Encamên lêgerînê
çiya n dağ * Çiyayê Agirî Ağrı Dağı
çiya bi çiya nakeve (an jî nakevin), çav bi çavan dikeve (an jî dikevin) dağ dağa kavuşmaz insan insana kavuşur
çiya bilind e, kengê be wê rê pê bikeve dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur
çiya bilind e, kengê be wê riya (te) pê bikeve ben hancı sen yolcu oldukça
çiya çi qas bilind be, rojek wê riya mirov pê bikeve dağ dağa kavuşmaz, insan insana kavuşur
çiya dan milê xwe dağ (veya dağları) devirmek (çok zor işleri başarmak)
çiya di bin berfa xwe de ye herkes kendi derdiyle meşkul
çiya golik anî dağ doğura doğura bir fare doğurmuş her
çiya ji cihê xwe diçe kurmê mirov (an jî însan) jê naçe can çıkar huy çıkmaz
çiya ji cihê xwe radibe diçe cihê çiya, exlaq jê naçe can çıkar huy çıkmaz
çiya li siyan nakevin, çav li çavan dikevin dağ dağa kavuşmaz insan insana kavuşur
çiyaçêbûn m dağ oluşu
çiyaçêbûnî rd dağ oluşu ile ilgili
çiyadar nd/rd dağlık
çiyager nd/nt dağcı
çiyagerî m dağcılık
çiyahilkêş nd/nt dağcı
çiyahilkêşî m dağcılık
çiyakêş dağcı.
çiyang bnr çiya
çiyarêz erd/n sıra dağ, sıra dağlar
çiyavanî rd dağlı (dağlık bölge halkından)
çiyawî nd/rd dağlık
çiyayê agirî Ağrı Dağı.
çiyayê agirîn yanardağ.
jeo/nd yanardağ
çiyayê ku (wî) pişta xwe dayê beredayî bû güvendiği dağlara kar yağmak (veya güvendiği dal elinde kalmak)
çiyayê qaf ndKaf Dağı
çiyayê qaf û kaf Kaf Dağı
çiyayê qeşayî erd/m buz dağı, aysberg
çiyayê sîpanê Süphan Dağı.
çiyayek hildan milê xwe dağ (veya dağları) devirmek (çok zor işleri başarmak)
çiyayî rd dağlı (dağlık bölge halkından)
çiyayîn nd/rd dağlık
çiyazan nd/nt dağ bilimci
çiyazanî m dağ bilgisi
çiya kêrtê bilind *"çiya çiqas bilind be jî, dê rê pê keve"
(navdêr, nêr) çiya: cihên bi kîlometreyan ji derdorên xwe bilindtir û yên serê wan bi gelemperî tûj û kevir: Ev hin çiyayên Kurdistanê ne: Agirî, Cûdî, Sîpan û Herrekol. Çiya: navek kurran e, dax, koy, ko, tar, tor, şax (şax şaẍ).
Herwiha: çîya.
Bide ber: gir, kox, şaxBinere.
Herwiha: co, çem, deşt, evrazî, gelî, newal, nihal, nişîvî, ro, robar, rûbar, zozan.
ji: hevreha çikad ya pehlewî û çekad ya farisî, ji çekat ya îraniya kevn.
: çiyagerr, çiyagerrî, çiyanas, çiyanasî, çiyastan, çiyastanî, çiyavan, çiyavanî, çiyayî, çiyayîn, çiyazan, çiyazanî, rêzeçiya, xelekeçiya, zincîreçiyaBi zaravayên din, Kurdî (Soranî): çiya, kêw, kêf, kej, şax: ev peyv ji zimanê sûmerî ye, ji ber kû bi sûmerî em dibêjin hursaẍ. Kurdî (shagh) (hursagh) sûmerî. Kurdiya başûr: çiga, çixa, küe, keş, Hewramî: ko, Zazakî: ko
çiya bi çiya nakevin, çav li çava dikevin gotina pêşiyan çiya her tim di cîhê xe de disekinin, lê mirov tim digerin çi dem derbas bibe dibe ku rastî hevdu werin. ji ber wêyekê jî divê mirov li gor wê yekê tevbigerin û hesabê hevdîtinê bikin.
çiya bilind e, dorê bajar û gund e gotina pêşiyan çiya bilind e li ser bajar çê nabin lê ji ber bilindahiya wî û xweşiya wî şênahî li dorê çê dibin. mirov dikare bibêjeku mirovên qedirbilind jî mirovan li dor xwe kom dikin û disitirînin. mirovê mezin an serok girseyên gel li dor xwekom dikin.
çiya çiqas bilind be wê rojekê bikeve bin lingê mirovan gotina pêşiyan mirov dikarin her tiştî pêk bînin û dikarin herin cîhê herî bilind. herweha tişt çikas mezin bin jî di demên pêş dedibe ku tiştên mezintir derkevin û ew têkeve ber piyan. her ku dem diherin tiştên kevin winda dibin, tiştên nû birûmettir dibin.
çiya çiqas bilind be wê rojekê rê pêkeve gotina pêşiyan ev jî tê wê wateyê ku mirov dikarin herin herderê û tiştên herî mezin dûr jî wê rojekê mirov wan bi dest bixin.mirov çiqas xwe mezin bibîne û mirov çiqas xwe ji hin bûyeran biparêze wê rojekê bê ba mirov.
çiya diguheri ehlaq naguheri gotina pêşiyan tê wê wateyê ku ehleq, sinc ji serî de çi be heta dawiyê ev e.pir zor e guherîna wî.çiya bi milyon salan nayêguherîn.
çiya golik anîn (biwêj) je heviyek û hezelce mezin kirin, lê encamelce pir piçûlc derlcetin. me heviyekepir mezin jê dikir, lê di dawiye de çiya golik anî.
çiyager (navdêr, mê) çiyahilkêş.
ji: çiya +-ger
çiyagerî (navdêr, mê) çiyahilkêşî.
ji: çiya +-gerî
çiyak nav-nku(navdêr, mê) zûr, gir, kox, pêmil
çiyakêş kesê ku hildikişe kêrtên bilind
kesê ku hildikişe kêrtên bilind
çiyanişîn kesê ku li herêmên çiyayî dijî
(lêker)kesê ku li herêmên çiyayî dijî
çiyastan (navdêr, mê) rêzeçiya, herêma ku gelek çiya lê hene, çend çiyayên li nêzî hev.
ji: çiya + -stan.
: çiyastanî, çiyastanîtî
çiyastanî (navdêr, mê) rewşa çiyastanbûnê.
ji: çiyastan + -î
çiyavan (navdêr, nêr) (navdêr, mê) xelik ê çiya pehlewanê bi werîsan hil dibit çiya navê mêrane
çiyavanî (navdêr, mê) karê çiyavanan.
ji: çiyavan + -î
çiyayê bilind bê ba nabe, newalê kûr bê av nabe gotina pêşiyan an çiyayên bilind bê dar nabin, çiya bê ba nabin. çiya sape nin dar û ber bi hêsanî lê mezin dibin, çiya cîhê darû ber û nebatanin. newal jî cîhê şênahî û avê ye, av ji serê çiyan tê di newalan de derdikeve.
çiyayê cîlo serenav, nêr, Çiyayê Cîlo yek ji çiyayên herî bilind ên Kurdistanê ye.Li parêzgeha Hekarîyê ye.
Herwiha: Cîlo.
Têkildar: Reşko,Sat,Govend
çiyayê dihejin xerab nabin gotina pêşiyan çiyayên dihejin an mirovên di ber xwe didin di jiyanê de baş tê ditin û li jiyana xwe xwedî derdikevein.
çiyayê kurmênc (navdêr, nêr) Efrîn û derdora wê.
Herwiha: Kurdax
çiyayê mazî serenav, nêr, çiyayek e li devera Mêrdînê li Bakurê Kurdistanê.
ji wêjeyê: Li Çiyayê Mazî germa her sê mehên havînê gelek dijwar e. Piştî ku di meha Tebaxê de Stêrka Qurux hiltê, dinya hêdî hêdî ber bi hênikbûnê ve diçe. Lê car carna germa havîne paşde vedigere û Roj bi hemû şewq û tîna xwe li naverasta ezman ji nû ve zîz dibe. Ji van rojên germ, ê serê meha Îlonê re dibêjin germa tirî. Piştî vê germê, tirî bi hemdê xwe digîhe û tê çaxa xwarinê.
çiyayên bê gul mirovên bê dil herdû jî yek in gotina pêşiyan mirov hezkirî be bi dil be, di jiyanê de ji tiştekî hez bike ew ji mirov re dibe hêza jiyanê. divê mîsoger tiştekî kumirov jê hez bike hebe nê wîha be jiyan wekî bê xwê be. jixwe çiya jî bê gul be navê wî nabe çiya wê demê tenênavê wî dibe ax.
çiyayî tiştê/kesê ku li çiyan heye/li çiyan dijî
(rengdêr) (navdêr) cihê ku gelek çiya lê hene: Kurdistan welatek çiyayî ye. cihê ku li ser çiyayekî ye: Gundê me çiyayî ye. riwekên ku li çiyayan şên dibin, ajelên ku li çiyayan dijîn, kesên ku li deverên çiyayî dijîn.
Herwiha: çiyayîn.
ji: çiya + -yî.
: çiyayîtî
çiyayîtî (navdêr, mê) rewşa çiyayîbûnê.
ji: çiyayî + -tî
çiya mount, mountain
(m.) mountain
m. mountain.
çiyastan mountain, mountains
çiyayî (m.) highlander
çiyayî, çiyayîn mountainous
çiya Berg
çiyakeş Bergsteiger/in
çiya n. ko, ku, koh, kue, kuh, kuwe, kuy, kuo n.
çiyadar rd. koistan, koyin
çiyager m/n. kogêr, kocî, kogêrayox n.
çiyagerî m. kogêrîye, kocîyîye, kogêroxîye, kocîyênî, kogêroxênî m.
çiyahîlkês m/n. kogêr, kocî, kogêrayox n.
çiyakês m/n. kogêr, korî, kogêrayox n.
çiyawî rd. koistan, koyên
çiyayên berfdar koyên varinî
çiyayî rd. kovî, koyî, kuvî
çiyayîn rd. koistan, koyên
çiya monto. Montoj de la kurdaj estas tre alta