Encamên lêgerînê
çil (I) sûsek (Tetrastes bonasia) zo (II) 1. zîwan (şanikê qehweyî ku bi piranî di rûyê mirov de hene) m 2. leke, lekeya li eynikê m 3. porik, rehik û rîçal n 4. deqdoqok, belek, belekot (ji bo ajelên ku di pûrta wan de deqdeqok hene) m 5. nû û îsokî
sûsek (Tetrastes bonasia) zo
1. zîwan (şanikê qehweyî ku bi piranî di rûyê mirov de hene)m 2. leke, lekeya li eynikêm 3. porik, rehik û rîçaln 4. deqdoqok, belek, belekot (ji bo ajelên ku di pûrta wan de deqdeqok hene)m 5. nû û îsokî
çil çil îsîsok
îsîsok
çil yavrusu gibi dağılmak wekî çûçikê qupikê her yek bi cihekî de revîn
wekî çûçikê qupikê her yek bi cihekî de revîn
çile (I) 1. çile (çil rojê ku derwêş di hicrikê de derbas dikin) 2. zehmetî, rencûr (mec) m (II) 1. gac, kelef, peng, tunge *iplik çilesi gaca ta 2. jî, jiya kevan m
1. çile (çil rojê ku derwêş di hicrikê de derbas dikin) 2. zehmetî, rencûr (mec)m
çile (ii) 1. gac, kelef, peng, tunge * iplik çilesi gaca ta 2. jî, jiya kevan m
çile çekmek zehmet kişandin, zehmet dîtin
zehmet kişandin, zehmet dîtin
çile çıkarmak (veya çile doldurmak) çileye xwe kişandin, çileyê xwe tije kirin
çile çıkarmak (veya doldurmak) çileyê xwe kişandin, çileyê xwe tije kirin (birini)
çilecilik çilekêşî m
çilekêşî m
çileden çıkarmak (yek) ji eyar derxistin, hêrsa (yekî) rakirin
(yek) ji eyar derxistin, hêrsa (yekî) rakirin
çileden çıkmak 1) ji serê xwe derketin 2) ji çilexaneyê derketin
1) ji serê xwe derketin 2) ji çilexaneyê derketin
çilek 1. tûfrengî, tûtê frengi, tûtê erdê, çîlek (Fragaria vesca) bot/m 2. tûfrengî, (ji bo mêweya vê riwekê) m
1. tûfrengî, tûtê frengî, tûtê erdê, çîlek (Fragaria vesca) bot/m 2. tûfrengî, (ji bo mêweya vê riwekê) m
çilekçi 1. cenanê tûfrengiyan 2. tûfrengîfiroş nd/nt
1. cenanê tûfrengiyan 2. tûfrengîfiroş nd/nt
çilekçilik 1. cenantiya tûfrengiyan 2. tûfrengîfiroşî m
1. cenantiya tûfrengiyan 2. tûfrengîfiroşî m
çilekeş çîlekêş, xemkêş, derdkêş, derdbihur nd/rd
çîlekêş, xemkêş, derdkêş, derdbihur nd/rd
çilekeşlik çîlekêşî, xemkêşî, derdkêşî, derdbihurî m
çîlekêşî, xemkêşî, derdkêşî, derdbihurî m
çileli 1. renckêş, derdnak 2. rencûr, dijwar, zehmet *çileli bir iş karekî dijwar rd
1. renckêş, derdnak 2. rencûr, dijwar, zehmet * çileli bir iş karekî dijwar rd
çilemek 1. peşkandin *yağmur çimledi baranê peşkand l/gh 2. şil bûn l/ngh, kam girtin l/gh 3. wîçandin (ji bo bilbilan) l/gh
1. peşkandin * yağmur çimledi baranê peşkand l/gh 2. şil bûn l/ngh, kam girtin l/gh 3. wîçandin (ji bo bilbilan) l/gh
çilentî xunav m
xunav m
çileye girmek ketin çilexaneyê
ketin çilexaneyê
çilingir çilingar, hesinsaz, kilîtçêker nd/nt
çilingar, hesinsaz, kilîtçêker nd/nt
çilingir sofrası sifreya araqê
sifreya araqê
çilingirlik çilingarî, hesinsazî, kilîtçêkerî m
çilingarî, hesinsazî, kilîtçêkerî m
çillenme zîwanokîbûn m
zîwanokîbûn m
çillenmek zîwanokî bûn l/ngh
zîwanokî bûn l/ngh
çilli 1. zîwanokî, bizîwan *çilli bir çocuk vardı yanında zarokekî serçav zîwanokî hebû li balê 2. deqdeqokî, belekotkî (ji bo ajelan) rd
1. zîwanokî, bizîwan * çilli bir çocuk vardı yanında zarokekî serçav zîwanokî hebû li balê 2. deqdeqokî, belekotkî (ji bo ajelan) rd
çillsiz bêzîwan rd
bêzîwan rd
çil ndtepe, dağ
n 1. kırk (40, XL) 2. rd kırk (dört kere on, otuz dokuzdan bir artık) 3. mec kırk (pek çok)
çil (iii) bj/n loğusa, lağusa dönemi
çil (iv) rd 1. nefsine düşkün, şikemperver, pis boğaz 2. ekti (her yiyeceği canı çeken) 3. m nefis (insanların yeme içme gibi ihtiyaçlarının tümü)
çil (v) n filiz, fidan * çilê darê ağaç fidanı
çil (vi) zo/m yarasa (Vespertilio)
çil carî hatin kirin kırklanmak
çil carî kirin kırklam (bir şeyi kırk defa yapmak veya birçok defa sudan geçirmek)
çil dan l/gh zıplamak
kırkını vermek
çil ewliya nd kırklar
çil lê qelibîn l/bw (loğusayı) al basmak, loğusa humasına tutulmak (loğusa albastı hastalığına yakalanmak)
çil libî rd kırklı
çil pere kırk pa (bir kuruş)
çil rojî kırklı (kırk gününü doldurmamış)
çil sal kırk yıl (çok uzun bir süre) * ez çil salî jî bixebitim nikarim vî qerzî bidim kırk yıl çalışsam da bu borcu ödeyemem
çil sal e kırk yıllık (çok eski, köklü) * mêrik çil sal e ku doktor e, tu çi dibêjî? adam kırk yıllık doktordur, sen ne diyorsun?
çil sal kul û qotik di gund de bû, ecelê (wî) hat hîna mir kırk yıl kıran olmuş, eceli gelen ölmüş
çil salî kırklık, kırk yaşında olan
çil û çiya dağ bayır
çila mehîrê zo/nd yarasa
çilag 1.tekstil. 2.tekstilci.
nd/nt çulha, dokumacı
çilagî m çulhalık, dokumacılık
çilak n 1. filiz, fidan 2. ince uzun değnek
çilan n yen (giysi kolu) * destên xwe şûştin, ziwa kirin û çilanên xwe daxistin ellerini yıkadı, kuruladı ve yenlerini indirdi
çilanî (i) m kırklık
çilanî (ii) rd nefsanî
çilape kirin l/gh hızlı koşmak
çilapek m 1. kar ve yağmurun beraber tane halinde yağması 2. yağmur damlası
çilapekirin m hızlı koşma
çilbira pîvazan nd yeşil soğan, yağ ve salçadan yapılan yemek
çilbisk bot/m 1. yenilen bir bitki 2. kırk pürçekli * çilbiskê çilkeziyê kırk pürçekli kırkörüklü
çilboq zo/n cırboğa (Dipus Caegyptius)
çilçil zo/m yarasa (Vespertilio)
çilçilandî rd yıpratılmış olan
çilçilandin m yıpratma
l/gh yıpratmak
çilçilîn m yıpranma
l/ngh yıpranmak * şalê wî paqij lê çilçilîbû pantolonu temiz ama yıpranmıştı
çildan m zıplama
çildarî rd lağusalı
çildergûş rd çok çocuklu aile
çilderî rd kırk kapının ipini çeken kimse, çok gezip tozan kimse
çildev rd güvenilmez, kancık
çildevî m kancıklık (kancıkça davranış)
çildevî kirin kancıklık etmek (veya kancıklık yapmak)
çildevkî h kancıkça
çile kış ve yazın en sert kırk günü.
n 1. karakış (20 günü aralık ayına 20 günü de ocak ayına denk düşen dönem 2. yazın en sıcak 40 günü 3. çile (derviş ve şeyh adayların 40 gün süre ile tek başlarına hücrede geçirdikleri zahmetli ve perhizli dönem) 4. ocak (yılın 31 gün çeken birinci ayı)
çilê (yekê) pê de çûn ilkinden sonra doğum yapan kadın
çilê (yekî) hilanîn kırkını çıkarmak
çilê (yekî) qedîn kırkı çıkmak
çilê ereb û firîkê nokan al kiraz üstüne kar yağmış
çilê havînê nd Haziran ayının bitiminden 20 Ağustos’a kadar süren ve havaların çok sıcak olduğu dönem
çilê hişk nd kuru soğuğun yoğun olduğu dönem
çile lê qelibîn l/bw loğusa humasına tutulmak
çilê mehîrê zo/m yarasa (Vespertilio)
çilê wan ketin hev kırkları karışmış olmak ji
çilê xwe bixwe öteye kay, biraz kay (şaka)
çilê xwe derketin kırkını doldurmak
çilê xwe qedandin 1) kırkını çıkarmak 2) kırklamak (loğusa veya yeni doğmuş bebek için; kırk gününü tamamlamak)
çilê zivistanê nd zemheri
çileçep rd sapa * riyên çileçep sapa yollar
çileçil rd kırkar
çilêçile zo/m yarasa (Vespertilio)
çiledar rd lağusalı kadın
çilêg bnr çilag
çilegir nd/nt kırk gün oruç tutan (Yezidilikte)
çilek 1. nefsine düşkün, şikemperver, pis boğaz 2. ekti, yemek düşkünü (her yiyeceği canı çeken)
çilekêş nd/nt çileci
çilekêşî m çilecilik, fakirizm
çilekî m ektilik, şikemperverlik
çilekî kirin l/gh ektilik yapmak, şikemperverlik yapmak
çilekî tê de dîtin ektiliğini tespit etmek
çilektî bnr çilekî
çilem (i) rd becerikli
çilem (ii) rd kırkıncı
çilemî m beceriklilik
çilemîn rd kırkıncı
çilêng n sümük * çilûngê xwe bimale sümüğünü sil
çilepelk m dönemeç, viraj
çileqe rd/nt geveze, boşboğaz (çenesi düşük)
çileqetî m gevezelik, boşboğazlık
çilesir m kırk ikindi, ikindiler (Mart’ın 22’sinde başlayarak kırk gün sürmekte)
çilesrîn m kırk ikindi
çilexane m çilehane, çile çekilen yer
çileyê ereb nd kara kış
çileyê havînê (an jî payîzê) mec sıkıntı zamanı
çileyê reş nd kara kış
çileyê xwe kişandin (an jî tije kirin) çile çıkarmak (veya doldurmak)
çileyê zivistanê nd erbain, kara kış (kırk günlük kış dönemi)
çilêz rd obur, doymayan
çilêzî m oburluk
çilêzîn rd yapışıcı, yapışkan
çilfis rd aşıran, çırpan
çilfisandin 1. çırpma (sulu yiyecekleri, hızla ve sürekli bir şeyle karıştırma) 2. aşırma, çırpma
l/gh 1. çırpmak (sulu yiyecekleri, hızla ve sürekli bir şeyle karıştırmak) 2. aşırmak, çırpmak
çilfisîn m 1. çırpılma (sulu yiyecekleri, hızla ve sürekli bir şeyle karıştırılma) 2. aşırılma
l/gh 1. çırpılmak (sulu yiyecekleri, hızla ve sürekli bir şeyle karıştırılmak) 2. aşırılmak
çilgezik zo/nd bir böcek adı
çilgul nd bir hali türü
çilî (i) rd 1. kırklı (kırk gününü doldurmamış) 2. emzik çocuğu
çilî (ii) rd 1. loğusalı 2. m loğusalık
çilî (iii) m ektilik, şikemperverlik
çilî (iv) bnr çilo
çilî boz nd süt beyazı
çilîçilî zo/m yarasa (Vespertilio)
çilik (i) ant/m klitoris
çilik (ii) n oyun için, yere dikilen üç çatallı çubuk
çilik (iii) rd lağusalı
çilikandin m damlatma
l/gh damlatmak
çilikîn m damlama
l/ngh damlamak
çilimçor nd 1. yol geçen hanı 2. yolgeçen 3. giden geleni çok olan
çilîn rd loğusalı
çilingar nd/nt çilingir
çilingarî m çilingirlik
çilingdar nd/nt 1. bakırcı (bakırdan kap kacak yapan) 2. kazancı
çilingdarî m bakırcılık
çilingir nd/nt ince işler, bakırcılık, gümüşçülük yapan kimse
çilîngir n çilingir, tavşan anahtarı
çilingirxane m ince işlerin yapıldığı iş yeri
çilînî rd kırkını doldurmamış olan
çiliqandin m 1. cıvıtma, cılk etme 2. şımartma
l/gh cıvıtmak, cılk etmek * mêjî çiliqandiye beynini cılk etmiş 2. şımartmak
çiliqîn m 1. cıvıtma, cılk olma 2. şımarma
l/ngh 1. cıvıtmak, cılk olmak 2. şımarmak
çilîs rd nefsine düşkün, pis boğaz
çilîsî m nefsine düşkün olma, pis boğazlık
çilîtî m loğusalık (loğusa olma durumu)
çilîtî lê qelibîn l/bw (loğusayı) al basmak, loğusa albastı hastalığına yakalanmak
çilîtk m çapak (göz çapağı)
çilîtk girtin l/gh çapaklanmak
çilîtkgirtin m çapaklanma
çilivilî m gürültü, patırtı, şamata
çilîvilî rd karmakarış, karmakarışık, karman çorman
çilîvilî bûn karman çorman olmak
çilîvilî kirin karman çorman etmek
çilizîn m otlanma, başkaların sırtından geçinme
l/ngh otlanmak (argo), başkaların sırtından geçinmek
çilk (i) m kıvılcım
çilk (ii) m 1. damla * çilkê avê su damlası 2. yağmur damlası 3. şıpırtı (damla sesi) 4. su sıçrantısı
çilk kirin l/gh 1. damlamak 2. şıpırdanmak
çilkandin m 1. damlatma 2. şıpırdama
l/gh 1. damlatmak 2. şıpırdamak
çilkîn m 1. damlama 2. şıpırdanma
l/ngh 1. damlamak 2. şıpırdanmak
çilkkirin m 1. damlama 2. şıpırdanma
çillêqelibîn bj/m loğusa humması
çilm m sümük
çilmasî bot/m yenilir bir bitki
çilmêre m 1. arkıt (kapıların arkasına konulan kalın kuşak) 2. kaldıraç
çilmêre kirin sürgülemek.
çilmêrî bnr çilmêre
çilmî rd sümüklü
çilmik m sümük, sümükcük
çilmikî rd sümüksel
çilmin rd sümüklü (burnundan sürekli sümük akan)
çilmisan m solma
çilmisandî rd soluk, solgun
çilmisandin m 1. soldurma 2. pörsütme
l/gh 1. soldurmak * tavê rengê perdeyan çilmisandin güneş perdelerin rengini aldı 2. pörsütmek
çilmîsî solgun.
çilmisî rd 1. soluk, solgun 2. solgun (kumaş, giysi vb. için)
çilmisî bûn l/ngh solgunlaşmak, soluklaşmak
çilmisî man l/ngh 1. soluk kalmak 2. pörsük halde kalmak
çilmisîbûn m solgunlaşma, soluklaşma
çilmisîman m 1. soluk kalmak 2. pörsük halde kalma
çilmisîmayî rd 1. soluk kalmış 2. pörsük halde
çilmîsîn solmak, pörsümek.
çilmisîn m 1. solma, soluş 2. solma (diriliğini, tazeliğini veya parlaklığını yitirme) 3. pörsüme
l/ngh 1. solmak 2. solmak (diriliğini, tazeliğini veya parlaklığını yitirmek) 3. pörsümek
çilmisîtî m solgunluk
çilmisok rd solgun
çilmisokî rd 1. solgunca 2. soluk, solgun 3. nd solgun, soluk (kimse)
çilmisokî bûn l/ngh solgunlaşmak, soluklaşmak
çilmisokî kirin l/gh solgunlaştırmak, soluklaştırmak
çilmisokîbûn m solgunlaşma, soluklaşma
çilmisokîkirin m solgunlaştırma, soluklaştırma
çilmisokîtî m solgunluk, solukluk
çilmo rd sümüklü (erkek)
çilmok rd sümüklü (burnundan sürekli sümük akan)
çilmoyî rd sümüksü
çilo rd 1. nasıl (bir kimse, bir olay veya bir konu için) * hûn kaxizekî çilo dixwazin? nasıl kâğıt istiyorsunuz? * keçeke çilo ye? nasıl kızdır? 2. h nas?(bir işin ne biçimde, hangi yolla olduğunu belirtmek için kullanılır) * min çilo û ji bo çi pirs pirsiye ez dizanim ben soruyu nasıl sorduğumu, niçin sorduğumu biliyorum 3. nas?(bir hareketin yanlış biçimine duyulan şaşkınlığı belirtir) * hûn çilo hatin vir? siz buraya nasıl geldiniz? * piştî van kirinên di wî ez dê çilo nexeyîdim? bu yaptıklarından sonra nasıl kızmam? 5. nasıl (ne kadar çok) * tu bizanî ku ez çilo ji te hez dikim seni nasıl seviyorum bir bilsen 6. nasıl (elbette, kesinlikle) * tu lê binêre wê çito here bak nasıl gidecek 7. nasıl (ben sana dememiş miydim, gördün mü?) * çilo ye, pirtûk a kê ye? nasıl, kitap kiminmiş? 8. nasıl (işin zorunlu olduğunu belirtir) * çilo naçe dibistanê? okula nasıl gitmez? 9.b nasıl (‘ne dediniz’ veya ‘iyi mi, beğendiniz mi’ anlamında) * çilo ye, baş e? nasıl, iyi oldu mu? * çilo, hûn dikarin careke din jî bibêjin? nasıl, bir daha söyler misiniz?
çilo (ii) n 1. meşe yaprağı (dallarla kesilerek, demet halinde kurutup kışın hayvan yemi olarak kullanılır) 2. askı (ipek böceğinin kozasını sarması için yanına konulan çalı çırpı)
çilo be 1) nasıl olsa * sibehê çilo be wê bê nasıl olsa yarın geleceksin * çilo be dê rojek ev heywan bikirana qurban bir gün nasılsa bu hayvan kurban edilecekti 2) ne kadar olsa * çilo be diya te ye ne kadar olsa annen
çilo bû nasıl oldu
çilo bûye nasıl olmuşsa * bê çilo bûye, li şikandina şûşeyê werqiliye nasıl olmuşsa, şişenin kırrıldığının farkına varmış
çilo çêbû (an jî qewimî) nasıl oldu * bûyer çilo qewimî? olay nasıl oldu?
çilo çilo h kırkar, kırkar
çilo kirin nasıl etmek (veya nasıl yapmak) * em çilo bikin? nasıl yapalım?
çilo ku nasıl ki
çilobir nd/nt 1. meşe dallarını yapraklarıyla kesen kimse 2. n bu yaprakları kesme yeri
çilokebab n bir tür kebap
çilole m küçük tencere
çilolik m çok küçük tencere
çilon bnr çilo (I)
çilonayî m medenî hal
çilonek bnr çilek
çilonî m nitelik
çilopek (i) m çisenti
çilopek (ii) nd ince dallar
çilopope m zirve, en yüksek nokta
çiloreş n ilk sonbahar
çiloskî bnr çilek
çilovanî nd/nt meşe ve palamut yapraklarını kesip hayvan yemi olarak kullanan kimse
çiloyî m sağanak, sağnak yağış
çilp m damla
çilpa zo/n kırkayak (Julus terrestris)
çilpandin m çırpma, aşırma
l/gh çırpmak, aşırmak
çilparêz nd/nt çilekeş
çilpê zo/n kırkayak
çilpik n kanca
çilpik kirin l/gh kancalamak
çilpikkirî rd kancalı, kancalanmış
çilpikkirin m kancalama
çilpîn m çırpılma, aşırılma
l/ngh çırpılmak, aşırılmak
çilptazî rd 1. çıplak, dımdızlak 2. h çırçıplak, çırılçıplak
çilptazîtî m çırçıplaklık, çırılçıplaklık
çilq (i) bnr çilk (II)
çilq (ii) rd şımarık
çilqandin m şımartma
l/gh şımartmak
çilqijî rd deli dolu, ne yaptığını bilmeyen kimse
çilqijîtî m deli doluluk
çilqîn m şımarma
l/gh şımarmak
çilqitk bnr mozeqirtik
çilqûn rd güvenilmez, kaypak, kancık
çilqûnî m kancıklık (kancıkça davranış)
çilqûnî kirin kancıklık etmek (veya kancıklık yapmak)
çilqûnkî h kancıkça
çilroje rd çilehanede çile çeken kimse
çiltûk m çeltik
çilûng n sümük * çilûngê xwe bimale sümüğünü sil
çilûngî rd sümüklü (burnundan sürekli sümük akan)
çilûs nd/nt cimri
çilûsandin bnr çirisandin
çilûsî m cimrilik
çilûsîn bnr çirisîn
çilûx zo/m hindi
çilûz nd/nt 1. cimri 2. oyunda kaybetmiş veya yenilmiş kimse
çilûz bûn l/ngh cimrileşmek
çilûzbûn m cimrileşme
çilvilandin m ışıldatma
l/gh ışıldatmak
çilvilîn m ışıldama
l/ngh ışıldamak
çilvilok rd ışıldak, ışıltılı
çilvir m koca yalan, yalan dolan şey
çilviran (i) m soysuzlaşma, yozlaşma, dejenere olma
çilviran (ii) m paralama
çilvirandî (i) rd soysuzlaştırılmış, yozlaştırılmış, dejenere etirilmiş
çilvirandî (ii) rd paralanmış
çilvirandin (i) m soysuzlaştırma, yozlaştırma
l/gh soysuzlaştırmak, yozlaştırmak
çilvirandin (ii) m paralama
l/gh paralamak
çilvirî (i) rd yozlaşmış
çilvirî (ii) rd paralanmış
çilvirîn (i) m soysuzlaşma, yozlaşma, dejenere olma
l/ngh soysuzlaşmak, yozlaşmak, dejenere olmak
çilvirîn (ii) m paralanma
l/ngh paralanmak
çilvirîş rd soysuz, yoz, dejenere
çilvirîtî m soysuzluk, yozluk
çilvizî rd yalan dolana baş vurarak çalıp çırpan
çilwerî m abartı
çilwilandin m ışıldatma
l/gh ışıldatmak
çilwilîn m ışıldama
l/ngh ışıldamak
çilziman rd 1. güvenilmez, yüze gülücü 2. dili bir pabuç kadar uzun 3. geveze
çilzimanî m 1. güvenilmezlik, yüze gülücülük 2. dili bir pabuç kadar uzun olma 3. gevezelik
çil 1. hejmara piştî 39'an 2. jimareya 40’î
1. jimare 40 (hejmar)ç-ya req, l-ya zirav, jimare 40 anku XL.
Herwiha: çhel.
: çila, çilan, çilem, çilemî, çilemîn, çilemînî.
ji: Têkildarî çar, Proto-hindûewropî: kwetwor-komt (çil) , Proto-aryayî: Avar: çathwarsata- (çil) Pehlewî: çihal, çil (çil) Farisî: çihil, çil (çil) … ir Kurmancî: çil, çel (çil) Kurdî (Soranî): çil (çil) Zazakî: çewres (çil) Sanskrîtî: çatvārinśat (çil) Yewnanî: tessarákonta (çil) Latînî: quadrāgintā (çil) ...Çavkanî: Horn p.101 Pokorny: -.
Bikaranîn: Lêker: çil dan. Navdêr: çildan
çil dan (lêker)(Binihêre:) çil
çil kor bi gopalekî (biwêj) bi hezaran kes bi reveberî û serokatiya kesekî tên îdare kirin. helbet her kes ne wekî hev e, çil kor bi gopalekî.
çil sal kul û qotik li gund bû, ecel hat hîna mir (biwêj) her tişt dikişine dema xwe. her tişt radeyek û demeke we heye. çil sal kul û qotik li gund hû, ecel hat hîna mir.
çil- 1. pêşgirek pêşgir, pêşbendikek e pê hin lêker an peyvên nû ji yên heyî tên çêkirin, wek: çilfisandin, çilmisandin, çilizîn, çilvirandin, çilçilînBi alfabeyên dinBide ber, ber-, da-, hil-, ra-, ve-Jê
çilag pirtî
pirtî
çilagî pirtîfiroşî
(rengdêr) pirtîfiroşî
çilanî (navdêr, mê) gêndîtî, nefsanî.
ji: çil +-anî
çilçilîn (lêker)nuhîn, nûhîn, mehîn, peritîn, hilhilîn,kevnbûn, filfilîn, hedimîn, qurmiçîn, çilmisîn, nermijîn. Tewîn: -rih-.
ji: çil +çil+-în
çildarî (navdêr, mê) distanî, duxeskanî, çilî, zistanî.
ji: çil +-darî
çile 1. çil roj 2. çele
(navdêr, mê) rêbendan, meha yekem ya salê(navdêr, nêr) çil roj: çileyê zivistanê (nîveka zivistanê, 40 rojên herî sar yên zivistanê), çileyê havînê (nîva havînê, 40 rojên herî kel û germ yên havînê), çileyê kesek mirî (şîniya 40-rojî ya bo kesek mirî têt kirin), çilikên zarrokek nûwelidî (40 rojên pêşîn ji jiyana zarrokekê).
Herwiha: çele.
ji: hevreha farisî چله (çillê) jiari, ji çil (40) + -e
çilek 1. silek 2. çavbirçî 3. kesê ku baha wî zêde ye *"bizina kulek, timî çilek e"
(rengdêr) xwazok, parsek, çil (bi taybetî zarrok), ji bo kesên cavbirçî û têrnexwer tê gotin.
Bikaranîn: Lêker: çilek bûn, çilek kirin. Navdêr: çilekbûn, çilekkirin Rengdêr: çilekbûyî, çilekkirî.
Bide ber: çepel.
: çilekî, çilekîtî, çilektî
çilek bûn (lêker)(Binihêre:) çilek
çilek kirin (lêker)(Binihêre:) çilek
çilekbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) çilek
çilekbûyî (rengdêr) (Binihêre:) çilek
çilekêşî (navdêr, mê) derwêştiya hindiyan.
ji: çile +-kêşî
çilekî (navdêr, mê) rewşa çilekbûnê, çilî, çavbirçîtî, timatî, bênefsî.
ji: çilek + -î
çilekkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye çilek kirin
çilekkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) çilek
çilem (çilemîn) di rêza çilî de
(hejmar) di rêzê de ya 40ê, li pey 39an.
Herwiha: çelem, çelemîn, çilemîn rengdêr.
ji: çil + -em.
: çilemî
çilemî (navdêr, mê) rewşa çilembûnê.
ji: çilem + -î
çileyê zivistanê (navdêr, nêr) çil rojên herî sar yên zivistanê (ji 22.12 heta 31.).
Herwiha: çilê zivistanê.
Dijwate: çileyê havînê.
ji: çile + -yê + zivistan + -ê
çilfis dizek
dizek
çilfisandin (lêker)dizîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلفساندن
çilfisandin/diçilfisîne/biçilfisîne dizîn
çilî (navdêr, mê) rewşa çilbûnê, distanî, zistanî, çildarî, çilekî.
ji: çil + -î
çilîçilî 1. baçermok 2. korê şevê, şevekorî
çilik çele
1. çil rojên destpêka jiyanê (navdêr) rewşa zarokê nû hatî dinyayê û dayika wî di 40 rojên pêşîn de.
Bi alfabeyên din: چلک. Têkilî: çile.
ji: çil + -ik 2. klîtorîs (navdêr) klîtorîs, gillik, zîlik 3. gupika serî. Binêre; şilk
çilikdar (rengdêr) jina di çilikan de, ew ya çilikdare di çilikan da ye
çilikdarî (rengdêr) çil rojên çilikan
çilim (navdêr, nêr) ava ku ji difina mirovan tê (bi taybetî dema sarmayê girtibe).
Hevwate: •kilmûş •lîçik.
Têkildar: bilxem, gilîz, kif, tif.
Bi zaravayên kurdî: hewramî: kurmancî: lîçik, çilim, kilmûş soranî: çilim, zazakî:
çilîn (lêker)duxeskan, distan, çil, zistan.
ji: çil +-în
çilîsî (navdêr, mê) harî, bi gune, belqitandin.
ji: çil +-îsî
çilîtî (navdêr, mê) distanîtî, duxeskanîtî, zistanîtî.
ji: çil +-îtî
çilîvilî hengame, hêwirze, şemate, teq req, xirecir, qalmeqalm, heytehol, teqereq, teqreq, qerebalix, lihevketî, lihevxistî, tevhevbûyî, gêrevêre, têkilhev, gelcomelco, xeltomelto, kafirkeratî
çilîvilî bûn (lêker) gêrevêre bûn, têkilhevî bûn, kafirkeratî bûn.
ji: çilîvilî + bûn
çilîvilî kirin (lêker) gêrevêre kirin, têkilhevî kirin, kafirkeratî kirin.
ji: çilîvilî + kirin
çilîz (rengdêr) nîsek, rezîl, gemar, 6ir
çilizîn (lêker) pars kirin, gedandin, li rewciyê gerîn. Tewîn: -çiliz-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلزین
çilizîn/diçilize/biçilize pars kirin, gedandin, li rewciyê gerîn
çilk dilop *"barana nîsanê, çilk bi kîsan e, dew li ber derê her kesan e”
Wate 1, libên avê, hebên avê yan yên ronatiyek din: Baran çilk-çilk dibarî. piçek, kêm, hinek Ger çilkek jî hiş di serê te hebûya, te wisa nedigot!, çilkînWate 2. Binêre;şilk
çilk kirin (lêker)(Binihêre:) çilk
çilka we, silka we (biwêj) tenê li nefsa xwe fikirîn. maji bilî xwarin û vexwaûne şenyar çi difikire? hema çilka mê ye, silka we ye.
çilkandin (lêker)dilopandin , bijinandin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلکاندن
çilkandin/diçilkîne/biçilkîne 1. dilopandin 2. bijinandin
çilkayene (Zazaki) (lêker) çilkîn
çilkek, milkek (biwêj) her tişt hindik hindik zede dibe. hinekî sebir bike, sebir; çilkek, mitkek.
çilkîn (lêker) dilop kirinên tiştî ron, hatina xwarêyê hebên avê yan tiştên ronatiyek: Av diçilikê erdê.. Tewîn: -çilk-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلکین.
Herwiha: çilikîn.
Hevwate: dilop kirin
çilkîn/diçilke/biçilke 1. dilopîn 2. bijinîn
çilkkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye çilk kirin
çilkkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) çilk
çilknayene (Zazaki) çilkandin
çilknîyayene (Zazaki) (lêker) hatin çilkandin
çill (rengdêr) çilek, çavbirçî, çepell, çavnexel, çavbirsî, xwazok, kesa/ê ku ti car têr nabe, kesa/ê ku herdem zêdetir xwestek hene, kesê/a ku hertim dilê wî/ê diçe tiştan, kesê/a ku her tim ji bo berjewendiyên xwe tê dikoşe.
Herwiha: çil.
Bide ber: çil.
: çillî çillîtî
çillî (navdêr, mê) rewşa çillbûnê.
ji: çill + -î
çilm xilît
(navdêr, mê) kilmûş, ava ku ji difinê tê (bi taybetî dema ku mirovî persîv hebe).
Bide ber: gilîz.
: çilmî, çilmok, çilmoke, çilmokî
çilmas zekem, bahor
zekem, bahor
çilmasî zekemî, bahorî -bi çilmasê ketin zekemî bûn, bahorî bûn
(rengdêr) zekemî, bahorî -bi çilmasê ketin zekemî bûn, bahorî bûn
çilmêre zirze
zirze
çilmêre kirin zirze kirin
(lêker)zirze kirin
çilmî (navdêr, mê) rewşa çilmbûnê.
ji: çilm + -î
çilmisandî (rengdêr) ya/yê ku hatiye çilmisandin
çilmisandin (lêker)(navdêr, mê) qurmiçandin, (gul û giya) ji ber piçek hişkbûnê zeml û geşiya xwe winda kirin: gul çilmisîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلمساندن.
Herwiha: çirmisandin. Tewîn: Lêker: -çilmisîn-.
Têkildar: çilmisîn.
ji: hevreha ermenî թարշամել (tarşamêl)/թառամել/(taramêl) herdu bi maneya çilmisîn, avestayî terşne- (tî, têhn, hewceyî avê), sanskrîtî trşyeti- (tî, hewceyî avê), yûnaniya kevn τέρσομαι (têrmosoy: hişk/zuha bûn), latînî terra (ax, erdê zuha) û torrere (sotin, şewitîn), almanî dürr (zuha, ziwa, hişk), albanî thartë (tirş) û ter (hişk/zuha bûn), inglîzî thirst (tên, hewcedariya bi avê) û dry (hişk, zuha)... hemû ji Proto-hindûewropî ters- (hişk, zuha) ku herwiha serekaniya tî/tên (hewceyî avê) û tirş) yên kurdî ye jî. Bo guherîna t > ç bide ber pate/paçe û qurt/qurç. Guherîna l/r di kurdî de diyardeyeke berbelav e. Peyva kurdî ihtimalen . Ji ermenî: ye: peyva ermenî ji serdema ermeniya kevn (salên 400 - 1100 pz) ve qeydkirî ye. Çilmisîn di zimanên din yên îranî de peyda nabe (bo nimûne bi farisî پژمردن /pejmorden/ e) loma ihtimalen ya kurdî ji ermenî ye..
: çilmisandî, çilmisîner
çilmisandin/diçilmisîne/biçilmisîne 1. peritandin 2. zibilandin 3. reng jê birin 4. bi avnedanê (giya) hişk kirin
çilmise 1. zibilîn 2. reng jê çûyîn
zibilîn , reng jê çûyîn
çilmisî 1. benzavêtî 2. zibilî, rengjêçûyî çilmisîn/diçilmise/biçilmisîn
(rengdêr) benzavêtî, zibilî, rengjêçûyî çilmisîn/diçilmise/biçilmisîn.
Bikaranîn: Lêker: çilmisî bûn, çilmisî kirin. Navdêr: çilmisîbûn, çilmisîkirin Rengdêr: çilmisîbûyî, çilmisîkirî
çilmisî bûn (lêker)(Binihêre:) çilmisî
çilmisî kirin (lêker)(Binihêre:) çilmisî
çilmisîbûn (navdêr, mê) (Binihêre:) çilmisî
çilmisîbûyî (rengdêr) (Binihêre:) çilmisî
çilmisîkirî (rengdêr) ya/yê ku hatiye çilmisî kirin
çilmisîkirin (navdêr, mê) (Binihêre:) çilmisî
çilmisîn (lêker)(navdêr, mê) qurmiçîn, qirmiçîn, qermiçîn, (gul û giya yan leş) ji ber piçek hişkbûnê xeml û geşiya xwe ji dest dan: gul çilmisîn, Rûyê mirovên pîr qurmiçî ye..
Herwiha: çirmisîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلمسین. Tewîn: Lêker: -çilmis-.
Têkildar: çilmisandin.
ji wêjeyê: Ey felek bo te dinalim Bo çi nêrgiz çilmisînEw çima bextê me ho yeEm bê dost û bêkes in..
ji: hevreha soranî çiro bûn, kirmaşanî çilüsyan, ermenî թարշամել (tarşamêl)/թառամել/(taramêl) herdu bi maneya çilmisîn, avestayî terşne- (tî, têhn, hewceyî avê), sanskrîtî trşyeti- (tî, hewceyî avê), yûnaniya kevn τέρσομαι (têrmosoy: hişk/zuha bûn), latînî terra (ax, erdê zuha) û torrere (sotin, şewitîn), almanî dürr (zuha, ziwa, hişk), albanî thartë (tirş) û ter (hişk/zuha bûn), inglîzî thirst (tên, hewcedariya bi avê) û dry (hişk, zuha)... hemû ji Proto-hindûewropî ters- (hişk, zuha) ku herwiha serekaniya tî/tên (hewceyî avê) û tirş) yên kurdî ye jî. Bo guherîna t > ç bide ber pate/paçe û qurt/qurç. Guherîna l/r di kurdî de diyardeyeke berbelav e. Peyva kurdî dibe ku . Ji ermenî: ye: peyva ermenî ji serdema ermeniya kevn (salên 400 - 1100 pz) ve qeydkirî ye. Çilmisîn di zimanên din yên îranî de peyda nabe (bo nimûne bi farisî پژمردن /pejmorden/ e) loma belkî ya kurdî ji ermenî ye.Michael Chiet dibêje ko peyva çilmisînê ji Aramî ye..
: çilmisiyayî, çilmisî, çilmisok
çilmisînkî (navdêr, mê) bi çilmisînî.
ji: çilmisîn +-kî
çilmisokî zerhimokî, zerikokî, tewifokî, pelisokî, pelimokî, çermisokî, zirhimokî, zerhimî, zuhimî, zerhimî, rengavêtî
çilmisokî bûn (lêker) çilmisî bûn, pelisî bûn, çermisî bûn, pelimî bûn, tewifokî bûn, rengavêtî bûn, rengqelibî bûn, beqemîbûn, demikîbûn, curdebûn, demikîn, beqemî bûn, demikî bûn, curde bûn.
ji: çilmisokî + bûn
çilmisokîbûn (navdêr, mê) çilmisîbûn, pelisîbûn, çermisîbûn, pelimîbûn, tewifokîbûn, rengavêtîbûn, rengqelibîbûn.
ji: çilmisokî +bûn
çilmkî (navdêr, mê) bi çilmî.
ji: çilm +-kî
çilmkirin (navdêr) kifkirin, kilmîşkirin
çilmo pozxilît
pozxilît
çilo [I] pelê daran ê hişk û zerbûyî [II] 1. çawa 2. çito *"kor çilo li Xwedê dinêre, Xwedê jî wilo lê dinêre"
1. Bi çi awayî Cînav, çawa, çito, çawan, bi çi awayî/rengî/şêweyî/şiklî, çitov.
Herwiha: çilon.
ji: Ji çilon ji çi + lewn, bide ber çito (ji çi + tow tov/tuxm), jikurdi. 2. Pelên daran Baştir: çilû
çilo kirin (lêker) çawa kirin, çito kirin, çer kirin.
ji: çilo + kirin
çiloçepî bûn (biwêj) tevlihev û berevajî bûn. karen vî mere min hema wi!ia gelek caran çiloçepî ne.
çilotî (navdêr, mê) kalîte, çawanî, wesf, kêfiyet, keyfiyet
çiloyî (navdêr, mê) tavî, tavtavî, pêtî, rêjne, rêjnebaran, raş.
ji: çil +-oyî
çilp demgê devî li dema xwarinê, lemç
çilpandin (navdêr, mê) tama devî xweşkirin.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلپاندن
çilpê (navdêr, mê) hezarpê, bejmar, dulge, jarmar, maşot, spîpanik, zov, şemar
çilpeçilp (navdêr, mê) çilp, lemçelemç
çilpeçilpkirin (navdêr) çilpandin
çilpî (navdêr, mê) çirpî, çirp, qatork, çiqilk, nevî, lawik.
ji: çilp +-î
çilpik (navdêr, mê) çengel, çangil, goçel, qinar, adoy.
ji: çilp +-ik
çilpik kirin (navdêr, mê) goçel kirin, çengel kirin, çil­pik kirin.
ji: çilp +-ik + kirin
çilpîn (navdêr, mê) dengê çilpêna devî.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلپین
çilptazî tiptazî, tazî îpela, şilftazî, şûttazî, riprût, şilût, şûtîtazî, îclavtazî, rûtûrepal, rûtûrecale, tazî, rût, uryan
çilqnayene (Zazaki) çilqandin, şilqandin
çilû (navdêr, nêr) pelên daran yên pan/pehn (bi taybetî dema bi çeq ve tên birrîn û tên danîn ber heywanan daku bixwin).
Herwiha: çilo.
ji: . Ji ermenî: bi ermeniya kevn çiwl, ermeniya nû ճյուղ (çyul).
çilûbayî (navdêr, mê) zimanek bantûyî ye ku li Komara Demokratîk ya Kongoyê tê peyivîn.
Herwiha: Lûla-kasayî, Lûba-lûlwayî
çilvir (rengdêr) virên zêde û mezinwa ji civatê re ketiye çilviran.
Têkildar: derew henek virherwuha, çilvirandin, çilvirîn
çilvirandin (lêker)parçeparçekirin, şeqepekekirin, parçeweslekirin, veçirandin, palepirtan, parçeparçe kirin, şeqepeke kirin, parçewesle kirin, dejenerekirin, dejenere kirin, bêslkirin, dejenerekirin bêesilkirin, bêsl kirin, bêesil kirin.
ji: çilvir +-andin
çilvirî (navdêr, mê) teredîbûyî, dejenere bûyî.
ji: çilvir +-î
çilvirîn (lêker) kirina virên mezin bi pirranî. Tewîn: -çilvir-.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلڤرین
çilvirîş (navdêr, mê) çilviran, bêslbûn, dejenerebûn, teredî.
ji: çilvir +-îş
çilvirîşî (navdêr, mê) bêeslî, dejeneretî, teredîtî, pespayetî, bêbavî, bêbinyatî.
ji: çilvirîş +-î
çilwêre (navdêr, nêr) qilf, mendel, zirz, kutik, kûcag.
Bikaranîn: Devera Torê (Midyadê li Mêrdînê)
çilwilîn (lêker)(navdêr, mê) çirisîn, biriqîn, birisîn, ronahî dan, teyisîn.
Bi alfabeyên din: Kurdî-Erebî: چلولین.
Herwiha: çilvilîn. Tewîn: -çilwil-.
Têkildar: çilwilandin.
Bide ber: çilmisîn.
: çilwiliyayî, çilwilî, çilwilok
çil (m.) forty
1. forty 2. Greedy 3. only in
çil û çiya hills and mountains
çile f. the coldest period of winter. (Also see: çileya paşîn, çileya pêşîn)
çileya paşîn January.
çileya pêşîn December
çilmisandin v.t. to make wither
v.t. to make wither
çilmisîn (biçilmişe)to wither, to shed its flowers
çilmîsîn v.i. to wither
v.i. to wither
çilo (adv.) how
çilo also çawa, çito how
çilvilîn =çilwilîn
çilwilîn v.i. to gleam
çil Exemplar
gesprenkeltes Pferd
Kopie
vierzig
Zweig
çilape kirin hopsen
springen
springen lassen
çile die vierzig Tage in der Mitte jeder Jahreszeit
Januar
çile-qerqaş ganz weiß
çilek gefräßig
çilemîn vierzigste
çileya pêşin Dezember
çilfisandin klauen
stehlen
çilîçilî Fledermaus
çilk Tropfen
çillekî Gefräßigkeit
Gier
Habsucht
çilmisî bleich
çilmisîn <çilmis> dörren
verblühen
verwelken
çilo wie
çil rd. çilek, vêrehes, çilez, nefsok, nefsperest, bênefs, çelek, bênems
m. derun, nefs n.
num. çewres, divîstî, kewres, çiwras, çewras, çores, çoros, çoras
çilag m/n. çulag n.
çilagtî m. çulagîye, çulagênî m.
çilçil n. qarçim (qarçimê to) n.
çilçilandin lg. . rohelesnayene, roperitnayene, henrirnayene, pinrirnayene, kan kerdene, rohenritene, roperetnayene (kince...)
çile m. çele /?., zimistana wertêne m.f çeleyo pîl n.f çelopîl n.
kîm. çilekîye, nefsokîye, bênefsîye, çilekênî, nefsokênî m.
çilê zivistanê m. çeleyê zimistanî n.
çilek rd. çilek, vêrehes, çilez, nefsok, nefsperest, bênefs, çelek, bênems
çilekîn lng. . çilekîyene, çilezîyene
çilem rd. çewresin
çilemîn rd. çewresi n. çilûyek çewresûyew
çileqe rd. qurvet, çenebaz, qurtqur, fekbaz, lafezan, lewbaz, geweze, zevzek, çeneyin, qalizav, fekwazun, riririr, wazun
çileyê res m. çeleyê zimistanî n.
çileyê zîvistanê m. çeleyê zimistanî n.
çilêz rd. sîrijên, sîrêzên
çili-vilî rd. alozin, çilûvil, girevir, çil-vil, têmîyankewte
çilîçilî m. zoo. sewsewoke, perçemoke, baçirmoke, firfirike, sewsevike m.
çilik m. ana. zîlik, gilik, çîlik, nîgk, nêrî n.
çilîn m. dixaskane, zarilane, zarilun, zajîlun m.
çilingar m/n. çilîngîr, çîlîngêr n.
çilingdar m/n. mîswan, sifirwan, paxircî n.
çilingdarî m. mîswanîye, sifirwanênî, paxircîyênî m.
çilîngir m/n. çilîngîr, çilîngêr n.
çilîtk m. silor, lîç, seleq, zîrç, pilisk, sortik, zîç, silor, lîs n.
çilk m. çilke, dilape, piske, niqite, dilope, dalpa, niqute, dalpe m.
çilk kirin lg. çilk kerdene, dilap kerdene, çilkayene
çilka beranê n. piska silîye, çilka varane m.
çilkandin lg. çilknayene, dilapnayene, niqitnayene, dalpnayene
m. çilknayis, dilapnayis, niqitnayis, daipnayis n.
çilkîn m. çilkayis, dilapkerdis n.
lng. . çilkîyene, dilapîyene
çilkkirin m. çilkkerdis, dilapkerdis, çilkayis n. *hatin çilkkirin llb. ameyene g’lkkerdene, ameyene dilapkerdene
çilm m. çilm, xirnik, zux, çilante, tin, lîke, fis, pilx, çil, çilane n.
çilm kirin lg. tin kerdene, fis kerdene, çilm rokerdene
çilmêre m. bergame., zirze, zerbe, zornax, qilqilik, qilkilik n.
çilmî rd. çilmin, xirnikin, zuxin, çilantin, lîkin, fisin, çilanin, çilin, pilxin
çilmisandin lg. ropermelnayene, pelisnayene, rilisnayene, pulisnayene, pilisnayene
m. ropermelnayis, pelisnayis, rilîsnayis, pulisnayis, pilisnayis n.
çilmisî rd. ropermelîyaye, pelisîyaye, rilisîyaye
çilmisîn m. ropermelîyayis, pelisîyayis, rilisîyayis, pulisîyayis n.
lng. . ropermelîyene, pelisîyene, rilisîyene, ropermelayene, pilisîyene, pulisîyene
çilmisîtî m. ropermelîyayîye, pelisîyayîye, rilisîyayîye, ropermelîyayênî, pelisîyayênî m.
çilmisok rd. ropermelîyaye, pelisîyaye, rilisîyaye
çilo m. velg, gul, velgezin n.
rd. çito, se, çiturî, senîn, çilu, çitorî, senî, çutirî, çiço, sinî
çilo be h. çito bo, se bo, çitur bo, çi awa bo
çilo birîn tg. velg birnayene
çilo bûn lng. . çito bîyene, çiturî bîyene
çilo kirin lg. çito kerdene, se kerdene, çiturî kerdene
çilo ku g. çito ke, se ke, çitur ke
çilobir rd. velgbir
çilokok n. çilkok, dalike, lem n.
çilotî m. çitoyîye m.f mahîyet n.f wesif n.r bergehîye m.f keyfiyet n.r esas n.
çilpa n. zoo. jehne, sanê marî, suyanê maran, saney marî n.
çilpandin lg. sîrpnayene, silpnayene, sîrqnayene, çilpnayene, selpnayerie, serqnayene
çilpav m. sortike, çamura sortkine m.
çilpîn m. çelpayis, çalpayis, silpayis, çilpayis n.
lng. . çilpayene, çelpayene, çalpayene, silpayene
çiltûk m. çeltûk, çeltûg, seltûk n.
çilûng m. çilm, xirnik, zux, çilante, tin, lîke, fis, pilx, çil, çilane n.
çilûr m. çemglik, zîpike, zemzîlik, çunçulik, çemçulik n.
çilûz rd. çikot, bêxil, çikos, rimrî, tama., çekos, çikod, çukis
çilvilî rd. alozin, çilûvil, girevir, çîlvil, têmîyankewte
çilwerî m. gircinayis, girsnayis n.
çile (iplik vb. çilesi) gaje (m), fitîle (m), maşla (m)
çilek çîlege (m)
çilek bitkisi çîlegêre (m)