Encamên lêgerînê
ê rz tamlamada belirsiz kimseyi gösterir
b 1. tamam (beğenilmeyen bir iş veya öneri karşısında söylenir) 2. tamam (yeter, kafi anlamında) 3. eh (olur, peki anlamında) * em herin? - ê, haydê em herin gidelim mi? - eh, haydi gidelim 4. ha, he (kaba; evet anlamında kullanılır) 5. haydi, neyse *ê de bila wisan be haydi öyle olsun
1) tamam, yeter *ê ê bes e tamam yeter 2) hele hele (karşısındakini söylemeye isteklendirmek) *ê ê ca bibêje wekî din çi bûye hele hele, söyle daha ne olmuş
ê (ku) neda her du rû istiyenin bir yüzü vermeyenin iki yüzü kara
ê ber dibistanê okul çağında * zarokê ber dibistanê okul çağındaki çocuk
ê ber şikalan mec kapı mandalı
ê berê 1) önceki * serekê berê önceki başkan 2) eski, sabık
ê bi devê jina xwe karısı ağızlı
ê biçe masiyan qûnziwa venagere hamama giden terler
ê bikew körler mahallesinde ayna satmak
ê da nava avê ha li guzekê ha li navê bir işe giriştikten sonra az çok artık fark etmez
ê dawîn (an jî paşîn) sonuncu
ê devxweşê zikti (bir kimseye) aba altından değnek gösteren
ê dilê xwe bûn açık yürekli olmak
ê din (an jî dîtir)başkası
ê dizikê çêke dizanê çempilan jî vebike minareyi çalan kılıfına uydurur
ê do (an jî duh) dünkü * tu hêj zarokê do yî sen daha dünkü çocuksun
ê elimî ji yê cehimî xerabtir e huylu huyundan vazgeçmez
ê hey b behey *ê hey kuro, hey ji Xwedê netirso! behey adam, behey Allahtan korkmaz!
ê ji mala xezûrê xwe karısı (veya karım) köylü
ê ji min tê ev e babamın (veya ustamın) adı Hıdır, elimden gelen budur
ê ji wexta nuh pêxember e Nuh nebiden kalma
ê ji xwe re dixwaze nalınci keseri (mec)
ê kêfa xwe keyif ehli
ê kevn (an jî berê) eski toprak (yaşlandığı halde dinç)
ê ku benê xwe difilitîne ipini koparan
ê ku bi xwe kiriye wê safî jî bik e kendi düşen ağlamaz
ê ku bikeve dawetê gere xwe kil bike hamama giden terler
ê ku bikuje dikuje ê ku bihêle dihêle astığı astık, kestiği kestik
ê ku bilind baz bide wê nizm bikeve yüksek uçan alçak düşer
ê ku ceh ajotiye genim naçine ne ekersen onu biçersin
ê ku derdê wî hebe xwe ditîzikîne yarası olan gocunur
ê ku destê (wî) dar digire eli iş tutan
ê ku deynan dixwe ji kîsî xwe dixwe borç yiyen kesesinden yer
ê ku dibêje ez heme benim diyen (kendine güvenen, güçlü olduğuna inanan)
ê ku dibêje ez ji nava xwe têr im benim diyen (kendine güvenen, güçlü olduğuna inanan)
ê ku dixwaze rûyekî xwe ê ku nade her du rûyan qalind dike isteyenin bir yüzü vermeyenin iki yüzü kara
ê ku dizane ji xwe dizaneê ku nizane dibêje qey daweya baqê nîskan e bilen zaten bilir bilmiyen başka bir şey sanır
ê ku hespan xweyî bike gere afiran jî çêke pilav yiyen kaşığını yanında (veya belinde) taşır
ê ku ji keskesorê hez bike gere ji baranê jî razî be gülü seven dikenine de katlanır
ê ku kutan (lêxistin an jî lêdan) heq kiriye dayağı hak etmiş kimse
ê ku li ber ayîk û nifiran be baş nabe ah alan onmaz
ê ku masiyan digire ji şilbûna xwe razî ye hamama giden terler
ê ku mirov dide erdê vir û derew e yalan dolan insanı bitirir
ê ku mirovan li hev dide keyskirin serê mirov e ayağı yürüten baştır
ê ku nade herdu rûyan qalind dike istiyenin bir yüzü vermiyenin iki yüzü
ê ku ne bi kêrî defê tê ne bi kerî zirneyê tê gemi aslanı, gösterişli olduğu halde hiçbir şeye yaramayan kimse
ê ku poşman bibe bila laçeka (merximeya an jî kemika) jina wî li serê wî be pilavdan dönenin kaşığı kırılsın
ê ku sîr nexwe bêhn jê nayê ateş olmayan yerden duman çıkmaz
ê ku te da girînê dostê te ye ê ku te da kenandinê neyarê te ye dost ağlatır, düşman güldürür (veya dost sözü acıdır)
ê ku xerabî bi te bike tu qencî pê bike sana taşla vurana sen aşla var (veya dokun)
ê ku xwe nake tiştan diya wî lawo nake kaçanın anası ağlamamış
ê ku zana be fehm dike arif olan anlasın (veya anlar)
ê kutanê dayaklık
ê li dû (an jî pey) sonraki
ê li hêviya keysa xwe fırsat düşkünü (kimse)
ê li jêr aşağıda olan
ê li kêfa xwe dinêre keyif ehli (kimse)
ê malî mala xweê gundî bila here gundê xwe evli evine köylü köyüne
ê me qey balîcan e? seninki can da benimki patlıcan mı?
ê me xişxişî el aleminkine kimse bir şey demiyor, bize gelince kabahat oluyor
ê mêr radike jin e û ê ku dixîne jî erkeği vezir eden de rezil eden de kadındır
ê mezin tehde li yê biçûk dike büyük balık küçük balığı yutar
ê milan (an jî berdilan) kucakta (henüz yürümeyen küçük çocuk)
ê ne li ber tiştekî mec kapı mandalı
ê nizanim çi daha neler (hiç öyle şey olur mu, anlamında)
ê nû hat me yê kevn bi bîr anî gelen gideni aratır
ê paşînî 1) sondaki 2) en son *ê paşînî me 700 milyon daye en son 700 milyon verdik
ê pê şanaziyê medari iftihar
ê piştî (yekî) sonraki
ê qûn bi erdê re götten bacaklı
ê sax û selamet ew e ku ji mala xwe nehatiye ne mutlu ona ki orda bulunmuyordu
ê ser bêjingê kalbur üstü (kimse)
ê serê sibehê sabahki
ê sibehê sabahlık
ê sîr nexwe bêhn jê nayê ateş olmayan yerden duman çıkmaz
ê sotin nayê gotin her şey söylenemiyor işte
ê tê zanîn bilinen, mahut
ê têr çav lê ye aç doymam, tok acıkmam sanır
ê tifaqê eli silah tutan (kimse)
ê wele b tamam (beğenilmeyen bir iş veya öneri karşısında söylenir) *ê wele, karekî me yê din nema tamam başka işimiz kalmadı
ê wele xwedê ji te razî be! su gibi aziz ol!
ê wiha û vî karî? yaşı ne, başı ne?
ê xwarinê bû n ekmek düşmanı (çalışmayan, tüketici durumunda olan)
ê yekemîn derketin (an jî hatin hilbijartin) birinci gelmek (veya çıkmak)
ê (ii) h 1. e (başına getirildiği cümledeki kavrama göre çeşitli tonlar alarak birtakım duygular anlatır) * ê, êdî ji vê gotinê re tiştekî ku bê gotin tune e, artık bu söze diyecek yok 2. e (soru vurgusuyla; şaşma ve merak anlatır) * ê, paşê çi bû? e, sonra ne oldu?
ê (iii) rz 1. belirli eril tekil takısı * hevalê baş iyi arkadaş 2. tekil eril isim bükün eki * meha havînê yaz ayı 3. cek cak, gelecek zaman eki * ez ê herim gideceğim 4. -ki, ilgi eki (yê şeklinde de kullanılır) * ê êvarê akşamki 5. üçüncü tekil şahıs için fıilin sonuna gelir * min dayê ona verdim
ê (iv) rz eril tekil iyelik eki (yê şeklinde de kullanılır) * ê min e benim
ê (v) b seslenmede kadını işaret eder * jinê, xwişkê
ê baş e pekalâ, haydi, neyse
ê çûyî rd eski, sabık
ê din nd 1. öte (bir şeyin arkasından gelen) * tu ê din ji min re bihêle ötekini bana bırak 2. rd öbür * vî şekirî na ê din bîne bu değil öbür şekeri getir 3. rd/c öteki, beriki, diğer * vî şekirî na ê din bide bu şekeri değil öteki şekeri ver * vî nanî na ê din bide bu ekmeği değil berikini ver
ê dinê c ötekisi * ev nan şikandî ye, rahêje ê dinê beriki ekmek kırık, ötekisini al
ê diziyê nd/rd çalıntı mal (veya şey)
ê ewil rd eski göz ağrısı
ê filan rd falanıncı * qata filan malêê filan kesî falanıncı evin falanıncı katı
ê filan ê filan kes filanıncı
ê firotanê rd satılık
ê goniyan nd söylenmek isitenilen şey yerine kullanılır
ê hev bûn l/bw birbirinin akrabası, yakını olmak * em ê hev in, em ji hev nabin biz birbirimize akrabayız, ayrılamayız
ê kar rd iş eri
ê kevn rd eski, sabık
ê ku rd olacak * ev kes ê ku hevalê min e arkadaşım olacak adam
ê ku dîzan (an jî dîzikan) çêke wê çembilan jî pê ve deyne minareyi çalan kılıfını hazırlar (veya bulur)
ê li xwe rd nalınci keseri (mec)
ê me nd 1. bizimki (eril için) 2. bizimki (kadınların kocalarından bahsederken kullandıkları söz)
ê navborî rd adı geçen, sözü geçen, mahut
ê navîn rd orta boy * şekirê navîn orta boy şeker
ê navpayê rd paydaşlı (mal)
ê te c senin
ê tifaqê rd erkek, yiğit
ê tov rd 1) tohumluk 2) damızlık (hayvan ve bitkiler için)
ê wê c onun (o zamirin tamlayan durmu) * ê wê ye bu onun
ê weleh eyvallah
ê weleh jê re gotin eyvallah demek
ê wî c onun (o zamirin tamlayan durmu) * ê wî ye bu onun
ê xwarinê nd/rd yiyici
ê, Ê Kürt alfabesinin altıncı harfi olup ses bilimi bakımından orta ön çıkış uzun ünlüleri gösterir
êdî artık, gayrı.
artık, gayrı (bundan böyle, sonra, yeter) * êdî nayê artık gelmez (yek)
êdî bes bûn l/bw canına yetmek
êdî bûn fazla olmak
êdî bûye çûye ok yaydan (veya yayından) çıkmak
êdî çi be ne ise
êdî çi ma! ne denir! (veya ne dersin)
êdî dawiya paşîn bûn son kozunu oynamak
êdî girîn pere nake ağlamak para etmez
êdî hew be li rû û rûçikê hev nihêrtin bir daha yüzüne bakmamak
êdî hew ji destê me tê elden ne gelir
êdî hew ji min tê (ben) şahımı bu kadar severim
êdî hew li hev nihêrtin bir daha yüzüne bakmamak
êdî ji me nayê elden ne gelir
êdî kêzê jî hatiye rêzê yola gelmek
êdî mirin gazî wan dike yaş yetmiş iş bitmiş
êdî pê nexapim (bu sözlere) karnım tok * êdî em bi van gotinan naxapin bu sözlere karnım tok
êdî tam h eni konu * gava ku wê li zankoyê dixwend, bavê wê êdî tam zengîn bû o üniversitede okurken, babası eni konu zengindi
iyiden iyiye * bêhna wê êdî tam çikiyabû nefesi iyiden iyiye kesilmişti
êdin h artık (bundan böyle, sonra, yeter)
êdina h artık, artıkın
êfz m karşı, ön
êge m eğe (madenleri yontmak, düzeltmek, perdahlamak için kullanılan sert, ensiz çelik araç)
êgin rd 1. çalışkan, becerikli, hamarat 2. yetenekli, kabiliyetli
êgin bûn l/ngh 1. hamaratlaşmak 2. yeteneklileşmek
êginbûn m 1. hamaratlaşma 2. yeteneklileşme
êginî m 1. çalışkanlık, beceriklilik, hamaratlık 2. yetenek, kabiliyet
êginkî h 1. çalışkanca, beceriklice, hamaratça 2. yeteneklice
êgintî m 1. çalışkanlık, beceriklilik, hamaratlık 2. yeteneklilik
êh h ey (usanç anlatır, söylerken uzatılır) * êh, de êdî bes e ey, yeter be
êjandî rd sallanmış olan
êjandin m sallama
l/gh sallamak * îşev darê dergûş êjandiye beşik sallamış bu gece
êk bnr hev
êk (i) m bir (I, 1)
êk dû birbiri, birbirini (karşılıklı olarak biri ötekini, öteki de onu)
êk dû xwarin birbirini yemek
êk û din birbiri (karşılıklı olarak biri ötekini, öteki de onu)
êkane h tekçe
êkbûyî rd birleşik
êkdû nd birbirini, yek diğeri
êkgirtî rd birleşik
êkilbeyan m fecir, şafak
êkmerdî m minder
êkser rd direkt
êksim rd tek tırnaklı
êl aşiret, kabile, taife.
m 1. aşiret, oymak 2. kafile, taife * êla mitriban çingene kafilesi 3. ordu (çok sayıda insan) * êla zarokan sêv qedandin bir ordu çocuk elmaları bitirdi
êl ezbet bütün sülale
êl û ecdad bütün sülale
êla b devam et anlamında bir nida
êlat m aşiret
êlawet ibret
êlax m 1. otlak, çayırlık 2. yaylada birkaç ailenin konakladığı yer
êlbat m bir kuş turu
êlcek m tahıl biçilirken parmaklara takılan mühafazalık
êldar rd aşiret sahibi
êlek n yelek
êlekê canxelas nd cankurtaran yeleği
êlepe n avuca alınabilen taş
êlî nd âli, yüce, yüksek
êlinc n kulunc
êlintî m ilinti (dikiş)
êlme m nakış
êlparêz nd/nt aşiretçi
êlparêzî m aşiretçilik
êlperest nd/nt aşiretçi
êlperestî m aşiretçilik
êlûn m eylül (yılın 30 gün süren dokuzuncu ayı)
êlvan nd/nt aşiretçi
êlvanî m aşiretçilik
êlwarî h aşiretçe
êlxat nd/nt 1. rençper 2. ırgat (yapılarda çalışan)
êlxatî m 1. rençperlik 2. ırgatlık
êm n yem (hayvan yiyeceği)
ndheyam, zaman
êm (i) m 1. yem 2. ben (olta ve tuzağa konulan yem)
êm kirin yemlemek.
êm û zeman çûye hiç görülmemiş, duyulmamış
êmad bnr amad
êmenî m bir çeşit kilim
êmfiroş nd/nt yemci
êmfiroşî m yemcilik
êmidî, êmûdî bot/m yuvarlak acur
êmin (i) rd sakin sakin (huysuzluğu, rahatsızlığı azalmış veya geçmiş olan) * nexweş nika hîn bêhtir êmin e hasta şimdi daha sakin
êmin (ii) m güven
êmin bûn (i) l/ngh sakinleşmek, yatışmak,dinmek * êşa wê piçek êmin bû acısı biraz dindi
êmin bûn (ii) l/ngh güvenmek
êminbûn (i) m sakinleşme, yatışma, dinme
êminbûn (ii) m güvenmek
êminî (i) m sakinlik, sükünet
êminî (ii) m güvenlik
êmnayî m güvenlik
ên rz 1. her iki cinsin çoğul iyelik eki * ên me mezin in bizimkiler büyük 2. tamlamada belirsiz çoğulu gösterir
ên (i) rz her iki cinsin belirli çoğul takısı * derdên wan ên mezin onların büyük dertleri
ên (ii) rz -ki, ilgi eki
ên berê eskiler (eski çağ insanları, eski kuşaklar, bizden önce yaşamış olanlar)
ên bijartî (bijarte an jî bijare) seçmeler
ên din c ötekiler
ên li dû mayî arkada kalanlar (veya arkadakiler)
ên ne di şeran de şêr in dışardan gazel okumak güzeldir
êndeko bnr endeko
êndî bnr êdî
êngar m zifiri karanlık
ênûk bnr enûk
êpê h epey, epeyi, epeyce, oldukça, hayli, bir hayli
êpî rd sağlık durrumu için, ne hasta ne de iyi durumda olma halı için
êprax m sarma yemeği
êpyanîs m iri bir kuş
êr nd bura, burası
êra h 1. acaba 2. b aha, ıhı 3. sahi, sahi mi?
êrçal rd afacan
êrçalî rd 1. afacan 2. afacanca
êrçalîtî m afacanlık
êrdek rd yedek at
êrdîm m bölge, yöre
êrdîmî rd bölgesel
êre nd bura, burası
êremûk rd 1. er dişi, hünsa 2. kısır kadın
êreqan bj/m sarılık (hastalığı)
êreqe m karasaban
êretî m emanet
êrew d bari
êrgûn bnr argon
êrî rd masum
êrî bêrî tamamıyla mahsum
êrî bêrî kirin masum göstermek
êrî kirin l/gh mahsum göstermek
êrifîn bnr herifîn
êrîkirin m mahsum gösterme
êrîş hücum.
m 1. saldırı, saldırış, hücum 2. sp atak, akın, hamle, hücum (sporda) 3. baskın * êrîş li dar xistin baskın düzenlemek 4.b hücum (ileri)
êris n hristiyan liderler için kullanılan ünvan
êrîş birin ser (birine veya bir şeye) saldırıya geçmek
êrîş birin ser (tiştekî an jî yekî) (birine veya bir şeye) saldırı düzenlemek
êrîş birin ser hev birbirine taaruzda bulunmak
êrîş dan ser (birine veya bir şeye) saldırıya geçmek (veya) düzenlemek
saldırmak
êrîş dan ser (yek) (birine veya bir şeye) saldırıya geçmek (veya) düzenlemek
êrîş hatin ser (yek) (biri) saldırıya uğramak
êrîş kirin hücum etmek, saldırmak.
l/gh 1. saldırmak 2. saldırmak (yıkıcı ve sert eleştiri yapmak)
1) hücum etmek, saldırmak 2) hamle etmek (veya yapmak)
êrîş kirin (yek) (birine) saldırmak
êrîş kirin ser (birine) saldırıya geçmek
êrîş li dar xistin baskın düzenlemek
êrîşa esmanî (an jî hewayî) hava saldırısı
êrîşa jevkirinê yarma taaruzu (veya saldırısı)
êrîşbaz rd saldırgan
êrîşbazî m saldırganlık
êrîşbazî bûn l/ngh saldırganlaşmak
êrîşbazîbûn m saldırganlaşma
êrîşber sp/n 1. akıncı, forvet 2. rd saldırıcı
êrîşberî sp/m 1. akıncılık, forvetlik 2. saldırıcılık
êrîşdar rd saldırgan
êrîşdarî m saldırganlık
êrîşdarî bûn l/ngh saldırganlaşmak
êrîşdarîbûn m saldırganlaşma
êrîşî rd saldırma ile ilgili
êrîşî (cihekî) kirin 1) saldırmak, hücum etmek 2) akın etmek
êrîşî (yekî) kir (birine) saldırmak, atılmak, üzerine hamle yapmak, salmak * êrîşî dijmin kir düşmanın üzerine atıldı * gur êrîşî mar jî dike kurt yılana da salar
êrîşkar nd/nt saldırgan, saldırıcı
êrîşkarane h saldırganca
êrîşkarî m saldırganlık, saldırıcılık
êrîşkarî bûn l/ngh saldırganlaşmak
êrîşkarîbûn m saldırganlaşma
êrîşker rd 1. saldırgan, saldırıcı 2. sp/n akıncı, forvet
êrîşkerî m 1. saldırganlık, saldırıcılık 2. sp akıncılık, forvetlik
êrîşkî h saldırganca
êrîşkirin m 1. saldırma 2. saldırma (yıkıcı ve sert eleştiri yapma)
êrîşnekerî m saldırmazlık
êrîşok rd 1. saldırgan, saldırıcı 2. sataşkan
êrîşokî m 1. saldırganlık, saldırıcılık 2. sataşkanlık 3. rd saldırganca
êrîşokî bûn l/ngh saldırganlaşmak
l/ngh saldırganlaşmak
êrîşokî kirin l/gh saldırganlaştırmak
êrîşokîbûn m saldırganlaşma
êrîşokîkirin m saldırganlaştırma
êrîşte m erişte
êrîşwar rd saldırgan
êrîşwarî rd/h saldırganca
êrîşwarîtî m saldırganlık
êrîtî m masumiyet, masumluk
êriyane h masumane
êrmikar m duvari takviye için içli ve dişli çepeçevre konan kiriş
êrş b saldırı komutu
êrvist bnr hevrêz, hevrist
êrvûte rd bünyesi sağlam olan
êrwe wêrve bnr virde wirde
êrya rd güvenli
êryayî m emniyet, güvenlik
êrzing m hıçkırık
êrzing rayîştin derin nefes çekmek
êş m 1. ağrı, acı, sızı * di girmilkên min de êşeke bişewat heye omuzlarımda bir yanma acı var * êşa serî baş ağrısı 2. acı, ıstırap 3. hastalık * êş lê peyde bûn hastalık kapmak * êş ketiye nav mêşan arılara hastalık girmiş 4. yara (dert, üzüntü, acı, elem) * êşa dil yürek yarası
êş bi roj diçe aşan bi şev tê laşan ağrılar geceleyin azar
êş bi rojê diçe aş êvarê dikeve laş ağrılar geceleyin azar
êş bi serî girtin başı tutmak (görültüden veya özüntüden başı ağrımak)
êş bikeve (...) köküne kibrit suyu
êş dan dilê (yekî) acısı içine (veya yüreğine) çökmek (veya işlemek)
êş jê birin acısını almak (veya sızıyı dindirmek)
êş jê girtin acısını almak (veya sızıyı dindirmek)
êş jê stendin acısını almak (veya sızıyı dindirmek)
êş ketin (tiştekî an jî yekî (birine veya bir şeye) hastalık girmek
êş kişandin lgh acı çekmek
acı çekmek (veya duymak), ıstırap çekmek, keder çekmek * piştî emeliyatê pir êş kişand ameliyattan sonra çok acı çekti
êş kuştin l/gh ağrı kesmek
êş lê ketin l/bw hastalık kapmak
êş lê peyde bûn hastalık kapmak
êş lê pîr bûn hastalığı kronikleşmek
êş mêvan e hastalık gelip geçici
êş nas kirin bj teşhis etmek
êş pê girtin l/bw başı tutmak (gürültüden veya üzüntüden başı ağrımak)
êş şikandin acıyı dindirmek
êş û azar acı, keder, elem
êş û azarî acılık
êş û êşûk hastalık
êş û jan ağrı sızı
êş û jan kişandin azap çekmek, acı çekmek
êşa (...) ketin dilê (yekî) acısı içine (veya yüreğine) çökmek (veya işlemek)
êşa (tiştekî) pê girtin ağrısı tutmak * êşa milê min pê girt kolumun ağrısı tuttu
êşa (yekî) dîtin acısını görmek
êşa (yekî) kêm kirin acısını almak, acıyı azaltmak (veya sızıyı dindirmek)
êşa (yekî) kirin nav dilê xwe acısını bağrına basmak
êşa can can acısı
êşa cîgerê ciğer acısı
êşa dilan 1) kalp ağrısı 2) kara sevda
êşa dilan pê girtin 1) sevdalanmak, sevdaya tutulmak 2) kara sevdaya tutulmak
êşa eşqê kara sevda
êşa eşqê lê xistin kara sevdaya tutulmak
êşa giran bj/nd tifo
azap
êşa kesî li kesî naxuyê ateş düştüğü yeri yakar
êşa kezebê ciğer acısı, yürek acısı
êşa li hevalan tîra li kendalan ağrılarda göz ağrısı, her kişinin öz ağrısı
êşa li hevêl tîra li kendêl ateş düştüğü yeri yakar
êşa parsûyan geğrek batması
êşa reş nd kara taban (ipek böceklerinde görülen kıyıcı bir hastalık)
êşa tehun bj/m kolera
êşa teriyê kuyruk acısı
êşa veqetînê ayrılık acısı
êşa xwînspîbûnê bj/m lösemi
êşa zik bj/nd karın ağrısı
êşa zirav verem.
bj/m verem, tüberküloz
êşa zirav lê ketin verem olmak
êşandî rd 1. ağrıtılmış, acıtılmış 2. incitilmiş, üzüntü verilmiş 3. yordurulmuş 4. sızlatılmış
êşandin m 1. acıtma, ağrıtma, yakma 2. incitme 3. incitme, üzme (kötü söz veya davranışla birini kırmak) 4. yaralama (mec) 5. sızlatma 6. yorma
l/gh 1. acıtmak, ağrıtmak, yakmak * milê min êşand kolumu acıttı * canê wê êşandin canını yaktılar 2. incitmek 3. incitmek, üzmek (kötü söz veya davranışla birini kırmak) 4. yaralamak (mec) * te ez bi van gotinên xwe êşandim beni bu sözlerinle yaraladın 5. sızlatmak * dilê min êşand yüreğimi sızlattı 6. yormak * zêde xwe nediêşand kendini fazla yormuyordu
êşbir acı dindirici.
bj nd/rd 1. ağrıkesen, ağrıkesici 2. ağrı giderici, ağrı dindirici (ilâçlar için) * îlaca êşbir ağrı giderici ilâç
êşbiran bj/m ağrı kesimi
êşdar rd ağrılı, acılı
êşder rd acıtıcı
êşgiran bj/nd tifo
êşik m hastalık
êşîk m hastalık, ilet, marazî
êşîkdar rd hasta
êşikxwer rd hastalıklı
êşîn ağrımak, acımak, incinmek.
m 1. ağrıma, acıma 2. incinme 3. sarsılma 4. yaralanma (mec) 5. hasta olmak, hastalanmak * ez îro diêşim bugün hasta oluyorum gibi
l/ngh 1. ağrımak, acımak * destê xwe nede milê min pir diêşe koluma dokunma çok acıyor 2. incinmek 3. sarsılmak (beklenmedik bir olaydan çok etkilenmek) 4. yaralanmak (mec) 5. hasta olmak, hastalanmak * ez îro diêşim bugün hasta oluyorum gibi
êsîr nd/nt 1. esir, tutsak 2. köle 3.rd tutsak (gitmesine engel olunan, serbestçe hareketine engel olunan) 4. tutsak (kendisini her şeyin etkisinden kurtarmayan kimse) * hûn dîlê patronê xwe ne siz patronunuzun tutsağısınız 5. zavallı (mec) 6. yoksul, fakir (mec) 7. es(bir şeye veya kimseye körü körüne bağlı olan kimse) * ez êsîrê bedewiya wê me onun güzelliğinin esiriyim
êsîr girtin l/gh esir tutmak
esir almak, tutsak almak
êsîr ketin l/gh esir düşmek, tutsak düşmek
esir düşmek, tutsak düşmek
êsîr kirin l/gh esir etmek, tutsak etmek
esir etmek, tutsak etmek
êsîratî m esaret
êsîrgeh esir kampı
êsîrgirtî rd esir tutulmuş, tutsak edilmiş
êsîrgirtin m esir tutma
êsîrî m 1. esaret, esirlik, tutsaklık 2. yoksulluk 3. zavalılık
êsîrî dîtin zülüm görmek
êsîrîya heyatê hayat mücadelesi (veya kavgası)
êsîrketî rd esir düşmüş, tutsak düşmüş olan
êsîrketin m esir düşme, tutsak düşme
êsîrkirin m esir etme, tutsak etme
êsîrok rd zavallı
êsîrokî h zavallıca
êşiyayî rd ağrımış, incinmiş
êsk n biçim, şekil
êşk m 1. acı, ıstırap 2. sancı
êşkence m işkence
êşkence dan (…) birine işkence çektirmek
êşkence kirin işkence yapmak
êskere m 1. tas, üsküre 2. rd tas (bir tasın alacağı miktarda olan)
êşkêş rd acı çeken
êşkişandî rd acı çekmiş olan
êşkişandin m acı çekme
êşkuj bj nd/rd ağrıkesen, ağrı kesici, analjezik
êşkuştin m ağrı kesme
êşlik m gömlek
êşnasî teşhis.
bj/m teşhis, tanı
êşnasîn teşhis etmek.
bj/m tanı, teşhis, tanılama
êşok rd hastalıklı, mariz
êşoyî rd hastalıklı, mariz
êstir n göz yaşı
êstirak bnr hêstir, katır
êstper bot/m kadife çiçeği
êşûk (i) bnr êş û êşûk
êşûk (ii) m 1. bulaşıcı hastalık 2. nezle
êşûnkî rd kar ve soğuktan yanmış olan
êşûnkî bûn l/ngh kar ve soğuktan vücudunun herhangi bir yeri yanmak
êşûnkîbûn m kar ve soğuktan yanma
êt bnr hêt
êtî m iftira
êtik m iftira
êtîm rd yetim
êtîm man yetim kalmak
êtîmî m yetimlik
êtir rd başka, başkası, diğeri
êtûn bnr hêtûn
êtxî rd rezil
êtxîtî m rezillik
êvar akşam.
m 1. akşam * bila ev kar nemîne varê bu iş akşama kalmasın 2. akşam (gece) * do êvarê elektrîk çûn dün akşam elektrikler kesildi
êvar bi xwe de anîn akşamlamak * min ji te re got zû vegere, lê te li wê êvar bi xwe de anî ben sana çabuk dön dedim, sen ise orada akşamladın
êvar bûn l/ngh akşam olmak
êvar li ku be sibeh li wê dibe nerede akşam ordada sabah
êvar pê de hatin akşamı etmek
êvara înê nd perşembe
êvara lehdê nd cumartesi
êvara we bi xêr (be) hayırlı akşamlar
êvara we bimîne xweş iyi akşamlar (hatır isteyince söylenir)
êvara xwe kirin akşamlamak * me îro li gund êvara xwe kir bu gün köyde akşamladık
êvara xwe pê anîn akşamı bulmak (veya akşamı etmek)
êvaran h akşamları
êvarbaş b tünaydın
êvarê heyv xwe roj dihesibîne geceleyin ay kendini güneş sanar ‘kendini de bir nimetten saymak’ anlamında
êvarê li ku bî sibehê jî li wirî nerde akşam orda sabah
êvarkî akşamleyin.
h 1. akşamleyin 2. akşamdan 3. rd akşamki * civîna êvarkî akşamki toplantı
êvarxêr m hayırlı akşamlar
êvarxweş m iyi akşamlar
êvcar bnr hevcar
êvelî rd başıboş
êvelî bûn başıboş olmak * ez ne êvêlî me başıboş değilim
êvişandî rd esirgenmiş olan * derba êvişandî ne ya xweyiyan e esirgenmiş vuruş sahibinin değil
êvişandin m 1. esirgeme 2. erinme, yüksünme
l/gh 1. esirgemek 2. erinmek, yüksünmek * xwe diêvişîne ku vî karî bike bu işi yapmaya eriniyor
êvşing rd yavrulamadığı halde süt veren davar, mal
êvtandî rd zedelenmiş
êvtandin m zedeleme
l/gh zedelemek
êvtî rd zedelenmiş
êvtîn m zedelenme
l/ngh zedelemek
êwir m 1. konak, barınak, konaklama yeri (konaklanan yer) * êwra ewilîn ilk konaklama yeri 2. lşk üs (harekâtın yürütülebilmesi için gerekli birliklerin, her türlü gereçlerin tamamlandığı, teçhizatın toplandığı, dağıltıldığı bölge 3. yatak (bir şeyin çok bulunduğu yer) 4. yatak (gizli barınak veya bir şuçluyu gizlice barındırılan yer) * êwra dizan hırsızlar yatağı
êwir bûn l/ngh 1. barınmak 2. kümelenmek, toplaşmak (bir yere toplanmak) 3. üslenmek
êwir kirin l/gh barındırmak
êwiran m üslenme
êwirandî rd barındırılmış, korunmuş olan
êwirandin m barındırma
l/gh barındırmak
êwirbûn m 1. barınma 2. kümelenme, toplaşma (bir yere toplanma) 3. üslenme
êwirbûyîn m 1. barınış 2. kümeleniş, toplanış 3. üsleniş
êwirgeh m 1. barınak, korunak, barınma yeri, konaklama yeri 2. toplaşma yeri 3. 2. üs, geçici konaklama yeri
êwirgeha otomobîlan m otopark
êwirîn m 1. barınma 2. üslenme 3. toplanma, toplaşma, üşüşme
l/ngh 1. barınmak * em dê îro li ku biêwirin? bugün nerede barınacağız? 2. üslenmek 3. toplanmak, toplaşmak, üşüşmek
êwirkirin m barındırma
êwisandin m 1. öğretme 2. sakinleştirme
l/gh 1. öğretmek 2. sakinleştirmek
êwr bnr êwir
êwr bûn bnr êwir bûn
êx bûn l/ngh ıhmak
êx kirin l/gh ıhtırmak
êxbar bnr îxbar
êxbûn m ıhma
êxî rd gezici hayvan yetiştiricisi
êxir m iki çuvalın yanyana gelen ağızlarının birbirine dikilmesi
êxistî rd 1. düşürülmüş (düşmesine yol açılmış olan) 2. düşürülmüş (değeri, fiyatı indirilmiş olan) 3. koyulmuş (bir şey başka bir şeyin içine yerleştirilmiş olan) 4. koyulmuş (bir kimse işe yerleştirilmiş) 5. koyulmuş (bırakılmış, içeri salınmış olan) 6. koyulmuş (katılmış, eklenmiş olan) 7. soyuk
êxistin m 1. düşürme (düşmesine yol açma) 2. düşürme (değerini, fiyatını indirme) 3. koyma (bir şeyi başka bir şeyin içine yerleştirme) 4. koyma (bir kimseyi işe yerleştirme) 5. koyma (bırakma, içeri salma) 6. koyma (katma, ekleme) 7. çıkarma, soyma (birinin giysilerini çıkarma)
l/gh 1. düşürmek (düşmesine yol açmak) 2. düşürmek (değerini, fiyatını indirmek) * naxwaze fiyeta malê xwe biêxîne malın fiyatını düşürmek istemiyor 3. koymak (bir şeyi başka bir şeyin içine yerleştirmek) * biêxe çavê wî gözüne koy 4. koymak (bir kimseyi işe yerleştirmek) 5. koymak (bırakmak, içeri salmak) 6. koymak (katmak, eklemek) * ma xwê êxistine xwarinê? yemeğe tuz koymuşlar mı? 7. çıkarmak, soymak (birinin giysilerini çıkarmak) * kincên xwe êxe elbiselerini çıkar (veya soy)
êxistok rd düşürücü
êxkirin m ıhtırma
êxlî m yılkı
êxnî m yahni
êxsîr rd esir, tutsak
êxte bnr axte
êxtiyar bnr extiyar
êzdî bnr êzîdî
êzgeh bnr îzgeh
êzî yezidi
bnr Êzîdî
êzîdatî m yezidilik
êzîdînas nd/nt yezidolog
êzîdînasî m yezidoloji
êzik (i) n odun
êzik (ii) rd zayıf küçük koyun
êzimk m çocuk felci
êzimx bj/m tuzlu balgam, egzama
êzing odun.
n odun
êzingdank m odunluk
êzingên hûrkirî kırıntı
êzingfiroş nd/nt oduncu, odun satıcısı
êzingfiroşî m odunculuk, odun satıcılığı
êzinggeh m odunluk
êzingvan nd/nt oduncu
êzingvanî m odunculuk
êzingxane m odunluk
êzmûg m emzik
ê guvaştinê nd sıkmalık * tiriyê guvaştinê sıkmalık üzüm
ê we c sizin
ê tîpa heftemîn a alfabeya kurdî ye; dengdêreke dirêj e, cîderka wê pêşderkî ye, di belavbûna wê de dev nîvgirtî ye û asta belavbûna wê navincî ye
[I] erê [II] tewanga nêrtiyê ye *"rizqê gur be, xema şivên bêhûde ye” [III] nîşaneya cînavka ku di dawiya lêkerê de tê bikaranîn wekî: ez diçimê , min dayê [IV] ravekerê nenas ê nêrzatiyê *"ez hê he me, ê te me"
ê din ne ev/ew
ê guh nede mezinan, dê qiloçên wî bibin wek yên bizinan gotina pêşiyan, kesa/ê ku guh nede şîretên bavûkalan, dê bikeve belayan.
Herwiha: •yê guh nede mezinan, dê lê bên şaxên bizinan.
ji: •guh + mezin + qiloç + bizin
ê ku 1. kesê ku 2. tiştê ku *"gur e ê ku lê dixe, qijik e a ku dixwe"
ê ku bulxur çand jî mir (biwêj) her kes dê bimire. cudatî û rev ne gengaz e, ê ku bulxur çand jî mir.
ê- pêşgir, î-, ev-: êşow (îşev, ev şev).
Bide ber: -ê -ê- ê
êal hoker(navdêr, mê) sêsibe, sêsibê.
Herwiha: yêal.
Bide ber: sêwal.
Bikaranîn: Kurmanciya Elbistanê
êb (navdêr, mê) eyb, şerm. Binêre; eyb 2. kêmasî kêmasî, qisûr, netemamî, nekamilî, tinebûna tiştek pêdivî yan hebûna tiştek wisan ku diviya tine bûya, netemambûn.
Herwiha: êb, eyb , eyb.
ji: Ji erebî.
: bê-êb, bê-êbî, biêb, biêbî, êbî
êbî (navdêr, mê) rewşa êbbûnê.
ji: êb + -î
êdî ji vir şun de, ji vê qasê wêdetir
(hoker) ji hingê pêve, ji wê gavê şûnve, ji niha pêve: Tu hêdî ne zarrok î..
Hevwate: jinva.
Herwiha: êdin, hêdin, hêdî , yêdin, yêdî. Agadarî: Tevlihev neke li gel ê dî.
ji: ê + dî, bide ber soranî îtir ji î + tir yan hevreha partî edyan, jiari
êdî nekirin (lêker) terk kirin, bes kirin, terikandin.
ji: êdî + nekirin
êgin 1. jêhatî 2. xwedanferaset
êgin bûn 1. jêhatî bûn 2. xwedanferaset bûn
êginî (navdêr, mê) behre, qabiliyet, bîrberî, gevil, gêrûf, gêrûfen, dirayet, talent, jîrî, hzihniyet, jêhatin, jêhat, şiyan, qudret, hinêr, huner, karîn, kanîn, hêginî, zihniyet, tiwana
êk 1. hev 2. yek
êk û du hev û du
êkê (navdêr, mê) yekê
êkhizar yekhizar
êkî (rengdêr) yekî
êl eşîr, hoz, qebîle *"êla bê serwerî, wekî bedena bê serî"
(navdêr, mê) hoz, eşîr, qebîle, koz, kom, yeketiya komek babik û binemalên mirovên hev yên di bin serokatiya axayekî de.
Herwiha: êl.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: عێل.
Bide ber: aîle, ehlBinere.
Herwiha: axa, babik, binemal, dewlet, gel, malbat, milet, netewe.
ji: jitirki yan jiazeri el (xelk), bi tirkiya kevn él (war, welat, hoz, eşîr), hevreha tirkiya niha il (wîlayet, parêzgeh). Wek ايل (îl) ketiye farisî jî. Ji aliyê etîmolojî ve ne têkilî aîle û ehl e ku ev herdu ji erebî ne..
: êlî, êlîtî, serekêl
êl rabû beg winda bû. hêza gel hêza herî mezin e (biwêj) elê xwe bi pîrê girt, pîrê xwe bi êlê girt. hêz dayîn hev û din. ji hev du re alîkarî kirin. rewş li hev hatin. her du seriyan jî hev û din îdare kirin. êlê xwe bi pîrê girt, pîrê xwe bi êlê girt.
êla (navdêr, mê) xew, nivistin, raketin, razan, xewtin (bi zimanê zarrokan).
Herwiha: êlak êlakê.
Bikaranîn: Lêker: êla kirin Navdêr: êlakirin Rengdêr: êlakirî
êla kirin (lêker)(Binihêre:) êla
êlak 1. cilek e, êlek 2. xew, êla
êlakê 1. xew, êla 2. cilek e, êlek
êlakirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye êla kirin
êlakirin (navdêr, mê) (Binihêre:) êla
êlax (navdêr, mê) çergeh, cefen, kovîçer, lewer, goran, çere, giyageh, mezrik, zozan, mêrg, çîmen, çayîr, cihê ku sewal lê diçerin, erdê ku heywan giyayê nedirûyî lê dixwin
êlbat cureyekî çivîkan e
êldar kesê ku xwediyê qebîleyekê ye, hozdar
êleg elek
êlege (Zazaki) êlek, yêleg
êlek 1. cilek (navdêr, mê) çoxik, qutik, gumlekên huçikkurt, qemîsên huçikkin.
ji: jitirki yelek ji tirkiya kevn yél- (pif dan, pif kirinê). Ji eynî rehî: cil, cilik, jîle. 2. yek êl. Binêre;, êlek
êlî (navdêr, mê) rewşa êlbûnê, bilind, gewre, gel, welat, pût.
ji: êl + -î.
Bikaranîn: Navdêr: êlîbûn
êlîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) êlî
êlih Serenav,mê, Batman, bajarrek e li Bakurê Kurdistanê.
: êlihî êlihîtî
êlihî (navdêr)(rengdêr) kesa/ê yan tişta/ê Batmanê anku Êlihê yan têkildarî wê.
Hevwate: batmanî.
ji: Êlih + -î.
: êlihîtî
êlihîtî (navdêr, mê) rewşa êlihîbûnê.
ji: êlihî + -tî
êlik (navdêr, mê) bêmal.
ji: êl +-ik
êlinc hestiyên milî
candar hestîyên milî, kelkelk
êlincî rewşa tevilheviya asikê ya berî vereşanê
(rengdêr) rewşeke mirov têda gêj dibe ji egara xwarineka pîs di gedê mirovî da yan dîtina tiştekê gemar dengek bolbolî ji devî û gerîyê peyda dibe dev pirî av dibe û nêzîke dilê mirovî ra bi be(mirov bi hilîne)
êlincî hat yekî dike ku vereşe, qilqalê wî tev rabû
êlincîhatin (navdêr, mê) dema mirov hest bi êlincîyan dike û nêze dê mirov verişit, êlincî yên di hêne min ez bawer di kem dilê min dê rabit
êlincîkirin (navdêr)mirov dixwaze êlincîyan bike jibo ko bi kare zadê di zikî da bi hilîne
êlkî (navdêr, mê) hozkî.
ji: êl +-kî
êlparêz (navdêr, mê) eşîrparêz, eşîretgir, êlperest.
ji: êl +-parêz
êlparêzî (navdêr, mê) eşîrparêzî, eşîretgirî, êlperestî.
ji: êl +-parêzî
êlperest (navdêr, mê) êlparêz, eşîrparêz, eşîretgir.
ji: êl +-perest
êlperestî (navdêr, mê) êlparêzî, eşîrparêzî, eşîretgirî.
ji: êl +-perestî
êlule (Zazaki) (navdêr, mê). Bi kurmancî: eylûl, îlon, rezber
êlvanî (navdêr, mê) eşîretvanî.
ji: êl +-vanî
êlwarî (navdêr, mê) eşîrane, eşîretwarî.
ji: êl +-warî
êm alif
1. xwarina heywanan (navdêr, nêr) alif, xwarina ku didin heywanên kedî (mînak: ka, ceh), xwûrd).
Herwiha: yêm.
Bide ber: em.
Têkildar: afirr.
ji: jitirki yem ji yemek
êmdan (navdêr, mê) alîdan, xwarin dane kewalan
êmdayî (rengdêr) (Binihêre:) êm
ême (Soranî) Kurmancî: em. Ji wê
: rolekanim le bîr meken ême kurd în, Kurdistanîn Hêwa Seîd. Cînavên soranî: min, to, ew, ême, êwe, ewan. Hewramî: Cînav, em, me.
Herwiha: îme
êmenî pêlav, sol, şekal
êmîn (lêker) amoş, aramoş, xamoş, sêwirî, tewar.
ji: êm +-în
êmîş (navdêr) mêweyên hişkkirî, fêkiyên hişkkirî yên wekî hejîr, mewîj û hwd. (li serhedê) fêkiyên çolê, mêweyên beyanî: Em çûne çawura Kaxa, me torbê xwe tijî êmîşê çolê kir û em hatin.
ji wêjeyê: Nexweşiya qebizbûnê tê serê her mirovekî. Lê mirov dikare bi xwarina hinek êmîşan ji wê nexweşiyê rizgar bibe..
ji: jitirki yemiş. Bo guherîna ye- bi ê, bidin ber êm, êk..
: êmîşfiroş êmîşfiroşgeh êmîşfiroşî êmîşî êmîşkar êmîşkarî êmîşvan êmîşvanî êmîşxwer êmîşxwerî
êmzik (navdêr) mêjmêjok, mostik, memik.
Herwiha: emzek, emzik.
Bikaranîn: Di kurmanciya Efrînê de.
ji: jitirki emzik ji lêkera emzirmek ku formeke kevn ji lêkera emdirmek mijandin e
ên vetetandeka binavkirî ya ji bo pirjimariyê
li şûna peyvên pirrjimar yên diyar: Ên min sor in (Sêvên min sor in.), li şûna navdêrên pirrjimar daku navdêr neyê dubarekirin: Kar ên wan in (Kar karên wan e.), dikeve navbera du diyarkeran yên ku li dû peyvek pirrjimar tên: Saqoyên reş ên li erdê, li şûna ew tiştên (ku): Ên ku wî anîn, ji me re ne pêdivî bûn (Ew tişt, yên ku wî got, ji me re ne pêwîst bûn.), ji çend kesan yan tiştan hinekên diyar: Du cûn mirov hene. Ên qenc û ên xirab (Du cûn mirov hene. Mirovên qenc û mirovên xirab.), di hin devokan de dikeve pey kirdeyên anku subjeyên pirrjimar û wateya berdewamiya kirinê didiyê: Şagirt ên dinivîsin Şagirt aniha/vê gavê/vê kêlîkê dinivîsin.) Em ên dixwim (Em li ser xwarinê ne.) Hûn ên dixwînin (Hûn tam vê bîskê/kêlîkê dixwînin) Ew ên dikin (Ew aniha dikin.), di hin devokan de lêkera bûn di rewşa dema nihoyî de bo kirdeyên pirrjimar dide: Azad û Rizgar ên li malê (Azad û Rizgar li malê ne.) Em ên li malê nînin. (Em ne li malê ne.), di hin devokan de di dema borî ya dûdar de li bireserên (objeyên) pirrjimar zêde dibe: Min ew pêlav ên kirrîne (Min ew sol kirrîne.).
Hevwate: yên, êd, êt, yêt, yêdBinere.
Herwiha: -ên, -yên, -êt, -yêt, -êd, -yêd.
Bide ber: a, ê, yê, a, ya, -ê
êngar şevereşa hera tîr
(navdêr, mê) hengur.
ji: ên +-gar
êpêc (navdêr, mê) (wateya peyvê nayê zanîn).
ji wêjeyê: Van salên paşîn êpêcek xebatên zanyarî li ser destgahên, sazîyên û pergarên Kurdan hatin xebitandin. Bi alîyên leşkerî, sîyasî, malhebûnî (midaxilî, aborî?) ev xebatan pêşda çûn û serkevtin. Lê, ji alîyên kulturî va ez nikarim vîya bibêjim. Xebatên ku bi vê hêlan de hatin kirin: Piranîya wan zanîyarî nînin, dîrokî nînin, gelêrî nînin. Ew, e’loteşoyî ne, bêteşe ne, teqlîdî ne. Di xebatên ziman de, xebatên muzîkê de, xebatên li ser navên komaleyan de, sazîyen de, ev şaşî cih digrin. Îro ez dixwazim li ser SALNAME-KALANDRÎÊ yan jî ROJİMAR de bisekinim.(Selahaddîn Mihotulî: Takvîm-Salname-Kalandrîê (Calendrier) yan jî Rojimar, Amidakurd.com, 1/2009)
êpî (rengdêr) gelek, pirr, mişe, zêde, zor.
Herwiha: êpê.
Dijwate: hindik, kêm, piçek
êrçal şûm, nehs
êrçalîtî şûmî, nehsî
êrd (Zazaki) (navdêr) erd, ax, zevî
êrdim (navdêr, mê) dever, herêm, navçe, menteq, der, cih, war, geh.
Herwiha: hêrdim.
ji wêjeyê: Ev camêr dîsa ji êrdima Mirdês ji gundê Xêştûrê ye.(Samî Tan: Wekî nivîskarekî Hawarê Osman Sebrî, Azadiyawelat.com, 2005).
: êrdimî
êrdimî (navdêr, mê) rewşa êrdimbûnê.
ji: êrdim + -î
êre 1. ev cih (hoker) (navdêr) vir, vê derê, ev der, ev cih, vî cihî.
Herwiha: here, hêre, hire.
Bikaranîn: Bi taybetî di soranî de.
ji: hevreh kelhurî îre, kurmancî here/hire jikurdi î- (ev, vê) + der + -e 2. hesûd, çavnebar Binere, îre
êreqan nexweşiya zerikê
êreqe cotê ku sewalan davêjinê û wisa cot dikin
êreyî (navdêr, mê) hesûdî.
ji: êre +-yî
êriş (navdêr, mê) êriş: hicûm, pelamar, bikaranîna hêzê bo ziyandanê, çûn derekê yan nêzî kesekê/î daku ziyanê bigihîniyê (bi taybetî di cengê de), Êriş: navekê mêran e.
Herwiha: êrîş, hêriş, hêrîş.
Hevwate: hicûm, pelamar.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێرش.
Bikaranîn: Lêker: êriş kirin, êriş anîn. Navdêr: êrişbirin, erişkirin, êrişkirin, êrişanîn.
ji: Bi rêya soranî هێرش (hêriş), kurdiya başûrî hüriş, hêriş, yekser yan bi rêya farisî یورش (yûriş), hemû jitirki yürü(yü)ş (meş; êriş, hicûm, pelamar) ji yürümek (meşîn, bi rê ve çûn; êriş kirin, hicûm kirin) yan ji zimanekê din yê tirkîkî. Bo ketina Y ji destpêka peyvên ji tirkî wergirtî binêre: aprax, erpîze, ol, oldaş. Bo guherîna Y bi H di peyvên ji tirkî wergirtî de binêre: hêwaş..
: êrişber, êrişberî, êrişbir, êrişgir, êrişgirî, êrişkar, êrişkarî, êrişker, êrişkerî, êrişkir, êrişvan, êrişvanî
êrîş 1. bi riya ragihandinê daberizîn yekî an jî aliyekî; destdirêjî 2. ji bo dagirkirin an jî rizgarkirinê bi ser yekî/aliyekî de girtin *"êrîşa gur, pêz ditirsîne"
(navdêr, mê) bnr. êriş.
Bikaranîn: Lêker: êrîş kirin, êrîş birin. Navdêr: êrîşkirin, êrîşbirin Rengdêr: êrîşkirî.
ji wêjeyê: Êrîş dibin ser komên neyaran, De rabe ser xwe, kurê min rabe !.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: ئێریش.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: êrîş soranî: hêriş zazakî:.
Herwiha: êriş, hêriş, hêrîş
êriş anîn (lêker)(Binihêre:) êriş
êriş birin (lêker)(Binihêre:) êriş
êrîş birin (lêker)(Binihêre:) êrîş
êriş kirin (lêker)(Binihêre:) êriş.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێرش کرن
êrîş kirin destdirêjî kirin
(lêker)(Binihêre:) êrîş
êrîş meşandin hucûm li dar xistin
êrîşa yekdemî êrîşa di heman demê de û li çend cihan
êrişandin (lêker)heqeret, ezyatlêkirin, rencandin.
ji: êriş +-andin
êrişanîn (navdêr, mê) (Binihêre:) êriş
êrîşbar (rengdêr) rahêlanbar.
ji: êrîş +-bar
êrîşbazî bûn (navdêr, mê) êrîşokî bûn, êrîşkarî bûn.
ji: êrîş +-bazî + bûn
êrîşbazîbûn (navdêr, mê) êrîşokîbûn, êrîşkarîbûn.
ji: êrîş +-bazî +bûn
êrişber yê ku êrişêdibit ser berdijê xwe, hêrişber
êrîşber (navdêr, mê) forwerd, êrîşok, êrîşker, êrîşkar, êrîşdar, devavêj.
ji: êrîş +-ber
êrîşberî (navdêr, mê) êrîşokî, êrîşkerî, êrîşkarî, êrîşdarî.
ji: êrîş +-berî
êrişberî kirin (navdêr, mê) hêriş birin.
ji: hêriş +-berî
êrişbirin (navdêr, mê) hêrişkirin
êrîşbirin (navdêr, mê) (Binihêre:) êrîş
êrîşdar (rengdêr) êrîşok, êrîşker, erîşbaz, êrîşkar, êrîşber, devavêj.
ji: êrîş +-dar
êrîşdarî (navdêr, mê) êrîşokî, erîşbazî, êrîşkarî, êrîşkerî, êrîşberî.
ji: êrîş +-darî
êrîşên hovane hucûm an jî berhucûmên wehşî
êrişgir (navdêr, mê) kesê/a êrişan digire.
ji: êriş + -gir
êrişgirî (navdêr, mê) karê êrişgiriyê.
ji: êrişgir + -î
êrîşî (navdêr, mê) şalawî, pelarnarî, êrîşdar.
ji: êrîş +-î
êrişî (navdêr, mê) helmetî, êrîşî.
ji: êriş +-î
êrîşî tî (navdêr, mê) bahozitî.
ji: êrîşî +-tî
êrişkar (navdêr, nêr) (navdêr, mê) hêrişber
êrîşkar kes ê ku destdirêjiyê dike
(navdêr, mê) êrîşok, êrîşker, erîşbaz, êrîşdar, êrîşber, devavêj.
ji: êrîş +-kar
êrîşkarî (navdêr, mê) êrîşokî, erîşbazî, êrîşdarî, êrîşkerî, êrîşberî.
ji: êrîş +-karî
êrîşkarî bûn (lêker) êrîşokî bûn, êrîşbazî bûn.
ji: êrîşkarî + bûn
êrîşkarîbûn (navdêr, mê) êrîşokîbûn, êrîşbazîbûn.
ji: êrîşkarî +bûn
êrişker (navdêr) ya/yê êriş dike, pelamarker, hicûmker, agresîv, êrişkar, belakirr, şerrxwaz.
Herwiha: êrîşker, hêrişker, hêrîşker.
ji: êriş + -ker.
: êrişkerî
êrişkerî (navdêr, mê) rewşa êrişkerbûnê, êrîşberî, forvetî.
ji: êrişker + -î
êrîşkerî (navdêr, mê) êrîşokî, êrîşkarî, êrîşberî, êrîşdarî.
ji: êrîş +-kerî
êrîşkî (navdêr, mê) bi êrîşî, bi hêrişî.
ji: êrîş +-kî
êrişkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye êriş kirin
êrîşkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye êrîş kirin
êrişkirin (navdêr)dema mirov êrişêdikeser kes yan birekê, :gurî êrişkir ser kerê bizinî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێرشکرن
êrîşkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) êrîş
êrişnekirin (navdêr, mê) êrişnekerî.
ji: êriş +nekirin
êrîşok (navdêr, mê) êrîşkar, êrîşker, erîşbaz, êrîşdar, êrîşber, belakir, devavêj.
ji: êrîş +-ok
êrîşokî (navdêr, mê) erîşbazî, êrîşkarî, êrîşdarî, êrîşkerî, êrîşberî.
ji: êrîşok + -î
êrîşokî bûn (lêker) êrîşkarî bûn, êrîşbazî bûn.
ji: êrîşokî + bûn
êrîşokîbûn (navdêr, mê) êrîşkarîbûn, êrîşbazîbûn.
ji: êrîşokî +bûn
êrişvan (navdêr, mê) hêrişkar, hêrişyar.
ji: êriş +-van
êrişvanî (navdêr, mê) karê êrişvanan.
ji: êrişvan + -î
êrişyar (navdêr, mê) hêrişkar, hêrişvan.
ji: êriş +-yar
êrîvan (navdêr, mê) paytextê Ermenistanê.
Hevwate: Rewan.
Herwiha: Êrêvan Hêrêvan Hêrîvan Yêrêvan Yêrîvan.
: êrîvanî
êrxat (navdêr) pale, rênçber.
ji wêjeyê: Bona vê yekê, nas û dostên me; mirovên pêşverû, kesên belengaz, xebatkar; herçî gundîyên bê erd, êrxat û mirêbeyên derdorê jî digotin: “Gelo hûn çima şerê Başûrîyan dikin? Çi kara we di vê yekê da heye?”.
ji: ji yunanî ἔργον(xwendin ergon); xebitîn, karkirin.
Bi zaravayên kurdî: Kurdî (Soranî): Zazakî: êrxat Kurmancî: Kurdiya başûr: Lekî: Hewramî:
êş 1. azar û şkênc 2. keder û renc 3. zecr û ezab *"êşa tiliyê, ya hemû laşî ye"
1. êşîn yan êşandin (navdêr, mê) jan, azar, ezyet, ezab, şkence, tazîb, nexweşî, kul, derd, elem, nesaxî.
ji: Hevreha ext (pîs, kirêt, nexweş) ya pehlewî û -extî (bijan) ya avestayî, ऋक्ष (ṛ́kṣa: bijan) ya sanskrîtî, hemû ji Proto-hindûewropî. Wek ախտ (ext: êş, nesaxî) ketiye ermenî jî..
: bê-êş, bê-êşî, bê-êşîtî, bê-êştî, biêş, biêşî, biêşîtî, biêştî, didanêş, didanêşî, êşandin, êşandî, êşdar, êşdarî, êşdayî, êşder, êşderî, êşewî, êşewîtî, êşiyayî, êşî, êşîn, êşok, êşokî, hinavêş, hinavêşî, serêş, serêşî, zikêş, zikêşî
êş dan (lêker)(Binihêre:) êş
êş hebûn (lêker)(Binihêre:) êş
êş kişandin (lêker)çerçirin.
ji: êş + kişandin
êş li dilê (yekî) ketin (biwêj) eş belkî li dilê gogerçînê nekeve. heke ew nebûya em ê bi ser hiketana.
êş û tivanc kişandin qolinc ketin endamekî û ew der quraftin
êş û ûş derd û kul
êş û ûş lê rabûn derd û kul lê peyde bûn
êş û ûş lê rakirin derd û kul lê peyde kirin
êşa alzheimerî (navdêr) Xwendin: Alzaymer, êşek e ku bi taybetî mirovên pîr pê dikin û dibe sedema jibîrkirinê.
ji wêjeyê: Alzheimer (jibîrkirin, kêmbûna fonksîyonên mejî) nexweşîyek kalbûnê ye lê encamên lêkolînek li ser nexweşan hatiye meşandin berbiçav dike ku kesên alkolê vedixwin û cixarê dikşînin li gor hevsalên xwe zûtir bi vê nexweşîyê dikevin.(Netkurd.com, 4/2008)
êşa giran ta
jan, sizi, giraneta, êşgerm
êşa reş şêrpence
êşa zirav cureyekî êşên kuxikê ye; jana zirav
(navdêr, mê) jana zirav, tuberkuloz, sîl, werem, şerbê, beynûtî, êşeke vegir e ku cigeran digire û dibe sedema zeîfbûna mirovan.
Bi alfabeyên din: kurdî-erebî: ئێشا زراڤ. Pirrjimar: êşên zirav. Yekjimara nediyar: êşeke zirav.
ji wêjeyê: Êşa zirav hê jî li Kurdistanê heye
êşa ziravî (navdêr, mê) êşa zirav, şîrpenceyî.
ji: êşa zirav +-î
êşan (lêker) êşîn, hatin êşandin(navdêr) pirrjimar ji êş.
Bide ber: aşan, başan, bêşan, caşan, kaşan, laşan, maşan, paşan, waşan
êşandî (rengdêr) azirandî, kesa/ê yan tişta/ê ku hatiye êşandin, êşiyayî.
ji: êşandin
êşandin (lêker)(navdêr, mê) azirandin, êş gihandin tiştekê/î, bûn sedema êşê, xeyidandin, qehirandin, arandin, aciz kirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێشاندن. Tewîn: Lêker: -êşîn-.
Têkildar: êşîn.
ji: êş + -andin.
: êşandî, êşîner, êşînerî
êşandin/diêşîne/biêşîne 1. azar lê kirin 2. rencîde kirin *"bar min naêşîne, binbar min diêşîne"
êşanî (navdêr, mê) eşkencî, azarî.
ji: êş +-anî
êşbir dermanê êşkuj
(navdêr, mê) êşkuj, jankuj, analjezîk.
ji: êş +-bir
êşdan (navdêr, mê) (Binihêre:) êş
êşdar (rengdêr) bijan, bijan, biêş, biazar, biezyet, tişta/ê ku janê jê çêdibe yan jan tê de heye, jandar, azardar, ezyetdar.
Herwiha: êşder, êşdêr.
Dijwate: bê-êş.
ji: êş + -dar.
: êşdarî, êşdarîtî, êşdartî
êşdarî (navdêr, mê) rewşa êşdarbûnê.
ji: êşdar + -î
êşeg, doşeg (biwêj) ji bo tiştên ku ne layiqî hev in tê gotin. heyran qet ew li hev dikin? êçeg, doşeg?
êşên zirav (navdêr) pirrjimara êşa zirav
êşewî (rengdêr) (navdêr) kesa/ê ku (gelek) êş lê hene, nexweş, nesax.
ji: êş + -e- + -wî.
: êşewîtî
êşewîtî (navdêr, mê) rewşa êşewîbûnê.
ji: êşewî + -tî
êşgirtî (rengdêr) (Binihêre:) êş
êşhebûn (navdêr, mê) (Binihêre:) êş
êşî (rengdêr) têkildarî êşê, biêş, êşandî, êşewî, êşgirtî.
ji: êş + -î
êsifnê serenav, Şêxan
êşîk (navdêr, mê) nexweşî, merezî.
ji: êşî +-k
êşik (navdêr, mê) nexweşî, nexweşin, bîmarî, nesaxî, nexweşîn, ilet, derd, merez.
ji: êş +-ik
êşîkdar (rengdêr) nexweşok, janoyî, hîledar, iledar, biilet, bîmarî, biêşîk, nizar, merezoyî, jandar, biêşk, jar, nexweşokî, derdnak, merezdar.
ji: êşîk +-dar
êşîn (lêker)û(navdêr, mê) êş jê hatin, jê hest bi êşê kirin: Serê min diêşe. Pişta min êdî naêşe..
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێشین. Tewîn: Lêker: -êş-.
Têkildar: êşandinBide Ber, ziqitîn.
ji: êş + -în.
: êşî, êşiyayî, êşok, êşokî
êşîn/diêşe/biêşe 1. jê azar dîtin 2. zecirîn 3. qehirîn *"xwelî li wî seriyî ku heft serî jê neêşin"
êsîrbûn (navdêr, mê) esaret, koletî, dîlî, êsîrî, girtîtî, bindestî
êsîrî (navdêr, mê) esaret, koletî, dîlî, girtîtî, bindestî, êsîrbûn, benîtî, evdî, evdalî, xulamî, nokerî
êşiyayî 1. azardîtî 2. qehirî 3. rencîdebûyî *"diranê êşiyayî, dê rojekê were kişandin"
(rengdêr) aziriyayî, êşandî, kesa/ê yan tişta/ê ku êşiyaye yan hatiye êşandin, xeyidî, tûrebûyî.
Herwiha: êşayî, êşî, êşyayî.
ji: êşîn
êşk (navdêr, mê) çîk, sanco, sancî, tivanc.
ji: êş +-k
êskere (navdêr, mê) tas, tirar, kase, tarik, uskure
êşkî (navdêr, mê) bi derdî, derdkî.
ji: êş +-kî
êşkişandî (rengdêr) êşandî, berketî.
ji: êş +kişandî
êşkişandin (navdêr, mê) êş, azar, derdkişandin.
ji: êş +kişandin
êşnasî teşxîs, diyarkirina cureyê nexweşiyê
(navdêr, mê) patolojî, derdnasî, jannasî
êşow (hewramî) hoker(navdêr) îşev.
: ê- + şow
êşoyî (navdêr, mê) nexweşokî, jano.
ji: êş +-oyî
êsta a niha, îcar
(Soranî) hoker, niha, vê gavê, vê demê, nûke, nika, nihe.
Herwiha: êste.
Bide ber: esta, esto.
ji: Herwiha êste, hevreha kelhurî êse, Kirmaşanî îse jiari î- (ev, vê) + bi metatezê sat ji erebî saet. Bide ber dîsa, ewsa.
êstir hêstir
êstper kulîlkek e
êşwar (navdêr, mê) şûna nesaxiyan.
ji: êş +-war
êtî (navdêr, mê) şiltaxî, nebî, neweyî, şel, êtik, newî, nîq, qewat, bêbextî, îftira, buxtan.
ji: êt + -î
êtîm (navdêr) zarroka/ê dêbavên wê/wî mirine, zarroka/ê bavê wê/wî miriye, zarroka/ê diya wê/wî miriye, têjikên candaran yên bêmak, bêxwedî, bêxwedan, bêkes, bêxudan.
Herwiha: yetîm, yêtîm.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێتیم.
Hevwate: sêwî, bêdêbav. Agadarî: Di hin devokan de êtîm û sêwî hevwate ne lê di hinan de êtîm ew e ku babê wê/wî miriye û sêwî jî ew e ku dayika wê/wî wefat kiriye..
Bikaranîn: êtîm bûn êtîm kirin êtîm man bûn êtîm kirin êtîm man êtîm.
ji: hevreha soranî هه‌تیو (hetîw), farisî یتیم (yetîm), hemû ji erebî يتيم (yetîm), hevreha îbrî יתום (yeṯom), aramî ܝܬܡܐ (yesma). Bi esehî nayê zanîn lê belkî sêwî ya kurdî jî yesma ya aramî ye, bi guherîna M bi W ku di kurdî de diyardeyeke berbelav e (bide ber yetîm --> soranî hetîw) û bi metatezê anku guherîna cihê dengan di peyvê de..
: êtîmgeh, êtîmî, êtîmxane
êtîm bûn (lêker)(Binihêre:) êtîm
êtîm kirin (lêker)(Binihêre:) êtîm
êtîm man (lêker)(Binihêre:) êtîm
êtîmî (navdêr, mê) rewşa êtîmbûnê, sêwîtî.
ji: êtîm + -î
êtîmman (navdêr, mê) (Binihêre:) êtîm
êtîmxane (navdêr, mê) xaniyê êtîm ango sêwî tê ve tên xwedî kirin.
Herwiha: êtîmgeh.
Hevwate: sêwîxane.
ji: êtîm + -xane
êtir [I] 1. ji bilî vê 2. êdî 3. di dawiyê de [II] 1. sebr 2. aramî 3. tebatî
(navdêr, mê) sebir, tehemil, bêhnfirehî.
Bide ber: etir îtir.
ji wêjeyê: Hevalno peyva sebir her çi peyvek biyanî be jî di nav kurdî bûye peyvek sereke lê peyvek heye hemwateya sebir dide û herêma Semsûrê bi kar tînin ev peyv êtir e, mînak: Êtir bike heyya sibê.
êtir kirin 1. sebr kirin 2. tebitîn
êtixî eyba mezin, belaya bêpere *"êtixiyên kirî, tên pêşiyê"
êtûn cihê ku hesin tê de tê bihujandin; kûreya hesingeran, hêtûn
(navdêr, mê) argûn, agirdank, agirxane, ateşxane, tenûr, (mecazî) dûjeh, dûzex, cehenem, agiristan.
Herwiha: atûn, etûn, hatûn, hêtûn, tûn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێتوون.
ji wêjeyê: Kî me ez? Kurdê KurdistanTev şoreş û vûlqanTev dînamêt imAgir û pêt imSor im wek êtûnAgir giha qepsûnGava biteqimDinya dihejîEv pêt û agirDijmin dikujîKî me ez?.
ji: ji erebî اتون (ettûn) yan yekser jiarami ܐܬܘܢܐ (ettûne: firrin, agirgeh) jiakadi ?? (etūnu, utūnu U.MU) jisumeri ?? (udun). Di kurdî de bêhtir di zimanê nivîskî de peyda dibe, li herêma torê berê ji ber çê kirina kilsê ku pê hêtan spî bikin hêtûn dihatine çêkirin. Bi agirekî xwert kevir dişewitandin û kils jê çê dikirin..
: êtûnî.
Bi zaravayên kurdî: Kurmancî: atûn, êtûn Kurdî (Soranî): hêtûn Zazakî
êtûn bûn (lêker)(Binihêre:) êtûn
êtûn kirin (lêker)(Binihêre:) êtûn
êtûnbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) êtûn
êtûnbûyî (rengdêr) (Binihêre:) êtûn
êtûnî (navdêr, mê) rewşa êtûnbûnê.
ji: êtûn + -î
êtûnkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye êtûn kirin
êtûnkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) êtûn
êtxî tê de kirin (biwêj) iftira kirin. tiştên nebûyî wekî bûyî nîşan dan û ew tawan avêtin stûyê yekî. piştû ku ew êtxî di wê jinika belengaz de kir. bû sedema lêdana wê.
êvar danê şevê *"adarê, berf giha guliyê darê, nema danê êvarê"
êvar bûn (lêker)(Binihêre:) êvar
êvar kirin (lêker)(Binihêre:) êvar
êvara înê (navdêr, mê) pêncşem (bi taybetî danê êvarê yê roja pêncşemê).
Bide ber: paşînî.
ji: êvar + -a + în + -ê, bide ber azerî cümə axşamı (pêncşem, herfiyen êvara înê) ji cümə (în) + axşam (êvar) + -ı
êvaran (rengdêr) dema êvarî, li êvaran, :hemû êvaran ez guhdarîya nûçeyan di kim
êvarbaş şevbaş
(hoker) silava êvarê, silava ku mirov ji kesekî re dibêje dema ku wê/wî êvarê dibîne yan xatir jê dixwaze.
Herwiha: êvar baş.
Bide ber: rojbaş, spêdebaş, şevbaş.
ji: êvar + baş
êvarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) êvar
êvarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) êvar
êvare (navdêr, mê) dawiya rojê, dema rojavabûnê, dema nivistinê ango raketinê ango razanê, şahiyên li êvareyê tên kirin: Spas bo wê êvareya xweş..
Herwiha: êvar êvarî.
Dijwate: spêde sibe sihar.
Bikaranîn: danê êvareyê derengî êvareyê êvareya dereng.
ji: Ji peyvek hindoewropî ya bi wateya dereng ku herwiha serkaniya evening ya inglîzî, Abend ya elmanî û afton ya swêdî ye. Bi pehlewî êbêreg bû, bi hind û ewropî epi. Bi soranî êware ye..
: danê êvareyê êvarebaş
êvarkî (navdêr, mê) çaxê êvarê, danê êvarê, mexribkî.
ji: êvar +-kî
êvarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye êvar kirin
êvarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) êvar
êvarxêrî (navdêr) gotina silavê ya wek şevbaş, êvara bi xêr ya êvarê ya dema xatirxwestinê an jî xêrhatinê
êve xem nake
êve ku hat xem nake ku bê
êvelî olintî, taytore
(rengdêr) felîte, navmalok, toranî, tûle, kolangero, tolaz, kuçeko, tewşî, şilatî, şilotî, kolankut, sûte, sût, bodele, xwêrrî, berela, navgundî, kesa/ê ku herdem li kolan digerre û li mala xwe natebite
êvişandî bexişandî "derba êvişandî, ne ya xwediyan e"
êvişandin (lêker)(navdêr, mê) hedifandin, parastin, sitirandin, dirixandin, hêvişandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێڤشاندن
êvişandin/diêvişîne/biêvişîne 1. bexişandin 2. canazarî kirin *"xelq dewê xwe ê tirş ji meriyan naêvişîne"
êvitandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye êvitandin
êvitandin (lêker)(navdêr, mê) werimandin, perçivandin, pif kirin, qelew kirin, mezin kirin (parçeyek leşî bi êşekê mezin kirin).
Herwiha: êftandin, êvtandin. Tewîn: -êvitîn-.
Têkildar: êvitîn.
ji: êvit + -andin.
: êvitandî, êvitîner, êvitînk
êvitîn (navdêr, mê) nexweşî cihê ji egera lêdanekê yan kulbûbûn birîndarbûnê reşûşîn dibe û bilind pif dibe, perçivîn, werimtin
êvitîn/diêvite/biêvite (ji ber lêdan, kulbûn û birîndarbûnekê) perçifîn
êvnî 1. laşê bihêz û bijûn 2. mirovê lêkdayî
êvnîk pihêt
êvnûte êvnî
êvsirtin (navdêr, mê) sermagirtin, persîv, serma.
Herwiha: gevend gevende gewend.
Bikaranîn: Di kurmanciya Elbistanê de, çavkanî: kesekî bi bernavê Gundê Qaşan di koma Zimanê Kurdî ya li ser Rûnameyê de, 6/2012
êwar (soranî) (navdêr). Bi kurmancî: êvar.
Herwiha: êware
êware (soranî). Binêre;êwar
êwe (Soranî) Cînav. Bi kurmancî: hûn
êwiran avakirina baregehê li cihekî bikêrhatî
êwirandin/diêwirîne/ biêwirîne 1. sitirandin 2. hewandin
êwirîn (lêker)(navdêr, mê) tebitîn, vehewîn, sekinîn, bi cih bûn, rehet bûn, arimîn, aram bûn, tena bûn, ewle bûn, aşt bûn. Tewîn: -êwir-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێورین.
Herwiha: êwrîn, hêwirîn, hêwrîn.
Têkildar: êwirandin.
ji wêjeyê: Dema Sedam Hisên çekên kîmîyawî avête Helebçe, parek ji penaberên kurdan çûn Kurdistana Îranê û li wir êwirîn..
ji: êwir + -în.
: êwirî, êwiriyayî, neêwir, neêwirî
êwirîn/diêwire/biêwire 1. sitirîn 2. hewîn
êwran debara malê; abor
êwrî (rengdêr) êwrî bûn: kom bûn, civîn, li hev civîn, hatin nik hev, berhev bûn êwrî kirin: kom kirin, civandin, berhev kirin.
Herwiha: êwirî, hêwirî, hêwrî
êxbarçî (navdêr, mê) altax, muxbîr, sîxur, casûs, saloxder
êxre dirûna devê telîs û têran
êxtiyar (rengdêr) (mirova/ê) pîr, salmend, temenmezin, navsere, pîr, bitemen, kal, berbexte.
Herwiha: extiyar, extîyar, yextiyar, yextîyar.
: êxtiyarî, êxtiyarîtî, êxtiyartî
êxtiyar bûn (lêker)(Binihêre:) êxtiyar
êxtiyar kirin (lêker)(Binihêre:) êxtiyar
êxtiyarbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) êxtiyar
êxtiyarbûnî (navdêr, mê) kalbûnî, pirbûnî.
ji: êxtiyar +-bûnî
êxtiyarbûyî (rengdêr) (Binihêre:) êxtiyar
êxtiyarî (navdêr, mê) pîrî, kalî, pîrbûn, rewşa pîran, jiyana kesên pîr: zarrokî, ciwanî û êxtiyarî.
Herwiha: extiyarî, yextiyarî.
ji: êxtiyar + -î
êxtiyarkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye êxtiyar kirin
êxtiyarkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) êxtiyar
êxtiyarokî (rengdêr) kalokî, pîrokî.
ji: êxtiyar +-okî
êy (Zazaki) Cînav, ew (pirrjimar).
Bide ber: ey
êz 1. zîl, bişku 2. ajeroya daran
êzî (navdêr, mê) cejnek êzidiyan e.
ji wêjeyê: Em cejna Êzî, li hemû Kurdên Êzidî pîroz dikin.(ji daxwiyanek Komkarê, 12/2007)
êzidî (navdêr) kesa/ê êzidîtiyê diperêse ol û dînekî Rojhilata Navîn e û li gor gelek çavkaniyan yek ji ayînên berê yên kurdan e û yek ji kevintirîn dînên yekxwedayî ye.
Herwiha: êzîdî êzdî yezidî yezîdî yezdî.
Hevwate: dasinî.
Bide ber: agirperês cihû file misilman şeytanperês zerdeştî.
ji: ji peyva avestî Yazata tê, binêra: Shadi Sharin, Beghyani: BÊŹENASIYA ZMANÊ KURDÎ YA GIŚTÎ -34; http://www.amidakurd.com/e-pirtuk/bejenasiya-zimane-kurdi-34/ (02.02.2013).
: êzdîtî
êzidîtî (navdêr, mê) dînê êzidiyan, baweriya dasiniyan, baweriyek e ji alî nêzî nîv milyon kurdan ve tê peristin.
Herwiha: êzidatî êzdîtî êzidyatî êzdiyatî.
Hevwate: dasinîtî.
Bide ber: agirperêsî cihûtî çêlperêsî filetî gaperêsî îslam misilmantî pûtperêsî şeytanperêsî zerdeştîtî.
ji: êzidî + -tî
êzîdîtî (rengdêr) Yêzîdîtî, Ezdayîtî.
ji: êzî +dîtî
êzidîxane (navdêr, mê) civaka êzidiyan, her cihê êzidiyan.
Herwiha: êzdîxane êzidîxan êzdîxan.
ji: êzidî + -xane
êzimk falinca zarokan
êzing 1. darê şewateyê yên hişk 2. kesê serhişk *"êzing, nabe text"
(navdêr)bi gelemperî pirrjimar, hejik, tirrik, hej, terrik, dar û terraşên zirav (bi taybetî yên bo şewitandinê anku sotinê hatine berhevkirin), çiqilk, şivik, şivist, şivtan, çeqik, qijik.
Herwiha: ezing êzîng hezing hêzing hêzîng.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: ئێزنگ. Nêzîk: tirrikBinere.
Herwiha: dar dep sotemenî şewatek.
Bikaranîn: agir berdan êzingan êzing berhev kirin êzing hilgirtin êzing kom kirin êzing sotin êzing şewitandin.
ji: Ji Proto-hindûewropî aidh-/idh- (şewitîn; agir), Proto-aryayî eyd-, avestayî eêsme- (êzing), pehlewî êsm-, (h)êzim-, farisî هیزم (hîzum), soranî هێزم (hêzim), hewramî hêzimê, zazakî eyzimi, îzimi, sanskrîtî एध (édha), latînî aedes, yûnanî αἶθος (aithos)...
êzing hilgirtin (lêker)(Binihêre:) êzing
êzingdank cihê ku darên şewateyê datîninê
(navdêr, mê) êzingxane.
ji: êzing +-dank
êzinghilgirtin (navdêr, mê) (Binihêre:) êzing
êzingvan kesê ku darên şewateyê dibire an jî difiroşe
(navdêr, nêr) (navdêr, mê) darvan, darbir
êzingxane (navdêr, mê) êzingdank.
ji: êzing +-xane
ê 1.=yê 2. future auxiliary + subj. for future tense
ê min, me, as for me
êdî now; still, yet
anymore, no longer
anymore
êgir agir
êl Binêre: hoz
êriş attack; assault
êrîş f. attack.
êrîş anîn =êrîş kirin. v.t. to make an attack
=êrîş kirin. v.t. to make an attack
êrîş birdin =êrîş kirin. v.t. to make an attack
=êrîş kirin. v.t. to make an attack
êrîş kirin to attack
v.t. to make an attack: cendirme hêrişî ser malê dikin=the gendarmes are attacking the house
v.t. to make an attack: cendirme hêrişî ser malê dikin=the gendarmes are attacking the house
êrîşker attacking
êş disease; pain
f. pain, ache.
êşandin to hurt
êşînv.t. to hurt, cause pain, trouble.
êşewî diseased
êşîn to pain
(biêşe) to suffer
êşiyan êşv.i. to hurt, suffer pain: ser û çavê te neêşe=“may your head and eye not suffer pain,” thank you
êşnasî (n) pathology; (adj.) pathologic, pathological
êvar evening
(f.) evening
f. evening
evening
evening
êvar bi ser me de hat night has fallen
êvar bû it was night
êvarê in the evening
êvarxweş! good evening
êxistin pêş to improve, to better, to develop
êxur m. stable
êzing m. firewood
ê ja
so
und so
êdi mittlerweile
schon
êdî also
gegenwärtig
gemäß
in Zukunft
jetzt
künftig
mehr
nach Aussage von
nach Meinung von
noch immer
nunmehr
von jetzt an
von nun an
êdî bi tenê hinfort allein
nur mehr allein
êdî bi zehmetî nur mit Schwierigkeit
êgsîg gute, schöne Frau
êldefî Schellentrommel
Tamburin
êleganî Waschschüssel
êlûn September
êm Futter
êmîş Frucht
Früchte
Obst
ên din andere/r/s
êrîş Anfall
Angriff
Attacke
Offensive
êrîş kirin angreifen
êrîşkar angriffslustig
êrîşkirin angreifen
êrvan Lehrer/in
êş Mühle
Schmerz
êşa gewrîyê Halsschmerzen
êşandin kränken
wehtun
êşandin <êşîn> auf die Folter spannen
beleidigen
bestrafen
leiden
Schmerz bereiten
Schmerz zufügen
schmerzen
verletzen
êşîn schmerzen
wehtun
êşîyan <êş> schmerzen
weh tun
êşlik Hemd
kurdische Weste
êsta jetzt
êtir Geduld
êvar [nêr] Abend
êvarê abends
êxnî geschmortes Mischgericht
Ragout
êxtiyarê mergehê der Alte des Heiligtums, entspricht dem baba şêx, dem geistigen Führer der Religion bzw. der Scheichs in Lalîş, wo er einen besonderen Sitz hat, der Aufseher der Koçeks ist und besondere Verpflichtungen beim Fest der Jesiden hat
êxur Futtertrog
Pferdestall
Stall
êzing Brennholz
Holz
Wald
ê n. ê herfa hewtine ya alfabeya kurdî ya m.
c. rz. ê, yê
ê dawîn rd. a peyene, o peyên, ê peyênî
ê din rd. o bîn
ê pasîn rd. a peyene, o peyên, ê peyênî
ê te c. ê to
ê we c. ê sima
ê wê c. ê aye, ê daye
ê wî c. ê eyî, ê êyî, ê deyî, ê dêyî
êdî h. êdî, de, hinî, êndî, endî, îdî, îndî, indî
êgin cinîya çêre, çêkere, keyekere
rd. hêgin, qabilîyetin, gêrûfenin
êginî m. hêginîye, qabilîyet, gêrûfen, qebîlîyet, qebîlet m.
êgir m. adîr, adil n.
êkilbeyan m. sipêder, sipêde, dosere, serê sodirî, sefeq, fecîr, serê sewdirî, serê sîway n.
êl m. guruh, xuruh n.
m. êle, pêre, esîre, asîre m.
êlawet m. îbret, derse, elawete n.
êlax m. çere, puze, mera, çeregeh, olaxe n.
êlceg m. bêçik, tare, êlceg n.
êleg m. êlege, demle, yêlege m.
m. moxile, zivyele, êlege, ardvîje, moxle m.
êlinc n. qolinc, kulunç, quelinc, qolincik n.
êlparêz m/n. êlperest, esîretd, esîretperest, êlparêz n.
êlparêzî m. êlperestîye, esîretcîyîye, esîretperestîye, êlparêzênî m.
êlun m. eylule, payîza verêne, rezbire, îlone, êlune m.
êlwarî rd. êlane, esîrane, esîrkî
êlxat m/n. pale, rencber, êrxat, resber, rençber, yêrxat n.
êlxatî m. paleyîye, rencberîye, êrxatîye, resberîye, paleyênî, rencberênî, êrxatênî m.
êm n. alef, debir, dîlig, yêm, êm, dîlîk n.
ên paq. ên, -ê (peyqertefa zafhûmarî ya)
ên din c. ê bînî, ên bînî
êpê rd. gumra, zaf, xêlê, zêde, gelê, deyra, bol, epey, derya, xêlyek
êr m. adir, adil n.
êra h. gelo, derê, eceba, tirê, delo, deray
rd. naca, tîya, tika, îtika, etya, îta, îtya, ewta, etîya, ewta, weyta, hatîya *li êra rd. tîya de, tika de
êrçalî rd. nehs, kelebut, kur, afecan, heserî, xeylaz, seytan, nêrehet, nêtebat, kelbut, eserî, xeylaz
êrdek rd. destkês, paley, êdeg
êrdim m. mintiqa, dorhême m.
êrê rd. naca, tîya, tika, îtika, etya, îta, îtya, ewta, etîya, ewta, weyta, hatîya
êreqan m. zerk, zerik, hepatît, awzerik, awzîlik, seralix n.
êrî rd. bêsuc, masûm, pak, bêguna
êris m. galim, êris, hucum, gal, hêris, gale, gal m., hicum n.
êris dan lg. . galim kerdene, êris kerdene, rikif kerdene, hucum kerdene, rikêf kerdene, ser ramitene, gala bere kerdene
êrisa esmanî m. êrisê hewayî, galimê hewayî n.
êrisbaz rd. êriskar, galimkar, hucumkar, galimker, êrisberdox, êrisker, hicumd
êriskar rrf. êriskar, galimkar, hucumkar, galîmker, êrisberdox, êrisker, hicumd
êriskarî m. êriskarîye, galimkarîye, hucumkarîye, êrisberdoxîye, galimkerîye, êriskerîye, êriskarênî, galimkarênî m.
êriskarî bûn lng. êrisker bîyene, galimker bîyene, êriskar bîyene
êrisker rd. êrisker, galimker, hucumkar, galimkar. êrisberdox, êriskar, hicumd
êriskerî m. êriskarîye, galimkarîye, hucumkarîye, êrisberdoxîye, galimkerîye, êriskerîye, êriskarênî, galimkarênî m.
êriskirin lg. . galim kerdene, êris kerdene, rikif kerdene, hucum kerdene, rikêf kerdene, ser ramitene, gala bere kerdene
êriskîrin m. galimkerdîs, êriskerdis, rikîfkerdîs, hucumkerdis n.
êrisnekerî m. galimnêkerîye, êrisnêkerîye m.
êriso kîm. êriskarîye, galimkarîye, hucumkarîye, êrisberdoxîye, galimkerîye, êriskerîye, êriskarênî, galimkarênî m.
êrisok rd. êriskar, galimkar, hucumkar, galimker, êrisberdox, êrisker, hicumd
êrisokî bûn lng. êrisker bîyene, galimker bîyene, êriskar bîyene
êriste m. eriste, riste, eriste n.
êrîtî m. bêsudye, masûmîye, pakîye, bêgunayîye, masûmênî, bêsucênî m.
êrîyane rd. bêsucane, masûmane, pakane, bêgunakî
êrxat m/n. pale, rencber, êrxat, resber, rençber, yêrxat n.
êrxatî m. paleyîye, rencberîye, êrxatîye, resberîye, paleyênî, rencberênî, êrxatênî m.
ês m. derd, kul, tale, jan, xem, birîne, kedere, elem n.
b. ês, oys!
m. jan, dej, hês, canhês, zan, jandî, zandî, zon dîn.
ês girtin lng. jan girewtene, dej girewtene
êsa mîde m. dejê madeyî, dejê recî n.
êsa xwînspîbûnê m. tip. lose m., kerkencê gonî, kanserê gonî, gonîkerkenc n.
êsan m. derd, kul, tale, jan, xem, birîne, kedere, elem n.
êsandî rd. dejaye, jandaye, decaye
êsandin lg. . dejnayene, ziqitnayene, hendrnayene, dajnayene, decnayene
m. dejnayis, hendrnayis, dajnayis, decnayis n.
êsazirav m. tip. jano xîrab, werem, tuberkuloz, jano tenik n.
êsbir m. janbire, tewbire, dejbire, hêsbire m.
êsdan lng. . dejayene, dej dayene, decayene, dcayene
êsdar rd. jandar, dejin, hêsin, janin
êsik m. nêwesîye m„ îlet n.
êsîn lng. . dejayene, dej dayene, decayene, dcayene
m. dejayis, tewayis n.
êsk m tose, sikil, sikl n.
m. sand, tewe, sunce, sance, sond, sonce n.
êskence m. îskence, eskence, sîkence, eskence, eskince n.
êskence kirin lg. îskence kerdene, eskence kerdene
êskere m. uskera, safike, eskura, tasa awe, uskerike, uskura, îskera, wuskera, wiskura, wiskîra m.
êskisandin lng. . dej antene, hês antene, derd antene
êskuj m. janbire, tewbîre, dejbire, hêsbire m.
êsnasî m. tip. teshîs, dejsinasîye, hêssinasîye n. *ês û jan tîr û bîrînî, jan û bîrînî, hês û jan
êstîr m/n. qantir, hêstir, hester, qontir, qatir n.
êtik m. çîk, çeq, çîkele, piskele, gizgalik, pesk, çêle, gizgarik, piskene, piskone, çeley, çiqlik, koz n.
êtim rd. sey, sîntir, seykur, êtim, sêkur, sêwi, sêy, sîkur, yêtim, sevî
êtim man lng. . sey mendene, sintir mendene, sewî mendene, êtim mendene, seykur mendene
êtimî m. seyîye, sintirîye, seykurîye, êtimîye, sêwîyîye, seyênî, sintirênî, êtimênî, sêwîyênî m.
êtûn m. kurana kirêd m.
êvar m. san, mexreb, son, sand, sun n.
êvar bas b. sanwes, sanbas, sanbixêr *ber bi êvarê ver bi sanî, ver re sanî, ver bi mexrebî *berê êvarê verê sanî, verê mexrebî.
êvar bûn lng. . san bîyene, tarî herd kewtene, tarî erd kewtene *ji êvarê san ra, mexreb ra
êvar kirin lg. . san kerdene
êvar xwes b. san wes, san bas, san bixêr
êvaran rd. sanane, sandane
êvisandin lg. . hewênayene, sitarnayene, seternayene, setirnayene, seveknayene
êvtandin lg. . hindrnayene
m. hindrnayis n.
êvtîn m. hindrîyayis n.
lng. hindrîyene
êwir m. sargeh, hewingeh, setergeh, sitargeh n.
êwirandin lg. . hewênayene, sitarnayene, seternayene, setirnayene
m. hewênayis, sitarnayis, seternayis, seveknayis, sitarnayis n.
êwirîn rd. hewîyayis, seterîyayis, sitarbîyayis
lng. hewîyene, seterîyene, sitar bîyene, sitarîyene
êwr m. birgeh, qerargeh n.
n. caûwar, mesken, ronistgeh, meskan n.
êwrgeh n. wargeh, awangeh n.
êx bûn lng. êx bîyene, yêx bîyene
êx kirin lg. êx kerdene, yêx kerdene, êxnayene
êxbar m. êxbar, îxbar, êxpar n.
êxistin lg. war ardene, fistene, waro dayene, cira fîstene
êxistok rd. warodayox, fîstox, warardox
êxnî m. êxnî, yêxnî n.
êxte n. exte, êksim, êxte n.
êxtiyar rd. kal, kokim, pîr, kalepîr, extîyar, îxtiyar
êzidî rd. êzdî, îzîdî, yêzdî, yezidî
êzidîtî m. êzdîyîye, yêzdîyênî m.
êzik n. kolî, êzim, îzim, kuelî, îzi m., kuele, eyzim, kuolî n.
êzimx m. tip. miloçike, meflonî, egzama., mijlewr, bulecik m.
êzing n. kolî, êzim, îzim, kuelî, îzi m., kuele, eyzim, kuolî n.
êzingdank m. kolîdang, kolîca, êzimgeh, cayê kolîyan n.
êzingfiros m/n. kolîrotox, êzimrotox n.
êzingfirosî m. kolîrotoxîye, êzimrotoxîye, kolîrotoxênî, êzimrotoxênî m.
êzingvan m/n. kolîwan, êzimcî., kolîcî n.
êzingvanî m. kolîwanîye, êzimcîyênî, kolîcîyênî, kolîwanênî m.
êzingxane m. kolîdang, kolîca, êzimgeh, cayê kolîyan n.
êzmûg m. mostik, emzig, mustik, engele? n.
ê onlar [sıfat]
onlar [zamir]
onları [zamir]
ê ra ona [sıfat]
ondan [sıfat]
onlara [sıfat]
ê kênekan ra vaje O kızlara söyle
ê kênekî vanê O kızlar söylüyorlar
ê lajekan ra vaje O oğlanlara söyle
ê lajekî ra vaje O oğlana söyle
ê lajekî vanê O oğlanlar söylüyorlar
êlule eylül
êrxe azıdişi
öğütücü dişi
ême em
me
êran Îran
êrane van deran, vira, van derdoran
êranî îranî, xelkê / tiştê (ji) Îranê
êraq Iraq
êre vir, vê derê, vira, vêrê, here, hire, êre, vî cihî, ev der
êsk, êsqan hestî
êşta hê, hê jî, hîn, hêşta, hîna, hîna jî
êsta, êste niha, noke, nika, niho, ana, aniha, vê gavê
êstayî nihoyî
êstir hêstir, qantir
êwaran êvaran, her êvar
êware, êwarê êvar
êwe hûn, hingo, win
we, hewe, hingo
êza xelat, badaşt