (navdêr, mê) avahî, bîna, xanî.
Herwiha: înşaat.
ji: Ji erebî
înşeatvan (navdêr, mê) karkerên avahiyan.
ji: înşeat +-van
înşeatvanî (navdêr, mê) karkertiya avahiyan.
ji: înşeat +-vanî
însîyatîf (navdêr, mê) teşebis.
ji: însîya +-tîf
întensîv (rengdêr) xurt, zehf, zêde, gelek: kursek întensîv ya zimanî (kursa ku pirr ders tê de tê dan û zû pêşve diçe), dijwar, asê, tîr, sert.
Herwiha: entensîf, entensîv, întensîf.
ji wêjeyê: Min romana te ya nuh ”Ez ê yekî bikujim” di hilmekê de xwend. Hem çîrok xwedan cezîbeyeka miqnatîsî û bi heyecan bû, him jî zimanê wê sade û rewan bû, wek keleka li ser ava rewan meriv pêve diçû? Tevî întensîviya mijûliyên xwe yên din min ew di du rojan de temam kir. Te pîroz dikim, ji bo vê gencîneya ku te pêşkêşî kutubxaneya kultura kurd kir.(Murad Ciwan di hevpeyivînekê de li gel Firat Cewerî, Netkurd.com, 11/2008).
Têkildar: întensîte
înternat (navdêr, mê) fêrgehên ku şagirt ne tenê lê dersê dixwînin lê herwiha lê dijîn û bi şev jî lê dimînin.
Bide ber: Internet.
ji wêjeyê: Siyaseta asîmîlasyonê ya hikûmeta tirk hema bêje bi ser ket. Li bajarên mezin, wê dibistanên înternat saz kiribûn û ciwanên kurd pênc salên xwe yên perwerdeya seretayî ya mecbûrî bi şevûroj li wan dibistanan derbas dikirin. Bikaranîna zimanê kurdî li wir qedexe bû û ciwanên kurd, li gel fêrbûna zimanê tirkî, diviyabû bibin welatîyên tirk ên maqûl, kemalîstên baş. Gelek caran, malbatan jî –ji ber egerên aborî– di vê kampanyaya pişaftinê de hevkarîya sûc dikir. Mamosteyekî mîlîtan ku îro di nav rêxistineke kurd de cih digire, li ser mijarê ji jiyana xwe vê serpêhatîyê vedibêje: Bavê min neteweperwerek bû û tevlî tevgera Şêx Seîd bûbû. Lê belê em deh xuşk û bira bûn; erdê bavê min pir hindik bû û wî êdî dixwest dawî li wê destengî û xizanîyê bîne. Wî dixwest ez bibim mamoste. Li Kurdistanê, wergirtina dîplomaya mamostetîyê, weke xewnekê ye, ew bi awayekî ji awayan misogerkirina serxwebûna aborî ye. Ji bo vê yekê jî, zimanê kurdî, berevajî, ti feydeya wî tunebû. De îca, eger we divê, bawer bikin, bavê min pir dixwest em li malê bi tirkî biaxivin –û her cara ku me peyveke bi kurdî bikar dianî, diviyabû me pênc çerxî bavêta qutîyeke piçûk a li malê.
întihar (navdêr, mê) xwekujî, xwekuştin, harakîrî, xwe bi xwe kuştin, xwe bi destê xwe qetil kirin, (mecazî) ziyanek mezin li xwe kirin.
Herwiha: intihar, intîhar, întîhar, intixar, intîxar, întixar, întîxar.
ji: Ji erebî.
: întiharî, întiharker, întihar kirin, întiharkirin, întiharkirî
întiharî (navdêr, mê) rewşa întiharbûnê.
ji: întihar + -î
întiharker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê întihar dike.
ji: întihar + -ker
întiharkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye întihar kirin
întiharwarî (navdêr, mê) xwekujane.
ji: întihar +-warî
întîm (rengdêr) arizî, ferdî, kesîn, şexsî, prîvat, personal.
: întîmî, întîmîtî, întîmtî
întîmî (navdêr, mê) rewşa întîmbûnê.
ji: întîm + -î
întîqal (navdêr, mê) borîn, derbasbûn, tê re çûn, mîrat, mîras, berma, jêma.
Herwiha: intiqal, intîqal, întiqal.
ji: Ji erebî.
: întîqalî
întîqalî (navdêr, mê) rewşa întîqalbûnê.
ji: întîqal + -î
întiqam tol, heyf, evez
tol, heyf, evez, tole
întolerans (navdêr, mê) teesub, serhişkî, bêntengî, bêtehemilî, tundrêyîtî, fanatîzm, radîkalîzm, esebîtî
întolerant (rengdêr) bêsebr, bênteng, tengijî, bêhedan, nearam, nerehet, bêsebax, bêsemax
înuîtî (navdêr, mê) eskîmoyî, zimanê înuyitan anku eskîmoyan (li Grînlendayê û Kenedayê tê peyivîn) (rengdêr) her tişta/ê înuyitan anku eskîmoyan yan tişta/ê bi zimanê wan.
Herwiha: înuktîtûtî, înuîtî, înuyîtî, înûîtî, înûyitî, înûyîtî.
ji: înuyit.
: înuyîtîtî
înuktutî (navdêr, mê) kalalîsûtî, înuîtî, eskîmoyî, grînlandî
înuyît (navdêr, mê) eskîmo
înzar (navdêr, mê) îkaz, îmdad, hişyarî, hişdarî, dîqat.
ji: Ji erebî
înziwa destvekişandina ji kar û barên jiyanê
destvekişandina ji kar û barên jiyanê
îpek (navdêr, mê) hevrîşim, armûş, herîr, averês, sindis.
ji: Ji tirkî.
: îpekî
îpela (rengdêr) ripîrût, çîplaq, rûs, tazî, şilfîtazî, bi temamî bêcil.
Herwiha: împela.
ji wêjeyê: Li Urmiyê Girava Viyanê ya jinên îpela tazî(Netkurd.com, 12/2008).
ji: îpelayane, îpelahî, îpelatî, îpelayî, îpelayîtî
îpotek (navdêr, mê) barimte, mişkane, rehîn, milkê ku mirov dike kefîlê deynekî daku eger deyndar nikare wî deynî bi pare bide, hingê ew milk bêt firotin daku ew deyn bêt edakirin.
Hevwate: barimte.
Herwiha: hîpotek.
Bikaranîn: Lêker: îpotek kirin. Navdêr: îpotekkirin Rengdêr: îpotekkirî.
ji wêjeyê: Ez îpotekê dananim ser îradeya ti kesî.(Yaşar Buyukanit li gor Nefel.com, 2/2007).
ji: Ji frensî hypothèque ji latînî hypotheca.
: bêîpotek, bêîpotekî, biîpôtek, îpotekdar, îpotekdarî, îpotekî, îpotekker
îpotek kirin (lêker)(Binihêre:) îpotek
îpotekdar (rengdêr) bibarimte, bimişkane, birehîn.
ji: îpotek + -dar.
: îpotekdarî îpotekdarîtî îpotekdartî
îpotekdarî (navdêr, mê) rewşa îpotekdarbûnê.
ji: îpotekdar + -î
îpotekî (navdêr, mê) rewşa îpotekbûnê.
ji: îpotek + -î
îpotekker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îpotek dike.
ji: îpotek + -ker
îpotekkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îpotek kirin
îpotekkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îpotek
îpotetîk (navdêr, mê) farazî.
ji: îpotetî +-k
îqame (navdêr, mê) mafê man û jîna li welatekî, man û jîna li welatekî.
Herwiha: îqamat, îqamet.
ji wêjeyê: Ji bo kesên ku bi salan e ku li Elmanyayê dijîn û ta niha mafê penaberiyê nestendibin, qanûnek nû derket ku li gorî wê dê mafê rûniştinê (îqame) bigihe wan kesan, ger ew hin şertan pêk bînin.(Amude.de, 6/2007).
ji: Ji erebî.
: bêîqame, bêîqametî, bêîqameyî, biîqame, îqamedar, îqamedarî, îqamegeh
îqame kirin (lêker) rûniştin.
ji: îqame + kirin
îqametgeh (navdêr, nêr) wargeh, war, welat, jîngeh, dever, herêm, cih, mesken, mekan
îqaz hişyarkirina ji xetereyekê
hişyarkirina ji xetereyekê.
Bikaranîn: Lêker: îqaz kirin. Navdêr: îqazkirin Rengdêr: îqazkirî
îqaz kirin (lêker)(Binihêre:) îqaz
îqazkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îqaz kirin
îqazkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îqaz
îqbal bext, siûd *"heke îqbal hate sêrî, her kes dibêje: 'aferî!' "
bext, siûd heke îqbal hate sêrî, her kes dibêje: aferî!
îqlîm 1. av û hewa, kîşwer 2. herêma erdnîgarî
(navdêr, mê) dever, herêm, navçe, menteq.
Herwiha: eqlîm, iqlîm.
Bide ber: îklîm.
ji: ji erebî اقليم (iqlîm) jiarami ܩܠܝܡܐ (qilîma) ji yunanî κλίμα (klîma). Ji eynî rehî: klîmat.
: îqlîmçî, îqlîmçîtî, îqlîmî, îqlîmîtî, îqlîmparêz, îqlîmparêzî, îqlîmtî
îqlîmî (navdêr, mê) rewşa îqlîmbûnê.
ji: îqlîm + -î
îqna (rengdêr) qayil, qane, razî, kesa/ê tiştekê qebûl dike yan pê kêfxweş e.
Herwiha: iqna.
Têkildar: êqîn.
Bikaranîn: Lêker: îqna bûn îqna kirin Navdêr: îqnabûn îqnakirin Rengdêr: îqnabûyî îqnakirî.
ji: Ji erebî.
: îqnakar îqnakarî îqnaker îqnakerî îqnatî îqnayî
îqna bûn (lêker)(Binihêre:) îqna
îqna kirin (lêker)(Binihêre:) îqna
îqnabûn (navdêr, mê) (Binihêre:) îqna
îqnabûyî (rengdêr) (Binihêre:) îqna
îqnakarî (navdêr, mê) rewşa îqnakarbûnê.
ji: îqnakar + -î
îqnaker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îqna dike.
ji: îqna + -ker
îqnakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îqna kirin
îqnakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îqna
îqnatî (navdêr, mê) rewşa îqnabûnê.
ji: îqna + -î
îqrar (navdêr, mê) itiraf, mikur, gotin ku rast e, pesind, pejirandin: Ez îqrar dikime ku ez jî nizanim..
Bikaranîn: Lêker: îqrar kirin. Navdêr: îqrarkirin Rengdêr: îqrarkirî.
Herwiha: iqrar
îqrar kirin (lêker)(Binihêre:) îqrar
îqtibas agehiya ku ji dereke din hatiye wergirtin
agehiya ku ji dereke din hatiye wergirtin.
Bikaranîn: Lêker: îqtibas kirin. Navdêr: îqtibaskirin Rengdêr: îqtibaskirî
îqtibas kirin (lêker) jê girtin, iqtibas kirin
îqtibaskirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îqtibas kirin
îqtibaskirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îqtibas
îqtisad kar û barên têkildarî rêvebirina jiyanê
îrad (navdêr, mê) dahat, deramet, îrat, hecel, qezenc, muçe, warîdat, meaş, jêhatin, pareyê yan qezenca ku mirov werdigire.
Herwiha: îrat.
Bide ber: îrade.
Dijwate: lêçûn, mesref, xerc.
: îradî
îrade (navdêr, mê) vîn, daxwaz, tişta/ê mirovî divê, tişta/ê mirov dixwaze, tişta/ê mirov hez dike.
Hevwate: vînNêzîk, armanc, daxwaz, doz, hedef, xwestek.
: bêîrade, bêîradetî, bêîradeyî, biîrade, biîradetî, biîradeyî, îradedar, îradedarî, îradedarîtî, îradedartî
îradedarî (navdêr, mê) rewşa îradedarbûnê.
ji: îradedar + -î
îradî (navdêr, mê) rewşa îradbûnê, emadî.
ji: îrad + -î
îran Serenav,mê, welatek e li başûr-rojavaya parzemîna Asyayê (û yek ji çar dewletên dagirkerên Kurdistanê ye).
Herwiha: Eyran (kevn), Êran (soranî).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئیران.
ji: hevreha soranî û kurdiya başûrî ئێران/Êran, farisî ایران (Îran), pehlewî Êran, Eyran û êr (xanedan, malmezin, esilzade), avestayî eyriye- (arî, îranî), hexamenişî eriye- (arî), parsî erî (arî), osetî ирон (îron: navê qisekerên zaravayeka osetî ye), sarmatî alanî (hozeka sekayî bû), sanskrîtî अर्य (aryá-), आर्य (ā́rya-), îrlendiya kevn aire (malmezin), hîtîtî era- (malbatî, hevmal, ji eynî malbatê), lîsî arus- (welatî), ji Proto-hindûewropî h₄eryós (malbatî, endamên binemalê, xizm), belkî taliyê ji zimanekê afro-asyayî be, bide ber misriya kevn ḥry (serwer, serdar, serok), erebî حر (ḥurr: azad, hurr), îbranî ḥōr... Ji eynî rehî: arî, Alan..
: îranî, îranînas, îranînasî, îranîtî, îranîst, îranîzm, îrannas, îrannasî, îranolog, îranolojî, Komara Îslamî ya Îranê, panîranî, panîranîtî, panîranîst, panîranîzm
îranî (rengdêr) (navdêr) kesa/ê yan tişta/ê ji yan li Îranê yan têkildarî wê, zimanên îranî: kurdî, farisî û zimanên din yên lêzimî wan
îranî kirin (lêker)(Binihêre:) îranî
îranîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îranî kirin
îranîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îranî
îranîtî (navdêr, mê) rewşa îranîbûnê.
ji: îranî + -î
îraniya kevn (navdêr, mê) (zimannasî) maka zimanên îranî (kurdî, farisî, belûçî û hwd)
îre (soranî) (rengdêr) hesûd, çavnebar, zikreş, dexes.
Herwiha: êre.
: îreyane, îreyî
îrem (navdêr) biheşt, cenet, fîrdews, cihê pirr xweş.
ji wêjeyê: Gulê baxê îremê Bohtan im Şebçiraxê şebê Kurdistan im.
: îremî
îremî (navdêr, mê) rewşa îrembûnê.
ji: îrem + -î
îreyane (rengdêr) bi awayekî îre.
ji: îre + -ane
îreyî (navdêr, mê) rewşa îrebûnê.
ji: îre + -yî
îrî (navdêr, mê) zimanek keltî ye û li Îrlendayê têt peyivîn(navdêr) îrlendî, welatiya/ê Îrlendayê
îrlenda (navdêr, mê) welatek giravî ye li rojavaya Ewropayê (navê fermî: Komara Îrlendayê ye).
Herwiha: Îrlanda.
Têkildar: Îrlendaya Bakur, îrlendayî, îrlendayîtî, îrlendî, îrlendîtî, îrî, îrîtî
îro 1. roja ku em tê de ne 2. a niha *"îro li ber derê me ye, sibehê li ber derê we ye"
(hoker) vê rojê, roja piştî duhî û berî sibê: Îro duşem e. niha, vê serdemê, vî zemanî: Îro dinya bi zanînê ye. Îro Kurdistan ber bi serbixwebûnê ve diçe. (navdêr, mê) ev roj: Îro rojek xweş e. ev zeman, ev serdem: Îro ne roja tîran û diktatoran e..
Herwiha: evro, evroj, evroke, iro, hiro, iroj, iroke.
ji: î- + ro (roj).
: îroyî. Bi soranî: emro, îmroBi Kirmaşanî, imřû
îro dinya ye, sibe axret e (biwêj) sibehê roja axîretê, dema hesabê xêr û gunehan e. a rast çi ye ew e. îro dinya ye, sibe axret e. divê mirov a rast çi be wê bibêje?
îro dora te ye sibê dora min e (biwêj) her kes û her tişt dorek wê heye. çi ye te ji kerban xwe kuşt. ıro dora te ye sibê dora min e.
îro here û nehşemê were niha here û hêviya xwe ji vî karî yekcar bibire
îro heye, sibê tune (biwêj) ji bo tiştên demborî û nekifş tê gotin. tu bi wî bawer nebe, ew îro heye, sibê tune.
îro în e, mele dîn e (biwêj) roja înê erk û bandor di destê mele de ye, civak hemû li wan guhdarî dike. îro în e, mele dîn e, serkele sîrebendan di ser xwe re diavêjin.
îro kuştina min heye, zêrandina min tune ye (biwêj) çi dibe bila bibe, ez îro dengê xwe nakim. hûn çi dibêjin bibêjin, îro kuştina min heye, zêrandina min tune ye.
îro mij e, gur gij e (biwêj) di rojên teng û xirab de kesên kêm firsend hewl didin xwe. di van rojên zor de hûn jî ser xwe baldar bin. îro mij e, gur gij e.
îro ro di vê demê de
îro sar û serma ye, sibe def û zirne ye, du sibe daweta te ye (biwêj) wa ye dem hat. hindik ma. çiye tu bêsebriyê dikî? îro sar û sermaye, sibe def û zirne ye, du sibe daweta te ye.
îro yar e, sibê neyar e (biwêj) divê mirov karê xwe gavek bi pêş de bibe, tiştên îro di dest mirov de bin, ji yên pêşeroje saxlemtir û bi kêrtir in. tu çima wisa xwe diheyirinî? ıro yar e, sibê neyar e. gavelcê di pêş de pêkanîn divê, ma tu nizanî îro yar e, sibê neyar e?
îronî (navdêr, mê) istihza, mîzaha ku tiştekî dibêje lê mebesta wê tam dijî wê gotinê (bo nimûne kêmasiyan wek hêjayiyan û xeletiyan wek rastiyan pêşkêş dike).
ji: Ji yewnanî.
: îroniyane, îronîst, îronîzm
îronîk (navdêr, mê) pêkenokî.
ji: îronî +-k
îroniyane (rengdêr) bi awayekî îronî.
ji: îronî + -ane
îroyî (navdêr, mê) rewşa îrobûnê, rojanî.
ji: îro + -yî
îroyîn (rengdêr) tiştê îro, mitayê evro, :nanê îroyînrojnameya îroyîn
îrrasyonal (rengdêr) deraqil, bêaqilane, bêhişane, îllojîk, nemantiqî, ne rasyonal, ne beraqil, ne mantiqî, ne lojîk.
Herwiha: îrrasyonel.
ji wêjeyê: Hêdî hêdî wî îrrasyonaliya holîstîk kir genreya xwe.(Pasi Jääskeläinen: Li ciyê zivirîna trênan, wergerrandin: Husein Muhammed, weşandin: Kovara Mehname 1999, Nefel.com, 8/2009).
ji: Bi rêya frensî irrationel yan inglîzî irrational ji îr- + latînî rationalis ji ratio (hiş, aqil)
îrrasyonalîzm (navdêr, mê) deraqiiîtî, derehişîtî, dereaqilî.
ji: îrrasyonal +-îzm
îrrasyonel (rengdêr) dûrî aqil, ne rasyonel, ne beraqil, ne lojîk, ne mantiqî, ne li gor aqilî, bêhiş, bêaqil.
Herwiha: îrasyonel, îrasyonal, îrrasyonal.
ji wêjeyê: Em behsa daxwazên îrrasyonel yên tirkan û dewleta wan bikin.(Arif Zêrevan: Tirk tiştên jixwezêdetir dixwazin, Nefel.com, 11/2007).
ji: Bi rêya frensî irrationnel ji yewnanî.
: îrrasyonelane, îrrasyonelî, îrrasyonelîtî, îrrasyoneltî
îrrasyonelane (rengdêr) bi awayekî îrrasyonel.
ji: îrrasyonel + -ane
îrrasyonelî (navdêr, mê) rewşa îrrasyonelbûnê.
ji: îrrasyonel + -î
îrtibat (navdêr, mê) lînk, têkilî, peywendî, eleqe, girêdan, pêwendî
îrxat zibal, zibare, karkerê demsalî, pale, rêncber
îş kar û xebat *"îşê meran xuyan nabe, car heye tûyan dixwin, car heye gûyan dixwin"
(navdêr, nêr) kar, xebat, şol, şuxl, çalakî, kiryar, rêncberî, paletî, tişta/ê tê kirinê, tişta/ê mirov dike: Îşê wî şivanî ye. (Ew şivan e.), ked, emel, wezîfe, erk, vatinî.
Herwiha: îş.
Bikaranîn: îş kirin. Bilêvkirin: îş yan îş.
: îşker, îşkerî
îş çêkirin (lêker) dolab gerandin.
ji: îş + çêkirin
îş dan (lêker)(Binihêre:) îş
îş derxistin (lêker) kar derxistin.
ji: îş + derxistin
îş kar (navdêr, mê) xebat.
ji: îş +-kar
îş ketin tanga (yekî) (biwêj) ji bo pêdiviyekê hewcedarî yekî bûn. binêre, ji bîr neke, carekê tenê karê min kete tanga te, tu jî nebûyî alîkar.
îş kirin (lêker)(Binihêre:) îş
îsa serenav, nêr, Yeho Misto, Hezretî Îsa, damezrînerê filetiyê ku file û misilman herdu bawer dikin ku Mesîh e; file bawer dikin ku ew kurrê Xwedê yan Xwedê bi xwe ye lê misilman wî jî wek yek ji pêxemberên Xwedê dihesibînin, navek zelaman e.
Herwiha: Îsa, Îse, Îse.
Bide ber: Mihemed, Mûsa.
: îsawî, îsawîtî, îsayî, îsayîtî, îsewî, îsewîtî, îseyî, îseyîtî
îsabet (navdêr) hingavtin, lêketin
îsal sala niha, vê salê
1. ev sal; vê salê. hoker: vê salê, ev sal, ev sale, di vê salê de: Ew dê îsal bizewice.(navdêr)netewbar, ya/yê vê salê: pirtûka wî ya îsal.
ji: -î + sal. Bi avestayî im- + sered, bi farisî dibe êm, bi kurdî dimîne îm-, kurmancî dengê myê winda dike..
: îsalî. Bi soranî: emsal, îmsal
misal salawext
îsalî (navdêr, mê) rewşa îsalbûnê.
ji: îsal + -î
îsandin çirûsandin, birisandin, teyisandin, zeriqandin, beriqandin, îsikandin, birbisandin, birûskandin, çayisandin, çilwilandin, çirisandin, çiriskandin, biriqandin, weriqandin, birûsandin birbisandin, eyîsandin, ferişandin, ferişîn
îşaret (navdêr, mê) nîşan, elamet, nîşe, siroş, nîşandek, nîşêt, hêma, mîmîk, îndîs, danîşan, nîşandan, sînyal, marq, jest, nîşandana yan diyarkirina bi destî yan bi rûyê xwe, nima, remz, sembol.
Herwiha: işaret.
Bikaranîn: Lêker: îşaret kirin. Navdêr: îşaretkirin, îşaretdan Rengdêr: îşaretkirî.
ji: Ji erebî.
: îşaretî, îşaretker
îşaret kirin (lêker)(Binihêre:) îşaret
îşaretdan (navdêr, mê) îma, tiwanc, îhsas, xirpandin, telmîh, xirpkirin, xirp-xirp, îşaretkirin
îşaretdêr (navdêr, mê) hêmadêr.
ji: îşaret +-dêr
îşaretî (navdêr, mê) rewşa îşaretbûnê.
ji: îşaret + -î
îşaretker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îşaret dike.
ji: îşaret + -ker
îşaretkirî (rengdêr) (Binihêre:) îşaret
îşaretkirin (navdêr)(Binihêre:) îşaret
îsawî (navdêr) bawermend û peyrewên Îsa Mesîh û Mizgînê (Incîlê).
Herwiha: îsewî.
Hevwate: file, mesîhî, xirîstiyan.
ji: Îsa + wî.
Bikaranîn: Lêker: îsawî kirin. Navdêr: îsawîkirin Rengdêr: îsawîkirî.
: îsawîtî
(navdêr, mê) Fileh, Mesîhî, Xiristiyan, Mexîn.
ji: Îsa +-wî
îsawî kirin (lêker)(Binihêre:) îsawî
îsawîbûn (navdêr, mê) filehbûn, mesîhîbûn, xiristiyanbûn, mexînbûn.
ji: îsawî +bûn
(navdêr, mê) (Binihêre:) Îsawî
îsawîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îsawî kirin
îsawîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îsawî
îsawîtî (navdêr, mê) filetî, mesîhîtî, xirîstiyanî, dînê mesîhiyan, xiristiyanî.
Herwiha: îsewîtî.
ji: îsawî + -tî ji Îsa + -wî + -tî
îsbat 1. birhan 2. peyt, delîl
îsbat kirin 1. peyitandin 2. birhan nîşan dan
(lêker) peyitandin, birhan nîşan dan
îşdan (navdêr, mê) (Binihêre:) îş
îşe henekan nebûn (biwêj) ji bo karên girîng û cîdî tê gotin. kuro destê xwe zû bigire, ev ne îşê benekan e. îşê xwe jê neanîn jê re mijûl nebûn, têkildar nebûn. ezbenî, min ji te re negot, îşê xwe jê neyîne?
îşê nemayî anîn sêrî 1. pir eziyet lê dan kişandin 2. êtixiyek anîn ber dêrî îşaret nîşaneya tiştê nimandî; hêma, diyarde
îşev ev şev/vê şevê
(hoker) vê şevê, ev şev, ev şeve: Îşev ez ê li otêlê binivim.(navdêr)netewbar, ya/yê vê şevê: bernameya îşev.
ji: -î + şev. Bi avestayî im- + xşepne, bi farisî dibe êm, bi kurdî dimîne îm, kurmancî dengê myê dike winda..
: îşevî. Bi soranî: emşew, îmşew
îşevî (navdêr, mê) rewşa îşevbûnê.
ji: îşev + -î
îsewî fileh
îsfara serenav, bajarek û çemek li Tacîkistanê
îsfenc (navdêr, nêr) lûfik, sunger, singêr, hewr, hin heywanên behrî/deryayî ne ku dişibin kivarkan û wek lûfikê şûştinê yan jî wek materyalê doşekan tên bikaranîn.
Herwiha: isfenc îsponc spenc sponc.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئیسفه‌نج.
ji: hevreha farisî اسفنج (isfenc), herdu ji erebî إسفنج (isfenc) jiarami ܐܣܦܘܓܐ (êspogga) ji yunanî σπόγγος (spóngos), hevreha latînî fungus (kivark), ermeniya kevn սունկն (sunkn). Heman peyva yûnanî bi rêya latînî spongia ketiye gelek zimanên ewropî jî: inglîzî sponge, îtalî spugna, spanî esponja, frensî éponge, ermenî սպունգ (spung)... Heman peyv herwiha bi rêya yûnaniya nû σφουγγάρι (sfoungári) serekaniya sünger ya tirkî û bi rêya tirkî dîsa çavkaniya sunger, singer, sungêr yên kurdî ye jî..
: îsfencî
îşgal (navdêr, mê) dagirkirin, welatek bindest kirin: Iraqê, Îranê, Sûriyeyê û Tirkiyeyê Kurdistan dagir kiriye. dagirtin, tijî kirin, mişt kirin (bi taybetî rêyek yan cihek).
Herwiha: îşgal.
Bikaranîn: Lêker: îşxal kirin, îşgal kirin. Navdêr: îşxalkirin, îşgalkirin Rengdêr: îşxalkirî.
ji: Ji erebî.
: îşxalî, îşxalker, îşxalkerî
îşgal kirin (lêker)(Binihêre:) îşgal
îşgalkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îşgal kirin
îşgalkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îşgal
îshaf (navdêr, mê) ambûlans
îshal virikîbûn
(navdêr, mê) zikçûn, hinavêşî, diyare, fîşik, virrik, nesaxiya ku dema mirovî digire destava stûr ruhn e û pirr caran tê.
Herwiha: îsal.
ji: Ji erebî
îşî (navdêr, mê) kom, ûşî.
ji: îş +-î
îşî bûn (navdêr, mê) diteyisit (stêr), ûşî bûn.
ji: îş +-î + bûn
îsikandin çirûsandin, birisandin, teyisandin, zeriqandin, beriqandin, îsandin, birbisandin, birûskandin, çayisandin, çilwilandin, çirisandin, çiriskandin
îşîkî (navdêr, mê) ûşîkî.
ji: îşî +-kî
îsikîn çirûsîn, birisin, teyisîn, zeriqîn, beriqin, îsîn, birisîn, beriqîn, birbisîn, birûskîn, çayisîn, çilwilîn, çirişin, çiriskin, birûsin, teyisan, isin, lîsîn, teyisin, zeriqin, birûsîn, çirisîn
îşîkirî (rengdêr) ûşîkirî.
ji: îşî +kirî
îşîkirin (navdêr, mê) gomçikkirin.
ji: îş +-î +kirin
îsil 1. çaviya di bin stêreyê nivînan de 2. di dîwaran de çaviya ku kel û melên hûrde dikinê
çaviya di bin stêreyê nivînan de, di dîwaran de çaviya ku kel û melên hûrde dikinê
îşiq li ber çavan ketin (biwêj) hêvî li dil ketin. gumana alîkariyekê dîtin, hêz û qewet tê de hatin. di wê dema lên em di lincreyê de bûn, dengê serok bû îşîq, û ber çavê min ket. min ew xwarin xwar, dû re dinek îşiq li ber çavê min ket.
îşk şid
(navdêr, mê) kuj, goşe, qulaç, kunc, qunc:Em li wê îşkê zivirrîn û bi aliyek din ve çûn..
Herwiha: îşik.
Bide ber: enîşk
îsk hîqik
hîqik
îşk dan bar şidandin
bar şidandin
îsk hatin (lêker)(Binihêre:) îsk
îsk vedan (lêker)(Binihêre:) îsk
îskambîl (navdêr, mê) pepezanê, îskambîl, qumara bi karteyan, kumkanê
îskan lîwana vexwarinê
1. şûşeya avê (navdêr, mê) perdaq, piyale, qedeh, glas, şûşeya ku av û şileyên din jê tên vexwarin.
Herwiha: îstikan.
ji wêjeyê: Li gora piraniya pispor û textorên dinyayê, rojê yek-du îskan alkol ji dil re baş e û rê li ber krîz û xitimandina dil digre..
ji: Bi rêya farisî استکان (istikan) jirusi стакан (stakan) ji slaviya kevn ya rojhilat достаканъ (dostakanŭ)
îskandin (lêker) xîsikandin.
ji: îsk +-andin
îşkar 1. xebatkar 2. jêhatî
xebatkar , jêhatî
îşkav sindoq
sindoq
îskdan (navdêr, mê) dema îsk ji mirovî di hên
îskeîsk 1. dengê girîna bi hilkehilk 2. dengdana mirovê ku noqî ava sar bûye
dengê girîna bi hilkehilk, dengdana mirovê ku noqî ava sar bûye
îskeîsk hatin (lêker) herzing hatin.
ji: îskeîsk + hatin
îskeîsk kirin 1. (ji ber girînê) hilkehilk kirin 2. (mirovê ku noqî ava sar bûye) pifepif kirin
(lêker)(ji ber girînê) hilkehilk kirin, (mirovê ku noqî ava sar bûye) pifepif kirin
îskemle (navdêr, mê) sendelî, kursî, rûniştek
îşkence rêbaza azarkirina bi lêdanê
îşkence kirin bi lêdanê azirandin
(lêker)bi lêdanê azirandin
îşkenceker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îşkence dike, şkencewer.
ji: îşkence + -ker
îşkene (navdêr, mê) avgoşt, şorbe, avikmadk, avika goştî.
Herwiha: şkene.
Bide ber: îşkence, şkence
îşker (navdêr) karker kedkar, xebatkar, şolker, amil, pale, rêncber, kesa/ê ku îş dike, karker, kedkar.
Herwiha: îşçî, îşçî, îşker, îşvan, îşvan.
ji: îş + -ker.
: îşkerî, îşkerîtî, îşkertî
îşkerî (navdêr, mê) rewşa îşkerbûnê, paletî, kedkarî, karkerî, şolkerî.
ji: îşker + -î
îskhatî (rengdêr) (Binihêre:) îsk
îskhatin (navdêr, mê) (Binihêre:) îsk
îskîn (lêker)girî, girînaerm. Tewîn: -îsk-.
ji: îsk +-în
îşkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îş kirin
îşkirin (navdêr) karkirin, şolkirin
îskîtî (navdêr, mê) îskîtkî.
ji: îsk +-îtî
îskok (navdêr, mê) teyisok, birqok, birqonek, rewnaq, geş.
ji: îsk +-ok
îslam dînê dawîn ê ku ji Cn. Muhemed eleyhiselamî re hatiye hinartin
(navdêr, mê) dînê misilmanan: ola ji alî Mihemed Pêxember ve li ser rêbaza Quranê hatiye damezrandin, hemî misilman: misilman hemî bi hev re: şerrê Îslamê û Kufrê (şerrê navbera misilmanan û kafiran)Binere.
Herwiha: biheşt, dûjeh, hec, misilman, mizgeft, nivêj, Quran, rojî, zekat.
ji: ji erebî.
: îslamî, îslamîzm, îslamîst
îslam bûn (lêker)(Binihêre:) Îslam
îslam kirin (lêker)(Binihêre:) Îslam
îslambûn (navdêr, mê) (Binihêre:) Îslam
îslambûyî (rengdêr) (Binihêre:) Îslam
îslamî (rengdêr) ya/yê îslamê yan têkildarî îslamê(navdêr) misilman, îslamîst, misilmanên ku bawer in ku divê dewlet li gor îslamê bên birêvebirin.
ji: îslam + -î.
: îslamîtî
îslamîst (navdêr) îslamî, misilmanên ku bawer in ku divê dewlet li gor îslamê bên birêvebirin.
Têkildar: îslamîzm.
ji: îslam + -îst.
: îslamîstî
îslamîstî (navdêr, mê) rewşa îslamîstbûnê.
ji: îslamîst + -î
îslamîtî (navdêr, mê) îslamiyet, bawerî, rewşa îslamîbûnê.
ji: îslamî + -tî
îslamiyet (navdêr, mê) îslamîtî, dînê îslamê, ola misilmanan, baweriyên îslamê.
Herwiha: islamiyet.
ji wêjeyê: Îslamiyet di hiş û mêjiyên bawermedê xwe de ne tenê bîr û baweriyekê, di heman demê de hişmendiyekê jî ava dike.(Mihemed Ronahî: Fîlozofên Kurd 4: Dînawerî, Serhed.org, 7/2009).
ji: Ji erebî îslamî + -yet
îslamîzm (navdêr) baweriya ku dibêje divê dewlet li gor îslamê bên birêvebirin.
Têkildar: îslamîst.
ji: îslam + -îzm
îslamkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye Îslam kirin
îslamkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) Îslam
îslamofobî (navdêr, mê) tirsa yan kîna ji îslamê. Têkilî: îslamofob, îslamofobîk.
ji wêjeyê: Rêxistina DAIŞê bi kirin û çalakîyên xwe tenê zirarê nade Rojhilata Navîn dibe ku ev rêxistin li Ewrûpayê dibe sedema nêrîneke ne baş a li beramber misilmanan û ola îslamê. Îslamofobiya anko  nehezî û tirsa li beramber îslamê ji ber kirinên DAIŞê gorî demên berê zêdetir bûye..
ji: ji frensî islamophobie yan ji inglizî islamophobia ji îslam + -o- + -fobî
îsleh (navdêr, mê) baştirkirin, duristkirin, pêşvebirin, perisandin.
Herwiha: îslah.
ji wêjeyê: Divê ji bo parêzgeha Dersimê îdareyek leşkerî û û ji bo îsleha wê jî programek were amadekirin.(Îsmet Înönü di rapora xwe ya li ser kurdan de li sala 1935ê, li gor Netkurd.com, 12/2007).
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îsleh kirin. Navdêr: îslehkirin Rengdêr: îslehkirî.
: îslehat, îslehî
îsleh kirin (lêker)(Binihêre:) îsleh
îslehî (navdêr, mê) rewşa îslehbûnê.
ji: îsleh + -î
îslehker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îsleh dike, tîmarker.
ji: îsleh + -ker
îslehkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îsleh kirin
îslehkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îsleh
îşlig çûye, bi dû qilçik û dûçikan ketiye (biwêj) yê bi xwedî derfet, hêvî li yên xwedî bêderfet kirin. ew çi gêj e? îşlig çûye bi dû qilçik û dûçikan ketiye.
îşlik (navdêr, mê) kurtik, pîrehen, kiras, gomlek.
ji: Tirkî: işlik
îsmaîl (navdêr, nêr) Simko, Simaîl, navek zelaman e, Smaîl.
Herwiha: Ismaîl
îsot cureyekî sewzeyên tûj e
(navdêr, mê) filfil, bîber, paprîka, hin riwekên tûj in bi taybetî dikin nav tirşiyê, toza ji wê riwekê hatiye çêkirin û ya xwarin pê tên tûjkirin.
ji: jitirki ısı(tan) ot(u) (riweka dijwar/tûj), herwiha bide ber sirbî û xirwatî isiot (gijnîj). Ihtimala ku îsot ji tirkî ye (tevî ku di tirkî de êdî nayê bikaranîn jî) mezin e ji ber ku îsot tenê li Bakurê Kurdistanê û deverên nêzîkî wê tê gotin, li deverên din yên Kurdistanê (eger ne deverên Başûr-Rojavaya Kurdistanê yên pirr nêzîkî bakur bin) peyda nabe û di zimanên din yên îranî de nîne. Hin kes bi şaşî wê bi peyva sotin/sot anku şewitîn/şewitî ve girê didin..
: îsotî
îsota reş filfil, bîbera reş
îsotî (navdêr, mê) rewşa îsotbûnê.
ji: îsot + -î
îşpêbûyî jîr û xebatkar
(rengdêr) jîr û xebatkar
îşqilk (navdêr, mê) lîstineke mirov li ser lingekî radiweste û lingê din bi destî ra di gire û di çe
îşqilkkirin (navdêr)yarîya îşqilkê dikin
îsraf dêrz
îsrafker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îsraf dike, destbelav.
ji: îsraf + -ker
îsraîlî (rengdêr) xelikê yan ji welatê îsrayîl, mitayê îsrayîlî
îşraq (navdêr, mê) ronahî, hilatina rojê.
Herwiha: işraq.
Bide ber: îşrak.
ji wêjeyê: Di vê nivîsa xwe de em ê li ser fîlozofê kurd yê navdar û mezin Şihabeddîn suhrewerdî rawestin. Di felsefeya rojhilata navîn ya li dû îslamê de fîlozofê herî bandordar e. Bi fikr û ramanên xwe rê li pêş piraniya fîlozofên musilman û gelek fîlozofên ewrûpayî vekiriye. Niha gava me felsefeya wî ji we re diyar kir, hûn ê bibînin ku birastî jî gelek fîlozofên dû wî ji ramanên wî kedî bûne. Navê felsefeya wî weka ekolekê tê binavkirin. Felsefeya îşraqî an jî îşraqiyyûn felsefeya Suhrewerdî ye. Ango Suhrewerdî avakarê felsefeya îşraqî ye.(Mihemed Ronahî: Fîlozofên Kurd 5: Suhrewerdî, Serhed.org, 7/2009).
ji: Ji erebî, têkildarî şerq.
: îşraqiyyûn, îşraqî, îşraqîtî, îşraqtî
îşraqî (navdêr, mê) rewşa îşraqbûnê.
ji: îşraq + -î
îştar (navdêr, mê) navê xwedayek jin ya asûriyên berê ye
îşteh (navdêr, mê) meyl, gêwl bij, mijaj, arezû, dilbijîn, mad, mereq, mirûz, dilxwazî, bij, miciz, gêwl.
Herwiha: işteh, îştah, işteh.
ji: Ji erebî.
: îştehî
îştehî (navdêr, mê) rewşa îştehbûnê.
ji: îşteh + -î
îstgeh 1. rawestgeh 2. sazî û destgeha weşanên dengî
(navdêr, nêr) rawestgeh, stasyon, binecih, bingeh, cihê ku trên yan tirimpêlên giştî (wek otobûsan) lê radiwestin, kanalên radyoyê, her dezgehê radyoyê yê ku bi navê xwe yê taybet weşanê dike: Îstgehê Dengê Kurdistanê, îstgehê Dengê Mezopotamya.
Herwiha: êzga, êzgah, êzge, êzgeh, êzgih, êsga, êsgah, êsge, êsgeh, êsgih, êstga, êstgah, êstge, êstgeh, êstgih, îstga, îstgah, îstge, îstgih, îzga, îzgah, îzge, îzgeh, îzgih.
ji: îst + -geh.
: îstgehî
îstgehî (navdêr, mê) rewşa îstgehbûnê.
ji: îstgeh + -î
îstîfa (navdêr, mê) îstîqale, destjêderban, devjêberdan, nemana li ser karê xwe, hêlana karê, êdî karê xwe nekirin.
Bide ber: îstîfade.
Bikaranîn: Lêker: îstîfa bûn, îstîfa kirin. Navdêr: îstîfabûn, îstîfakirin Rengdêr: îstîfabûyî, îstîfakirî.
ji: Ji erebî.
: îstîfaker, îstîfayî
îstîfa bûn (lêker)(Binihêre:) îstîfa
îstîfa kirin (lêker)(Binihêre:) îstîfa
îstîfabûn (navdêr)(Binihêre:) îstîfa
îstîfabûyî (rengdêr) (Binihêre:) îstîfa
îstîfaker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îstîfa dike.
ji: îstîfa + -ker
îstîfakirî (rengdêr) (Binihêre:) îstîfa
îstîfakirin (navdêr)(Binihêre:) îstîfa
îstîfayî (navdêr, mê) rewşa îstîfabûnê.
ji: îstîfa + -yî
îstifkirin nijinandin, kêşkirin, stêrkirin, kêş kirin, stêr kirin, dahiştin, stokkirin
îstikan îskan
îskan
îstîmna (navdêr, mê) destperk, masturbasyon, onanîzm, otuzbîr, destperkî
îstîqale (navdêr, mê) îstîfa, destjêderban, devjêberdan, nemana li ser karê xwe, hêlana karê, êdî karê xwe nekirin.
Herwiha: îstiqale.
Bide ber: îstîfade.
Bikaranîn: Lêker: îstîqale bûn, îstîqale kirin. Navdêr: îstîqalebûn, îstîqalekirin Rengdêr: îstîqalebûyî, îstîqalekirî.
ji: Ji erebî.
: îstîqaleker, îstîqaleyî
îstîqale bûn (lêker)(Binihêre:) îstîqale
îstîqale kirin (lêker)(Binihêre:) îstîqale
îstîqalebûn (navdêr)(Binihêre:) îstîqale
îstîqalebûyî (rengdêr) (Binihêre:) îstîqale
îstîqaleker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îstîqale dike.
ji: îstîqale + -ker
îstîqalekirî (rengdêr) (Binihêre:) îstîqale
îstîqalekirin (navdêr)(Binihêre:) îstîqale
îstîqaleyî (navdêr, mê) rewşa îstîqalebûnê.
ji: îstîqale + -yî
îstiqamet 1. tûş/dûş 2. di erdnîgariyê de aliyên resen (bakur, başûr...) û pêkhatî (bakurê rojhilat, rojhilata navîn...)
tûş/dûş , di erdnîgariyê de aliyên resen (bakur, başûr) û pêkhatî (bakurê rojhilat, rojhilata navîn)
îstiqrar 1. aramî û huzûr 2. ewlehî û asayî
aramî û huzûr, ewlehî û asayî
îstirîdye (navdêr, mê) ajelek avî ya mîna mîdyeyan e û xwerbar e.
Herwiha: istrîdye, istîrîdye, îstrîdye, îstîrîdye.
: îstirîdyefiroş, îstirîdyefiroşî, îstirîdyevan, îstirîdyevanî, îstirîdyeyî. Navê zanistî: Ostrea
îstirîdyefiroş (navdêr, mê) kesê/a îstirîdyeyan difroşe.
ji: îstirîdye + -firoş
îstirîdyefiroşî (navdêr, mê) karê îstirîdyefiroşiyê.
ji: îstirîdyefiroş + -î
îstirîdyevanî (navdêr, mê) karê îstirîdyevanan.
ji: îstirîdyevan + -î
îstirîdyeyî (navdêr, mê) rewşa îstirîdyebûnê.
ji: îstirîdye + -yî
îstîsmar (rengdêr) kedxwarî.
Bikaranîn: Lêker: îstîsmar kirin. Navdêr: îstîsmarkirin
îstîsmar kirin (lêker)(Binihêre:) îstîsmar
îstîsmarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îstîsmar
îstixbarat 1. salixgeriya sîxurî 2. agehiya nepen
(navdêr, mê) sîxurî, casûsî, razkarî, mixabirat, peydakirina agahiyên nehînî ji dijminan, kes û dezgehên ku wî karî dikin.
Herwiha: istixbarat, istîxbarat, îstîxbarat.
ji: Ji erebî.
: îstixbaratî
îstixbaratî (navdêr, mê) rewşa îstixbaratbûnê.
ji: îstixbarat + -î
îstixbaratvan (navdêr, mê) saloxgêr.
ji: îstixbarat +-van
îstixbaratvanî (navdêr, mê) saloxgêritî.
ji: îstixbarat +-vanî
îşwe (navdêr, mê) flort, nazdarî, nazbûn, celwe, alûsî, cîlwe, nazdarî, naz-û-nûz, nazî, nazîtî, naztî.
Bikaranîn: Lêker: îşwe kirin. Navdêr: îşwekirin
îşwe kirin (lêker)(Binihêre:) îşwe
îşwebaz (navdêr, mê) nazdar, dilbaz, cîlwedar, cîlwebaz, cîlwekar.
ji: îşwe +-baz
îşwebazî (navdêr, mê) cîlwedarî.
ji: îşwe +-bazî
îşwedar (rengdêr) nazdar, dilber, cîlwedar.
ji: îşwe +-dar
îşwekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îşwe
îşxal vegirtina welatekî bi awayekî ku derî zagonên navneteweyî ye
vegirtina welatekî bi awayekî ku derî zagonên navneteweyî ye.
Bikaranîn: Lêker: îşxal kirin. Navdêr: îşxalkirin Rengdêr: îşxalkirî.
ji: erebî >> اشغال
îşxal kirin (lêker)(Binihêre:) îşgal
îşxalker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) dagirker, ya/ê îşxal dike.
ji: îşxal + -ker
îşxalkirî (rengdêr) (Binihêre:) îşgal
îşxalkirin (navdêr)(Binihêre:) îşgal
îsyan (navdêr, mê) serhildan, berxwedan, şorreş, raperrîn, dijî dewletê şerr kirin, raperîn.
Herwiha: isiyan, isyan, îsiyan.
ji wêjeyê: Di 1926 de, Bro Heskî Tellî, ji êla Celalî, li çiyayê Agrî îsyan kir...(Mehmûd Lewendî: Ala kurdan, nivîsar, rojnameya Armanc).
Bikaranîn: Lêker: îsyan kirin. Navdêr: îsyankirin Rengdêr: îsyankirî.
: îsyanî, îsyanvan, îsyanvanî
îsyan kirin (lêker)(Binihêre:) îsyan
îsyanî (navdêr, mê) rewşa îsyanbûnê.
ji: îsyan + -î
îsyankar (navdêr, mê) dijraber.
ji: îsyan +-kar
îsyankarî (navdêr, mê) serhildêrî, yaxîtî, serxwerabûnî.
ji: îsyan +-karî
îsyankirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îsyan kirin
îsyankirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îsyan
îsyanvanî (navdêr, mê) karê îsyanvanan.
ji: îsyanvan + -î
îtaet (navdêr, mê) peristin, peristîş, îbadet, guhdarî, binemrî, dîsîplîn.
Herwiha: itaat, itaet, îtaat, taat, taet.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îtaet kirin. Navdêr: îtaetkirin Rengdêr: îtaetkirî.
: bêîtaet, bêîtaetî, biîtaet, îtaetdar, îtaetdarî, îtaetkar, îtaetker
îtaet kirin (lêker)(Binihêre:) îtaet
îtaetdar (rengdêr) biperistin, biperistîş, biîbadet.
ji: îtaet + -dar.
: îtaetdarî îtaetdarîtî îtaetdartî
îtaetdarî (navdêr, mê) rewşa îtaetdarbûnê.
ji: îtaetdar + -î
îtaetkar (navdêr, mê) giramgir, şermok.
ji: îtaet +-kar
îtaetker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îtaet dike, peristgar, îbadetker, sernerm.
ji: îtaet + -ker
îtaetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îtaet kirin
îtaetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îtaet
îtalî (navdêr, mê) zimanê Îtalyayê (ku zimanek romî ye û herwiha li Swîsreyê jî fermî ye) (navdêr) welatiya/ê Îtalyayê(rengdêr) her tişta/ê Îtalyayê, gelê wê yan zimanê wê: Ferrari markeyek tirimpêlan ya îtalî ye..
Herwiha: îtalyanî, îtalyayî
îtalîk (navdêr, mê) şikestexet.
ji: îtalî +-k
îtalya Serenav,mê, welatek e li başûrê Ewropayê û serbajarrê wî Rom e.
: îtalî, îtalîtî, îtalyanî, îtalyanîtî, îtalyayî, îtalyayîtî
îtalyanîzm (navdêr) Xwendin: xwendin,ˈiːtaljanîzm, peyvên ku ji zimanê îtalyanî tên
îtham (navdêr, mê) tawanbarkirin, sûcdarkirin, gunehkarkirin, gotin ku kesekî tawanek yan xirabiyek kiriye, gotin ku tiştek xirab binasê filankesî ye.
Herwiha: itham, itiham, itîham, îtiham, îtîham.
Bikaranîn: Lêker: îtham kirin, îtham bûn. Navdêr: îthamkirin, îthambûn Rengdêr: îthamkirî, îthambûyî.
ji wêjeyê: Selah Bedridîn wek adet her kesê ku wî rexne bike, bi ”zilamtiya” dewleta Surî ve îtham dike. Bi vê riyê ew dixwaze têkiliyên xwe û îstîxbarata Surî veşêre. Lê hin delîl hene ku ev têkiliyên Selah Bedridîn bi îstîxbarata Surî ra nayên veşartin. Îspata vê yekê jî bîranînên Kerîm Husamî ne.(Zinarê Xamo: Di bîranînên Kerîm Husamî da Selah Bedridîn, Amude.de, 3/2007).
ji: Ji erebî.
: îthamî, îthamkar, îthamkarî, îthamker
îtham bûn (lêker)(Binihêre:) îtham
îtham kirin (lêker)(Binihêre:) îtham
îthambûn (navdêr, mê) (Binihêre:) îtham
îthambûyî (rengdêr) (Binihêre:) îtham
îthamî (navdêr, mê) rewşa îthambûnê.
ji: îtham + -î
îthamkarî (navdêr, mê) rewşa îthamkarbûnê.
ji: îthamkar + -î
îthamker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îtham dike.
ji: îtham + -ker
îthamkirî (rengdêr) (Binihêre:) îtham
îthamkirin (navdêr)(Binihêre:) îtham
îtiatnekirin (navdêr, mê) serhildan, raperîn, yaxîtî, isyan, rabûnserxwe
îtifaq (li ser kirin an jî nekirina karekî) di navbera çend aliyan de biryarên ku tên wergirtin
(li ser kirin an jî nekirina karekî) di navbera çend aliyan de biryarên ku tên wergirtin.
Bikaranîn: Lêker: îtifaq kirin. Navdêr: îtifaqkirin Rengdêr: îtifaqkirî
îtifaq çêkirin (lêker) hevgirtin çêkirin, tivêk danîn.
ji: îtifaq + çêkirin
îtifaq kirin li hev kirin
(lêker) li hev kirin
îtifaqa sêalî peymana ku di navbera du aliyên têkildar û aliyekî çavdêr de tê şanenavkirin
îtifaqkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îtifaq kirin
îtifaqkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îtifaq
îtina (navdêr, mê) pûte, bayex, hemêt, ihtimam, dîqet, xemxwerî, giringî, muhimî, xemjêxwarin: Em îtinayê bi xwendinê dikin. (Em xwendinê giring dihesibînin. Em xemê ji xwendinê dixwin.), dên, bal, sexbêrî, haydarî, sereguhî, çavdêrî, mereq, enteres.
Herwiha: itina, itîna, îtîna.
ji: Ji erebî.
: îtinayî
îtinayî (navdêr, mê) rewşa îtinabûnê.
ji: îtina + -yî
îtir 1. êdî 2. ji bilî
(Soranî) hoker, êdî, ji niha pêve.
ji: î- + -tir
îtiraf (navdêr, mê) aşartin, aşarte, aşartîş, qebûlkirina kêmasiyên xwe, rastiyek qebûl kirin, pejirandin.
Herwiha: ihtiraf, itiraf, îhtiraf, îhtîraf, îtîraf.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îtiraf kirin. Navdêr: îtirafkirin Rengdêr: îtirafkirî.
: îtirafker, îtiraf kirin, îtirafkirin, îtirafkirî
îtiraf kirin (lêker)(Binihêre:) îtiraf
îtirafkar (navdêr, mê) aşarte.
ji: îtiraf +-kar
îtirafkarî (navdêr, mê) aşartetî.
ji: îtiraf +-karî
îtirafker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îtiraf dike.
ji: îtiraf + -ker
îtirafkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îtiraf kirin
îtirafkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îtiraf
îtîraz (navdêr, mê) gazin, gilî, şikayet, rexne, dawa.
Herwiha: ihtiraz, ihtîraz, itiraz, itîraz, îhtiraz, îhtîraz, îtiraz.
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îtîraz kirin. Navdêr: îtîrazkirin Rengdêr: îtîrazkirî.
: îtîrazçî, îtîrazî, îtîrazker, îtîrazname
îtîraz kirin (lêker)(Binihêre:) îtîraz
îtîrazî (navdêr, mê) rewşa îtîrazbûnê.
ji: îtîraz + -î
îtîrazker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îtîraz dike.
ji: îtîraz + -ker
îtirazker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îtiraz dike.
ji: îtiraz + -ker
îtîrazkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îtîraz kirin
îtîrazkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îtîraz
îtmaz (navdêr, mê) tika, daxwaz, hawar, rica.
Bikaranîn: Lêker: îtmaz kirin. Navdêr: îtmazkirinn Rengdêr: îtmazkirî.
ji wêjeyê: Îtmaz dikim, nîvê şevê dîsa were xewna min Ji http://www.yeziden.de/fileadmin/_temp_/Sovjet/adar.pdf
îvar hoker(navdêr, mê) vê êvarê, ev êvar.
Herwiha: îvarî.
ji: î- + êvar
îvarî hoker(navdêr, mê) vê êvarê, ev êvar.
Herwiha: îvar.
ji: î- + êvar + -î
îw! baneşeneke ecêbman û şermkirinê ye; wî!/pî!
baneşeneke ecêbman û şermkirinê ye; wî!/pî!
îxanet (navdêr, mê) bêbextî, xayînî, xiniztî, xiyanet, ziyankirin li dijî welatê xwe yan gelê xwe yan hevalên xwe, dijî welatê xwe yan gelê xwe yan hevalên xwe alîkariya dijminan kirin, bêbextî, bêwefatî, nesadiqî (li gel jina xwe yan mêrê xwe), têkiliyên zayendî li gel kesekî hebûn tevî ku kesek din jina wî yan mêrê ye.
Herwiha: îhanet.
ji: Ji erebî خيانة (xiyanet).
Bikaranîn: Lêker: îxanet kirin. Navdêr: îxanetkirin Rengdêr: îxanetkirî.
: îxanetî
îxanet kirin (lêker)(Binihêre:) îxanet
îxanetî (navdêr, mê) rewşa îxanetbûnê.
ji: îxanet + -î
îxanetkar (navdêr, mê) xiyanetkar.
ji: îxanet +-kar
îxanetkarî (navdêr, mê) xiyanetkarî.
ji: îxanet +-karî
îxanetkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îxanet kirin
îxanetkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îxanet
îxlal (navdêr, mê) ziyan,gerisandin, zerer, binpêkirin, pûçkirin, feramoşî, xirabî.
Herwiha: ihlal, îhlal, ixlal.
Bikaranîn: Lêker: îxlal bûn, îxlal kirin. Navdêr: îxlalbûn, îxlalkirin Rengdêr: îxlalbûyî, îxlalkirî.
ji: Ji erebî.
: îxlalî, îxlalkar, îxlalkarî, îxlalker
îxlalî (navdêr, mê) rewşa îxlalbûnê.
ji: îxlal + -î
îxlalkarî (navdêr, mê) rewşa îxlalkarbûnê.
ji: îxlalkar + -î
îxlalker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îxlal dike, destdêr.
ji: îxlal + -ker
îxlas (navdêr)(navdêr, mê) dilsozî, wefa, pabendî, sedaqet, pêgirî, loyalîte, wefadarî.
ji wêjeyê: Murîdê saz û badê me Bi îxlasê temennayê w:Şêx Evdirehmanê Axtepî.
Herwiha: •ixlas.
ji: ji erebî إخلاص
îxrac (navdêr, mê) eksport, tişt ji welatekî birin welatek dî (bi taybetî bo firotinê): Kurdistan dixwaze petrola xwe îxrac bike. (Bifiroşe welatên din), derxistin, derkirin: Ew ji karê xwe hat îxrackirin..
Herwiha: ixrac.
Dijwate: îdxal.
Bide ber: xerc.
Bikaranîn: Lêker: îxrac kirin, îxrac bûn. Navdêr: îxrackirin, îxracbûn Rengdêr: îxrackirî.
ji: Ji erebî, têkildarî xaric.
: îxracat, îxracbar, îxracbarî, îxracbarîtî, îxracbartî, îxracî, îxrackar, îxrackarî, îxrackarîtî, îxrackartî, îxracker
îxrac bûn (lêker)(Binihêre:) îxrac
îxrac kirin (lêker)(Binihêre:) îxrac
îxracat hinarde
hinarde
îxracatkar (navdêr, mê) hinardevkar, hinardekar.
ji: îxracat +-kar
îxracatkarî (navdêr, mê) hinardekarî, dervefiroşî.
ji: îxracat +-karî
îxracbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) îxrac
îxracbûyî (rengdêr) (Binihêre:) îxrac
îxracî (navdêr, mê) rewşa îxracbûnê.
ji: îxrac + -î
îxrackarî (navdêr, mê) rewşa îxrackarbûnê.
ji: îxrackar + -î
îxracker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îxrac dike.
ji: îxrac + -ker
îxrackirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îxrac kirin
îxrackirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îxrac
îxtar (navdêr, mê) hişyarî, hişdarî, agadarkirin, haydarkirin, balkişandin, îkaz, tembî, şîret, pend.
Herwiha: îhtar.
ji wêjeyê: Her weha di reşnivîsa destûra nuh de girtina partiyan jî tê zehmetkrin. Ji divla ku partî bê girtin ji bo cara ewil divê ji partiyê re îxtar bê dayîn.(Netkurd.com, 11/2007).
ji: Ji erebî.
Bikaranîn: Lêker: îxtar kirin. Navdêr: îxtarkirin Rengdêr: îxtarkirî.
: îxtarî, îxtarker
îxtar dan (lêker)(Binihêre:) îxtar
îxtar kirin (lêker)(Binihêre:) îxtar
îxtardan (navdêr, mê) (Binihêre:) îxtar
îxtarî (navdêr, mê) rewşa îxtarbûnê.
ji: îxtar + -î
îxtarker (navdêr, nêr) (navdêr, mê) ya/ê îxtar dike.
ji: îxtar + -ker
îxtarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îxtar kirin
îxtarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îxtar
îxwan (navdêr) birayan.
ji wêjeyê: Gazî ket îxwan û hilbêtin çira Bête xwendin Mewlûda xeyr-ul wera w:Mela Hisênê Bateyî.
ji: ji erebî
îz (navdêr, mê) şop, rêç, şûnpî, pêger, şûnpê, şoperêç, dews, nîşanên ku ji meşa kesekî yan ajelekî mane, (mecazî) berhemên yan nîşanên ku kesek pê tê bibîranîn.
ji: Ji tirkî iz.
: îzandin, îzandî, îzî, îzîner
îza (navdêr, mê) azar, êş, ezyet, ezab, şkence, nexweşî, kul, derd, kovan, xem, jan.
ji: Ji erebî.
: bêîza bêîzatî bêîzayî biîza biîzatî biîzayî îzadar îzadarî îzader îzaderî îzayî îzakêş îzakêşî
îzac (navdêr, mê) acizî, acizkirin, bêzarî, bêntengî.
Herwiha: îzac.
ji: Ji erebî, têkildarî aciz
îzadar (rengdêr) biazar, biêş, biezyet, biezab, bişkence, binexweşî, bikul, biderd, bikovan, bixem.
ji: îza + -dar.
: îzadarî îzadarîtî îzadartî
îzadarî (navdêr, mê) rewşa îzadarbûnê.
ji: îzadar + -î
îzafe (navdêr, mê) pêvek, veser, servehî, îlawe, paşko, qertaf, zot, zêdek, ataşman, tişta/ê bi tiştek din ve, tişta/ê ku li tiştek din hatiye zêdekirin.
Herwiha: izafe.
ji: Ji erebî, têkildarî zêde.
: îzafeyî
îzafeyî (navdêr, mê) rewşa îzafebûnê.
ji: îzafe + -yî
îzafî dîmaneyî, rolatîf, rolatîv, dîmane, nispî, nisbî
îzafî kirin (lêker) goreyî kirin.
ji: îzafî + kirin
îzafiyet (navdêr, mê) rêjeyîtî, realtîvîte, roletîvîzm, dîmanetî, dîmaneyîparêzî
îzah (navdêr, mê) şirove, ronkirina babetekê anku mijarekê, zelalkirin, ravek, ravekirin, koment, tefsîr, vekolîn, şerh, ronkirin, ron, têbînî, not, komentar, vegotin, derbirin.
Herwiha: izah.
Bide ber: îza.
Bikaranîn: Lêker: îzah kirin. Navdêr: îzahkirin Rengdêr: îzahkirî.
: îzahkar, îzahkarî, îzahker, îzahkerî
îzah kirin (lêker)(Binihêre:) îzah
îzahker (navdêr) raveker, şiroveker, tefsîrker, analîzer, analîst, nêrevan, zêrevan, çavdêr, şopîner, kesa/ê li tiştekê/î tefsîr dike.
Herwiha: îzahkar, îzehkar, îzehker.
ji: îzah + -ker.
: îzahkarî, îzahkerî
îzahkerî (navdêr, mê) rewşa îzahkerbûnê.
ji: îzahker + -î
îzahkirî (rengdêr) (Binihêre:) îzah
îzahkirin (navdêr)(Binihêre:) îzah
îzan (navdêr, mê) bîrbirî, têgihiştin, feraset, aso, horîzon, zihniyet, hişmendî, bîrbirin, jîrî, zeka.
Bide ber: ezan, îzin.
ji: Ji erebî.
: îzanî
îzanî (navdêr, mê) rewşa îzanbûnê.
ji: îzan + -î
îzayî (navdêr, mê) rewşa îzabûnê.
ji: îza + -yî
îzbandot (navdêr) dergevan, zebanî, cerdevan, parêzvan.
Herwiha: izbandot.
ji wêjeyê: Neyse, îzbandotên swêdî piştî ku rojnamegerê Lotikxanê ê bi du kartan berda hindur, Mirad jî karta ku mirov çawa kompîter bi kar dianî pêş tirtirên polîsan kir. Polisan jî ew bi wir de çeng kirin.(Lotikxane.com, 3/2007).
: îzbandotî
îzbandotî (navdêr, mê) rewşa îzbandotbûnê.
ji: îzbandot + -î
îzbat (rengdêr) peyitî, berçav, eşkere, xuya, diyar, ron, zelal.
Herwiha: isbat, izbat, îsbat, îspat, îzpat.
Bikaranîn: Lêker: îzbat bûn, îzbat kirin. Navdêr: îzbatbûn, îzbatkirin Rengdêr: îzbatbûyî, îzbatkirî.
ji: ji erebî اثبات (iŝbat). Di kurdî de Ŝ-ya bêlerz di bin tesîra B-ya bilerz de bûye Z-ya bilerz. Di tirkî de heman peyv bûye ispat anku B-ya bilerz ji ber tesîra S-ya bêlerz bûye P-ya bêlerz..
: îzabatker
îzbat bûn (lêker)(Binihêre:) îzbat
îzbat kirin (lêker)(Binihêre:) îzbat
îzbatbûn (navdêr)(Binihêre:) îzbat
îzbatbûyî (rengdêr) (Binihêre:) îzbat
îzbatdar (rengdêr) bi nîşan, nîşandar.
ji: îzbat +-dar
îzbatkirî (rengdêr) (Binihêre:) îzbat
îzbatkirin (navdêr)(Binihêre:) îzbat
îzeh Binereîzah
îzgeh îstgeh
îzî (navdêr, mê) rewşa îzbûnê.
ji: îz + -î
îzîn (lêker)misade, destûr.
ji: îz +-în
îzin destûra ku ji bo kirin an jî nekirina karekî tê dayîn
îzîn dan (lêker) misade kirin, betlane dan, tatîl kirin.
ji: îzîn + dan
îzin dan destûr dan
îzin xwestin destûr û musaede xwestin
îzîndan (navdêr, mê) misadekirin, destûrdan.
ji: îzîn +dan
îzînname (navdêr, mê) destûrname.
ji: îzîn +-name
îzînname dan (navdêr, mê) destûrname dan.
ji: îzîn +-name + dan
îzlenda Serenav,mê, welatek giravî ye di Deryaya Atlasê de li bakurê Ewropayê.
ji: Ji zimanên cermenî is (cemed, qeşa) û land (welat, -stan).
: îzlendayî, îzlendî
îzlendî (navdêr, mê) zimanê Îzlendayê (zimanek cermenî ye) (navdêr) welatiya/ê Îzlendayê(rengdêr) her tişta/ê Îzlendayê, gelê wê yan zimanê wê.
Herwiha: îslandayî, îslandî, îslendayî, îslendî, îzlandayî, îzlandî, îzlendayî
îzm (navdêr, mê) îdeolojî, bîrdoz, her şaxê hunerê yan wêjeyê yan siyasetê.
Herwiha: îzim.
Têkildar: -îzm.
ji wêjeyê: Ji edebiyata cîhanê jî min piralî xwendiye û ez piralî dixwînim. Nêrîna min a edebiyatê jî wek ya siyasetê ye. Çawa ez di siyasetê de pirdengiyê, pluralîzmê diparêzim, ez di edebiyatê de jî wê diparêzim. Çawa ez di siyasetê de naxwazim xwe di ”îzmekê” de bi sînor bikim, ez di edebiyatê jî ji qalib û şablonan direvim. Mesela edebiyata surrealîst, edebiyata romantîk, ya naturalîst, an realîst, an sosyalrealîst, ez ne li dû îzmên edebiyatê me, loma jî ez ji beşên cihê cihê dixwînim; di xwendina edebiyatê de bêsînor im.(Firat Cewerî, Amidakurd.com, 10/008).
ji: Ji inglîzî ism yan frensî isme
îzolasyon (navdêr, mê) vederî, varrêtî, tecrîd, mana yan hêlana bi tenê, cudabûna yan cudakirina ji yên din, vederbûn, varrêbûn.
Têkildar: îzole.
ji: Ji frensî isolation
îzole (rengdêr) veder, varê, avarê, bi tenê yan ji yên din cuda yan dûr, di îzolasyonê de, dûr.
Bikaranîn: Lêker: îzole bûn, îzole kirin. Navdêr: îzolebûn, îzolekirin Rengdêr: îzolebûyî, îzolekirî.
ji wêjeyê: Li ser bextê medyaya Tirk be, Mustafa Bayik gotiye, ji ber Cemîl, cîranên wî pêre naaxifin û ew hatiye îzolekirin.(Avestakurd.net, 12/2007).
ji: Ji frensî isolé
îzole bûn (lêker)(Binihêre:) îzole
îzole kirin (lêker)(Binihêre:) îzole
îzolebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) îzole
îzolebûyî (rengdêr) (Binihêre:) îzole
îzolekirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye îzole kirin
îzolekirin (navdêr, mê) (Binihêre:) îzole
îzomorfîzm (navdêr, mê) hemteşetî.
ji: îzomorf +-îzm
îbadetgeh (f.) place of worship
îbranî (adj.) Hebrew
îbtal Binêre: feremoş
îdam f. execution, death sentence
îdare kirin v.t. to direct, manage
v.t. to direct, manage
îdeolojî f. ideology
îdia Binêre: angaşt
îfade f. testimony
îflas Binêre: wêr
f. bankruptcy
îhlal Binêre: binpêkirin
îhtiyatkar (adj.) prudent
îhtiyatkarî (f.) prudence
îlan kirin v.t. to announce
v.t. to announce
île (f.) small island
îlham f. inspiration
îlon (f.) September
September
îmkan m. possibility
împaratorî f. empire
îmtihan examination
f. examination
îmtiyaz Binêre: takemaf
f. concession:
îmtiyaza neftê oil concession
îmza (f.) signature
îmze signature
îmze kirin to sign
îmzeker signer
în (f.) Friday
înan Binêre: anîn
înca (adv.) then
then, in that case
încaz (f.) pear
îndonêzî (adj.) Indonesian
îngîlîstan (f.) England
îngîlîz (adj.) English
îngîlîzî f. English language
înkar (f.) negation
înkar kirin to deny
v.t. to deny
v.t. to deny
înşa m. composition
însan human being, one; pl people
înşellah God willing, I hope that
îpotek lien
îptîdaî elementary
îrad f. objection
îran (f.) Iran
îranî (adj.) Iranian
îro today
today
today
today
îroj (dial. var.) = îro
îrtîfaq Binêre: berxewedanî
îrû (dial. var.) = îro
îş m. work, affair, job: çi îşê min bi tirkan re heye?=What do I have to do with the Turks?
îsal this year
this year
this year
this year
this year
îşaret (f.) sign
îşaret dan to signal
îşellah God willing, I hope
îşev tonight
îsfehanî wrought silver
wrought silver
îsk (j.) sob
îşk dry
îskan cup for tea
îşkence (n) torture
f. torture.
îşkence kirin to torture
(îşkence kirin bi ...) v.t. to torture, torment
îşkenceker torturer
îşkencekirî tortured
îşker (m.) workman
îşkestin (dial. var.) = şikestin
îslam Islam
îslamî Islamic
îslamiyet f. the religion and traditional learning of Islam
îsot (f.) pepper, pimento
f. hot pepper
îspat kirin v.t. to prove, establish
v.t. to prove, establish
îsraf f. expenditure: israfeke enerjiyê=an expenditure of energy
îsrailî  (adj.) Israeli
îsrar kirin v.t. to insist
v.t. to insist
îstatîstîk statistic
îstgah f. station
îstifade kirin ji ... v.t. to make use of ...
v.t. to make use of ...
îstîmlaq expropriation
îsyan f. rebellion
îtalya (f.) Italy,
îtham Binêre: şemisandin
îtîbar fiduciary
îtîmat trust
îtîraf Binêre: aşartin
îtiraz f. objection
îyar m. skin, pelt
îzin authorization, permission
îzin dan to authorize,
î bist
dies
îblîs Satan
Teufel
îca dieses Mal
diesmal
îcad Erdichtung
Erfindungsgabe
Erfindungsreichtum
îcar dann
dieses Mal
diesmal
jetzt
îcaza rûniştinê Aufhenthaltserlaubnis [f.]
îçqor was auf einer Schnur aufgereiht, angeordnet ist
îdare kirin zurechtkommen
îemenî samtartig
Schuh (besondere Art)
Veloursteppich
îfade Aussage
îfleh Erlösung
Errettung
îfleh bûn nicht zu ändern sein
vergebens sein
îhane Beleidigung
Demütigung
Kränkung
Missachtung
îjar dieses Mal
îkram Gabe
Geschenk
îlan kirin ankündigen
öffentlich bekannt machen
proklamieren
île aufdrängend
inselchen
îlimdar Wissenschaftler
îlm Wissenschaft
îlon September
îmkan Möglichkeit
îmze Unterschrift
în Freitag
îna bûn vertrauen
înad eigensinnig
hartnäckig
starrsinnig
înadî Eigensinnigkeit
Hartnäckigkeit
înan <în> bringen
herbeibringen
unterstützen
înan kirin annehmen
für wahr halten
glauben
înca nun
încare Blumentopf
înformation Auskunft
înkar kirin ableugnen
bestreiten
in Abrede stellen
leugnen
verneinen
însaf Gerechtigkeit
Gewissenhaftigkeit
Gnade
Mäßigkeit
Milde
întîzam Ordnung
Regelmäßigkeit
îrfan Bildung
Erkenntnis
Gottes Erkenntnis
Kunde
Wissenschaft
îro heute
îsaf Gerechtigkeit
Gnade
Mäßigkeit
Milde
îsal dieses Jahr
îşare kirin ankündigen
aufmerksam machen
signalisieren
îşat Erdichtung
Erfindungsgabe
Erfindungsreichtum
îsawî christlich
îşev diese Nacht
heute nacht
îşk Funke
Licht
îskan Becher
Glas
îskeîsk Schluchzen
îskeme Hocker
Stuhl
îşkeme Sitz
îslam Islam
îşlik Hemd
kurdische Weste
îsot Pfeffer
îsrahet Erholung
îsrahet kirin ausruhen, sich ~
erholen, sich ~
îstgeh Haltestelle
îstîfa kirin abtreten
îstirahet Erholung
îstirahet kirin ausruhen, sich ~
erholen, sich ~
îtir schon
sonst
îtiraz kirin abstreiten
îtmaz kirin erflehen
ersuchen
inständig bitten
îvan Audienzsaal
Säulenhalle
îwan Audienzsaal
Säulenhalle
îxbar kirin anzeigen
benachrichtigen
denunzieren
îxbarîye Benachrichtigung
Denunziation
îxtiyarê mergehê der Alte des Heiligtums, entspricht dem baba şêx, dem geistigen Führer der Religion bzw. der Scheichs in Lalîş, wo er einen besonderen Sitz hat, der Aufseher der Koçeks ist und besondere Verpflichtungen beim Fest der Jesiden hat
îzan Vernunft
Verständnis
îzin Urlaub
îzot Paprika
Peperoni
scharfer Paprika
îzota reş Pfeffer
îzota tûj scharfer Paprika
încîra kebaîr kemberok; capparis spinosa
îsot îsot; capsicum annum
î herfa yewendesine ya alfabeya kurdî ya m.
-ij, -ic, -iz peyqertefa salixnameyan a
îade m. îade, reciçarnayis, peysercidayis n.
îade kirin lg. îade kerdene, re ciçarnayene, peyser cidayene
îane n. yarmetîye m., yardim n., ardim n.
îbadet m. perestis, îbadet n.
îbadet kirin lg. perestis kerdene, îbadet kerdene
îbadetgeh m. perestisxane, îbadetxane, perestisgeh, îbadetgeh n.
îbadetkirin m. perestiskerdis, îbadetkerdis n.
îbadetxane m. perestisxane, îbadetxane, perestisgeh, îbadetgeh n.
îbare m. çekû, îbare n.
îbaret rd. îbaret, satîyaye, virazîyaye
îbîs n. zoo. îbîs, îbîs n.
îblîs n. seytan, korbilîyes, seytun, sîtun, îblis n.
îbne n. qineda, hîz, îbne, qinek n.
îbnetî m. qinedayîye, hîzayîye, îbneyîye, qinedayênî m.
îbra m. îbra, safikerdis, pakkerdis n.
îbraname m. îbraname. pakbelge, belgeya pakîye m.
îbranî m. îbrankî, rihudkî n.
rd. îbranij
îbre m. tîrke, îbre m.
îbret m. îbret, derse, elawete n.
îbret girtin lg. îbret girewtene, derse girewtene
îbriq n. mîsin, îbrik, awrêj, mesîne n.
îbrisîm n. hevresim, hevermis, îpeg, îbrîsim, herîr, îvrîsim, birsim, elbisim n.
îbûdî m. wer, riswet, ruswet n.
îca h. nara, nafa, na raye, ena hew, noqor, na defa, inhewe
îcab m. ganîdarîye, gerekîye, lizum, îcab, destwazîye, hewceyîye, luzum, hewcedarîye, gerekdarîye m.
îcab kirin lg. ganî kerdene, gerek kerdene, destwaz kerdene, lazim kerdene, îcab kerdene, lizum kerdene
îcabet m. îcabet m.
îcabet kirin lg. îcabet kerdene
îcad m. îcad, dos, newedos, newepeyda n.
îcad kirin tg. îcad kerdene, dos kerdene, newedosnayene
îcar n. nara, nafa, na raye, ena hew, noqor, na defa, inhewe
h. nika, neka
îcare m. deman, kîra, îcar, îcare n.
îcare kirin tg. deman kerdene, kîre kerdene, îcare kerdene.
îcareker m/n. demanker, kîraker, kîracî, îcareker n.
îcazet m. destûr, musade,îcazet,îzine n.
îcazetname m. dîplome., sehadetname. îcazetname. destûrname. bawername m.
îcbar m. cebr, kutek, zor n.
îcra m. kerdis, îcra, bicaardis, caardis n.
îcra kirin tg. bi caardene, îcra kerdene, ca ardene, kerdene. *bi rih anîn lg. bi caardene, îcra kerdene, ca ardene, kerdene îcraet m. îcraat, îcrat n. îçtîma m. kombîyayis n., kombîyene m. îçtîmaî rd. sosyal, komelî, îçtimaî, komsarî, komelên îd m. rewsane m. rosan n., beyrame m., îdî m., roson n., ruesun n.
îcraa heriyan n. rewsana qurbane, rosanê qurbane, îdîya heriyan, rosonê hejîyo, îdîya qurbane m.
îcraa qurbanê n. rewsana qurbane, rosanê qurbane, îdîya heriyan, rosonê hejîyo, îdîya qurbane m.
îcraa remezanê n. rewsana remezanî m., rosanê remezanî n., îdîya remezanî m., rosonê rojî n., îda rojî n.
îcraa rojîyê n. rewsana remezanî m., rosanê remezanî n., îdîya remezanî m., rosonê rojî n., îda rojî n.
îdam m. êxdam, dardekerdis, alaqnayis, îdam n.
îdam bûn tng. îdam bîyene, darde bîyene, aleqîyene
îdam kirin tg. darde kerdene, dare estene, aleqnayene, îdam kerdene
îdare m. deber, selik, îdare, debar, sîelik, sîyelik n.
m. îdare n., rayeraberdis n., kargêrîye m.
îdare bûn tng. îdare bîyene.
tng. îdare bîyene
îdare kirin lg. raye ra berdene, îdare kerdene, çerexnayene
îdareker m/n. rayeraberdox, kargêr, rayeraber, îdarecî n.
îdarekerî m. rayeraberdoxîye, kargêrîye, îdarekerîye, rayeraberdoxênî, kargêrênî, îdarekedoxênî m.
îdarekirin m. rayeraberdis, îdarekerdis, çerexnayis n.
îdarevan m/n. rayeraberdox, kargêr, îdareker, îdareri n.
îdarevantî m. rayeraberdoxîye, kargêrîye, îdarekerîye, rayeraberdoxênî, kargêrênî, îdarekedoxênî m.
îdarexane m. îdare, kargeh, îdarexane, rayeraberdisgeh, sermîyangeh, îdaregeh n.
îdareya orfî m. rayeraberdiso urfî, îdarewo urfî, urfî îdare n.
îdarî rd. îdarî, kargerî, rayeraberdoxî
îddîa m. îdîa, tez, îda m.
îddîa kirin tg. îdîa kerdene
m. îdîakerdis n.
îddîaker rd. îdîacî, îdîaker
îddîaname m. îdîaname. dozname m.
îdea m. fets. terewî, fikir, îdea, terew n.
îdeal m. îdeal, mefkûre, îdêal n.
îdeal kirin tg. îdeal kerdene, mefkûre kerdene, îdealnayene
îdealîst rd. fets. îdealîst
îdealîzm m. îdealîstîye, îdealîzme m.
îdealkirin m. îdealkerdis, mefkûrekerdis, îdealnayis n.
îdentîk rd. mat. îdentîk, fêndayewbînî
îdeolog m. îdeolog n.
îdeolojî m. îdeologî, îdeolojî n.
îdeolojîk rd. îdeologîk, îdeolojîk
îdîdok m. zoo. perperike, çînçînike, pelpelike, sîsperike, minminike, pisperike, pinpinike, cincinike, pilpilî, filfilike m.
îdîdoka belek m. zoo. perperika beleke, gnika sîse m.
îdîdokê qozan n. zoo. cincinikê hevresi m., kermê hevresî m., kermê îpegî m.
îdman m. îdman, werzis, mesq, antreman, egzersîz n.
îdraq m. îdraq, sersîyayis, serwaxtbîyayis, rirestis, famkerdis n.
îdraq kirin tg. serwaxt bîyene, îdraq kerdene, rirestene, ser sîyene, fahm kerdene, vîremend bîyene
îdraqkirin m. serwaxtbîyayis, îdraqkerdis, rirestis, sersîyayis, famkerdis n.
îfa m. îfa, recaardis, bicaardis n.
îfa kirin tg. îfa kerdene, re caardene, bi caardene
îfade m. fets. îfade, teberdayis, teberestis n.
m. îfade n.
îfade dan tg. îfade dayene
îfade girtin tg. îfa de girewtene
îfade kirin tg. îfade kerdene, vatene
îffet m. îfet n.
îflah m. îflah n.
îflas m. îflas, topêstis n.
îflas kirin lg. tope estene, îflas kerdene
îfleh m. îflah n.
îfleh bûn tng. îflah bîyene, wes bîyene, sîfa vînitene, qenc bîyene
îfleh kirin tg. îflah kerdene, qenc kerdene, rind kerdene
îfraz m. bîyo. lêzike, îfraz m.
îfraz kirin lg. lêzik kerdene, îfraz kerdene
îfrit n. efrît n.
îfsa m. îfsa, eskerekerdis, arestekerdis, arezekerdis n.
îfsa kirin tg. îfsa kerdene, eskere kerdene, areste kerdene
îftar m. fitare m.
îftihar m. serfîrazî m., îftîhar n., sereberzî m., îftixar n.
îftira m. nêbîye, nege, bêbexte, îftira, qeremet, botane, buetun m.
îftiraker N/rd. nebîker, botanker, negeçî, îftiracî, qeremetker
îftirakerî m. nebîkerîye, botankerîye, negeçîyênî, îftiracîyîye, qeremetkerîye, nebîkerênî, îftiracîyênî m.
îftixar m. serfîrazî m. , îftîhar n., sereberzî m., îftixar n.
îftixar kirin tg. îftîhar kerdene, pê sereberz bîyesne, pê serfiraz bîyene, pê goyîyene, pê pesîyene
îhale m. îhale n.
îhale bûn tng. îhale bîyene
îhale kirin tg. îhale kerdene, îhalenayene
îhanet m. xayinîye, xîyanet, îxanet, xayînênî n.
îhanet kirin tg. xayinîye kerdene, xîyanet kerdene, îxanet kerdene
îhlal m. îhlal, xirabkerdis, zîyandayis n.
îhlal kirin lg. îhlal kerdene, xirab kerdene, zîyan dayene
îhmal m. îhmal, xemserdîye n.
îhmal kirin tg. îhmal kerdene, xemserdîye kerdene
îhmalkar rd. xemserd, îhmalkar, îhmald
îhmalkarî m. xemserdîye, îhmalkarîye, xemserdênî, îhmalcîyênî m.
îhmalkarî kirin tg. xemserdîye kerdene, îhmalkarîye kerdene, xemserdênî kerdene, îhmalcîyênî kerdene
îhmalkarîkirin m. xemserdîyekerdis, îhmalkarîyekerdis, xemserdênîkerdis, îhmalcîyênîkerdis n.
îhtar m. hesarîye m. , balantis n. ,îhtar n. ,îqaz n.
îhtar kirin tg. îhtar kerdene, balantene,îqaz kerdene, hesarîyeddayene, hesarnayene
îhtarname m. balantisname. îhtarname. hesarname m.
îhtilal m. îhtîlal, sores, dewrîm, înqilab, îxtîlal n.
îhtimal m. benoyîye, qabîlîye, îhtimal, ekeyîye m.
îhtimal e ku n. beno ke, muhtemelen, îhtimalo ke
îhtimam m. werekîye, îfîna, îtimam m.
îhtîra m. îhtîra, newevirastis m.
îhtiram rd. hurmet, rêz, rîmet
îhtiras m. îhtiras, zafwastis, ixtiras n.
îhtisam m. tûmtûraq, debdebe, se m., setefat, xasmet, tentene, îhtisam, sukse n.
îhtîsas m. mutehasisîye, hostayîye, pisporîye, ekspertîye, karzanîye, hostayênî m.
îhtiva kirin tg. zerenayene, îhtîva kerdene, hewênayene îhtiyad rd. êdeg, yêdeg
îhtîyac m. îhtîyac n., destwazîye m., gerekîye m., gerekbîyayis n., ganîyîye m., hewcedarîye m., lazimîye m., êtac n.
îhtîyad m. îhtîyat, fesale, îhtîyad n.
îhtîyadî rd. îhtîyatin, îhtîyatkar, îhtîyadkar
îhtîyadkar rd. îhtîyatin, îhtîyatkar, îhtîyadkar
îhtiyatkar rd. îhtîyatin, îhtîyatkar, îhtîyadkar
îhtiyatkarî m. îhtîyatkarîye, saqininîye, îhtîyatkarênî, saqininênî m.
îhtîzaz m. fiz. hej n.
îkame îkame., hurêndîkerdis, hurêndîdegurenayis n.
îkame kirin tg. îkame kerdene, hurêndî kerdene, hurêndî de gurenayene
îkamet m. îkamet, ronistis, nistis n.
îkametgeh m. îkametgeh, ronistgeh n.
îkametkirin tg. îkamet kerdene, ronistene, te de mendene, te de ronistene
îkaz m. hesarîye m., balantis n., îhtar n., îqaz n.
îkaz kirin tg. îhtar kerdene, balantene, îqaz kerdene, hesarîye rîdayene, hesarnayene
îkazkirin m. balantis, îqazkerdis, hesarnayis n.
îkbal m. bext, îqbal, êxpal, îkbal n.
îkmal m. îkmal, temamkerdis, têvternayis, temamnayis n.
îkmalmayî rd. îkmalmendox
îkon m. îkon n.
îkrah m. îkra, madesîyayis, zerewerêkewtis n.
îkrahkirin m. îkrakerdis, bîzsîyayis, madesîyayis, zerewerêkewtis n.
îkram m. îkram, pêskês n.
îkramîye m. îkramîye, paye m.
îkramker rd. azetker, îkramker, mukrîm, îkramrî, azetrî
îlac m. darû, derman, îlac, dermun n.
îlac dan tg. darû dayene, îlac dayene, derman dayene
îlac girtin tg. darû girewtene, darû werdene, îlac girewtene
îlac kirin tg. darû kerdene, derman kerdene, îlac kerdene
îlac xwarin tg. darû girewtene, darû werdene, îlac girewtene
îlaca derker rd. tip. nermker
îlackirin m. darûkerdis, îlackerdis, dermankerdis n.
îlah n. home., heq, reb, allah, olî, xaliq, ellah, xulik n.
îlahe m. homaye, îlahe, mabude, îlahîye, heqe m.
îlahî m. dêyre, îlahîye, beyte, dêyse m.
îlahîyat m. îlahîyat, teologî, homasinasîye, teolojî n.
îlam m. îla m., dazanayise m.
îlan m. îlane, dazane, vengdayise, pêhesnayise m.
îlan dan tg. îlan dayene, dazane dayene
îlan kirin tg. îlan kerdene, dazanayene
îlanker m/n. îlanker, dazanayox n.
îlawe m. zot, rest, îlawe, qertaf, ulame n.
îlawe bûn tng. zot bîyene, qertaf bîyene, îlawe bîyene, rest bîyene, ulame bîyene
îlawe kirin tg. zot kerdene, îlawe kerdene, qertaf kerdene, ser kerdene, ulame kerdene
îlawebûn m. zotbîyayis, qertafbîyayis, îlawebîyayis, restbîyayis, ulamebîyayis n.
îlawekirî rd. zotkerde, qertafkerde, îlawekerde, ulamekerde, serkerde
îlawekirin m. zotkerdis, qertafkerdis, îlawekerdis, ulamekerdis, serkerdis n.
île h. îleh, îlehî, îlam, îla
île kirin tg. lelo kerdene, ayî kerdene, ela kerdene, elo kerdene (ziwanê domanan de)
îlegal rd. îlegal, teberê qanûnî, teberê zagonî
îleh h. îleh, îlehî, îlam, îla
îlehî h. îleh, îlehî, îlam, îla
îlelebet h. heta hetaye, îlelebet, heya heyayî
îlet m. nêwesîye, îlet m.
îlham m. îlham n.
m. peyxame m., xodeza /t7.,îlhame/7?.
îlhamgirtin îlham girewtene
îlhaq m. îlhaq, bestnayis, serkerdis n.
îlhaq kirin tg. îlhaq kerdene, bestnayene
îlheq m. îlhaq, bestnayis, serkerdis n.
îlheq kirin tg. îlhaq kerdene, bestnayene
îlim n. îlm, zanist n.
îlla b. îlahkî, îlah, îlahim
îlm n. îlm, zanist n.
îlmuhaber m. îlmuhabere, rewsna m., halname. îlmuxebere m.
îlon m. eylule, payîza verêne, rezbire, îlone, êlune m.
îltica m. îltica, bextwastis m.
îltica kirin tg. îltîca kerdene, bext wastene
îltifat m. îltifat n.
îltifat kirin lg. îltifat kerdene
îltihab m. îltihab, wegirewtis n.
îltimas m. îltimas n.
îltimas kirin lg. îltimas kerdene
îltimasker rd. îltimascî, îltîmasker
îltimaskerî m. îltimascîyîye, îltîmaskerîye, îltimaskerênî m.
îmaj m. îmaj n.
îmal m. îmal, virastis n.
îmal kirin lg. îmal kerdene, virastene
îmalat m. îmalat, virastis (zafhûmarê îmalîyo) n.
îmalatxane m. îmalatxane, virastisxane n.
îmalker m/n. virastox, îmalker, îmalatcî n.
îmalkerî m. virastoxîye, îmalkerîye, îmalatcîyîye, virastoxênî m.
îmam n. mele, îmam, male n.
îmamok m. îmamek, îmame n.
îmamtî m. meleyîye, îmamîye, meleyênî, îmamênî m.
îman m. bawerîye m.r înanc n.r îtiqat n.r îman n.r îqat n.
îman kirin lg. bawer kerdene, yeqîn kerdene, îman kerdene, înan kerdene, îman ardene
îman pê anîn tng. îman pêkerdene, bawerîye bi ciardene, pê bawer bîyene
îmar m. awa, îmar n.
îmar kirin lg. awa kerdene, îmar kerdene
îmarat m. xêrxane, îmaretxane n.
îmdat m. haware, gazîye, medet, îmdat, heware m.
îmha m. çînekerdis, îmha, kaxkerdis, qelênayis n.
îmha kirin tg. çîne kerdene, îmha kerdene
îmhaker rd. çîneker, îmhaker, kaxker, îmhacî
îmkan m. mefere m.r îmkane m.r mefer n.
îmkan dan lg. mefere dayene, îmkane dayene
îmkan hebûn lng. mefere bîyene, îmkane bîyene
îmla m. îmla m., rastnivis n.r rastnûsnayis n.r rastnustis n.
îmmoralîzm m. beranêsinasîye, torenênasîye, îmmoralîz m., beranêsinasênî m.
împarator n. sahînsah, împarator n.
împaratorî m. sahînsahîye, împaratorîye, xanîye m.
împeryalîst rd. emperyalîst
împeryalîzm m. emperyalîstîye, emperyalîz m., împeryalîstîye m.
îmro h. ewro, naroje, emro, imro, eyro, êwro, êro, êr
îmsak m. îmsaq, destpêkerdisê rojeyî n.
îmsal n. emser, nasere, îmsar, emsar, esmer, imser
îmsaq m. îmsaq, destpêkerdisê rojeyî n.
îmsaqîye m. îmsaqîye m.
îmtihan m. îmtihan, îmtan n.
îmtihan bûn tng. îmtihan bîyene
îmtihan dan tg. îmtihan dayene
îmtihan kirin tg. îmtihan kerdene, îmtihannayene
îmtiyaz m. îmtiyaz, riyayîye, arzîyîye, ravêrîye n.
îmtiyazdar rd. îmtiyazin, cîyayîyin, arzîyin
îmza m. îmza, îmze m.
îmza bûn tng. îmza bîyene
îmza dan tg. îmza dayene
îmza kirin tg. îmza kerdene
îmzakirî rd. îmzakerde, îmzayin
îmze m. îmza, îmze m.
în paq. -ên, -in
m. êne, cu m., peyse m., eyne, îne, yene, cumea n.
înad m. rîk, înad, eynad, enyat n.
înad kirin lg. rik rodayene, înad kerdene, rik kerdene
înadkirin m. rikrodayis, înacikerdis n.
înandin tg. ardene
înç m. înç, engiste (2,540 cm) n.
m. rik, înad, eynad, enyat n.
înca h. nara, nafa, na raye, ena hew, noqor, na defa, inhewe
încane m. saksî, vilîkdang n.
încare m. bot. xiyar, xeyar n.
încas m. bot. salincêre, încasêre m.
m. salince, încase, erûga sîyaye, sîyaerûge m.
încasa maltayê n. bot. alunça malta, erûga malta, maltalunçe m.
încasa resresk m. mixike, salinca hurdîye m.
încî n. înriye m.
încîl m. încîl n.
îndeks m. îndeks, endeks n.
îndîkator m. îndîkatore, nîsandare m.
îndo N/rd. hîndij
îndonezî N/rd. îndonezyayij, endonezyayij, hîndonezyayij
înfaz m. înfaz, bicaardis n.
înfaz kirin tg. înfaz kerdene, bi caardene
înformasyon m. haydarîye, înformasyon m.
înformatîk m. înformatîk n.
îngilistan m. brîtanya m.r england n.r îngiltere m.r îngîlistan b.r brîtanya girse m.
îngilîz m/n. îngiliz n.
îngilîzî m. îngilizkî n.
îngiltere m. brîtanya m.r england n.r îngiltere m.r îngîlistan b.r brîtanya girse m.
înî m. êne, cu m., peyse m., eyne, îne, yene, cumea n.
înkar m. înkar n.
înkar bûn tng. înkar bîyene, înkarîyene
înkar kirin tg. înkar kerdene, kitim kerdene, înkarnayene
înkarî m. înkarîye,înkarênî m.
înkarker rd. înkarker, kitimker,înkarcî, înkarnayox
înkarok rd. înkarker, kitimker, înkarcî, înkarnayox
înkisaf m. mat. înkisaf n.
înorganîk rd. înorganîk, nêorganîk
înqilab m. îhtîlal, sores, dewrîm, înqilab, îxtrîlal n.
însa m. awankerdis, însa n.
însaat m. awanîye, însat, awayîye, însaat m.
însaet m. awanîye, însat, awayîye, însaat m.
însaf m. însaf n.
însaf kirin tg. însaf kerdene
însallah b. boka, sala, mela, însalah, mila, mira însat m. awanîye m.r însat n.r awayîye m.r însaat n.
însan m/n. merdim, însan, merdûm, însun, mordem, mêrdûm n.
însanetî kirin tg. merdimîye kerdene, însanîye kerdene, merdimênî kerdene
însanî m. merdimîye, însanîye, merdimênî m.
însanî kirin tg. merdimîye kerdene, însanîye kerdene, merdimênî kerdene
însaniyet m. merdimîye, însanîye, merdimênî m.
însîcam m. însîcam, duzgunîye, yewbînîgirewtîye, pêkewtîye n.
însiyak m. însîyaq, sewqo tabiyî, tabîsewq n.
însiyakî rd. însîyaqî, însîyaqên, tabîsewqên
însiyaqî rd. însîyaqî, însîyaqên, tabîsewqên
însulîn m. însulîne, ensulîne m.
întelektuel m/n. rosnvîr, munewer, entelektuel, întelektuel n.
înternasyonal rd. mîyanneteweyî, mîyanmiletî, înternasyonal, mîyandugel, beynelmînel
înternet m. înternet, enternet n.
întiba m. întiba, çimdarîye m.
întibaq m. întibaq, rimûsayis, ribanderîyayis n.
întibaq kirin tg. xo re ridayene, întibaq kerdene, ribanderîyene
întîhar m. xokistis,întihar n.
întîhar kirin tg. întihar kerdene, xo kistene
întiqal m. întiqal, ravêrdis, derbazbîyayis n.
întiqam m. tol, heyf, întiqam, qesas, hêf n.
întiqam girtin tg. tol girewtene, heyf girewtene, qesas girewtene, întiqam girewtene, hêf girewtene
întiqamgirtin m. tolgirewtis, heyfgirewtis, qesasgirewtis, întiqamgirewtis n.
întîxar m. xokistis, întihar n.
întîxarwarî rd. întîharkî, xokistisane, întîharane, xokistiskî
întizam m. sunike m., serûber n., nîzam n., pergal n., duzene m., rejîm n.
întizar m/n. pawitox, bendewar, rayepînîtox, întîzar, pînîtox n.
înyadkirin m. rikrodayis, înacikerdis n.
înzibat n. înzibat n.
înzibatê leskerî n. înzibatê leskerî n.
înziwa m. înziwa, silûk, sûlûk, sulik n.
îpek n. hevresim, hevermis, îpeg, îbrîsim, herîr, îvrîsim, birsim, elbisim n.
îpotek m. pergan, tepistî, ran, îpotek, dutî, rehîn, hîpotek n.
îpotek kirin lg. pergan kerdene, tepistî kerdene, îpotek kerdene, rehîn kerdene
îpotekkirî rd. pergankerde, tepistîkerde, îpotekkerde, rehînkerde
îptal m. îptal, wedardis n.
îptal kirin lg. îptal kerdene, wedardene
îptida m. îptida, destpêke, serede m.
îptidayî rd. îptîdayî, hovêverî, prîmîtîf, seredeyî
îptidayîtî m. îptîdayîyîye, seredeyîyîye, prîmîtîfiye, seredeyîyênî m.
îqbal m. bext, îqbal, êxpal, îkbal n.
îqlim m. îklim, awûhewa, hewa, awûeyam, aw û hewa, îqlim n.
îqna m. qane, îqna, bewernayîs, qan n.
îqna bûn lng. qane bîyene, îqna bîyene, bawerîyene
îqna kirin lg. qane kerdene, îqna kerdene, bawernayene
îqnaker rd. îqnaker, qaneker, muknî, bawernayox
n. îqnaker, qaneker, muknî, bawernayox n.
îqrar m. îqrar n.
îqtidar m. desthelat, îktîdar n.
îqtisad m. ekonomî n., debere m., îktisad n.
îrade m. he m., îrade n.
îradî rd. hemdî, îradeyî
îran m. îran n.
îranî N/rd. îranij
îrca kirin lg. îrca kerdene, reduse kerdene
îrem m. îrem, baxçeyê îremî n.
îrfan m. îrfan, zanayis n.
îrîs m. ono. sîyayê çi m., îrîs n.
îrlanda m. îrlanda, îrland m.
îrlandaî m/n. îrlandayij, îrlandij n.
îro h. ewro, naroje, emro, imro, eyro, êwro, êro, êr
îronî m. tinazo sîya, sîyatinaz, tinazîyo sîya n.
rd. aktuel, rojî, ewroyî
îroyîn rd. aktuel, rojî, ewroyî
îrrasyonel rd. îrrasyonel, aqilrateber, hesrateber, teberê aqilî
îrrasyonelîzm m. îrrasyonelîz m., aqilrateberîye, hesrateberîye m.
îrs m. îrs n.
îrsî rd. îrsî, îrsên
îrtibat m. îrtibat, pêrabest n.
îrtica m. îrtica, kanperestîye m.
îs n. kar, gure, xebat, suxul, girwe, xevat n.
îs tevdan lg. gure têro dayene, kartêro fîstene, têmîyanîye kerdene
îsabet m. îsabet, piroginayis, reciginayis n.
îsal n. emser, nasere, emsar, îmsar, esmer, imser
îsandîn lg. çirûsknayene, bereqnayene, çirisknayene, bilûsknayene, çirisnayene, zereqnayene, biriqnayene
îsandin m. çirûsknayis, bereqnayis, çirisknayis, bilûsknayis, çirisnayis, zereqnayis, biriqnayis n.
îsaret m. nîsan, îsaret, durî, nîson, nîsun n.
îsaret dan lg. îsaret dayene, sînyaldayene
îsaret kirin lg. nîsan kerdene, îsaret kerdene, durî kerdene
îsareta derxistinê n. mat. nîsanê kêmekî n.
îsaretkirî rd. nîsankerde, durîkerde, îsaretkerde
îsarkî rd. nîsankî, durîkî, îsaretkî
m. rz. nîsan, îsaret, nîsanek n.
îsbat m. îspat, peyît n.
îsbat bûn lng. îspatbîyene, peyîtbîyene, peyîtîyene
îsbat kirin lg. îspat kerdene, peyîtnayene, îspatnayene, peyît kerdene
îseîs h. çirûsk çirûsk, çiris çiris, çirisk çirisk
îsev h. nasewe, emsew, emso, emsu, îmso, emso, es m., es m., es m., imso, emsu, îsmo
îsewî m/n. xiristîyan, fileh n.
îsfend m. îsfend, esfind n.
îsfendan m. bot. îsfendanêre, darîsfedane, îsfendêre, qewaxa bejî m.
îsgal m. îsxal, degirewfîs, îsqal n.
îshal m. tip. rîtike, vîjike, çurike, virike, qolinc, zeresîyayis, emel, rêtike, pîzesîyayis, îshal, riyetik, sortike m.
îsîn lng. çirûskîyene, bilûskîyene, bereqîyene, çiriskîyene, zereqîyene, çirisîyene, biriqîyene, gizgizîyene
m. çirûskîyayis, bilûskîyayis, bereqîyayis, çiriskîyayis, zereqîyyayis, çirisîyayis, biriqîyayis n.
îsk rd. germij, germox, germijek
m. xîske, îske, niqik, hilpî, zinike, fiskî m.
m. gire n.
îskambîl îskambîle m.
îskan m. bardax, pîyale, suse n.
m. cabîyayis, îskan, cawarbîyayis n.
îskandinav m. îskandînavya, skandînavya m.
îskandinavî N/rd. îskandînavij
îskandinavya m. îskandînavya, skandînavya m.
îskandinavyayî N/rd. îskandînavyayij
îskarpêla m. miqar (dar), girran (kemer) n.
îskarpîn m. îskarpîn, skarpînî n.
îskele m. îskele, darbend, tarbend n.
îskelet n. qerqele, îskelet /?.
îskemle m. îskemle, sandalî n.
îskence m. îskence, eskence, sîkence, eskence, eskince n.
îskenceker rd. îskenceker, îskenced
îskencekerî m. îskencekerîye, îskencecîyîye, îskencekerênî m.
îskencelê bûn lng. îskence re dbîyene
îskencexane m. îskencexane n.
îsker m/n. karker, xebatkar, gurekar, emele n.
îskîn tng. xîskayene, îskayene, hilpayene, xîskîyene
m. xîskayis, îskayis, hilpayis n.
îskîtî m. îskîtkî n.
îskoçî m. îskoçkî, skoçkî n.
îskoçya m. îskoçya, skoçya m.
îskoçyayî N/rd. îskoçyayij, skoçyayij
îskonto m. warodayis, tenzîl, kêmkerdis, tenzîlat, îskonto, warardis n.
îskontokirî rd. warodaye, tenzîlatin, kêmkerde, tenzîlkerde, tenzîlatkerde, îskontokerde
îslam N/rd. îslam, musluman, bisilman, misilman, bûsulman, îslom, bisulmun
îslam bûn tng. îslam bîyene, musluman bîyene
îslamî m. îslamîye, muslumanîye m.
îslamperêz N/rd. îslamcî, îslamparêz
îslamperêzî m. îslamcîyîye, îslamparêzîye, îslamrîyênî m.
îsleh m. îsleh, tîmar, îslah n.
îsleh bûn tng. îsleh bîyene, rimar bîyene
îsleh kirin tg. tîmar kerdene, terbîye kerdene, tedîp kerdene, raye ardene, îsleh kerdene
îslehat m. reform, îslehat, cindêrnayis n.
îslehatparêz N/rd. reformrî, îslehatrî, reformwaz, refomîst
îslehatparêzî m. reformrîyîye, îslehatrîyênî, reformwazîye, reformîzme m.
îslehatxwaz N/rd. reformrî, îslehatrî, reformwaz, reformîst
îslehatxwazî m. reformrîyîye, îslehatcîyênî, reformwazîye, reformîzme m.
îslik n. qolike, kurdike, mîntane, îslige, gomlege, paç, qole, îslege, mîltane m.
îsm n. name n.
îsnad m. îsnad, rerînayis, atfkerdis n.
îsnad kirin tg. îsnad kerdene, re cinayene, re ci barkerdene
îsot îsot; capsicum annum
m. bot. îsot, bîber, bajik, îsuat, îswat n.
îsota dirêj m. îsoto pîjin, pîjîsot n.
îsota res m. bot. îsoto sîya, bîbero sîya, sîyaîsot n.
îsota sor m. bot. surîsot, îsoto sur, bîbero sur, surbîber n.
îsota tûj m. îsoto tuj, îsoto tun n.
îsotdank m. îsotdang, bîberdang n.
îsotfiros m/n. îsotrotox, bîberrotox, îsotrotox n.
îsotfirosî m. îsotrotoxîye, îsotrotoxênî m.
îspanî m. îspankî, espankî n.
îspanya m. îspanya, espanya, spanya m.
îspanyol îspanyayij, espanyayij, îspanyol
îspat m. îspat, peyît n.
îspat kirin tg. îspat kerdene, peyîtnayene, îspatnayene, peyît kerdene
îspatkirin m. îspatkerdis, peyîtnayis, îspatnayis n.
îspenax m. bot. pezik, îspanak, espanax, îspanax. spanak, ispenax n.
îspirto m. îspîrto, spîrto n.
îspiyon m. îspîyon, spîyon, espîyon n.
îspiyon kirin lg. îspîyon kerdene
îspiyonker m/n. îspîyonker, îspîyoncî n.
îspiyonkerî m. îspîyonkerîye, îspîyoncîyîye, îspîyoncîyênî m.
îspiyonkirin m. îspîyonkerdis n.
îsponc m. zoo. sunger, singer n.
îsporta m. îsporta, sporta m.
îsportavan m/n. îsportad, îsportawan n.
îsportavanî m. îsportacîyîye, îsportawanîye, îsportacîyênî m.
îsqat m. dî n. îsqat n.
îsraf m. îsraf, zayûzeber n.
îsraf bûn lng. îsraf bîyene, zayîye bîyene
îsraf kirin lg. îsraf kerdene, îsrafnaye. ne
îsrafîl n. îsrafîl n.
îsrafkar m/n. îsrafkar, zayker, îsrafcî, zayûzeberker, n.
îsrafkarî m. îsrafkarîye, zayûzeberkerîye, îsrafcîyîye, zaykerîye m.
îsraîl m. îsraîl n.
îsraîlî N/rd. îsraîlij
îstakoz m. zoo. kerkenca deryayî, îstakoze, deryakerkence,astekoze m.
îstasyon m. ding, îstasyon, vindetgeh, stasyon n.
îstatîstîk m. îstatîstîk, statîstîk n.
îstatîstîkvan m/n. îstatîstîkçî, îstatîstîkvirastox, îstatîstîkwan n.
îsteh m. made n., îsta m., bîz n., îstahe m.
m. îstiha m. made n., îsta m., bîz n., îstahe m. îsteh m. îstiraq m. îstiraq, paredarîye, besdarîye, hemparîye, sîrîgîye n.
îstekan m. pîyale, qedeh n.
îstêrk m. astare, estare, îstare, stare, astore, istare n.
îstgeh m. ding, îstasyon, vindetgeh, stasyon n.
m. radyogeh n.
îstida m. neganame. arzûname. wazname. arzûhale,îstida m.
îstif m. nîj, îstif, stok, nîjn n.
îstif kirin lg. nîjnayene, lod kerdene, pêser qeldayene, îstif kerdene, pêsernayene, stok kerdene
îstifa m. îstîfa n.
îstifa kirin lg. îstifa kerdene
îstîfade m. havile, kêr, nef, fayde, îstîfade m.
îstîfadekirin m. îstîfadekerdis, cirahavilevînitis, cirafaydegirewfîs, cirahavilewedayis, faydetiravênayis, ciraîstîfadekerdis, faydegirewtis, cirahaviledîyayis n.
îstifker m/n. îstifker, nîjnayox, stokker, îstifker n.
îstifkerî m. îstifkerîye, nîjnayoxîye, îstifkerênî, stokkerîye m.
îstifkirin m. nîjnayis, îstifkerdîs, stokkerdis n.
îstihbarat m. îstîbarat, salixgirewtis n.
îstihbaratvan m/n. îsfîbaratcî, salixgirewtox n.
îstihbaratvanî m. îsfîbaratcîyîye, salixgirewtoxîye, îsfîbaratcîyênî, salixgirewtoxênî m.
îstîhdam m. îsfîhdam n.
îstihsal m. îstihsal, produksîyon n.
îstîkrar m. îstikrar, biredarîye, qerardarîye n.
îstîksaf kirin lg. îsfîksaf kerdene
îstila m. îsfîla, degirewtis n.
îstimlaq m. îstimlaq n.
îstimlaq kirin lg. îsfîmlaq kerdene, pêroyînayene, têvterînayene, pêroyî kerdene, ê pêroyî kerdene
îstimlaqkirin m. pêroyîkerdis, pêroyînayis, îstimlaqkerdis n.
îstinad kirin lg. îstinad kerdene, re dbarkerdene
îstiqamet n. het, îstîqamet, hêm, cahet n.
îstiqaq m. îstîqaq, îstihqaq n.
îstiqbal m. vereroje m. , ayende n. ,îsfîqbal n. , peyroje m.
îstiqlal m. îsfîqlal, xoserbîyaîs n.
îstîqra m. ma n. îsfîqra, enduksîyon, verbipêroyîye n.
îstirehet m. raaras, îsfîrehet n.
îstirehet kirin lng. raarasîyene, îsfîrehet kerdene, bîhne dayene
îstirham m. lava m., lebiyayis n.r lakayis n., verogêrayis n. , nîyaz n., îstîrham n.
îstismar m. îstismar n.
îstismar kirin lg. îstismar kerdene
îstismarker N/rd. îsfîsmarker, îstismard
îstismarkerî m. îstismarkerîye, îstismarcîyîye, îsfîsmarkerênî m.
îstisna m. arzî, dya, îstisna n.
îstisna kirin lg. arzî kerdene, dya kerdene, îstisna kerdene
îstisnayî rd. arzîyî, îstisnayî, cîyayî
îstîzah m. persyare, îsfîza, îstîzah m.
îstkan m. suse, sîse n.
îsveçî n/ rd. swêdij
îswe m. naz, fîz, dlwe n.
îswebaz rd. nazdar, nazenîn, dlweyin, dlwekar, kuestek
îswekirin lg. sorîye kerdene, dlwe kerdene
îsxal m. îsxal, degirewtis, îsqal n.
îsxal bûn lng. degirîyene, îsxal bîyene
îsxal kirin lg. degirewtene, îsxal kerdene
îsyan m. raperayis, serewedayis, îsyan, serewedardis n.
îsyan kirin lg. sere ravaznayene, îsyan kerdene, sere berzkerdene, sere wedardene, sare wedaritene, re ci ravazîyaye
îsyankar m. serewedayox, îsyankar, raperîyayox n.
îsyankarî m. serewedayoxîye, îsyankarîye, raperîyayoxîye, serewedayoxênî, îsyankarênî m.
îtaet m. îtaat, vileronayis n.
îtaet kirin lg. vile ronayene, îtaat kerdene, ram bîyene, sere ronayene
îtaetkar rd. îtaatkar, vileronayox
îtalî m. îtalkî, îtalyankî n.
îtalîk rd. îtalîk, niviso vervirade, nûso verviradkî
îtalya m. italya m.
îtalyan m/n. îtalyan n.
îtfaye m. îtfaîye, adirtefênayîye, adirkistîye, îtfaye m.
îthaf m. îthaf, xelate n.
îthaf kirin lg. îthaf kerdene, xelat kerdene
îthal n. îthal, teberaardis n.
îthal kirin lg. îthal kerdene, teber ra ardene
îthalat m. îthalat, hêrînayisê teberî, teberhêrînayis n.
îthalatkar /m/n îthalatkar, îthalatcî n.
îthalatkarî m. îthalatkarîye, îthalatciyîye, îthalatkarênî, îthalatcîyênî m.
îtham m. sucdarîye, îtham, sucdarênî m.
îtham kirin tg. sucdar kerdene, îtham kerdene, sucdarnayene
îtibar m. heysîyet n., rîmetdarîye m., îtîbar n., rêzdarîye m. , heyset n.
m. rêzdarîye m., îtîbar n., rîmetdarîye m., prestîj n.
îtibar dan lg. îtibar dardene, rîmetdarîye pêardene, rêzdarîye pêardene, îtibar pêardene kirin lg. îtibar dardene, rîmetdarîye pêardene, rêzdarîye pêardene, îtibar pêardene
îtibar pê anîn tg. îtibar ciardene, rîmetdarîye pêardene, rêzdarîye pêardene, îtibar pêardene
îtibar pê kirin tg. îtibar ciardene, rîmetdarîye pêardene, rêzdarîye pêardene, îtibar pêardene
îtibarname m. îtibarname. pêbawername. îtimadname m.
îtifaq m. îtifaq, yewbînîgirewtis, pêkewtis n.
îtifaq çêkirin tg. îtifaq virastene, yewbînîgirewtis virastene, pêkewtis virastene
îtimad m. îtimad, pêbawerîye, pêbawere, temînat, garantî, ribawerîye n.
îtimad kirin tg. îtimad kerdene, bawere pêardene, pistî re cigirêdayene, îtimad pêkerdene, pêbawerbîyene
îtimadname m. îtibarname. pêbawername. îtimadname m.
îtiqad m. bawerîye m. ,înanc n.,îtiqat n.,îman n., îqat n. îtir rcf. bîn
îtir n. êdî, de, hinî, êndî, endî, îdî, îndî, indî
îtiraf m. rexonayis, îtiraf, erexonayis n.
îtiraf kirin tg. re xonayene, îtiraf kerdene, xo nayene, ere xonayene
îtirafkar m/n. rexonayox, îtirafkar n.
îtirafkarî m. rexonayoxîye, îtirafkarîye, rexonayoxênî m.
îtiraz m. îtiraz, dustvejîyayis n.
îtiraz kirin tg. îtiraz kerdene, dust vejîyene
îtirazker rd. îtirazker, dustvejîyox, muterîz, îtirazd
îxanet m. xayinîye, xîyanet, îxanet, xayînênî n.
îxanet kirin tg. xîyanet kerdene, îxanet kerdene, xayinîye kerdene
îxanetkar m/n. xîyanetkar, îxanetkar, xîyanetri n.
îxbar m. êxbar, îxbar, êxpar n.
îxbar kirin tg. êxbar kerdene, îxbar kerdene, êxbarnayene
îxbarker m. êxbarker, muxbîr, haydarnayox, xeberedayox, îxbarri n./ m.
îxbarkerî m. êxbarkerîye, muxbîrîye, îxbarcîyênî, êxbarkerênî m.
îxbarkirî rd. êxbarkerde, îxbarkerde
îxbarname m. êxbarname. gerename. jurnal m.
îxfal m. îxfal, xapitis, rayeravetis n.
îxfal kirin lg. îxfal kerdene, xapitene
îxracat m. bz. îhracat, rotisê teberî, teberrotis n.
îxracatkar m/n. îhracatkar, teberrotiskar, îhracatri n.
îxracatkarî m. îhracatkarîye, teberrotiskarîye, îhracatcîyênî, teberrotiskarênî m.
îxtilaf m. riyayîye, îhtîlaf, dibendîye m.
îxtilal m. îhtîlal, sores, dewrîm, înqilab, îxtîlal n.
îxtiyar rd. kal, kokim, pîr, kalepîr, extîyar, îxtiyar
îxtiyar bûn tng. kokim bîyene, kalbîyene, pîr bîyene, extîyar bîyene
îxtiyar kirin tg. kokim kerdene, kal kerdene, pîr kerdene, extîyar kerdene
îxtiyarbûn m. kokimbîyayis, kalbîyayis, pîrbîyayis, extîyarbîyayis n.
îxtiyarî m. kokimîye, kalîye, pîrîye, extîyarîye, kalênî, kokimênî m.
îxtiyarkirin m. kokimkerdis, kalkerdis, pîrkerdis, extîyarkerdis n.
îyod m. kî m. îyod, îyot n.
îyon m. îyon n.
îzafe rz. îzafe, temamkere, terkîbe, ezafe m.
îzafet m. îzafet n.
îzafî rd. nispî, bestayî, relatrîf, îzafî, bestayên, nîspên
îzafîyet m. îzafîyîye, bestayîye, relatîfîye, nîspîyîye, îzafîyet, îzafîyênî m.
îzah m. îzah, rakerdis, îza n.
îzah kirin tg. îzah kerdene, rakerdene
îzahat m. îzahat, vatis, qalkerdis n.
îzan m. îzan, sersîyayis, feraset, fahmdarîye n.
îzdiham m. îzdiham, pêserîyayis, pêsererzîyayis n.
îzdîwac m. zewac, zewaj, zevaj, zewec, zewez n.
îzgeh m. radyogeh n.
îzin m. îzine, destûr, îzne n.
îzin dan tg. destûr dayene, musade dayene, îzine dayene
îzin girtin tg. destûr girewtene, îzine girewtene, musade girewtene
îzin kirin tg. îzine kerdene
îzin stendin tg. destûr girewtene, îzine girewtene, musade girewtene
îzin xwastin tg. destûr wastene, îzine wastene, musade wastene, destûr wastene
îzmarît n. îzmarît, qot, qort, qortê rixareyî, zeyt n.
îzobar m. îzobar n.
îzolasyon m. tecrît, îzolasyon n.
îzolator rd. îzolator
îzole rd. tecrîtkerde, îzolekerde, îzole
îzole kirin tg. tecrît kerene, îzole kerdene
îzolekirî rd. tecrîtkerde, îzolekerde, îzole
îzomer rd. kî m. îzomer
îzomerî m. îzomerî, çitoyîya çîyan, senênîya çîyan m.
îzomorf rd. hemtose, îzomorf, hemsikil
îzomorfîk rd. hemtoseyên, îzomorfîk, îzomorfên
îzomorfîzm m. hemtoseyîye, hemsikilîye, îzomorfîz m., hemtoseyênî m.
îzoterm m. cog. hemgermîye, îzoterm m.
îzotop rd. fiz. îzotop
îzzetînefîs m. honûr, rîmet, serefûheyset, îzzetînefîs n.
îdare idare
yönetim
îdareker idareci
yönetici
îdarekerdox yöneten
îdareyo orfî sıkıyönetim
îdarî idari
îdman idman
îfade ifade
îfade dayene ifade vermek
îfade girewtene ifade almak
sorgulamak
îfadegirewtiş sorgu
sorgulama
îlîç İliç
îltîca iltica
sığınma (iltica)
îltîca kerdene iltica etmek
sığınmak (iltica etmek)
îmkan imkan
olanak
îmkanêde newe yeni bir imkan
yeni bir olanak
îmkanêko newe yeni bir imkan
yeni bir olanak
îmtihan imtihan
înan onlar
onları
încîra kebaîr gebereotu; capparis spinosa
îndonezya İndonezya
îne cuma
îngilîstan İngiltere
îngiliz İngiliz
îngilizkî İngilizce
înterjeksîyon ünlem
întîzamin düzenli
intizamlı
nizamlı
întransîtîf geçişsiz
îqaz ikaz
uyarı
îqaz kerdene ikaz etmek
uyarmak
îqazkerdiş ikaz etme
uyarma
îran İran
îraq Irak
îre tırtıl
îrlanda İrlanda
îslanda İslanda
îsot biber- ikiçenekliler- patlıcangiller; capsicum annum
îspat ispat
îspat kerdene ispat etmek
îspîr İspir
îsraîl İsrail
îstakoz istakoz
îstanbul İstanbul
îtalya İtalya
îtîraf itiraf
îtîraf kerdene itiraf etmek
îttîfaq bağlaşma
ittifak
ittifak
îzafe tamlama
îzafeya nameyî ad tamlaması
isim tamlaması
îzafeya nameyî ya dîyare belirtili isim tamlaması
îzafeya nameyî ya nedîyare belirtisiz isim tamlaması
îzafeya rêzilkî zincirleme tamlama
îzafeya sifetî sıfat tamlaması
îca vêca, îca, vêga
(ew kat) hingê, wê demê, vê gavê
îcgar yekcar, êkcar, bi temamî, bivê-nevê, êdî tew
îftade êxtiyar, pîr, kal
îlla, îllan îlle, îlleh, bivê-nevê
îm ev
îm- î-, ev-: îmro îro, evro
îmsal îsal, vê salê
îmro îro
îmsal îsal
îmşew îşev
în (em) in: Ême kurd în Em kurd in
înca vêca, îca, vêga
(ew kat) hingê, wê demê, vê gavê
îrhab teror, terorîzm, tirskarî
îrhabî terorîst, tirskar
îş kar, şol, şuxl, îş
îskan peyale
îstîqale îstîfa, destjêberdan, devjêberdan
îtir êdî, hew, ji niha pê ve, ji niha şûnde
îxtiyar êxtiyar, pîr, kal
îro сегодня
îskan стакан
îdea ideo
îlon septembro
îngilistan Anglolando
Anglio
Anglujo
înî vendredo
însan homo
îro hodiaŭ
îtimad li ser kirin dependi.