Encamên lêgerînê
çim çîm, şêl (Lolium) bot/n
çîm, şêl (Lolium) bot/n
çim çim çîççîç, çîçoçîço, piçpiç, piçopiço *çim çim yemek piçopiço xwarin h
çîççîç, çîçoçîço, piçpiç, piçopiço * çim çim yemek piçopiço xwarin h
çimbali çîmbalî (amûreke mûzîkê ya metalik a jendî) mzk/m
çîmbalî (amûreke mûzîkê ya metalîk a jendî) mzk/m
çimçek cureyeke biçûk a çûka beytikê
cureyeke biçûk a çûka beytikê
çimdik 1. quncirîk, qurince, quncêrk, neqûçk, nequçk, qurçî, nuqurç, qurmîçik, xirmiçûk 2. piç (mêjera ku dikare bi tiliya beranê û ya îşaretê bê hildan) 3. neqûçk (ji bo gotina ku dil pê tê şikandin, dil jê dimine) (mec) 4. cureyek borek m
1. quncirîk, qurince, quncêrk, neqûçk, nequçk, qurçî, nuqurç, qurmîçik, xirmiçûk 2. piç (mêjera ku dikare bi tiliya beranê û ya îşaretê bê hildan) 3. neqûçk (ji bo gotina ku dil pê tê şikandin, dil jê dimîne) (mec) 4. cureyek borekm
çimdik atmak (veya çimdik basmak) quncêrk avêtin (yekî), neqûçk avêtin (yekî)
çimdik atmak (basmak) Quncirîk avêtin (yekî). (Yekî) quncirîk kirin.
çimdik atmak (veya basmak) quncêrk avêtin (yekî), neqûçk avêtin (yekî)
çimdikleme 1. quncartin, quncirhik kirin, neqûçandin, quricandin, qurmiçandin, qurçîkirin, quncirandin, nequçkdan, niquçandin, qurquçandin, qurince kirin 2. kurisandin m
1. quncartin, quncirhik kirin, neqûçandin, quricandin, qurmiçandin, qurçîkirin, quncirandin, nequçkdan, niquçandin, qurquçandin, qurince kirin 2. kurisandin m
çimdiklemek 1. quncartin, neqûçandin, quricandin, qurmiçandin, qurçî kirin, quncirandin, nequçk dan, niquçandin 2. kurisandin (ji tiştekî piç bi piç jê kirin) *bu ekmeği kim
1. quncartin, neqûçandin, quricandin, qurmiçandin, qurçî kirin, quncirandin, nequçk dan, niquçandin 2. kurisandin (ji tiştekî piç bi piç jê kirin) * bu ekmeği kim çimdiklemiş kê ev nan kurisandiye l/gh
çimdiklemiş kê ev nan kurisandiye l/gh
çimdiklenmek 1. hatin quncartin, hatin quncirandin, hatin quricandin, hatin neqûçandin, hatin qurmiçandin 2. hatin kurisandin l/tb
1. hatin quncartin, hatin quncirandin, hatin quricandin, hatin neqûçandin, hatin qurmiçandin 2. hatin kurisandin l/tb
çimen çîmen, çayir (çîmê ku ji ber xwe ve hêşîn bûye) m
çîmen, çayir (çîmê ku ji ber xwe ve hêşîn bûye) m
çimen adaçayı çuxlet, çeqlet bot/m
çuxlet, çeqlet bot/m
çimenli biçîmen, biçayir, çîmendar rd
biçîmen, biçayir, çîmendar rd
çimenlik çîmenzar, çîmgan, mêrg m
çîmenzar, çîmgan, mêrg m
çimensiz bêçîmen, bêçayir rd
bêçîmen, bêçayir rd
çimento çimento m
çîmento m
çimentolama çîmentokirin m
çîmentokirin m
çimentolamak çimento kirin l/gh
çîmento kirin l/gh
çimentolanmak hatin çîmentokirin l/tb
hatin çîmentokirin l/tb
çimleme 1. çîmkirin, çîmdanîn 2. çîmtovkirin m
1. çîmkirin, çîmdanîn 2. çîmtovkirin m
çimlemek çîm kirin, çîm danîn l/gh 2. çîm tov kirin l/bw
çîm kirin, çîm danîn l/gh 2. çîm tov kirin l/bw
çimlendirme çîmdarkirin, biçîmkirin m
çîmdarkirin, biçîmkirin m
çimlendirmek çîmdar kirin l/gh, bi çîm kirin
çîmdar kirin l/gh, bi çîm kirin l/bw
çimlenmek 1. çîm zil dan 2. çîmen hêşîn bûn 3. havil jê dîtin 4. piçopiço jê xwarin l/bw
1. çîm zîl dan 2. çîmen hêşîn bûn 3. havil jê dîtin 4. piçopiço jê xwarin l/bw
çimmek noqî avê bûn l/bw, ketin avê l/gh, xwe di avê re kirin l/bw
noqî avê bûn l/bw, ketin avê l/gh, xwe di avê re kirin l/bw
çim (i) bnr sim
çim (ii) n tek adım atlama
çim (iii) n 1. kenar, uc * çimê wê şikestiye kenarı kırılmış 2. uc, zirve
çima g 1. meğer * çima ew zilam ne diz bûne! meğer adamlar hırsızlarmış * çima ne polîs in meğer polis değillermiş 2. h neden, niçin, niye * te çima ev kir? bunu neden yaptın? 3. ne diye, nedir ki (hangi nedenle) 4. niye
çima ji (yekî) venagerin? niye onu rahat bırakmıyorlar?
çimam m bilmece
çimamik m bilmece
çiman bir şeyin bir parçasının kesilmesi anlamında fiil.
nd herhangi bir şeyin bir parçasının kesilmesi
çimbil bnr çembil
çimçik nd yağmur yağması için tılsımlı temsil
çimçimandî rd 1. kurutulmuş (suyu kesilmiş) 2. büzüşük (suyunun çekilmesi sonucu)
çimçimandin (i) m 1. mırıldama (alçak sesle, kendi kendine bir şeyler söyleme) 2. kem küm etme, mırın kırın etme
l/gh 1. mırıldamak (alçak sesle, kendi kendine bir şeyler söylemek) 2. kem küm etmek, mırın kırın etmek
çimçimandin (ii) m 1. kurutma (suyun kesilmesini sağlama) 2. büzüştürme, kurutmak (suyunun çekilmesi sonucu)
l/gh 1. kurutmak (suyun kesilmesini sağlamak) 2. büzüştürmek, kurutmak
çimçimî rd 1. kurumuş 2. büzüşük (suyunun çekilmesi sonucu)
çimçimîn l/ngh 1. kurumak (akar su, göl, vb. için; suyu çekilmek, suyu kurumak) 2. büzüşmek, kurumak * lêvên wî çimçimîne dudakları büzüşmüş
çimçimîn (i) m mırıldanma
l/ngh mırıldanmak
çimçimîn (ii) m 1. kuruma (akar su, göl, vb. için; suyu çekilme, suyu kuruma) 2. büzüşme, kuruma
çimçîr çocuk salıncağı.
m 1. mancınık 2. salıncak
çimeçim m 1. mızmızlanma, mızmızlık 2. h kem küm, mırın kırın
çimeçim kirin l/gh mızmızlanmak
çimeçimkirin m mızmızlama
çimika guh nd sarmal
çiminjê rd neme lâzımcı
çiminjêtî m neme lâzımcılık
çimir n tahterevalli
çimkî h çünkü
çimkoj nd/nt tamahkâr
çimkojî m tamahkârlık
çimrandin m parmakla basıp ezme
l/gh parmakla basıp ezmek
çimtiyan nd atlet
çim 1. qorzî, goşe 2. kêlek 3. guç
çim her tira golikan (biwêj) bêrûmet û bêqedir bûn. berê gelekî rûmet didan wî zavayê xwe, lê dû re ew jî çû ber tira golikan.
çima çi re, çawa, çito
Cînav, çire, bo çi, ji ber çi, ji çi re, sedem çi ye ku?: Çima tu nayê? (Sebebê nehatina te çi ye?) Çima ew digirî?, ji ber ku, çunkî, sedem ew e ku, çiku: Çima ku tu nehatî, em bi tenê bi rê ketin..
Herwiha: çime (nadir e).
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چما.
Bi zaravayên kurdî: kurmancî: çima, çira, bo çi, ji ber çi, soranî: bo çî, le ber çî, bo, kelhurî: erre, errey çe, erra, hewramî: çî, pey çêş, zazakî: çira, qey, sevete.
ji: hevreha pehlewî çimray, ji çi + -ma, ji Proto-hindûewropî, binere: çi. Herwiha hevreha hevwateyên wê bi gelek zimanên slavî: ukraynî чому (çomu), polonî czemu, belarûsî чаму (çamu) û rûsî почему (po-çêmu) û herwiha ermeniya kevn զմէ (zmē), hemû ji Proto-hindûewropî kʷesmey (çima, bo çi) ku forma datîv e ji kʷis (çi).. Agadarî: Çima bi wateya çunkî, ji ber ku tê bikaranîn lê bikaranîna wê ne dirist e ji ber ku ew hokerek pirsînê ye, ne ya diyarkirina sedemê ye.
çima dan û dûyen me ji hev û din tên xwestin! (biwêj) ma çi tişte me ye ku bi hev du neye parvekirin heye? eme ji bo çi deve hev û din tal bikm? ma dan û dûyen me ji hev û din tên xwestin?l
çima erş û kurş dizanî, çima goştê bin birine nizanî! (biwêj) çima tiştên mezin û dûr dizanî û dibînî, çima ye li ber çaven xwe nabînî û nizanî? madem tu tiştên ew qas girîng dizanî, çima yen piçûik nizanî? çima erş û kurş dizanî, çima goşte bin birine nizanî?! (bnr. çîrok) “çima erş bi kurş dizanî, çinui goşte bin birine nizanî? rojeke melayekî misliman dibe mêvanê axayekî êzidiyan. li mala axê şexekî êzidiyan jî rûniştiye. axa berî ku xwarin û vexwarinê bîne ji wan dipirse: him her du jî zanuyê me ne û der harê olê jî de pispor in. hên qet çi dibinin, ge/o rewş çawet ye? şexe êzidiyan pitepit dike, pifînî dike, geh li esmanan dinere û geh li pirtûka pêş xwe dinere. di dawiyê de dibêje: ıvû ye li esmanan milyuketan dane ker û i/enum û bi hev ketine, şer dikin. axa bi van gotinan sehm digire û vê carê jî d izi vire ser melayê misliman û ji wî dipirse: mela him qet çi dibinin? mela li hevraz û berjer dinere, li qurana dest xwe dinêre. lê mixabin tu tiştî serederî nake û di dawiyê de dibêje : welehî axaye min ez qet tu tiştî nabînim axa tiştekî nabeje û diçe ji xulam û xizmetkarê xwe re fermana xwarinanînê d ide. lê dibêje: goşte melayê m is liman bidin ser birine, lê yê şêx têxin bin birine ku bila qet neyê xuyan. dema ku sifie tê, şex li rewş€ dinêre ku li ber melayê misliman goşt ti jî ye lê li ber wî qet tîkeyek jî goşt tune ye, tenê birine xistine tasê. ev yek gelekî lê zor tê û pir ditengije. nikare li ber xwe bide, ji axê re dibêje: ev çi ye, tu melayê misliman ji min zêdetir digirî? te goşt tijî her wî kir iye, lê qet tîkeyek jî nexistiye tasa min? axa bi hers şêx dibersivîne: şêxe min, çima tu erş û kurş dizanî, çima goşte hin birine nizanî?
çima ku bona ku, çiku, ji ber
çima razêm li cihê kaş, çima bibînim xewnên şaş! (biwêj) ji bo astengiyan nekişîne, dive mirov xwe ji tiştên xeter bipareze. dive mirov hinekîjî hay ji xwe hebe. çima razêm li cihê kaş, çima bibînim xewnên şaş.
çima, (ma) ez kûme sor im, li ser serê her kesî bi dor im! (biwêj) ma her kes giredayî min e? hûn çi ji min dixwazin, ma beyî min nabe? heyran çi ye, hema çave her kesî li min e? çima ez kûme sor im, li ser serê her kesî bi dor im?!
çima, (ma) filehan daye pey te! (biwêj) ji ye zede ecele dikin re tê gotin. mala te neşewitiyo, ew qasjî nelezîne, ma filehan daye pey te?!
çima, (ma) kevir avetiye, mil eşiyaye! (biwêj) ji bo bidestxistinen beked tê bikaranîn. lawo şikiriya xwe ji xwedê re bîne. çima te kevir avetiye mile te eşiyaye?!
çima, (ma) me destmala sorgevez şandiye pey! (biwêj) ma me jî gelekî hez dikir ku ew be? naye bila neye, çima me desmala sorgevez şandiye pey?! (qerf)
çima, (ma) min serê xwe daniye! (biwêj) çima, ma ez mirime?
çima, (ma) seyek nikare, cendedekî bi deve xwe bigire! (biwêj) ma mêrek nikare zikê jina xwe ter bike? tu nekeve tatela wan. çima ma seyek nikare, cendedekî bi deve xwe bigire?!
çimakerde (rengdêr)Kurdî (Zazaki) çavvekirî, kesê ku çavê wê/wî vekiriye.
çimandin (lêker)tewandin , zêl jê vexistin, parçayek jê qut kirin
çimandin/diçimîne/biçimîne 1. tewandin 2. zêl jê vexistin, parçayek jê qut kirin
çimax (navdêr, mê) balolk, paçûl, hûçik, lef, bastirme, burîto, etûr, etor, qozî, mûzî, hoçik, balol, balîloçk, lûlik, çop, loq, hop, lefe
çimayî (Binihêre:) çi
çimbil (navdêr, nêr) destikê amanan yan amûran, pêgirtek, ew parçeya amanekê yan amûrekî yê ku mirov destê xwe diavêjiyê û bi wê hemû amanê radike: çembilê çaydankî, çimbilê mesînî, çimbilkê fincanê.
Herwiha: çembil, çepil, çipil. Têkilî: çingil.
ji: jiari, hevreha çengil, çeng..
: bêçimbil, bêçimbilk, biçimbil, biçimbilk, çimbilk, çimbilî, çimbilkî
çimbil kirin (lêker)(Binihêre:) çimbil
çimbilî (navdêr, mê) rewşa çimbilbûnê.
ji: çimbil + -î
çimbilkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye çimbil kirin
çimbilkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) çimbil
çimçimandin mizmizandin, minminandin, kirin çimeçim, kirin mizemiz, çikandin, çikçikandin, miçiqandin, ziwa kirin, mirmirandin, miremirkirin, gineginkirin, pilewilkirin
çimçir (navdêr, mê) hêzikhêsk, colandik, dolîdank, mencenîq
çimçolk (navdêr, mê) hêzik, colandik
çimeçim kirin (lêker) pitpitokî kirin, çûleçhule kirin, mortmortî kirin, mizmizî kirin.
ji: çimeçim + kirin
çimik li hev dan (biwêj) li ber kesekî şelavî kirin. te bidîta li berjinike çawa çimik li hev didan. (argo)
çimkî (hoker) jiber, seb, lewre, ji ber ku, sedem ew e ku, sebeb ew e ku: Ez nehatim çimkî we ez agadar nekiribûm..
ji: hevreha farisî چونکه (çûnkê) ku wek çunkî ketiye kurdî jî, ji چون (çûn: ji ber; wek) + که (kê: ku), jiari.
Herwiha: çikî, çiko, çiku, çikû, çimke, çimko, çimkû, çuke, çukî, çuko, çuku, çukû, çumke, çumkî, çumko, çimkû, çinke, çinkî, çinko, çinku, çinkû, çunke, çunkî, çunko, çunku, çunkû
çimkirî (rengdêr) (piçekêy şikandî.
ji: çim +kirî
çimzirr (hoker) dengê lêdana zeleyan anku şeqan(navdêr, mê) zele, sîle, şeq, şilaq.
Herwiha: çimzir
çima (adv.) why ?
why?
(= bo çi) why
why?
çimen (m.) lawn
çimento (f.) cement
çimkî  (conj.) because
çim Bein
çima warum
wieso
çimkî da
denn
deshalb
wegen
weil
çimê pisînga çavhêşîk; scilla siberica
çim n. ana. sim n.
çima h. çira, qey, ça, qay, çene
çiman lg. denamitene, deardene, tewênayene, derênayene, pêardene, çakilnayene, kelemnayene, namitene, cinomitene, nomitene
çimçimandin lg. ziwakerdene, miçiqînayene, pêsnayene (awe)
çimçîr m. kewkanî, manrinik, berestox, kemerestox n.
çimçolek m. çinçolike, tertîsike, hemçola, çunçêle, çamçoiike m.
çimê kor n. ana. çimik, simik n.
çimeçim kirin lg. pilpilnayene, girgirîyene, mizmiznayene, vitvitîyene, milmilnayene, xibdlnayene
çimeçimkirin m. pilpilnayis, girgiryayis, mizmiznayis, vitvitîyayis, xilxilîyayis n.
çimik n. ana. çimik, simik n.
çiminjê rd. minrêriraçi, riraminrêçi
çiminjêtî m. riraminrêçiyênî, minçiyîye, minçiyênî, minrêriraçiyîye m.
çimkî h. çirake, çunke, zîra, coka, cora, cokana, cuwera, seba naye, çimke, çunkî, çimkî, çirêke, cokona, çike, cueka
çim göz
çime kaynak
çimeyê huqûqî hukukun kaynağı
çimeyê kitabî kitabın kaynakları
çim çîm (n), çere (n)
çimen çere (n), çayîr (n), çerepuz (n)
çimenlik merguze (n)